
<TEI>
<teiHeader>
<fileDesc>
	<titleStmt>
		<title>Universal Dependencies - Western Sierra Puebla Nahuatl - ITML</title>
		<respStmt><resp n="Annotation">Pugh, Robert; Huerta Mendez, Marivel; Sasaki, Mitsuya; Tyers, Francis</resp></respStmt> 
	</titleStmt>
	<publicationStmt> 
		<availability>CC BY-SA 4.0</availability> 
		<project id="itml" part="test" genre='spoken,fiction,grammar-examples,nonfiction'>ITML</project> 
	</publicationStmt> 
	<profileDesc>
		<langUsage><language ident="nhi">Western Sierra Puebla Nahuatl</language></langUsage>
		<textClass>
			<catRef></catRef>
		</textClass>
	</profileDesc>
</fileDesc>
</teiHeader>
<text lang="nhi">
<s id="s-1"  text="Nikah itich n pueblo, mikeh timanimaroa para tiyaskeh canadá." text_spa="Aquí en el pueblo, mucha gente se anima a ir a Canadá." labels="partial check-nikah-itich" sent_id="canada:1" text_orig="nika~ iitich n PUEBLO, miike~ timANIMARoa PARA tiyaaskeh CANADÁ."><tok id="w-1" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-2">Nikah</tok> <tok id="w-2" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-7">itich</tok> <tok id="w-3" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4">n</tok> <tok id="w-4" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-2">pueblo</tok><tok id="w-5" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2">,</tok> <tok id="w-6" lemma="miak" upos="PRON" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=mikeh|NormalizedLemma=miak" head="w-7">mikeh</tok> <tok id="w-7" lemma="animaroa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=timanimaroa|NormalizedLemma=animaroa" >timanimaroa</tok> <tok id="w-8" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-9">para</tok> <tok id="w-9" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=tiyaskeh|NormalizedLemma=yowi" head="w-7">tiyaskeh</tok> <tok id="w-10" lemma="canada" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="9:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=canadá|NormalizedLemma=canada" head="w-9">canadá</tok><tok id="w-11" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7">.</tok> </s>
<s id="s-2"  text="Pero siki faltan de papeles, amo kwale, amo oyahkeh." text_orig="PERO siki FALTAN DE PAPELES, aamo kwale, aamo ooyahkeh." sent_id="canada:2" text_spa="Pero a unos faltan los papeles, es malo, ellos no fueron." labels="partial"><tok id="w-12" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-14">Pero</tok> <tok id="w-13" lemma="siki" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-14">siki</tok> <tok id="w-14" lemma="faltar" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=faltan|NormalizedLemma=faltar" >faltan</tok> <tok id="w-15" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-16">de</tok> <tok id="w-16" lemma="papel" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=papeles|NormalizedLemma=papel" head="w-14">papeles</tok><tok id="w-17" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-19">,</tok> <tok id="w-18" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-19">amo</tok> <tok id="w-19" lemma="kwale" upos="ADJ" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwale" head="w-14">kwale</tok><tok id="w-20" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-23">,</tok> <tok id="w-21" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-23">amo</tok> <tok id="w-22" misc="SpaceAfter=No" >oyahkeh<dtok id="w-22" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-23" form="o"/><dtok id="w-23" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=yahkeh|NormalizedLemma=yowi" head="w-14" form="yahkeh"/></tok> <tok id="w-24" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-14">.</tok> </s>
<s id="s-3"  labels="partial, Check-dep-for-in" text_spa="Empezamos en el gobierno municipal, el gobierno del estado, el gobierno federal, allá hacemos los trámites y lo logré." text_orig="seepeewi iitich n GOBIERNO MUNICIPAL, GOBIERNO DEL ESTADO, GOBIERNO FEDERAL, ompa n seekichiiwa n trámites wan oonikLOGRARoh." sent_id="canada:4" text="sepewi itich n gobierno municipal, gobierno del estado, gobierno federal, ompa n sekichiwa n trámites wan oniklograroh."><tok id="w-25" lemma="pewi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sepewi|NormalizedLemma=pewi" >sepewi</tok> <tok id="w-26" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-25">itich</tok> <tok id="w-27" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-28">n</tok> <tok id="w-28" lemma="gobierno" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="NormalizedForm=gobierno|NormalizedLemma=gobierno" head="w-26">gobierno</tok> <tok id="w-29" lemma="municipal" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="amod"  deps="4:amod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=municipal|NormalizedLemma=municipal" head="w-28">municipal</tok><tok id="w-30" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-31">,</tok> <tok id="w-31" lemma="gobierno" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=gobierno|NormalizedLemma=gobierno" head="w-28">gobierno</tok> <tok id="w-32" >del<dtok id="w-32" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="10:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-34" form="de"/><dtok id="w-33" lemma="el" upos="DET" feats="Foreign=Yes" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=l|NormalizedLemma=el" head="w-34" form="l"/></tok> <tok id="w-34" lemma="estado" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=estado|NormalizedLemma=estado" head="w-31">estado</tok><tok id="w-35" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-36">,</tok> <tok id="w-36" lemma="gobierno" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=gobierno|NormalizedLemma=gobierno" head="w-31">gobierno</tok> <tok id="w-37" lemma="federal" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="amod"  deps="12:amod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=federal|NormalizedLemma=federal" head="w-36">federal</tok><tok id="w-38" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-39">,</tok> <tok id="w-39" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="parataxis"  deps="1:parataxis" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-25">ompa</tok> <tok id="w-40" lemma="n" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="17:mark" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-41">n</tok> <tok id="w-41" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="csubj"  deps="15:csubj" misc="NormalizedForm=sekichiwa|NormalizedLemma=chiwa" head="w-39">sekichiwa</tok> <tok id="w-42" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="19:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-43">n</tok> <tok id="w-43" lemma="trámite" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="17:obj" misc="NormalizedForm=trámites|NormalizedLemma=trámite" head="w-41">trámites</tok> <tok id="w-44" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="22:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-46">wan</tok> <tok id="w-45" misc="SpaceAfter=No" >oniklograroh<dtok id="w-45" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="22:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-46" form="o"/><dtok id="w-46" lemma="lograroa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="17:conj" misc="NormalizedForm=niklograroh|NormalizedLemma=lograroa" head="w-41" form="niklograroh"/></tok> <tok id="w-47" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-25">.</tok> </s>
<s id="s-4"  sent_id="canada:5" text_orig="wan oomokah kwale nochi noon PAPELES wan ooneechmakakeh noPASAPORTE, nika~ kah n PASAPORTE DE niin." text_spa="Y esos papeles se quedaron todo bien, y me dieron el pasaporte; aquí está este pasaporte." labels="partial" text="wan omokah kwale nochi non papeles wan onechmakakeh nopasaporte, nikah kah n pasaporte de nin."><tok id="w-48" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-50">wan</tok> <tok id="w-49" >omokah<dtok id="w-49" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-50" form="o"/><dtok id="w-50" lemma="mokawa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mokah|NormalizedLemma=mokawa"  form="mokah"/></tok> <tok id="w-51" lemma="kwali" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwali" head="w-50">kwale</tok> <tok id="w-52" lemma="nochi" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-53">nochi</tok> <tok id="w-53" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-54">non</tok> <tok id="w-54" lemma="papel" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=papeles|NormalizedLemma=papel" head="w-50">papeles</tok> <tok id="w-55" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-57">wan</tok> <tok id="w-56" >onechmakakeh<dtok id="w-56" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-57" form="o"/><dtok id="w-57" lemma="maka" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=nechmakakeh|NormalizedLemma=maka" head="w-50" form="nechmakakeh"/></tok> <tok id="w-58" lemma="pasaporte" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nopasaporte|NormalizedLemma=pasaporte" head="w-57">nopasaporte</tok><tok id="w-59" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-61">,</tok> <tok id="w-60" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-61">nikah</tok> <tok id="w-61" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="10:parataxis" misc="NormalizedForm=kah|NormalizedLemma=katki" head="w-57">kah</tok> <tok id="w-62" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-63">n</tok> <tok id="w-63" lemma="pasaporte" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=pasaporte|NormalizedLemma=pasaporte" head="w-61">pasaporte</tok> <tok id="w-64" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="18:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-65">de</tok> <tok id="w-65" lemma="nin" upos="PRON" deprel="nmod"  deps="16:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-63">nin</tok><tok id="w-66" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-50">.</tok> </s>
<s id="s-5"  text_spa="Entonces lo logré, me lo dieron y fui allá." labels="partial" text_orig="ompa oonikLOGRARoh ooneechmakakeh wan ompa ooniyah." sent_id="canada:6" text="ompa oniklograroh onechmakakeh wan ompa oniyah."><tok id="w-67" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-69">ompa</tok> <tok id="w-68" >oniklograroh<dtok id="w-68" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-69" form="o"/><dtok id="w-69" lemma="lograroa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=niklograroh|NormalizedLemma=lograroa"  form="niklograroh"/></tok> <tok id="w-70" >onechmakakeh<dtok id="w-70" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-71" form="o"/><dtok id="w-71" lemma="maka" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=nechmakakeh|NormalizedLemma=maka" head="w-69" form="nechmakakeh"/></tok> <tok id="w-72" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-75">wan</tok> <tok id="w-73" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-75">ompa</tok> <tok id="w-74" misc="SpaceAfter=No" >oniyah<dtok id="w-74" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-75" form="o"/><dtok id="w-75" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=niyah|NormalizedLemma=yowi" head="w-71" form="niyah"/></tok> <tok id="w-76" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-69">.</tok> </s>
<s id="s-6"  sent_id="canada:8" text_orig="CUANDO ooseeahsik katki n HIELO, aamo IGUAL DE n NATURALEZA keh nika~ iich n ok see PAÍS, wan nika~ simi ok see." labels="partial, check-ok-se-fixed" text_spa="Cuando llegamos había nieve, no es igual de la naturaleza de aquí, un otro país; y aquí es muy diferente." text="cuando oseahsik katki n hielo, amo igual de n naturaleza keh nikah ich n ok se país, wan nikah simi ok se."><tok id="w-77" lemma="cuando" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-79">cuando</tok> <tok id="w-78" >oseahsik<dtok id="w-78" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-79" form="o"/><dtok id="w-79" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="NormalizedForm=seahsik|NormalizedLemma=ahsi" head="w-80" form="seahsik"/></tok> <tok id="w-80" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" >katki</tok> <tok id="w-81" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-82">n</tok> <tok id="w-82" lemma="hielo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=hielo|NormalizedLemma=hielo" head="w-80">hielo</tok><tok id="w-83" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-85">,</tok> <tok id="w-84" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-85">amo</tok> <tok id="w-85" lemma="igual" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-80">igual</tok> <tok id="w-86" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="12:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-88">de</tok> <tok id="w-87" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-88">n</tok> <tok id="w-88" lemma="naturaleza" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="NormalizedForm=naturaleza|NormalizedLemma=naturaleza" head="w-85">naturaleza</tok> <tok id="w-89" lemma="keh" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="14:mark" misc="NormalizedForm=keh|NormalizedLemma=keh" head="w-90">keh</tok> <tok id="w-90" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-85">nikah</tok> <tok id="w-91" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="9:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tivh" head="w-85">ich</tok> <tok id="w-92" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="19:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-95">n</tok> <tok id="w-93" lemma="ok" upos="ADV" deprel="det"  deps="19:det" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-95">ok</tok> <tok id="w-94" lemma="se" upos="DET" deprel="fixed"  deps="17:fixed" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-93">se</tok> <tok id="w-95" lemma="país" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="15:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=país|NormalizedLemma=país" head="w-91">país</tok><tok id="w-96" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="24:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-100">,</tok> <tok id="w-97" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="24:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-100">wan</tok> <tok id="w-98" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="24:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-100">nikah</tok> <tok id="w-99" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="24:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-100">simi</tok> <tok id="w-100" lemma="ok" upos="ADV" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-85">ok</tok> <tok id="w-101" lemma="se" upos="PRON" deprel="fixed"  deps="24:fixed" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-100">se</tok><tok id="w-102" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-80">.</tok> </s>
<s id="s-7"  sent_id="canada:9" text_orig="DE HECHO oonimomachiileh kwaltsi~, aamo keema~ oonimomohteh." text_spa="De hecho me sentí bien, nunca tuve miedo." labels="partial" text="de hecho onimomachileh kwaltsih, amo kemah onimomohteh."><tok id="w-103" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-106">de</tok> <tok id="w-104" lemma="hecho" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes" deprel="fixed"  deps="1:fixed" misc="NormalizedForm=hecho|NormalizedLemma=hecho" head="w-103">hecho</tok> <tok id="w-105" >onimomachileh<dtok id="w-105" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-106" form="o"/><dtok id="w-106" lemma="machilia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nimomachileh|NormalizedLemma=machilia"  form="nimomachileh"/></tok> <tok id="w-107" lemma="kwali" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwaltsih|NormalizedLemma=kwali" head="w-106">kwaltsih</tok><tok id="w-108" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-112">,</tok> <tok id="w-109" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-112">amo</tok> <tok id="w-110" lemma="kemah" upos="SCONJ" deprel="fixed"  deps="7:fixed" misc="NormalizedForm=kemah|NormalizedLemma=kemah" head="w-109">kemah</tok> <tok id="w-111" misc="SpaceAfter=No" >onimomohteh<dtok id="w-111" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-112" form="o"/><dtok id="w-112" lemma="momohtia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=nimomohteh|NormalizedLemma=momohtia" head="w-106" form="nimomohteh"/></tok> <tok id="w-113" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-106">.</tok> </s>
<s id="s-8"  text="keh amo kwale niwalmokopas, siempre onikpix n pakilis n nehwatl." text_orig="keh aamo kwale niwalmokopas, SIEMPRE oonikpix n paakilis n nehwaatl." sent_id="canada:10" text_spa="Porque no es bueno regresar, siempre yo tuve que estar feliz." labels="partial"><tok id="w-114" lemma="keh" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="NormalizedForm=keh|NormalizedLemma=keh" head="w-116">keh</tok> <tok id="w-115" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-116">amo</tok> <tok id="w-116" lemma="kwali" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwali" >kwale</tok> <tok id="w-117" lemma="walmokopa" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="3:csubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=niwalmokopas|NormalizedLemma=walmokopa" head="w-116">niwalmokopas</tok><tok id="w-118" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-116">,</tok> <tok id="w-119" lemma="siempre" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=siempre|NormalizedLemma=siempre" head="w-121">siempre</tok> <tok id="w-120" >onikpix<dtok id="w-120" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-121" form="o"/><dtok id="w-121" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=nikpix|NormalizedLemma=piya" head="w-116" form="nikpix"/></tok> <tok id="w-122" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-123">n</tok> <tok id="w-123" lemma="pakilis" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="NormalizedForm=pakilis|NormalizedLemma=pakilis" head="w-121">pakilis</tok> <tok id="w-124" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-125">n</tok> <tok id="w-125" lemma="nehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nehwatl|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-121">nehwatl</tok><tok id="w-126" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-121">.</tok> </s>
<s id="s-9"  sent_id="canada:11" text_orig="nikLOGRARoos wan oonikDECIDIRoh wan n tleen seekiDECIDIRoa CADA seemeh de tehwa~ sama~ seewili." labels="partial" text_spa="Lo voy a lograr y lo decidí, y cada uno de nosotros sí podemos lo que decidimos." text="niklograros wan onikdecidiroh wan n tlen sekidecidiroa cada semeh de tehwah samah sewili."><tok id="w-127" lemma="lograroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=niklograros|NormalizedLemma=lograroa" >niklograros</tok> <tok id="w-128" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-130">wan</tok> <tok id="w-129" >onikdecidiroh<dtok id="w-129" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-130" form="o"/><dtok id="w-130" lemma="decidiroa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="NormalizedForm=nikdecidiroh|NormalizedLemma=desidiroa" head="w-127" form="nikdecidiroh"/></tok> <tok id="w-131" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="14:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-140">wan</tok> <tok id="w-132" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-133">n</tok> <tok id="w-133" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="14:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-140">tlen</tok> <tok id="w-134" lemma="decidiroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="acl"  deps="7:acl" misc="NormalizedForm=sekidecidiroa|NormalizedLemma=desidiroa" head="w-133">sekidecidiroa</tok> <tok id="w-135" lemma="cada" upos="DET" feats="Foreign=Yes" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=cada|NormalizedLemma=cada" head="w-136">cada</tok> <tok id="w-136" lemma="semeh" upos="NUM" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=semeh|NormalizedLemma=semeh" head="w-134">semeh</tok> <tok id="w-137" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="12:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-138">de</tok> <tok id="w-138" lemma="tehwah" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="NormalizedForm=tehwah|NormalizedLemma=tehwah" head="w-136">tehwah</tok> <tok id="w-139" lemma="samah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=samah|NormalizedLemma=samah" head="w-140">samah</tok> <tok id="w-140" lemma="wili" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sewili|NormalizedLemma=wili" head="w-130">sewili</tok><tok id="w-141" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-127">.</tok> </s>
<s id="s-10"  text="kemeh teh, mitsú, igual, otikdecidiroh n tlen tikikuia ika n tlahtolmeh, es igual." text_orig="keemeh teh, MITSÚ, IGUAL, ootikDECIDIRoh n tleen tikiikuuia iika n tlahtoolmeh, ES IGUAL." sent_id="canada:12" text_spa="Como tú, Mitsú, igualmente, decidiste lo que sigues con las lenguas, es igual." labels="partial"><tok id="w-142" lemma="kemeh" upos="ADP" deprel="case"  deps="2:case" misc="NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-143">kemeh</tok> <tok id="w-143" lemma="tehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="dislocated"  deps="9:dislocated" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tewatl" head="w-150">teh</tok><tok id="w-144" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-145">,</tok> <tok id="w-145" lemma="mitsú" upos="PROPN" deprel="vocative"  deps="2:vocative" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mitsú|NormalizedLemma=mitsú" head="w-143">mitsú</tok><tok id="w-146" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-143">,</tok> <tok id="w-147" lemma="igual" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-150">igual</tok><tok id="w-148" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-147">,</tok> <tok id="w-149" >otikdecidiroh<dtok id="w-149" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-150" form="o"/><dtok id="w-150" lemma="decidiroa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tikdecidiroh|NormalizedLemma=desidiroa"  form="tikdecidiroh"/></tok> <tok id="w-151" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-152">n</tok> <tok id="w-152" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="12:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-153">tlen</tok> <tok id="w-153" lemma="kuia" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="9:ccomp" misc="NormalizedForm=tikikwia|NormalizedLemma=kwia" head="w-150">tikikuia</tok> <tok id="w-154" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="12:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-153">ika</tok> <tok id="w-155" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-156">n</tok> <tok id="w-156" lemma="tlahtol" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="13:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlahtolmeh|NormalizedLemma=tlahtol" head="w-154">tlahtolmeh</tok><tok id="w-157" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-159">,</tok> <tok id="w-158" lemma="ser" upos="AUX" deprel="cop"  deps="18:cop" misc="NormalizedForm=es|NormalizedLemma=ser" head="w-159">es</tok> <tok id="w-159" lemma="igual" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="parataxis"  deps="9:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-150">igual</tok><tok id="w-160" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-150">.</tok> </s>
<s id="s-11"  text="wan tla amo san sekiniwilihtos itich n totlaniwilil wan amo sekiyahyakoa amo sekichiwa, amo sewilis." labels="partial" text_spa="Y si no pensamos en nuestra mente, y no lo tratamos, entonces no lo hacemos, no lo podemos." text_orig="wan tlaa aamo san seekiniwilihtos (prog. fut) iitich n totlaniwiliil wan aamo seekiyahyakoa aamo seekichiiwa, aamo seewilis." sent_id="canada:15"><tok id="w-161" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-165">wan</tok> <tok id="w-162" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-165">tla</tok> <tok id="w-163" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-165">amo</tok> <tok id="w-164" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-165">san</tok> <tok id="w-165" lemma="iwilia" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="13:advcl" misc="NormalizedForm=sekiniwilihtos|NormalizedLemma=iwilia" head="w-173">sekiniwilihtos</tok> <tok id="w-166" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-165">itich</tok> <tok id="w-167" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-168">n</tok> <tok id="w-168" lemma="totlaniwilil" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="NormalizedForm=totlaniwilil|NormalizedLemma=totlaniwilil" head="w-166">totlaniwilil</tok> <tok id="w-169" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-171">wan</tok> <tok id="w-170" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-171">amo</tok> <tok id="w-171" lemma="yahyakoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=sekiyahyakoa|NormalizedLemma=yahyakoa" head="w-165">sekiyahyakoa</tok> <tok id="w-172" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-173">amo</tok> <tok id="w-173" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekichiwa|NormalizedLemma=chiwa" >sekichiwa</tok><tok id="w-174" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-176">,</tok> <tok id="w-175" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-176">amo</tok> <tok id="w-176" lemma="wili" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="13:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sewilis|NormalizedLemma=wili" head="w-173">sewilis</tok><tok id="w-177" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-173">.</tok> </s>
<s id="s-12"  text_spa="Y logramos nuestras cosas de material que necesitamos, se hará." labels="partial" sent_id="canada:18" text_orig="wan seekiLOGRARoa COSAS DE MATERIAL DE n tehwa~ tleen seekiniki, wili mochiiwas." text="wan sekilograroa cosas de material de n tehwah tlen sekiniki, wili mochiwas."><tok id="w-178" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="2:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-179">wan</tok> <tok id="w-179" lemma="lograroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekilograroa|NormalizedLemma=lograroa" >sekilograroa</tok> <tok id="w-180" lemma="cosa" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="NormalizedForm=cosas|NormalizedLemma=kosa" head="w-179">cosas</tok> <tok id="w-181" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-182">de</tok> <tok id="w-182" lemma="material" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=material|NormalizedLemma=material" head="w-180">material</tok> <tok id="w-183" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-185">de</tok> <tok id="w-184" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-185">n</tok> <tok id="w-185" lemma="tehwah" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=tehwah|NormalizedLemma=tehwah" head="w-180">tehwah</tok> <tok id="w-186" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-187">tlen</tok> <tok id="w-187" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="acl"  deps="3:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekiniki|NormalizedLemma=niki" head="w-180">sekiniki</tok><tok id="w-188" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-189">,</tok> <tok id="w-189" lemma="wili" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=wili|NormalizedLemma=wili" head="w-179">wili</tok> <tok id="w-190" lemma="mochiwa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="ccomp"  deps="12:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mochiwas|NormalizedLemma=mochiwa" head="w-189">mochiwas</tok><tok id="w-191" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-179">.</tok> </s>
<s id="s-13"  sent_id="canada:20" text_orig="ooseemahsito timiikeh MEXICANOS iich ok siki ESTADOS, ESTADO DE MÉXICO, TLAXCALA, CHIAPAS, DIFERENTES ESTADOS O DE CIUDADES, O PUEBLOS, O aamo seekimati DE kaani~ wiitseh, PERO EN TOTAL ooseemosintiliito wan ompa san sika~ ooseeCONVIVIRoh wan ooniCUMPLIRoh nehwaatl noCONTRATO DE OCHO MESES." text_spa="Nosotros muchos mexicanos fuimos a llegar a otros estados, Estado de México, Tlaxcala, Chiapas, de diferentes estados, ciudades, o pueblos, y no sabemos de dónde vienen, pero en total nos unimos y convivimos juntos, y yo cumplí el contrato de ocho meses." labels="partial" text="osemahsito timikeh mexicanos ich ok siki estados, estado de méxico, tlaxcala, chiapas, diferentes estados o de ciudades, o pueblos, o amo sekimati de kanih witseh, pero en total osemosintilito wan ompa san sikah oseconviviroh wan onicumpliroh nehwatl nocontrato de ocho meses."><tok id="w-192" >osemahsito<dtok id="w-192" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-193" form="o"/><dtok id="w-193" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=semahsito|NormalizedLemma=ahsi"  form="semahsito"/></tok> <tok id="w-194" lemma="miki" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=timikeh|NormalizedLemma=miki" head="w-193">timikeh</tok> <tok id="w-195" lemma="mexicano" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Gender=Masc|Number=Plur|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3" deprel="appos"  deps="3:appos" misc="NormalizedForm=mexicanos|NormalizedLemma=mexikano" head="w-194">mexicanos</tok> <tok id="w-196" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-193">ich</tok> <tok id="w-197" lemma="ok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-198">ok</tok> <tok id="w-198" lemma="siki" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-199">siki</tok> <tok id="w-199" lemma="estado" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=estados|NormalizedLemma=estado" head="w-196">estados</tok><tok id="w-200" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-201">,</tok> <tok id="w-201" lemma="estado" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="NormalizedForm=estado|NormalizedLemma=estado" head="w-199">estado</tok> <tok id="w-202" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="12:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-203">de</tok> <tok id="w-203" lemma="méxico" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=méxico|NormalizedLemma=méxico" head="w-201">méxico</tok><tok id="w-204" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-205">,</tok> <tok id="w-205" lemma="tlaxcala" upos="PROPN" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlaxcala|NormalizedLemma=tlaxcala" head="w-203">tlaxcala</tok><tok id="w-206" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-207">,</tok> <tok id="w-207" lemma="chiapas" upos="PROPN" deprel="conj"  deps="14:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=chiapas|NormalizedLemma=chiapas" head="w-205">chiapas</tok><tok id="w-208" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="19:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-210">,</tok> <tok id="w-209" lemma="diferentes" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="19:amod" misc="NormalizedForm=diferentes|NormalizedLemma=diferentes" head="w-210">diferentes</tok> <tok id="w-210" lemma="estados" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="conj"  deps="16:conj" misc="NormalizedForm=estados|NormalizedLemma=estados" head="w-207">estados</tok> <tok id="w-211" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="22:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-213">o</tok> <tok id="w-212" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="22:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-213">de</tok> <tok id="w-213" lemma="ciudad" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="conj"  deps="19:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ciudades|NormalizedLemma=siudad" head="w-210">ciudades</tok><tok id="w-214" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="25:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-216">,</tok> <tok id="w-215" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="25:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-216">o</tok> <tok id="w-216" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="conj"  deps="22:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblos|NormalizedLemma=pweblo" head="w-213">pueblos</tok><tok id="w-217" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="29:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-220">,</tok> <tok id="w-218" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="29:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-220">o</tok> <tok id="w-219" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="29:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-220">amo</tok> <tok id="w-220" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="25:conj" misc="NormalizedForm=sekimati|NormalizedLemma=mati" head="w-216">sekimati</tok> <tok id="w-221" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="32:mark" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-223">de</tok> <tok id="w-222" lemma="kanih" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="32:advmod" misc="NormalizedForm=kanih|NormalizedLemma=kanih" head="w-223">kanih</tok> <tok id="w-223" lemma="wits" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="29:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=witseh|NormalizedLemma=wits" head="w-220">witseh</tok><tok id="w-224" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="38:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-229">,</tok> <tok id="w-225" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="38:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-229">pero</tok> <tok id="w-226" lemma="en" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="38:advmod" misc="NormalizedForm=en|NormalizedLemma=en" head="w-229">en</tok> <tok id="w-227" lemma="total" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="fixed"  deps="35:fixed" misc="NormalizedForm=total|NormalizedLemma=total" head="w-226">total</tok> <tok id="w-228" >osemosintilito<dtok id="w-228" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="38:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-229" form="o"/><dtok id="w-229" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="29:conj" misc="NormalizedForm=semosintilito|NormalizedLemma=_" head="w-220" form="semosintilito"/></tok> <tok id="w-230" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="44:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-235">wan</tok> <tok id="w-231" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="44:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-235">ompa</tok> <tok id="w-232" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="44:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-235">san</tok> <tok id="w-233" lemma="sikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="44:advmod" misc="NormalizedForm=sikah|NormalizedLemma=sikah" head="w-235">sikah</tok> <tok id="w-234" >oseconviviroh<dtok id="w-234" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="44:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-235" form="o"/><dtok id="w-235" lemma="conviviroa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="38:conj" misc="NormalizedForm=seconviviroh|NormalizedLemma=konviviroa" head="w-229" form="seconviviroh"/></tok> <tok id="w-236" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="47:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-238">wan</tok> <tok id="w-237" >onicumpliroh<dtok id="w-237" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="47:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-238" form="o"/><dtok id="w-238" lemma="cumpliroa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="44:conj" misc="NormalizedForm=nicumpliroh|NormalizedLemma=kumpliroa" head="w-235" form="nicumpliroh"/></tok> <tok id="w-239" lemma="nehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="47:nsubj" misc="NormalizedForm=nehwatl|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-238">nehwatl</tok> <tok id="w-240" lemma="contrato" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="47:obj" misc="NormalizedForm=nocontrato|NormalizedLemma=kontrato" head="w-238">nocontrato</tok> <tok id="w-241" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="52:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-243">de</tok> <tok id="w-242" lemma="ocho" upos="NUM" feats="Foreign=Yes" deprel="nummod"  deps="52:nummod" misc="NormalizedForm=ocho|NormalizedLemma=ocho" head="w-243">ocho</tok> <tok id="w-243" lemma="mes" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nmod"  deps="49:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=meses|NormalizedLemma=mes" head="w-240">meses</tok><tok id="w-244" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-193">.</tok> </s>
<s id="s-14"  sent_id="canada:21" text_orig="wan siki PERSONAS ooyahkeh, oopeewkeh n tlakuyah, oowalmoREGRESARohkeh, ookimilwihkeh &#039;nomehwa~ xiyahka~ iich n nomoPAÍS PORQUE nika~ aamo tleeno~ oowiliyah nonkichiiwah, aamo wileh nontikiteh, nontlakuyah, PERO PUES xiyahka~.&#039;" labels="partial,QUESTIONABLE" text_spa="Y unas personas se fueron, empezaron a extrañar y vinieron regresando, y dijeron, &#039;ustedes vayan a su país, porque aquí había nada que pudieron hacer, no pueden trabajar, extrañan, por eso vayan.&#039;" text="wan siki personas oyahkeh, opewkeh n tlakuyah, owalmoregresarohkeh, okimilwihkeh &#039;nomehwah xiyahkah ich n nomopaís porque nikah amo tlenoh owiliyah nonkichiwah, amo wileh nontikiteh, nontlakuyah, pero pues xiyahkah.&#039;"><tok id="w-245" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-249">wan</tok> <tok id="w-246" lemma="siki" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-247">siki</tok> <tok id="w-247" lemma="persona" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=personas|NormalizedLemma=persona" head="w-249">personas</tok> <tok id="w-248" misc="SpaceAfter=No" >oyahkeh<dtok id="w-248" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-249" form="o"/><dtok id="w-249" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yahkeh|NormalizedLemma=yowi"  form="yahkeh"/></tok> <tok id="w-250" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-252">,</tok> <tok id="w-251" >opewkeh<dtok id="w-251" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-252" form="o"/><dtok id="w-252" lemma="pewa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=pewkeh|NormalizedLemma=pewa" head="w-249" form="pewkeh"/></tok> <tok id="w-253" lemma="n" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-254">n</tok> <tok id="w-254" lemma="tlakuya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="xcomp"  deps="8:xcomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakuyah|NormalizedLemma=tlakuya" head="w-252">tlakuyah</tok><tok id="w-255" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-257">,</tok> <tok id="w-256" misc="SpaceAfter=No" >owalmoregresarohkeh<dtok id="w-256" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-257" form="o"/><dtok id="w-257" lemma="regresaroa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Movement=Ven|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=walmoregresarohkeh|NormalizedLemma=regresaroa" head="w-252" form="walmoregresarohkeh"/></tok> <tok id="w-258" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-260">,</tok> <tok id="w-259" >okimilwihkeh<dtok id="w-259" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="16:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-260" form="o"/><dtok id="w-260" lemma="ilwia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[dat]=Sing|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[dat]=3|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="13:conj" misc="NormalizedForm=kimilwihkeh|NormalizedLemma=ilwia" head="w-257" form="kimilwihkeh"/></tok> <tok id="w-261" lemma="&#039;" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="19:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=&#039;|NormalizedLemma=&#039;" head="w-263">&#039;</tok><tok id="w-262" lemma="nomehwah" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="19:nsubj" misc="NormalizedForm=nomehwah|NormalizedLemma=nomehwah" head="w-263">nomehwah</tok> <tok id="w-263" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Plur|Person[subj]=2|Subcat=Intr" deprel="parataxis"  deps="16:parataxis" misc="NormalizedForm=xiyahkah|NormalizedLemma=yowi" head="w-260">xiyahkah</tok> <tok id="w-264" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="19:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-263">ich</tok> <tok id="w-265" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="22:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-266">n</tok> <tok id="w-266" lemma="país" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number[psor]=Plur|Person[psor]=2" deprel="nmod"  deps="20:nmod" misc="NormalizedForm=nomopaís|NormalizedLemma=país" head="w-264">nomopaís</tok> <tok id="w-267" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="28:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-272">porque</tok> <tok id="w-268" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="28:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-272">nikah</tok> <tok id="w-269" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="28:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-272">amo</tok> <tok id="w-270" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="fixed"  deps="25:fixed" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-269">tlenoh</tok> <tok id="w-271" >owiliyah<dtok id="w-271" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="28:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-272" form="o"/><dtok id="w-272" lemma="wili" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="19:advcl" misc="NormalizedForm=wiliyah|NormalizedLemma=wili" head="w-263" form="wiliyah"/></tok> <tok id="w-273" lemma="chiwa" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="28:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nonkichiwah|NormalizedLemma=chiwa" head="w-272">nonkichiwah</tok><tok id="w-274" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="32:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-276">,</tok> <tok id="w-275" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="32:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-276">amo</tok> <tok id="w-276" lemma="wili" upos="VERB" deprel="conj"  deps="28:conj" misc="NormalizedForm=wileh|NormalizedLemma=wili" head="w-272">wileh</tok> <tok id="w-277" lemma="tikiti" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=2|Polite=Form|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="ccomp"  deps="32:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nontikiteh|NormalizedLemma=tikiti" head="w-276">nontikiteh</tok><tok id="w-278" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="35:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-279">,</tok> <tok id="w-279" lemma="tlakuya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=2|Polite=Form|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="33:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nontlakuyah|NormalizedLemma=tlakuya" head="w-277">nontlakuyah</tok><tok id="w-280" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="39:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-283">,</tok> <tok id="w-281" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="39:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-283">pero</tok> <tok id="w-282" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="39:discourse" misc="NormalizedForm=pues|NormalizedLemma=pues" head="w-283">pues</tok> <tok id="w-283" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Plur|Person[subj]=2|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="35:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=xiyahkah|NormalizedLemma=yowi" head="w-279">xiyahkah</tok><tok id="w-284" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="19:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-263">.</tok><tok id="w-285" lemma="&#039;" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="19:punct" misc="NormalizedForm=&#039;|NormalizedLemma=&#039;" head="w-263">&#039;</tok> </s>
<s id="s-15"  text="pero kemeh tehwah techpaktia sekixmati ok se siki lugares, onikixmatito non lugar." text_orig="PERO keemeh tehwa~ teechpaaktia seekiixmati ok see siki LUGARES, oonikiixmatito noon LUGAR." sent_id="canada:25" text_spa="Pero a nosotros nos gusta conocer otros lugares, y fui a conocer ese lugar." labels="partial"><tok id="w-286" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-289">pero</tok> <tok id="w-287" lemma="kemeh" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-289">kemeh</tok> <tok id="w-288" lemma="tehwah" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=tehwah|NormalizedLemma=tehwah" head="w-289">tehwah</tok> <tok id="w-289" lemma="paktia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="12:advcl" misc="NormalizedForm=techpaktia|NormalizedLemma=paktia" head="w-297">techpaktia</tok> <tok id="w-290" lemma="ixmati" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="xcomp"  deps="4:xcomp" misc="NormalizedForm=sekixmati|NormalizedLemma=ixmati" head="w-289">sekixmati</tok> <tok id="w-291" lemma="ok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-292">ok</tok> <tok id="w-292" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-294">se</tok> <tok id="w-293" lemma="siki" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-294">siki</tok> <tok id="w-294" lemma="lugar" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=lugares|NormalizedLemma=lugar" head="w-290">lugares</tok><tok id="w-295" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-289">,</tok> <tok id="w-296" >onikixmatito<dtok id="w-296" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-297" form="o"/><dtok id="w-297" lemma="ixmati" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikixmatito|NormalizedLemma=ixmati"  form="nikixmatito"/></tok> <tok id="w-298" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-299">non</tok> <tok id="w-299" lemma="lugar" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="12:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=lugar|NormalizedLemma=lugar" head="w-297">lugar</tok><tok id="w-300" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-297">.</tok> </s>
<s id="s-16"  sent_id="canada:26" text_orig="wan keemeh iika noon nimoDECIDIRoa iika niin tlanamak, seeikinamaka n tlaxkal, wan ok siki COSAS iika n CARROS, seekitstinimi seekichiiwa n PASAJE, oo seetimoa, seewalehko wan yeh noon totikih." labels="partial" text_spa="Y por eso me decidí con esta ocupación, vender tortillas, y otras cosas con los carros, andamos viendo si hacer pasaje, y hacemos, bajamos y venir aquí, es nuestra ocupación." text="wan kemeh ika non nimodecidiroa ika nin tlanamak, seikinamaka n tlaxkal, wan ok siki cosas ika n carros, sekitstinimi sekichiwa n pasaje, o setimoa, sewalehko wan yeh non totikih."><tok id="w-301" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-305">wan</tok> <tok id="w-302" lemma="kemeh" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-305">kemeh</tok> <tok id="w-303" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-305">ika</tok> <tok id="w-304" lemma="non" upos="PRON" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-303">non</tok> <tok id="w-305" lemma="decidiroa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nimodecidiroa|NormalizedLemma=desidiroa" >nimodecidiroa</tok> <tok id="w-306" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-305">ika</tok> <tok id="w-307" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-308">nin</tok> <tok id="w-308" lemma="tlanamak" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlanamak|NormalizedLemma=tlanamak" head="w-306">tlanamak</tok><tok id="w-309" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-310">,</tok> <tok id="w-310" lemma="namaka" upos="VERB" deprel="acl"  deps="8:acl" misc="NormalizedForm=seikinamaka|NormalizedLemma=namaka" head="w-308">seikinamaka</tok> <tok id="w-311" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-312">n</tok> <tok id="w-312" lemma="tlaxkal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlaxkal|NormalizedLemma=tlaxkal" head="w-310">tlaxkal</tok><tok id="w-313" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-317">,</tok> <tok id="w-314" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="17:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-317">wan</tok> <tok id="w-315" lemma="ok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-316">ok</tok> <tok id="w-316" lemma="siki" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-317">siki</tok> <tok id="w-317" lemma="cosa" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=cosas|NormalizedLemma=kosa" head="w-308">cosas</tok> <tok id="w-318" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="17:nmod" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-317">ika</tok> <tok id="w-319" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="20:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-320">n</tok> <tok id="w-320" lemma="carro" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="appos"  deps="18:appos" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=carros|NormalizedLemma=karro" head="w-318">carros</tok><tok id="w-321" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-322">,</tok> <tok id="w-322" lemma="kitstinimi" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="5:parataxis" misc="NormalizedForm=sekitstinimi|NormalizedLemma=kitstinimi" head="w-305">sekitstinimi</tok> <tok id="w-323" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="ccomp"  deps="22:ccomp" misc="NormalizedForm=sekichiwa|NormalizedLemma=chiwa" head="w-322">sekichiwa</tok> <tok id="w-324" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="25:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-325">n</tok> <tok id="w-325" lemma="pasaje" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="23:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pasaje|NormalizedLemma=pasaje" head="w-323">pasaje</tok><tok id="w-326" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="28:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-328">,</tok> <tok id="w-327" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="28:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-328">o</tok> <tok id="w-328" lemma="timoa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="23:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=setimoa|NormalizedLemma=timoa" head="w-323">setimoa</tok><tok id="w-329" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="30:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-330">,</tok> <tok id="w-330" lemma="walehko" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Movement=Ven|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="28:conj" misc="NormalizedForm=sewalehko|NormalizedLemma=walehko" head="w-328">sewalehko</tok> <tok id="w-331" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="33:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-333">wan</tok> <tok id="w-332" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="33:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-333">yeh</tok> <tok id="w-333" lemma="non" upos="PRON" deprel="conj"  deps="30:conj" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-330">non</tok> <tok id="w-334" lemma="tikitl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="appos"  deps="33:appos" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=totikih|NormalizedLemma=tikitl" head="w-333">totikih</tok><tok id="w-335" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-305">.</tok> </s>
<s id="s-17"  labels="partial" text_spa="Solamente Dios nos la da a cada uno de nosotros." sent_id="canada:28" text_orig="SOLAMENTE CADA seemeh de tehwa~ n DIOS teechmaka." text="solamente cada semeh de tehwah n dios techmaka."><tok id="w-336" lemma="solamente" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=solamente|NormalizedLemma=solamente" head="w-343">solamente</tok> <tok id="w-337" lemma="cada" upos="DET" feats="Foreign=Yes" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=cada|NormalizedLemma=cada" head="w-338">cada</tok> <tok id="w-338" lemma="semeh" upos="PRON" deprel="iobj"  deps="8:iobj" misc="NormalizedForm=semeh|NormalizedLemma=semeh" head="w-343">semeh</tok> <tok id="w-339" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-340">de</tok> <tok id="w-340" lemma="tehwah" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=tehwah|NormalizedLemma=tehwah" head="w-338">tehwah</tok> <tok id="w-341" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-342">n</tok> <tok id="w-342" lemma="dios" upos="PROPN" feats="Foreign=Yes" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=dios|NormalizedLemma=dios" head="w-343">dios</tok> <tok id="w-343" lemma="maka" upos="VERB" feats="Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=techmaka|NormalizedLemma=maka" >techmaka</tok><tok id="w-344" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-343">.</tok> </s>
<s id="s-18"  text="n totahtsih dios techmaka cada semeh de tehwah totikih, kinih sechanchiwas." text_orig="n totahtsi~ DIOS teechmaka CADA seemeh DE tehwa~ totikih, kiini~ seechaanchiiwas." sent_id="canada:29" labels="partial" text_spa="Nuestro Padre Dios nos da la ocupación a cada uno de nosotros, como vivimos."><tok id="w-345" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-346">n</tok> <tok id="w-346" lemma="tata" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=totahtsih|NormalizedLemma=tata" head="w-348">totahtsih</tok> <tok id="w-347" lemma="dios" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="appos"  deps="2:appos" misc="NormalizedForm=dios|NormalizedLemma=dios" head="w-346">dios</tok> <tok id="w-348" lemma="maka" upos="VERB" feats="Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=techmaka|NormalizedLemma=maka" >techmaka</tok> <tok id="w-349" lemma="cada" upos="DET" feats="Foreign=Yes" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=cada|NormalizedLemma=cada" head="w-350">cada</tok> <tok id="w-350" lemma="semeh" upos="PRON" deprel="iobj"  deps="4:iobj" misc="NormalizedForm=semeh|NormalizedLemma=semeh" head="w-348">semeh</tok> <tok id="w-351" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-352">de</tok> <tok id="w-352" lemma="tehwah" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="NormalizedForm=tehwah|NormalizedLemma=tehwah" head="w-350">tehwah</tok> <tok id="w-353" lemma="tikitl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=totikih|NormalizedLemma=tikitl" head="w-348">totikih</tok><tok id="w-354" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-356">,</tok> <tok id="w-355" lemma="kinih" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="12:mark" misc="NormalizedForm=kinih|NormalizedLemma=kinih" head="w-356">kinih</tok> <tok id="w-356" lemma="chanchiwa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="acl"  deps="9:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sechanchiwas|NormalizedLemma=chanchiwa" head="w-353">sechanchiwas</tok><tok id="w-357" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-348">.</tok> </s>
<s id="s-19"  text="Yeh non onimitsnonots, o onomechonnonots, o timononotsah, yeh non." text_spa="Es todo lo que te conté, o les conté, o nos contamos, es todo." labels="partial" text_orig="yeh noon oonimitsnoonoots, O oonomeechonnoonoots, O timonoonootsah, yeh noon." sent_id="canada:30"><tok id="w-358" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="cop"  deps="2:cop" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-359">Yeh</tok> <tok id="w-359" lemma="non" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" >non</tok> <tok id="w-360" misc="SpaceAfter=No" >onimitsnonots<dtok id="w-360" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-361" form="o"/><dtok id="w-361" lemma="nonotsa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=2|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="acl"  deps="2:acl" misc="NormalizedForm=nimitsnonots|NormalizedLemma=nonotsa" head="w-359" form="nimitsnonots"/></tok> <tok id="w-362" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-365">,</tok> <tok id="w-363" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-365">o</tok> <tok id="w-364" misc="SpaceAfter=No" >onomechonnonots<dtok id="w-364" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-365" form="o"/><dtok id="w-365" lemma="nonotsa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=2|Person[subj]=1|Polite=Form|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=nomechonnonots|NormalizedLemma=nonotsa" head="w-361" form="nomechonnonots"/></tok> <tok id="w-366" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-368">,</tok> <tok id="w-367" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-368">o</tok> <tok id="w-368" lemma="nonotsa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=timononotsah|NormalizedLemma=nonotsa" head="w-365">timononotsah</tok><tok id="w-369" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-371">,</tok> <tok id="w-370" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="cop"  deps="14:cop" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-371">yeh</tok> <tok id="w-371" lemma="non" upos="PRON" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-359">non</tok><tok id="w-372" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-359">.</tok> </s>
<s id="s-20"  text_spa="Y que nos confiemos de nuestro trabajo, que lo hagamos, que Dion nos da lo que *******." labels="partial" sent_id="canada:31" text_orig="wan motiCONFIARooka~ n totikih, matikchiiwaka~, keh tleen n DIOS teechmaka O tleen seekiniwilia." text="wan moticonfiarokah n totikih, matikchiwakah, keh tlen n dios techmaka o tlen sekiniwilia."><tok id="w-373" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-375">wan</tok> <tok id="w-374" >moticonfiarokah<dtok id="w-374" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-375" form="mo"/><dtok id="w-375" lemma="confiaroa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ticonfiarokah|NormalizedLemma=konfiaroa"  form="ticonfiarokah"/></tok> <tok id="w-376" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-377">n</tok> <tok id="w-377" lemma="tikitl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=totikih|NormalizedLemma=tikitl" head="w-375">totikih</tok><tok id="w-378" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-380">,</tok> <tok id="w-379" misc="SpaceAfter=No" >matikchiwakah<dtok id="w-379" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-380" form="ma"/><dtok id="w-380" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=tikchiwakah|NormalizedLemma=chiwa" head="w-375" form="tikchiwakah"/></tok> <tok id="w-381" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-386">,</tok> <tok id="w-382" lemma="keh" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="14:mark" misc="NormalizedForm=keh|NormalizedLemma=keh" head="w-386">keh</tok> <tok id="w-383" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="obj"  deps="14:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-386">tlen</tok> <tok id="w-384" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-385">n</tok> <tok id="w-385" lemma="dios" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=dios|NormalizedLemma=dios" head="w-386">dios</tok> <tok id="w-386" lemma="maka" upos="VERB" feats="Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="NormalizedForm=techmaka|NormalizedLemma=maka" head="w-380">techmaka</tok> <tok id="w-387" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="17:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-389">o</tok> <tok id="w-388" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="obj"  deps="17:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-389">tlen</tok> <tok id="w-389" lemma="iwilia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="14:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekiniwilia|NormalizedLemma=iwilia" head="w-386">sekiniwilia</tok><tok id="w-390" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-375">.</tok> </s>
<s id="s-21"  text="kwale n onechfelicitarohkeh n amigos, okipixkeh n amigos, wan okichiwkeh n tlakwal cuando onehkok, otitlakwahkeh." labels="partial, check-focus" text_spa="Los amigos me felicitaron bien, y *****, e hicieron comidas cuando volví, y comimos." text_orig="kwale n ooneechFELICITARohkeh n AMIGOS, ookipixkeh n AMIGOS, wan ookichiiwkeh n tlakwal CUANDO oonehkok, ootitlakwahkeh." sent_id="canada:34"><tok id="w-391" lemma="kwale" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwale" >kwale</tok> <tok id="w-392" lemma="n" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-394">n</tok> <tok id="w-393" >onechfelicitarohkeh<dtok id="w-393" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-394" form="o"/><dtok id="w-394" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="csubj"  deps="1:csubj" misc="NormalizedForm=nechfelicitarohkeh|NormalizedLemma=_" head="w-391" form="nechfelicitarohkeh"/></tok> <tok id="w-395" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-396">n</tok> <tok id="w-396" lemma="amigo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=amigos|NormalizedLemma=amigo" head="w-394">amigos</tok><tok id="w-397" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-399">,</tok> <tok id="w-398" >okipixkeh<dtok id="w-398" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-399" form="o"/><dtok id="w-399" lemma="pixkia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=kipixkeh|NormalizedLemma=pixkia" head="w-394" form="kipixkeh"/></tok> <tok id="w-400" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-401">n</tok> <tok id="w-401" lemma="amigo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=amigos|NormalizedLemma=amigo" head="w-399">amigos</tok><tok id="w-402" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-405">,</tok> <tok id="w-403" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="15:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-405">wan</tok> <tok id="w-404" >okichiwkeh<dtok id="w-404" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-405" form="o"/><dtok id="w-405" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=kichiwkeh|NormalizedLemma=chiwa" head="w-394" form="kichiwkeh"/></tok> <tok id="w-406" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-407">n</tok> <tok id="w-407" lemma="tlakwal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="15:obj" misc="NormalizedForm=tlakwal|NormalizedLemma=tlakwal" head="w-405">tlakwal</tok> <tok id="w-408" lemma="cuando" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="20:mark" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-410">cuando</tok> <tok id="w-409" misc="SpaceAfter=No" >onehkok<dtok id="w-409" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="20:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-410" form="o"/><dtok id="w-410" lemma="ehko" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="23:advcl" misc="NormalizedForm=nehkok|NormalizedLemma=ehko" head="w-413" form="nehkok"/></tok> <tok id="w-411" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-410">,</tok> <tok id="w-412" misc="SpaceAfter=No" >otitlakwahkeh<dtok id="w-412" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="23:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-413" form="o"/><dtok id="w-413" lemma="tlakwa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=titlakwahkeh|NormalizedLemma=tlakwa" head="w-394" form="titlakwahkeh"/></tok> <tok id="w-414" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-394">.</tok> </s>
<s id="s-22"  text_spa="Así es, y hasta aquí estoy y me siento bien." labels="partial" sent_id="canada:37" text_orig="yeh noon, wan HASTA nika~ nikatki wan nimomochilia kwaltsi~." text="yeh non, wan hasta nikah nikatki wan nimomochilia kwaltsih."><tok id="w-415" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-416">yeh</tok> <tok id="w-416" lemma="non" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" >non</tok><tok id="w-417" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-421">,</tok> <tok id="w-418" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-421">wan</tok> <tok id="w-419" lemma="hasta" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-421">hasta</tok> <tok id="w-420" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-421">nikah</tok> <tok id="w-421" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=nikatki|NormalizedLemma=katki" head="w-416">nikatki</tok> <tok id="w-422" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-423">wan</tok> <tok id="w-423" lemma="machilia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres|Typo=Yes" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="CorrectForm=nimomachilia|NormalizedForm=nimomochilia|NormalizedLemma=machilia" head="w-421">nimomochilia</tok> <tok id="w-424" lemma="kwali" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwaltsih|NormalizedLemma=kwali" head="w-423">kwaltsih</tok><tok id="w-425" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-416">.</tok> </s>
<s id="s-23"  sent_id="canada:38" text_orig="ooniwiya n ok see LADO wan miik, miik tokniiwa~ kiyahyakoah n yuweh ESTADOS UNIDOS." text_spa="Fui a un otro lado y mucha, mucha gente trató de ir a Estados Unidos." labels="partial, check-n-aux" text="oniwiya n ok se lado wan mik, mik tokniwah kiyahyakoah n yuweh estados unidos."><tok id="w-426" >oniwiya<dtok id="w-426" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-427" form="o"/><dtok id="w-427" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=niwiya|NormalizedLemma=yowi"  form="niwiya"/></tok> <tok id="w-428" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-431">n</tok> <tok id="w-429" lemma="ok" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-430">ok</tok> <tok id="w-430" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-431">se</tok> <tok id="w-431" lemma="lado" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=lado|NormalizedLemma=lado" head="w-427">lado</tok> <tok id="w-432" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-437">wan</tok> <tok id="w-433" lemma="miak" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=miak" head="w-436">mik</tok><tok id="w-434" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-433">,</tok> <tok id="w-435" lemma="miak" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=miak" head="w-436">mik</tok> <tok id="w-436" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-437">tokniwah</tok> <tok id="w-437" lemma="yahyakoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=kiyahyakoah|NormalizedLemma=yahyakoa" head="w-427">kiyahyakoah</tok> <tok id="w-438" lemma="n" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="14:mark" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-439">n</tok> <tok id="w-439" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="xcomp"  deps="12:xcomp" misc="NormalizedForm=yuweh|NormalizedLemma=yowi" head="w-437">yuweh</tok> <tok id="w-440" lemma="estados" upos="PROPN" feats="Foreign=Yes|Gender=Masc|Number=Plur" deprel="obl"  deps="14:obl" misc="NormalizedForm=estados|NormalizedLemma=estados" head="w-439">estados</tok> <tok id="w-441" lemma="unidos" upos="PROPN" feats="Foreign=Yes|Gender=Masc|Number=Plur" deprel="flat"  deps="15:flat" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=unidos|NormalizedLemma=unidos" head="w-440">unidos</tok><tok id="w-442" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-427">.</tok> </s>
<s id="s-24"  text="simplemente kachi kwaltsih n sekatki itich n topueblo, techixmateh n tochanikniwah, vecinos, wan sechikokisa amo igual." text_orig="SIMPLEMENTE kachi kwaltsi~ n seekatki iitich n toPUEBLO, teechiixmateh n tochaanikniiwa~, VECINOS, wan seechikokiisa aamo IGUAL." sent_id="canada:40" text_spa="Simplemente es mejor cuando estamos en nuestro pueblo, los paisanos, los vecinos nos conocen, y cuando salimos no es igual." labels="partial"><tok id="w-443" lemma="simplemente" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=simplemente|NormalizedLemma=simplemente" head="w-445">simplemente</tok> <tok id="w-444" lemma="kachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-445">kachi</tok> <tok id="w-445" lemma="kwali" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kwaltsih|NormalizedLemma=kwali" >kwaltsih</tok> <tok id="w-446" lemma="n" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-447">n</tok> <tok id="w-447" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="csubj"  deps="3:csubj" misc="NormalizedForm=sekatki|NormalizedLemma=katki" head="w-445">sekatki</tok> <tok id="w-448" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-447">itich</tok> <tok id="w-449" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-450">n</tok> <tok id="w-450" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-448">topueblo</tok><tok id="w-451" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-452">,</tok> <tok id="w-452" lemma="ixmati" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=techixmateh|NormalizedLemma=ixmati" head="w-445">techixmateh</tok> <tok id="w-453" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-454">n</tok> <tok id="w-454" lemma="chanikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tochanikniwah|NormalizedLemma=chanikni" head="w-452">tochanikniwah</tok><tok id="w-455" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-456">,</tok> <tok id="w-456" lemma="vecino" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="appos"  deps="12:appos" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=vecinos|NormalizedLemma=vesino" head="w-454">vecinos</tok><tok id="w-457" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="19:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-461">,</tok> <tok id="w-458" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="19:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-461">wan</tok> <tok id="w-459" lemma="chikokisa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="csubj"  deps="19:csubj" misc="NormalizedForm=sechikokisa|NormalizedLemma=chikokisa" head="w-461">sechikokisa</tok> <tok id="w-460" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="19:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-461">amo</tok> <tok id="w-461" lemma="igual" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="conj"  deps="10:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-452">igual</tok><tok id="w-462" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-445">.</tok> </s>
<s id="s-25"  text_spa="Pero bueno, ya no hacemos, todo sale bien, todo bien." labels="partial" text_orig="PERO BUENO, saa aamo tleen seekichiiwa, nochi kwale kiisa (todo sale bien), nochi kwale." sent_id="canada:41" text="Pero bueno, sa amo tlen sekichiwa, nochi kwale kisa (todo sale bien), nochi kwale."><tok id="w-463" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="discourse"  deps="7:discourse" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-469">Pero</tok> <tok id="w-464" lemma="bueno" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="flat"  deps="1:flat" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=bueno|NormalizedLemma=bueno" head="w-463">bueno</tok><tok id="w-465" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-463">,</tok> <tok id="w-466" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=san" head="w-469">sa</tok> <tok id="w-467" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-469">amo</tok> <tok id="w-468" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="fixed"  deps="5:fixed" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-467">tlen</tok> <tok id="w-469" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekichiwa|NormalizedLemma=chiwa" >sekichiwa</tok><tok id="w-470" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-473">,</tok> <tok id="w-471" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-473">nochi</tok> <tok id="w-472" lemma="kwale" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwale" head="w-473">kwale</tok> <tok id="w-473" lemma="kisa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="parataxis"  deps="7:parataxis" misc="NormalizedForm=kisa|NormalizedLemma=kisa" head="w-469">kisa</tok> <tok id="w-474" lemma="(" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=(|NormalizedLemma=(" head="w-476">(</tok><tok id="w-475" lemma="todo" upos="PRON" feats="Foreign=Yes" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=todo|NormalizedLemma=todo" head="w-476">todo</tok> <tok id="w-476" lemma="salir" upos="VERB" feats="Foreign=Yes" deprel="parataxis"  deps="11:parataxis" misc="NormalizedForm=sale|NormalizedLemma=salir" head="w-473">sale</tok> <tok id="w-477" lemma="bien" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=bien|NormalizedLemma=bien" head="w-476">bien</tok><tok id="w-478" lemma=")" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=)|NormalizedLemma=)" head="w-476">)</tok><tok id="w-479" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="19:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-481">,</tok> <tok id="w-480" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="19:nsubj" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-481">nochi</tok> <tok id="w-481" lemma="kwali" upos="ADJ" deprel="parataxis"  deps="7:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwali" head="w-469">kwale</tok><tok id="w-482" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-469">.</tok> </s>
<s id="s-26"  sent_id="canada:43" text_orig="seekaana, O seetlachtiki, O itlah tleen seekichiiwa aamo tleeno~, aamo seekipiya PROBLEMAS." labels="partial" text_spa="Agarrar cosas, robar, hacer algo, hacemos nada, no tenemos problemas." text="Sekana, o setlachtiki, o itlah tlen sekichiwa amo tlenoh, amo sekipiya problemas."><tok id="w-483" lemma="ana" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekana|NormalizedLemma=ana" >Sekana</tok><tok id="w-484" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-486">,</tok> <tok id="w-485" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-486">o</tok> <tok id="w-486" lemma="tlachtiki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=setlachtiki|NormalizedLemma=tlachtiki" head="w-483">setlachtiki</tok><tok id="w-487" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-486">,</tok> <tok id="w-488" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-489">o</tok> <tok id="w-489" lemma="itlah" upos="PRON" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="NormalizedForm=itlah|NormalizedLemma=itlah" head="w-483">itlah</tok> <tok id="w-490" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-491">tlen</tok> <tok id="w-491" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="acl"  deps="7:acl" misc="NormalizedForm=sekichiwa|NormalizedLemma=chiwa" head="w-489">sekichiwa</tok> <tok id="w-492" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="dislocated"  deps="9:dislocated" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-491">amo</tok> <tok id="w-493" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="fixed"  deps="10:fixed" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-492">tlenoh</tok><tok id="w-494" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-496">,</tok> <tok id="w-495" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-496">amo</tok> <tok id="w-496" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="9:parataxis" misc="NormalizedForm=sekipiya|NormalizedLemma=piya" head="w-491">sekipiya</tok> <tok id="w-497" lemma="problema" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="14:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=problemas|NormalizedLemma=problema" head="w-496">problemas</tok><tok id="w-498" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-483">.</tok> </s>
<s id="s-27"  text="Nin yeh non nikita wan felicidades, o tikpiya mik pakilis techvisitaroah notewah, wan tipakeh porque onkah tikah." text_orig="niin yeh noon nikita wan FELICIDADES, O tikpiya miik paakilis teechVISITARoah nooteewa~, wan tipaakeh PORQUE onka~ tikah." sent_id="canada:47.1" text_spa="Así lo veo, y felicidades, o tienes mucha felicidad que nos visitas también, y estamos feliz porque estamos ahí." labels="partial, check-notewah"><tok id="w-499" lemma="nin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-501">Nin</tok> <tok id="w-500" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="cop"  deps="3:cop" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-501">yeh</tok> <tok id="w-501" lemma="non" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" >non</tok> <tok id="w-502" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="acl"  deps="3:acl" misc="NormalizedForm=nikita|NormalizedLemma=ita" head="w-501">nikita</tok> <tok id="w-503" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-504">wan</tok> <tok id="w-504" lemma="felicidad" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=felicidades|NormalizedLemma=felisidad" head="w-501">felicidades</tok><tok id="w-505" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-507">,</tok> <tok id="w-506" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-507">o</tok> <tok id="w-507" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=tikpiya|NormalizedLemma=piya" head="w-504">tikpiya</tok> <tok id="w-508" lemma="mik" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=mik" head="w-509">mik</tok> <tok id="w-509" lemma="pakilis" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="NormalizedForm=pakilis|NormalizedLemma=pakilis" head="w-507">pakilis</tok> <tok id="w-510" lemma="visitaroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="9:advcl" misc="NormalizedForm=techvisitaroah|NormalizedLemma=visitaroa" head="w-507">techvisitaroah</tok> <tok id="w-511" lemma="notewah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=notewah|NormalizedLemma=notewah" head="w-507">notewah</tok><tok id="w-512" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-514">,</tok> <tok id="w-513" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="16:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-514">wan</tok> <tok id="w-514" lemma="paki" upos="VERB" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=tipakeh|NormalizedLemma=paki" head="w-507">tipakeh</tok> <tok id="w-515" lemma="porque" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="19:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-517">porque</tok> <tok id="w-516" lemma="onkah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="19:advmod" misc="NormalizedForm=onkah|NormalizedLemma=onkah" head="w-517">onkah</tok> <tok id="w-517" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="16:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikah|NormalizedLemma=katki" head="w-514">tikah</tok><tok id="w-518" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-501">.</tok> </s>
<s id="s-28"  text="Felicidades." text_orig="FELICIDADES." sent_id="canada:47.2" text_spa="Felicidades." labels="partial"><tok id="w-519" lemma="felicidad" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=Felicidades|NormalizedLemma=felisidad" >Felicidades</tok><tok id="w-520" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-519">.</tok> </s>
<s id="s-29"  text="Wan tlasohkamati por un visita, wan siempre xitechtlahpalokih, siempre xitechilnamiki, wan tehwah no timitsilnamikiskeh porque mowah oticonvivirohkeh, porque amo cerca n mochah, porque wehkah n mochah." labels="partial, check-tlasohkamati" text_spa="Y gracias por un visita, y siempre ven para saludarnos, siemple recuérdanos, y nosotros también te recordaremos porque convivimos contigo, porque tu casa no está cerca, porque tu casa está lejos." sent_id="canada:48" text_orig="wan tlasohkaamati POR UN VISITA. wan SIEMPRE xiteechtlahpalookih, SIEMPRE xiteechilnaamiki, wan tehwa~ noo timitsilnaamikiskeh PORQUE mowa~ ootiCONVIVIRohkeh, PORQUE aamo CERCA n mocha~, PORQUE wehkah n mocha~."><tok id="w-521" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="2:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-522">Wan</tok> <tok id="w-522" lemma="tlasohkamati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlasohkamati|NormalizedLemma=tlasohkamati" >tlasohkamati</tok> <tok id="w-523" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=por|NormalizedLemma=por" head="w-525">por</tok> <tok id="w-524" lemma="un" upos="DET" feats="Foreign=Yes" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=un|NormalizedLemma=un" head="w-525">un</tok> <tok id="w-525" lemma="visita" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=visita|NormalizedLemma=visita" head="w-522">visita</tok><tok id="w-526" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-529">,</tok> <tok id="w-527" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-529">wan</tok> <tok id="w-528" lemma="siempre" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=siempre|NormalizedLemma=siempre" head="w-529">siempre</tok> <tok id="w-529" lemma="tlahpaloa" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Movement=Ven|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=1|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=xitechtlahpalokih|NormalizedLemma=tlahpaloa" head="w-522">xitechtlahpalokih</tok><tok id="w-530" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-532">,</tok> <tok id="w-531" lemma="siempre" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=siempre|NormalizedLemma=siempre" head="w-532">siempre</tok> <tok id="w-532" lemma="ilnamiki" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=xitechilnamiki|NormalizedLemma=ilnamiki" head="w-529">xitechilnamiki</tok><tok id="w-533" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-537">,</tok> <tok id="w-534" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="17:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-537">wan</tok> <tok id="w-535" lemma="tehwa" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=tehwah|NormalizedLemma=tehwa" head="w-537">tehwah</tok> <tok id="w-536" lemma="no" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=no|NormalizedLemma=no" head="w-537">no</tok> <tok id="w-537" lemma="ilnamiki" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=2|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="NormalizedForm=timitsilnamikiskeh|NormalizedLemma=ilnamiki" head="w-532">timitsilnamikiskeh</tok> <tok id="w-538" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="21:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-541">porque</tok> <tok id="w-539" lemma="wah" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="obl"  deps="21:obl" misc="NormalizedForm=mowah|NormalizedLemma=wah" head="w-541">mowah</tok> <tok id="w-540" misc="SpaceAfter=No" >oticonvivirohkeh<dtok id="w-540" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="21:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-541" form="o"/><dtok id="w-541" lemma="conviviroa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="17:advcl" misc="NormalizedForm=ticonvivirohkeh|NormalizedLemma=konviviroa" head="w-537" form="ticonvivirohkeh"/></tok> <tok id="w-542" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="25:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-545">,</tok> <tok id="w-543" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="25:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-545">porque</tok> <tok id="w-544" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="25:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-545">amo</tok> <tok id="w-545" lemma="cerca" upos="ADJ" deprel="advcl"  deps="17:advcl" misc="NormalizedForm=cerca|NormalizedLemma=cerca" head="w-537">cerca</tok> <tok id="w-546" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="27:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-547">n</tok> <tok id="w-547" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="nsubj"  deps="25:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mochah|NormalizedLemma=chantli" head="w-545">mochah</tok><tok id="w-548" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="30:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-550">,</tok> <tok id="w-549" lemma="porque" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="30:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-550">porque</tok> <tok id="w-550" lemma="wehkah" upos="ADJ" deprel="advcl"  deps="17:advcl" misc="NormalizedForm=wehkah|NormalizedLemma=wehkah" head="w-537">wehkah</tok> <tok id="w-551" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="32:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-552">n</tok> <tok id="w-552" lemma="mochah" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="nsubj"  deps="30:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mochah|NormalizedLemma=mochah" head="w-550">mochah</tok><tok id="w-553" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-522">.</tok> </s>
<s id="s-30"  sent_id="canada:49" text_orig="kiini~ ookatka n tikitl n CANADÁ?" labels="partial" text_spa="Cómo era el trabajo en Canadá?" text="kinih okatka n tikitl n canadá?"><tok id="w-554" lemma="kinih" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=kinih|NormalizedLemma=kinih" head="w-558">kinih</tok> <tok id="w-555" >okatka<dtok id="w-555" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-558" form="o"/><dtok id="w-556" lemma="katki" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="5:cop" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-558" form="katka"/></tok> <tok id="w-557" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-558">n</tok> <tok id="w-558" lemma="tikitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tikitl|NormalizedLemma=tikitl" >tikitl</tok> <tok id="w-559" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-560">n</tok> <tok id="w-560" lemma="canadá" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=canadá|NormalizedLemma=canadá" head="w-558">canadá</tok><tok id="w-561" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-558">?</tok> </s>
<s id="s-31"  text="Kwaltsih n tikitl." labels="partial" text_spa="El trabajo era bueno." sent_id="canada:50" text_orig="kwaltsi~ n tikitl."><tok id="w-562" lemma="kwali" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kwaltsih|NormalizedLemma=kwali" >Kwaltsih</tok> <tok id="w-563" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-564">n</tok> <tok id="w-564" lemma="tikitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikitl|NormalizedLemma=tikitl" head="w-562">tikitl</tok><tok id="w-565" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-562">.</tok> </s>
<s id="s-32"  text="Techtrataroa kwale n gente, gente ompa amables, amo malos, simplemente como notewah osemopartaroh kwale." text_spa="La gente nos trató bien, la gente de allá fue amables, no mala, y nosotros también simplemente nos portamos bien." labels="partial, check-conj" text_orig="teechTRATARoa kwale n GENTE, GENTE ompa AMABLES, aamo MALOS, SIMPLEMENTE COMO nooteewa~ ooseemoPARTARoh kwale." sent_id="canada:51"><tok id="w-566" lemma="trataroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=Techtrataroa|NormalizedLemma=trataroa" >Techtrataroa</tok> <tok id="w-567" lemma="kwali" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="1:advmod" misc="NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwali" head="w-566">kwale</tok> <tok id="w-568" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-569">n</tok> <tok id="w-569" lemma="gente" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=gente|NormalizedLemma=gente" head="w-566">gente</tok><tok id="w-570" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-573">,</tok> <tok id="w-571" lemma="gente" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=gente|NormalizedLemma=gente" head="w-573">gente</tok> <tok id="w-572" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-573">ompa</tok> <tok id="w-573" lemma="amable" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=amables|NormalizedLemma=amable" head="w-566">amables</tok><tok id="w-574" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-576">,</tok> <tok id="w-575" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-576">amo</tok> <tok id="w-576" lemma="malo" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=malos|NormalizedLemma=malo" head="w-573">malos</tok><tok id="w-577" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-582">,</tok> <tok id="w-578" lemma="simplemente" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=simplemente|NormalizedLemma=simplemente" head="w-582">simplemente</tok> <tok id="w-579" lemma="como" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="15:case" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-580">como</tok> <tok id="w-580" lemma="notewah" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="obl"  deps="17:obl" misc="NormalizedForm=notewah|NormalizedLemma=notewah" head="w-582">notewah</tok> <tok id="w-581" >osemopartaroh<dtok id="w-581" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="17:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-582" form="o"/><dtok id="w-582" lemma="mopartaroa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="11:conj" misc="NormalizedForm=semopartaroh|NormalizedLemma=mopartaroa" head="w-576" form="semopartaroh"/></tok> <tok id="w-583" lemma="kwali" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwali" head="w-582">kwale</tok><tok id="w-584" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-566">.</tok> </s>
<s id="s-33"  text="wan como kwale n setikiti ok sipa techtlahtlaneh nochi moseyah pero como nikah no sekipiya n tikitl, pero n akih yaskeh ok sikeh, katki n programa para yaskeh." text_orig="wan COMO kwale n seetikiti ok sipa teechtlahtlaneh nochi möseeyah PERO COMO nika~ noo seekipiya n tikitl, PERO n aaki~ yaaskeh ok sike~, katki n PROGRAMA PARA yaaskeh." sent_id="canada:53" text_spa="Y como trabajamos bien, nos piden que nosotros todos vayamos otra vez, pero como tenemos trabajo aquí; pero para otras personas que irán, hay el programa para ir." labels="partial, check-adv-acl, check-rel-n, check-dislocated"><tok id="w-585" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-587">wan</tok> <tok id="w-586" lemma="como" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-587">como</tok> <tok id="w-587" lemma="kwale" upos="ADV" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwale" head="w-592">kwale</tok> <tok id="w-588" lemma="n" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-589">n</tok> <tok id="w-589" lemma="tikiti" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="csubj"  deps="3:csubj" misc="NormalizedForm=setikiti|NormalizedLemma=tikiti" head="w-587">setikiti</tok> <tok id="w-590" lemma="ok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-592">ok</tok> <tok id="w-591" lemma="sipa" upos="NOUN" deprel="fixed"  deps="6:fixed" misc="NormalizedForm=sipa|NormalizedLemma=sipa" head="w-590">sipa</tok> <tok id="w-592" lemma="tlahtlania" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=techtlahtlaneh|NormalizedLemma=tlahtlania" >techtlahtlaneh</tok> <tok id="w-593" lemma="nochi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-595">nochi</tok> <tok id="w-594" >moseyah<dtok id="w-594" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-595" form="mo"/><dtok id="w-595" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="ccomp"  deps="8:ccomp" misc="NormalizedForm=seyah|NormalizedLemma=yowi" head="w-592" form="seyah"/></tok> <tok id="w-596" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="16:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-600">pero</tok> <tok id="w-597" lemma="como" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="16:mark" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-600">como</tok> <tok id="w-598" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-600">nikah</tok> <tok id="w-599" lemma="no" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=no|NormalizedLemma=no" head="w-600">no</tok> <tok id="w-600" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=sekipiya|NormalizedLemma=piya" head="w-592">sekipiya</tok> <tok id="w-601" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="18:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-602">n</tok> <tok id="w-602" lemma="tikitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="16:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikitl|NormalizedLemma=tikitl" head="w-600">tikitl</tok><tok id="w-603" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="27:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-611">,</tok> <tok id="w-604" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="27:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-611">pero</tok> <tok id="w-605" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="22:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-606">n</tok> <tok id="w-606" lemma="akih" upos="PRON" deprel="dislocated"  deps="27:dislocated" misc="NormalizedForm=akih|NormalizedLemma=akih" head="w-611">akih</tok> <tok id="w-607" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="acl"  deps="22:acl" misc="NormalizedForm=yaskeh|NormalizedLemma=yowi" head="w-606">yaskeh</tok> <tok id="w-608" lemma="ok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="25:advmod" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-609">ok</tok> <tok id="w-609" lemma="siki" upos="PRON" deprel="dislocated"  deps="23:dislocated" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sikeh|NormalizedLemma=siki" head="w-607">sikeh</tok><tok id="w-610" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-606">,</tok> <tok id="w-611" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="16:conj" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-600">katki</tok> <tok id="w-612" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="29:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-613">n</tok> <tok id="w-613" lemma="programa" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="27:nsubj" misc="NormalizedForm=programa|NormalizedLemma=programa" head="w-611">programa</tok> <tok id="w-614" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="31:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-615">para</tok> <tok id="w-615" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="27:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=yaskeh|NormalizedLemma=yowi" head="w-611">yaskeh</tok><tok id="w-616" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="31:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-615">.</tok> </s>
<s id="s-34"  text="kinwikah n ompa, kintrataroh kwale." labels="partial, check-n" text_spa="Los llevan allá, los tratan bien." sent_id="canada:55" text_orig="kinwiikah n ompa, kinTRATARoh kwale."><tok id="w-617" lemma="wika" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kinwikah|NormalizedLemma=wika" >kinwikah</tok> <tok id="w-618" lemma="in" upos="DET" deprel="advmod"  deps="1:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-617">n</tok> <tok id="w-619" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="2:fixed" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-618">ompa</tok><tok id="w-620" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-621">,</tok> <tok id="w-621" lemma="trataroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="NormalizedForm=kintrataroh|NormalizedLemma=trataroa" head="w-617">kintrataroh</tok> <tok id="w-622" lemma="kwali" upos="ADV" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwali" head="w-621">kwale</tok><tok id="w-623" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-622">.</tok> </s>
<s id="s-35"  text="casi ompa okatka dieciocho millones de mexicanos, otechilweh n consolado mexicano." labels="partial, check-cop-exist" text_spa="Allá había casi 18 millonees de mexicanos, como dijeron el consaldo mexicano." text_orig="CASI ompa ookatka DIECIOCHO MILLONES DE MEXICANOS, ooteechilweh n CONSOLADO MEXICANO." sent_id="canada:56"><tok id="w-624" lemma="casi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=casi|NormalizedLemma=casi" head="w-627">casi</tok> <tok id="w-625" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-627">ompa</tok> <tok id="w-626" >okatka<dtok id="w-626" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-627" form="o"/><dtok id="w-627" lemma="katki" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki"  form="katka"/></tok> <tok id="w-628" lemma="dieciocho" upos="NUM" feats="Foreign=Yes" deprel="nummod"  deps="6:nummod" misc="NormalizedForm=dieciocho|NormalizedLemma=dieciocho" head="w-629">dieciocho</tok> <tok id="w-629" lemma="millon" upos="NUM" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nummod"  deps="8:nummod" misc="NormalizedForm=millones|NormalizedLemma=milon" head="w-631">millones</tok> <tok id="w-630" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-631">de</tok> <tok id="w-631" lemma="mexicano" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Gender=Masc|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mexicanos|NormalizedLemma=mexikano" head="w-627">mexicanos</tok><tok id="w-632" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-634">,</tok> <tok id="w-633" >otechilweh<dtok id="w-633" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-634" form="o"/><dtok id="w-634" lemma="ilwia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=techilweh|NormalizedLemma=ilwia" head="w-627" form="techilweh"/></tok> <tok id="w-635" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-636">n</tok> <tok id="w-636" lemma="consolado" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=consolado|NormalizedLemma=consolado" head="w-634">consolado</tok> <tok id="w-637" lemma="mexicano" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Gender=Masc|Number=Sing" deprel="amod"  deps="13:amod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mexicano|NormalizedLemma=mexicano" head="w-636">mexicano</tok><tok id="w-638" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-627">.</tok> </s>
<s id="s-36"  sent_id="canada:58" text_orig="tlasohkaamati wan yeh noon nikihtoa." labels="partial" text_spa="Gracias y es todo lo que digo." text="Tlasohkamati wan yeh non nikihtoa."><tok id="w-639" lemma="tlasohkamati" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlasohkamati|NormalizedLemma=tlasohkamati" >Tlasohkamati</tok> <tok id="w-640" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-642">wan</tok> <tok id="w-641" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-642">yeh</tok> <tok id="w-642" lemma="non" upos="PRON" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-639">non</tok> <tok id="w-643" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="acl"  deps="4:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nikihtoa|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-642">nikihtoa</tok><tok id="w-644" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-639">.</tok> </s>
<s id="s-37"  text="En primer lugar nin se libro itoka mach &#039;rana, kan tikah?&#039; kimotlahtlania se telpukatl." text_orig="EN PRIMER LUGAR nin see LIBRO iitooka mach &#039;RANA, kaan tikah?&#039; kimotlahtlania see teelpukatl." sent_id="Frog_Story:2" labels="partial" text_spa="En primer lugar, esto es un libro que según se llama &#039;¿Rana, dónde estás?&#039; que pregunta un niño."><tok id="w-645" lemma="en" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="3:case" misc="NormalizedForm=En|NormalizedLemma=en" head="w-647">En</tok> <tok id="w-646" lemma="primer" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes" deprel="amod"  deps="3:amod" misc="NormalizedForm=primer|NormalizedLemma=primer" head="w-647">primer</tok> <tok id="w-647" lemma="lugar" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=lugar|NormalizedLemma=lugar" head="w-650">lugar</tok> <tok id="w-648" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-650">nin</tok> <tok id="w-649" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-650">se</tok> <tok id="w-650" lemma="libro" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=libro|NormalizedLemma=libro" >libro</tok> <tok id="w-651" lemma="toka" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-654">itoka</tok> <tok id="w-652" lemma="mach" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=mach|NormalizedLemma=mach" head="w-654">mach</tok> <tok id="w-653" lemma="&#039;" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=&#039;|NormalizedLemma=&#039;" head="w-654">&#039;</tok><tok id="w-654" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="acl"  deps="6:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=rana|NormalizedLemma=rana" head="w-650">rana</tok><tok id="w-655" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-656">,</tok> <tok id="w-656" lemma="kani" upos="ADV" deprel="flat"  deps="10:flat" misc="NormalizedForm=kan|NormalizedLemma=kani" head="w-654">kan</tok> <tok id="w-657" lemma="katki" upos="VERB" deprel="flat"  deps="12:flat" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikah|NormalizedLemma=katki" head="w-656">tikah</tok><tok id="w-658" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-657">?</tok><tok id="w-659" lemma="&#039;" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=&#039;|NormalizedLemma=&#039;" head="w-654">&#039;</tok> <tok id="w-660" lemma="motlahtlania" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="10:parataxis" misc="NormalizedForm=kimotlahtlania|NormalizedLemma=motlahtlania" head="w-654">kimotlahtlania</tok> <tok id="w-661" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="18:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-662">se</tok> <tok id="w-662" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="16:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-660">telpukatl</tok><tok id="w-663" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-650">.</tok> </s>
<s id="s-38"  text="Wan nikankah se telpukatl, ika ibotas wihwinyeh." labels="partial" text_spa="Y está un niño con sus botas grandes." text_orig="wan nikaankah see teelpukatl, iika iiBOTAS wihwinyeh." sent_id="Frog_Story:3"><tok id="w-664" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-666">Wan</tok> <tok id="w-665" >nikankah<dtok id="w-665" lemma="nika" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nika" head="w-666" form="nikan"/><dtok id="w-666" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kah|NormalizedLemma=katki"  form="kah"/></tok> <tok id="w-667" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-668">se</tok> <tok id="w-668" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-666">telpukatl</tok><tok id="w-669" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-670">,</tok> <tok id="w-670" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-666">ika</tok> <tok id="w-671" lemma="bota" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="NormalizedForm=ibotas|NormalizedLemma=bota" head="w-670">ibotas</tok> <tok id="w-672" lemma="winyeh" upos="ADJ" feats="Number=Plur" deprel="amod"  deps="8:amod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=wihwinyeh|NormalizedLemma=winyeh" head="w-671">wihwinyeh</tok><tok id="w-673" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-666">.</tok> </s>
<s id="s-39"  sent_id="Frog_Story:4" text_orig="mota iiaaxka n iitaatah." labels="partial" text_spa="Se ven que son de su papá." text="Mota iaxka n itatah."><tok id="w-674" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mota|NormalizedLemma=ita" >Mota</tok> <tok id="w-675" lemma="axka" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="csubj"  deps="1:csubj" misc="NormalizedForm=iaxka|NormalizedLemma=axka" head="w-674">iaxka</tok> <tok id="w-676" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-677">n</tok> <tok id="w-677" lemma="tatah" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itatah|NormalizedLemma=tatah" head="w-675">itatah</tok><tok id="w-678" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-674">.</tok> </s>
<s id="s-40"  text="Itatah no sé; porque tlami hasta tikestlah." text_orig="iitaatah NO SÉ; PORQUE tlami HASTA tiikeestlah." sent_id="Frog_Story:5" text_spa="De su papá, tal vez; porque terminan hasta sus piernas." labels="partial"><tok id="w-679" lemma="tatah" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=itatah|NormalizedLemma=tatah" head="w-681">Itatah</tok> <tok id="w-680" lemma="no" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=no|NormalizedLemma=no" head="w-681">no</tok> <tok id="w-681" lemma="saber" upos="VERB" feats="Foreign=Yes|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sé|NormalizedLemma=saber" >sé</tok><tok id="w-682" lemma=";" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=;|NormalizedLemma=;" head="w-684">;</tok> <tok id="w-683" lemma="porque" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-684">porque</tok> <tok id="w-684" lemma="tlami" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=tlami|NormalizedLemma=tlami" head="w-681">tlami</tok> <tok id="w-685" lemma="hasta" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-686">hasta</tok> <tok id="w-686" lemma="kestlah" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikestlah|NormalizedLemma=kestlah" head="w-684">tikestlah</tok><tok id="w-687" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-681">.</tok> </s>
<s id="s-41"  text="Wan kitsahtsilihtok n irana mach kanih kah." text_orig="wan kitsahtsilihtok n iiRANA mach kaani~ kah." sent_id="Frog_Story:6" labels="partial" text_spa="Y le está gritando a su rana que dónde está."><tok id="w-688" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="2:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-689">Wan</tok> <tok id="w-689" lemma="tsahtsilia" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kitsahtsilihtok|NormalizedLemma=tsahtsilia" >kitsahtsilihtok</tok> <tok id="w-690" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-691">n</tok> <tok id="w-691" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="iobj"  deps="2:iobj" misc="NormalizedForm=irana|NormalizedLemma=rana" head="w-689">irana</tok> <tok id="w-692" lemma="mach" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=mach|NormalizedLemma=mach" head="w-694">mach</tok> <tok id="w-693" lemma="kani" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=kanih|NormalizedLemma=kani" head="w-694">kanih</tok> <tok id="w-694" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kah|NormalizedLemma=katki" head="w-689">kah</tok><tok id="w-695" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-689">.</tok> </s>
<s id="s-42"  text="Iwah n itskwih katkih no, pues, kitemohtokeh n irana." labels="partial" text_spa="con él está su perro que también..., pues, están buscando su rana." sent_id="Frog_Story:7" text_orig="iiwa~ n iitskwi~ katki noo, PUES, kiteemohtokeh n iiRANA."><tok id="w-696" lemma="wan" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=iwah|NormalizedLemma=wan" head="w-699">Iwah</tok> <tok id="w-697" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-698">n</tok> <tok id="w-698" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwih|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-699">itskwih</tok> <tok id="w-699" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katkih|NormalizedLemma=katki" >katkih</tok> <tok id="w-700" lemma="no" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=no|NormalizedLemma=no" head="w-699">no</tok><tok id="w-701" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-704">,</tok> <tok id="w-702" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="9:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pues|NormalizedLemma=pues" head="w-704">pues</tok><tok id="w-703" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-702">,</tok> <tok id="w-704" lemma="temoa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=kitemohtokeh|NormalizedLemma=temoa" head="w-699">kitemohtokeh</tok> <tok id="w-705" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-706">n</tok> <tok id="w-706" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=irana|NormalizedLemma=rana" head="w-704">irana</tok><tok id="w-707" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-699">.</tok> </s>
<s id="s-43"  text="Me imagino que de non motrataroa ." text_orig="ME IMAGINO QUE DE non moTRATARoa ." sent_id="Frog_Story:8" text_spa="Me imagino que se trata de eso." labels="partial"><tok id="w-708" lemma="yo" upos="PRON" deprel="iobj"  deps="2:iobj" misc="NormalizedForm=Me|NormalizedLemma=yo" head="w-709">Me</tok> <tok id="w-709" lemma="imaginar" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=imagino|NormalizedLemma=imaginar" >imagino</tok> <tok id="w-710" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-713">que</tok> <tok id="w-711" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-712">de</tok> <tok id="w-712" lemma="non" upos="PRON" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-713">non</tok> <tok id="w-713" lemma="motrataroa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="NormalizedForm=motrataroa|NormalizedLemma=motrataroa" head="w-709">motrataroa</tok> <tok id="w-714" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-709">.</tok> </s>
<s id="s-44"  text_spa="Vamos a ver la primera parte, como va este libro nuestro." labels="partial" sent_id="Frog_Story:9" text_orig="seekitas n PRIMERA PARTE, kiini~ yuwi nin toLIBRO." text="Sekitas n primera parte, kinih yuwi nin tolibro."><tok id="w-715" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekitas|NormalizedLemma=ita" >Sekitas</tok> <tok id="w-716" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-718">n</tok> <tok id="w-717" lemma="primera" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="4:amod" misc="NormalizedForm=primera|NormalizedLemma=primera" head="w-718">primera</tok> <tok id="w-718" lemma="parte" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=parte|NormalizedLemma=parte" head="w-715">parte</tok><tok id="w-719" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-721">,</tok> <tok id="w-720" lemma="kinih" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=kinih|NormalizedLemma=kinih" head="w-721">kinih</tok> <tok id="w-721" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="1:parataxis" misc="NormalizedForm=yuwi|NormalizedLemma=yuwi" head="w-715">yuwi</tok> <tok id="w-722" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-723">nin</tok> <tok id="w-723" lemma="libro" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tolibro|NormalizedLemma=libro" head="w-721">tolibro</tok><tok id="w-724" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-715">.</tok> </s>
<s id="s-45"  labels="partial" text_spa="Primera parte, aquí está un niño." sent_id="Frog_Story:10" text_orig="PRIMERA PARTE nikaankah see teelpukatl." text="Primera parte nikankah se telpukatl."><tok id="w-725" lemma="primera" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes" deprel="amod"  deps="2:amod" misc="NormalizedForm=Primera|NormalizedLemma=primera" head="w-726">Primera</tok> <tok id="w-726" lemma="parte" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=parte|NormalizedLemma=parte" head="w-728">parte</tok> <tok id="w-727" >nikankah<dtok id="w-727" lemma="nikan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-728" form="nikan"/><dtok id="w-728" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kah|NormalizedLemma=katki"  form="kah"/></tok> <tok id="w-729" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-730">se</tok> <tok id="w-730" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-728">telpukatl</tok><tok id="w-731" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-728">.</tok> </s>
<s id="s-46"  labels="partial" text_spa="Guarda una rana en un frasco y la están mirando de arriba." text_orig="kipixtok see RANA iitich see FRASCO wan kipaapanitstokeh." sent_id="Frog_Story:11" text="Kipixtok se rana itich se frasco wan kipapanitstokeh."><tok id="w-732" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kipixtok|NormalizedLemma=piya" >Kipixtok</tok> <tok id="w-733" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-734">se</tok> <tok id="w-734" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="NormalizedForm=rana|NormalizedLemma=rana" head="w-732">rana</tok> <tok id="w-735" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-732">itich</tok> <tok id="w-736" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-737">se</tok> <tok id="w-737" lemma="frasco" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="NormalizedForm=frasco|NormalizedLemma=frasco" head="w-735">frasco</tok> <tok id="w-738" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-739">wan</tok> <tok id="w-739" lemma="papanita" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kipapanitstokeh|NormalizedLemma=papanita" head="w-732">kipapanitstokeh</tok><tok id="w-740" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-732">.</tok> </s>
<s id="s-47"  labels="partial" text_spa="Se ve que la rana le gusta mucho." sent_id="Frog_Story:12" text_orig="mota simi kipaaktia n iiRANA." text="Mota simi kipaktia n irana."><tok id="w-741" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mota|NormalizedLemma=ita" >Mota</tok> <tok id="w-742" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-743">simi</tok> <tok id="w-743" lemma="paktia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="csubj"  deps="1:csubj" misc="NormalizedForm=kipaktia|NormalizedLemma=paktia" head="w-741">kipaktia</tok> <tok id="w-744" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-745">n</tok> <tok id="w-745" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=irana|NormalizedLemma=rana" head="w-743">irana</tok><tok id="w-746" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-741">.</tok> </s>
<s id="s-48"  labels="partial" text_spa="Ahora sí, la quiere mucho." text_orig="AHORA Sí, simi kitlasohtla." sent_id="Frog_Story:13" text="Ahora sí, simi kitlasohtla."><tok id="w-747" lemma="ahora" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="5:discourse" misc="NormalizedForm=Ahora|NormalizedLemma=ahora" head="w-751">Ahora</tok> <tok id="w-748" lemma="sí" upos="INTJ" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="1:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sí|NormalizedLemma=sí" head="w-747">sí</tok><tok id="w-749" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-747">,</tok> <tok id="w-750" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-751">simi</tok> <tok id="w-751" lemma="tlasohtla" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kitlasohtla|NormalizedLemma=tlasohtla" >kitlasohtla</tok><tok id="w-752" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-751">.</tok> </s>
<s id="s-49"  labels="partial" text_spa="Se ve que ya es de noche." sent_id="Frog_Story:14" text_orig="wan mota yaa tlayuwa." text="Wan mota ya tlayuwa."><tok id="w-753" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="2:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-754">Wan</tok> <tok id="w-754" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mota|NormalizedLemma=ita" >mota</tok> <tok id="w-755" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-756">ya</tok> <tok id="w-756" lemma="tlayuwa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="csubj"  deps="2:csubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlayuwa|NormalizedLemma=tlayuwa" head="w-754">tlayuwa</tok><tok id="w-757" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-754">.</tok> </s>
<s id="s-50"  text="Mota yas para que ya motekas n telpukatl." labels="partial" text_spa="Parece que el niño irá para acostarse." sent_id="Frog_Story:15" text_orig="mota yaas PARA QUE yaa moteekas n teelpukatl."><tok id="w-758" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mota|NormalizedLemma=ita" >Mota</tok> <tok id="w-759" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="csubj"  deps="1:csubj" misc="NormalizedForm=yas|NormalizedLemma=yowi" head="w-758">yas</tok> <tok id="w-760" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-763">para</tok> <tok id="w-761" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="fixed"  deps="3:fixed" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-760">que</tok> <tok id="w-762" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-763">ya</tok> <tok id="w-763" lemma="moteka" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="NormalizedForm=motekas|NormalizedLemma=moteka" head="w-759">motekas</tok> <tok id="w-764" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-765">n</tok> <tok id="w-765" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-763">telpukatl</tok><tok id="w-766" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-758">.</tok> </s>
<s id="s-51"  text="Nikah mota ya yeh kipixtok n ipijama wan ya motekas." text_orig="nika~ mota yaa yeh kipixtok n iiPIJAMA wan yaa moteekas." sent_id="Frog_Story:16" text_spa="Aquí se ve que él ya tiene su pijama y ya se va a acostar." labels="partial"><tok id="w-767" lemma="nika" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nika" head="w-768">Nikah</tok> <tok id="w-768" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mota|NormalizedLemma=ita" >mota</tok> <tok id="w-769" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-771">ya</tok> <tok id="w-770" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-771">yeh</tok> <tok id="w-771" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="csubj"  deps="2:csubj" misc="NormalizedForm=kipixtok|NormalizedLemma=piya" head="w-768">kipixtok</tok> <tok id="w-772" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-773">n</tok> <tok id="w-773" lemma="pijama" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="NormalizedForm=ipijama|NormalizedLemma=pihama" head="w-771">ipijama</tok> <tok id="w-774" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-776">wan</tok> <tok id="w-775" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-776">ya</tok> <tok id="w-776" lemma="moteka" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=motekas|NormalizedLemma=moteka" head="w-771">motekas</tok><tok id="w-777" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-768">.</tok> </s>
<s id="s-52"  text="Y nikah oksipa mota que n telpukatl ya kochtok iwah n itskwih katki ich n icama." text_orig="Y nika~ oksipa mota QUE n teelpukatl yaa kochtok iiwa~ n iitskwi~ katki iich n iiCAMA." sent_id="Frog_Story:17" text_spa="Y aquí se ve otra vez que el niño ya está durmiendo con su perro [que] está en su cama." labels="partial"><tok id="w-778" lemma="y" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=Y|NormalizedLemma=y" head="w-781">Y</tok> <tok id="w-779" lemma="nika" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nika" head="w-781">nikah</tok> <tok id="w-780" lemma="oksipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=oksipa|NormalizedLemma=oksipa" head="w-781">oksipa</tok> <tok id="w-781" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mota|NormalizedLemma=ita" >mota</tok> <tok id="w-782" lemma="que" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-786">que</tok> <tok id="w-783" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-784">n</tok> <tok id="w-784" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-786">telpukatl</tok> <tok id="w-785" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-786">ya</tok> <tok id="w-786" lemma="kochi" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="csubj"  deps="4:csubj" misc="NormalizedForm=kochtok|NormalizedLemma=kochi" head="w-781">kochtok</tok> <tok id="w-787" lemma="wan" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="9:obl" misc="NormalizedForm=iwah|NormalizedLemma=wan" head="w-786">iwah</tok> <tok id="w-788" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-789">n</tok> <tok id="w-789" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="NormalizedForm=itskwih|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-787">itskwih</tok> <tok id="w-790" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="acl"  deps="12:acl" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-789">katki</tok> <tok id="w-791" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-790">ich</tok> <tok id="w-792" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-793">n</tok> <tok id="w-793" lemma="cama" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="14:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=icama|NormalizedLemma=kama" head="w-791">icama</tok><tok id="w-794" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-781">.</tok> </s>
<s id="s-53"  text="Ya yokixteh n ipantuflas." text_spa="Ya ha sacado sus pantuflas." labels="partial" sent_id="Frog_Story:18" text_orig="yaa yookiixteh n iiPANTUFLAS."><tok id="w-795" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-798">Ya</tok> <tok id="w-796" >yokixteh<dtok id="w-796" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-798" form="y"/><dtok id="w-797" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-798" form="o"/><dtok id="w-798" lemma="kixtia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kixteh|NormalizedLemma=kixtia"  form="kixteh"/></tok> <tok id="w-799" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-800">n</tok> <tok id="w-800" lemma="pantunfla" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ipantuflas|NormalizedLemma=pantunfla" head="w-798">ipantuflas</tok><tok id="w-801" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-798">.</tok> </s>
<s id="s-54"  text="Wan ompa mota n rana ya kistok de n frasco porque okilkah amo okwatsakw." text_orig="wan ompa mota n RANA yaa kiistok DE n FRASCO PORQUE ookilkah aamo ookwaatsakw." sent_id="Frog_Story:19" text_spa="Y ahí se ve que la rana ya está saliendo del frasco porque lo dejó no cubierto." labels="partial"><tok id="w-802" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-804">Wan</tok> <tok id="w-803" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-804">ompa</tok> <tok id="w-804" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mota|NormalizedLemma=ita" >mota</tok> <tok id="w-805" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-806">n</tok> <tok id="w-806" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=rana|NormalizedLemma=rana" head="w-808">rana</tok> <tok id="w-807" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-808">ya</tok> <tok id="w-808" lemma="kisa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="csubj"  deps="3:csubj" misc="NormalizedForm=kistok|NormalizedLemma=kisa" head="w-804">kistok</tok> <tok id="w-809" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="10:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-811">de</tok> <tok id="w-810" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-811">n</tok> <tok id="w-811" lemma="frasco" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=frasco|NormalizedLemma=frasco" head="w-808">frasco</tok> <tok id="w-812" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-814">porque</tok> <tok id="w-813" >okilkah<dtok id="w-813" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-814" form="o"/><dtok id="w-814" lemma="ilkawa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=kilkah|NormalizedLemma=ilkawa" head="w-808" form="kilkah"/></tok> <tok id="w-815" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-817">amo</tok> <tok id="w-816" misc="SpaceAfter=No" >okwatsakw<dtok id="w-816" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="16:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-817" form="o"/><dtok id="w-817" lemma="kwatsakwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="ccomp"  deps="13:ccomp" misc="NormalizedForm=kwatsakw|NormalizedLemma=kwatsakwa" head="w-814" form="kwatsakw"/></tok> <tok id="w-818" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-804">.</tok> </s>
<s id="s-55"  sent_id="Frog_Story:20" text_orig="NO SÉ, tlahkoyowak oopeh kiisa n RANA" text_spa="Quizás en medianoche, empezó a salir la rana." labels="partial" text="No sé, tlahkoyowak opeh kisa n rana"><tok id="w-819" lemma="no" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=No|NormalizedLemma=no" head="w-820">No</tok> <tok id="w-820" lemma="saber" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sé|NormalizedLemma=saber" >sé</tok><tok id="w-821" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-820">,</tok> <tok id="w-822" lemma="tlahkoyowak" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=tlahkoyowak|NormalizedLemma=tlahkoyowak" head="w-825">tlahkoyowak</tok> <tok id="w-823" >opeh<dtok id="w-823" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-825" form="o"/><dtok id="w-824" lemma="pewi" upos="AUX" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=peh|NormalizedLemma=pewi" head="w-825" form="peh"/></tok> <tok id="w-825" lemma="kisa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=kisa|NormalizedLemma=kisa" head="w-820">kisa</tok> <tok id="w-826" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-827">n</tok> <tok id="w-827" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=rana|NormalizedLemma=rana" head="w-825">rana</tok> </s>
<s id="s-56"  text_spa="Al siguiente día, el niño se despierta y mira la rana, y no se encuentra; ya ha huido." labels="partial" text_orig="DESPUÉS waalimoosti, n teelpukatl ihsa wan yaa kita n iiRANA, san aamo neesi; yaa yoocholoh." sent_id="Frog_Story:21" text="Después walimosti, n telpukatl ihsa wan ya kita n irana, san amo nesi; ya yocholoh."><tok id="w-828" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=Después|NormalizedLemma=después" head="w-833">Después</tok> <tok id="w-829" lemma="walimosti" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=walimosti|NormalizedLemma=walimosti" head="w-833">walimosti</tok><tok id="w-830" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-833">,</tok> <tok id="w-831" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-832">n</tok> <tok id="w-832" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-833">telpukatl</tok> <tok id="w-833" lemma="ihsa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ihsa|NormalizedLemma=ihsa" >ihsa</tok> <tok id="w-834" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-836">wan</tok> <tok id="w-835" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-836">ya</tok> <tok id="w-836" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=kita|NormalizedLemma=ita" head="w-833">kita</tok> <tok id="w-837" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-838">n</tok> <tok id="w-838" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=irana|NormalizedLemma=rana" head="w-836">irana</tok><tok id="w-839" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-842">,</tok> <tok id="w-840" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-842">san</tok> <tok id="w-841" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-842">amo</tok> <tok id="w-842" lemma="nesi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nesi|NormalizedLemma=nesi" head="w-836">nesi</tok><tok id="w-843" lemma=";" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=;|NormalizedLemma=;" head="w-847">;</tok> <tok id="w-844" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="20:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-847">ya</tok> <tok id="w-845" misc="SpaceAfter=No" >yocholoh<dtok id="w-845" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="20:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-847" form="y"/><dtok id="w-846" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="20:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-847" form="o"/><dtok id="w-847" lemma="choloa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="15:parataxis" misc="NormalizedForm=choloh|NormalizedLemma=choloa" head="w-842" form="choloh"/></tok> <tok id="w-848" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-833">.</tok> </s>
<s id="s-57"  text="N itskwih ompa kipanitstok wan kita amo nesi n rana; ya ocholoh." labels="partial" text_spa="Su perro mira abajo de ahí y ve que no se encuentra la rana; ya huyó." text_orig="n iitskwi~ ompa kipanitstok wan kita aamo neesi n RANA; yaa oocholoh." sent_id="Frog_Story:22"><tok id="w-849" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-850">N</tok> <tok id="w-850" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwih|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-852">itskwih</tok> <tok id="w-851" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-852">ompa</tok> <tok id="w-852" lemma="panita" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kipanitstok|NormalizedLemma=panita" >kipanitstok</tok> <tok id="w-853" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-854">wan</tok> <tok id="w-854" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=kita|NormalizedLemma=ita" head="w-852">kita</tok> <tok id="w-855" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-856">amo</tok> <tok id="w-856" lemma="nesi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="ccomp"  deps="6:ccomp" misc="NormalizedForm=nesi|NormalizedLemma=nesi" head="w-854">nesi</tok> <tok id="w-857" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-858">n</tok> <tok id="w-858" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=rana|NormalizedLemma=rana" head="w-856">rana</tok><tok id="w-859" lemma=";" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=;|NormalizedLemma=;" head="w-862">;</tok> <tok id="w-860" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-862">ya</tok> <tok id="w-861" misc="SpaceAfter=No" >ocholoh<dtok id="w-861" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-862" form="o"/><dtok id="w-862" lemma="choloa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="NormalizedForm=choloh|NormalizedLemma=choloa" head="w-854" form="choloh"/></tok> <tok id="w-863" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-852">.</tok> </s>
<s id="s-58"  text="Xan ich tercero n telpukatl pewi tlatemoa, igual que n itskwih pewi tlatemoa." text_spa="En el tercero, el niño empieza a buscar, igual que su perro empieza a buscar." labels="partial" sent_id="Frog_Story:23" text_orig="xaan iich TERCERO n teelpukatl peewi tlateemoa, IGUAL QUE n iitskwi~ peewi tlateemoa."><tok id="w-864" lemma="xan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=xan|NormalizedLemma=xan" head="w-870">Xan</tok> <tok id="w-865" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-870">ich</tok> <tok id="w-866" lemma="tercero" upos="PRON" feats="Foreign=Yes" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="NormalizedForm=tercero|NormalizedLemma=tercero" head="w-865">tercero</tok> <tok id="w-867" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-868">n</tok> <tok id="w-868" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-870">telpukatl</tok> <tok id="w-869" lemma="pewi" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=pewi|NormalizedLemma=pewi" head="w-870">pewi</tok> <tok id="w-870" lemma="tlatemoa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlatemoa|NormalizedLemma=tlatemoa" >tlatemoa</tok><tok id="w-871" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-870">,</tok> <tok id="w-872" lemma="igual" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="cc"  deps="14:cc" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-877">igual</tok> <tok id="w-873" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="fixed"  deps="9:fixed" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-872">que</tok> <tok id="w-874" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-875">n</tok> <tok id="w-875" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwih|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-877">itskwih</tok> <tok id="w-876" lemma="pewi" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=pewi|NormalizedLemma=pewi" head="w-877">pewi</tok> <tok id="w-877" lemma="tlatemoa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlatemoa|NormalizedLemma=tlatemoa" head="w-870">tlatemoa</tok><tok id="w-878" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-877">.</tok> </s>
<s id="s-59"  sent_id="Frog_Story:24" text_orig="AHORA SÍ, peewi tlateemoa iich n iiBOTAS, n itskwintli peewi tlahtlahnikwi nowia~ PARA QUE teemoa n RANA, PERO aamo onka~ neesi." text_spa="Ahora sí, empieza a buscar en sus botas, y el perro empieza a oler por todas partes para que busque la rana, pero ahí no se encuentra." labels="partial" text="Ahora sí, pewi tlatemoa ich n ibotas, n itskwintli pewi tlahtlahnikwi nowiah para que temoa n rana, pero amo onkah nesi."><tok id="w-879" lemma="ahora" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="5:discourse" misc="NormalizedForm=Ahora|NormalizedLemma=ahora" head="w-883">Ahora</tok> <tok id="w-880" lemma="sí" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="5:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sí|NormalizedLemma=sí" head="w-883">sí</tok><tok id="w-881" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-880">,</tok> <tok id="w-882" lemma="pewi" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=pewi|NormalizedLemma=pewi" head="w-883">pewi</tok> <tok id="w-883" lemma="tlatemoa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlatemoa|NormalizedLemma=tlatemoa" >tlatemoa</tok> <tok id="w-884" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-883">ich</tok> <tok id="w-885" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-886">n</tok> <tok id="w-886" lemma="bota" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ibotas|NormalizedLemma=bota" head="w-884">ibotas</tok><tok id="w-887" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-883">,</tok> <tok id="w-888" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-889">n</tok> <tok id="w-889" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-891">itskwintli</tok> <tok id="w-890" lemma="pewi" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=pewi|NormalizedLemma=pewi" head="w-891">pewi</tok> <tok id="w-891" lemma="tlahtlanikwi" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="5:parataxis" misc="NormalizedForm=tlahtlahnikwi|NormalizedLemma=tlahtlanikwi" head="w-883">tlahtlahnikwi</tok> <tok id="w-892" lemma="nowiah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=nowiah|NormalizedLemma=nowiah" head="w-891">nowiah</tok> <tok id="w-893" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="17:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-895">para</tok> <tok id="w-894" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="fixed"  deps="15:fixed" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-893">que</tok> <tok id="w-895" lemma="temoa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="14:advcl" misc="NormalizedForm=temoa|NormalizedLemma=temoa" head="w-892">temoa</tok> <tok id="w-896" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="19:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-897">n</tok> <tok id="w-897" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="17:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=rana|NormalizedLemma=rana" head="w-895">rana</tok><tok id="w-898" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="24:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-902">,</tok> <tok id="w-899" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="24:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-902">pero</tok> <tok id="w-900" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="24:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-902">amo</tok> <tok id="w-901" lemma="onkah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="24:advmod" misc="NormalizedForm=onkah|NormalizedLemma=onkah" head="w-902">onkah</tok> <tok id="w-902" lemma="nesi" upos="VERB" deprel="conj"  deps="13:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nesi|NormalizedLemma=nesi" head="w-891">nesi</tok><tok id="w-903" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="24:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-902">.</tok> </s>
<s id="s-60"  sent_id="Frog_Story:25" text_orig="AHORA SÍ, yookiixtihkeh nochi n iitilmahwa~, nochi; aamo onka~ neesi." text_spa="Ahora sí, han sacado toda su ropa, toda; ahí no se encuentra." labels="partial" text="Ahora sí, yokixtihkeh nochi n itilmahwah, nochi; amo onkah nesi."><tok id="w-904" lemma="ahora" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="6:discourse" misc="NormalizedForm=Ahora|NormalizedLemma=ahora" head="w-909">Ahora</tok> <tok id="w-905" lemma="sí" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="6:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sí|NormalizedLemma=sí" head="w-909">sí</tok><tok id="w-906" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-905">,</tok> <tok id="w-907" >yokixtihkeh<dtok id="w-907" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-909" form="y"/><dtok id="w-908" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-909" form="o"/><dtok id="w-909" lemma="kixtia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kixtihkeh|NormalizedLemma=kixtia"  form="kixtihkeh"/></tok> <tok id="w-910" lemma="nochi" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-912">nochi</tok> <tok id="w-911" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-912">n</tok> <tok id="w-912" lemma="tilmahtl" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itilmahwah|NormalizedLemma=tilmahtl" head="w-909">itilmahwah</tok><tok id="w-913" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-914">,</tok> <tok id="w-914" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-912">nochi</tok><tok id="w-915" lemma=";" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=;|NormalizedLemma=;" head="w-918">;</tok> <tok id="w-916" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-918">amo</tok> <tok id="w-917" lemma="onkah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=onkah|NormalizedLemma=onkah" head="w-918">onkah</tok> <tok id="w-918" lemma="nesi" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nesi|NormalizedLemma=nesi" head="w-909">nesi</tok><tok id="w-919" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-909">.</tok> </s>
<s id="s-61"  text="Después kisa ich n iventana wan kitsahtsilia, pero como n itskwintli yokalakeh n itsontikoh ich n frasco, entonces ompa tlatahtakatinimi wan amo wili kixtia." labels="partial" text_spa="Después sale por su ventana y le grita, pero porque el perro ha metido su cabeza en el frasco, entonces está rasguñando ahí pero no lo puede quitar [la cabeza]." text_orig="DESPUÉS kiisa iich n iiVENTANA wan kitsahtsilia, PERO COMO n itskwintli yookalakeh n iitsontiko~ iich n FRASCO, ENTONCES ompa tlatahtakatinimi wan aamo wili kiixtia." sent_id="Frog_Story:26"><tok id="w-920" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=Después|NormalizedLemma=después" head="w-921">Después</tok> <tok id="w-921" lemma="kisa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kisa|NormalizedLemma=kisa" >kisa</tok> <tok id="w-922" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-921">ich</tok> <tok id="w-923" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-924">n</tok> <tok id="w-924" lemma="ventana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=iventana|NormalizedLemma=ventana" head="w-922">iventana</tok> <tok id="w-925" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-926">wan</tok> <tok id="w-926" lemma="tsahtsilia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kitsahtsilia|NormalizedLemma=tsahtsilia" head="w-921">kitsahtsilia</tok><tok id="w-927" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-934">,</tok> <tok id="w-928" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="15:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-934">pero</tok> <tok id="w-929" lemma="como" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="15:mark" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-934">como</tok> <tok id="w-930" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-931">n</tok> <tok id="w-931" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="15:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-934">itskwintli</tok> <tok id="w-932" >yokalakeh<dtok id="w-932" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-934" form="y"/><dtok id="w-933" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-934" form="o"/><dtok id="w-934" lemma="kalakia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=kalakeh|NormalizedLemma=kalakia" head="w-926" form="kalakeh"/></tok> <tok id="w-935" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-936">n</tok> <tok id="w-936" lemma="itsontikoh" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="15:obj" misc="NormalizedForm=itsontikoh|NormalizedLemma=itsontikoh" head="w-934">itsontikoh</tok> <tok id="w-937" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="15:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-934">ich</tok> <tok id="w-938" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="20:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-939">n</tok> <tok id="w-939" lemma="frasco" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="18:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=frasco|NormalizedLemma=frasco" head="w-937">frasco</tok><tok id="w-940" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="24:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-943">,</tok> <tok id="w-941" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="24:advmod" misc="NormalizedForm=entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-943">entonces</tok> <tok id="w-942" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="24:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-943">ompa</tok> <tok id="w-943" lemma="tlatlahtaka" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=tlatahtakatinimi|NormalizedLemma=tlatlahtaka" head="w-926">tlatahtakatinimi</tok> <tok id="w-944" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="27:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-946">wan</tok> <tok id="w-945" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="28:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-947">amo</tok> <tok id="w-946" lemma="wili" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="28:aux" misc="NormalizedForm=wili|NormalizedLemma=wili" head="w-947">wili</tok> <tok id="w-947" lemma="kixtia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="24:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kixtia|NormalizedLemma=kixtia" head="w-943">kixtia</tok><tok id="w-948" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-921">.</tok> </s>
<s id="s-62"  text="Wan komo okiskeh ich n ventana, entonces n itskwintli mopankahkawa ika nochi n frasco, ..." labels="partial" text_spa="Y porque salieron por la ventana, el perro se cayó todo con el frasco, ..." text_orig="wan komo ookiiskeh iich n VENTANA, ENTONCES n itskwintli mopankahkaawa iika nochi n FRASCO, ..." sent_id="Frog_Story:27"><tok id="w-949" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-952">Wan</tok> <tok id="w-950" lemma="komo" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=komo|NormalizedLemma=komo" head="w-952">komo</tok> <tok id="w-951" >okiskeh<dtok id="w-951" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-952" form="o"/><dtok id="w-952" lemma="kisa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="12:advcl" misc="NormalizedForm=kiskeh|NormalizedLemma=kisa" head="w-960" form="kiskeh"/></tok> <tok id="w-953" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-952">ich</tok> <tok id="w-954" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-955">n</tok> <tok id="w-955" lemma="ventana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ventana|NormalizedLemma=ventana" head="w-953">ventana</tok><tok id="w-956" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-952">,</tok> <tok id="w-957" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-960">entonces</tok> <tok id="w-958" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-959">n</tok> <tok id="w-959" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-960">itskwintli</tok> <tok id="w-960" lemma="pankahkawa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mopankahkawa|NormalizedLemma=pankahkawa" >mopankahkawa</tok> <tok id="w-961" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="12:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-960">ika</tok> <tok id="w-962" lemma="nochi" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-964">nochi</tok> <tok id="w-963" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-964">n</tok> <tok id="w-964" lemma="frasco" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="13:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=frasco|NormalizedLemma=frasco" head="w-961">frasco</tok><tok id="w-965" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-960">,</tok> <tok id="w-966" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-960">.</tok><tok id="w-967" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-960">.</tok><tok id="w-968" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-960">.</tok> </s>
<s id="s-63"  text="... wan tlapani." labels="partial" text_spa="Y se rompe." text_orig="... wan tlapaani." sent_id="Frog_Story:28"><tok id="w-969" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-973">.</tok><tok id="w-970" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-973">.</tok><tok id="w-971" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-973">.</tok> <tok id="w-972" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-973">wan</tok> <tok id="w-973" lemma="tlapani" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlapani|NormalizedLemma=tlapani" >tlapani</tok><tok id="w-974" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-973">.</tok> </s>
<s id="s-64"  sent_id="Frog_Story:29" text_orig="ENTONCES n teelpukatl kwalaani tlen kitlapaana n FRASCO." labels="partial" text_spa="Entonces el niño regaña a su perro por romper el frasco." text="Entonces n telpukatl kwalani tlen kitlapana n frasco."><tok id="w-975" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=Entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-978">Entonces</tok> <tok id="w-976" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-977">n</tok> <tok id="w-977" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-978">telpukatl</tok> <tok id="w-978" lemma="kwalani" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kwalani|NormalizedLemma=kwalani" >kwalani</tok> <tok id="w-979" lemma="tlenoh" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-980">tlen</tok> <tok id="w-980" lemma="tlapana" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="NormalizedForm=kitlapana|NormalizedLemma=tlapana" head="w-978">kitlapana</tok> <tok id="w-981" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-982">n</tok> <tok id="w-982" lemma="frasco" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=frasco|NormalizedLemma=frasco" head="w-980">frasco</tok><tok id="w-983" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-978">.</tok> </s>
<s id="s-65"  text="Ya después n iskwintli amo kimati tlen okichih." labels="partial" text_spa="Ya después el perro no sabe qué hizo." sent_id="Frog_Story:30" text_orig="yaa DESPUÉS n iskwintli aamo kimati tlen ookichih."><tok id="w-984" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-989">Ya</tok> <tok id="w-985" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-989">después</tok> <tok id="w-986" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-987">n</tok> <tok id="w-987" lemma="iskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=iskwintli|NormalizedLemma=iskwintli" head="w-989">iskwintli</tok> <tok id="w-988" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-989">amo</tok> <tok id="w-989" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kimati|NormalizedLemma=mati" >kimati</tok> <tok id="w-990" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-992">tlen</tok> <tok id="w-991" misc="SpaceAfter=No" >okichih<dtok id="w-991" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-992" form="o"/><dtok id="w-992" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="ccomp"  deps="6:ccomp" misc="NormalizedForm=kichih|NormalizedLemma=chiwa" head="w-989" form="kichih"/></tok> <tok id="w-993" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-989">.</tok> </s>
<s id="s-66"  sent_id="Frog_Story:31" text_orig="DESPUÉS teelpukatl yuwi n bohtlah, COMO n iicha~ katki iiteenko n bohtlah." text_spa="Despuél el niño va al bosque, porque su casa está al lado del bosque." labels="partial" text="Después telpukatl yuwi n bohtlah, como n ichah katki itenko n bohtlah."><tok id="w-994" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=Después|NormalizedLemma=después" head="w-996">Después</tok> <tok id="w-995" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-996">telpukatl</tok> <tok id="w-996" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yuwi|NormalizedLemma=yuwi" >yuwi</tok> <tok id="w-997" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-998">n</tok> <tok id="w-998" lemma="bohtlah" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=bohtlah|NormalizedLemma=bohtlah" head="w-996">bohtlah</tok><tok id="w-999" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1003">,</tok> <tok id="w-1000" lemma="como" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-1003">como</tok> <tok id="w-1001" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1002">n</tok> <tok id="w-1002" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="NormalizedForm=ichah|NormalizedLemma=chantli" head="w-1003">ichah</tok> <tok id="w-1003" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-996">katki</tok> <tok id="w-1004" lemma="tenko" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="10:obl" misc="NormalizedForm=itenko|NormalizedLemma=tenko" head="w-1003">itenko</tok> <tok id="w-1005" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1006">n</tok> <tok id="w-1006" lemma="bohtlah" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="11:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=bohtlah|NormalizedLemma=bohtlah" head="w-1004">bohtlah</tok><tok id="w-1007" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-996">.</tok> </s>
<s id="s-67"  sent_id="Frog_Story:32" text_orig="wan ENTONCES yuwi kiteemohtih iich n bohtlah iiwa~ n iitskwi~ ohkoon; kitsahtsilihitiweh." labels="partial" text_spa="Y entones va buscándola en el bosque con su perro; le van gritando." text="Wan entonces yuwi kitemohtih ich n bohtlah iwah n itskwih ohkon; kitsahtsilihitiweh."><tok id="w-1008" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1010">Wan</tok> <tok id="w-1009" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-1010">entonces</tok> <tok id="w-1010" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yuwi|NormalizedLemma=yuwi" >yuwi</tok> <tok id="w-1011" lemma="temoa" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=kitemohtih|NormalizedLemma=temoa" head="w-1010">kitemohtih</tok> <tok id="w-1012" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-1011">ich</tok> <tok id="w-1013" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1014">n</tok> <tok id="w-1014" lemma="bohtlah" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="NormalizedForm=bohtlah|NormalizedLemma=bohtlah" head="w-1012">bohtlah</tok> <tok id="w-1015" lemma="wah" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=iwah|NormalizedLemma=wah" head="w-1011">iwah</tok> <tok id="w-1016" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1017">n</tok> <tok id="w-1017" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="NormalizedForm=itskwih|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-1015">itskwih</tok> <tok id="w-1018" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1011">ohkon</tok><tok id="w-1019" lemma=";" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=;|NormalizedLemma=;" head="w-1020">;</tok> <tok id="w-1020" lemma="tsahtsilia" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kitsahtsilihitiweh|NormalizedLemma=tsahtsilia" head="w-1010">kitsahtsilihitiweh</tok><tok id="w-1021" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1010">.</tok> </s>
<s id="s-68"  text="N ompa itich se buitl n itskwintli ahora sí ompa kahkwitstinimi se bola de ceraokwilimeh, porque kahkwitstinimi, kiwahwihtok." labels="partial" text_spa="Ahí en un bosque el perro está mirando arriba por una colmena de avejas, lo está mirando arriba, le está ladrando." sent_id="Frog_Story:33" text_orig="n ompa iitich see buuitl n itskwintli AHORA SÍ ompa kahkwitstinimi see BOLA DE CERAokwilimeh, PORQUE kahkwitstinimi, kiwahwihtok."><tok id="w-1022" lemma="in" upos="DET" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1032">N</tok> <tok id="w-1023" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="1:fixed" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-1022">ompa</tok> <tok id="w-1024" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-1032">itich</tok> <tok id="w-1025" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1026">se</tok> <tok id="w-1026" lemma="buitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=buwitl|NormalizedLemma=buwitl" head="w-1024">buitl</tok> <tok id="w-1027" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1028">n</tok> <tok id="w-1028" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-1032">itskwintli</tok> <tok id="w-1029" lemma="ahora" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="11:discourse" misc="NormalizedForm=ahora|NormalizedLemma=ahora" head="w-1032">ahora</tok> <tok id="w-1030" lemma="sí" upos="INTJ" feats="Foreign=Yes" deprel="fixed"  deps="8:fixed" misc="NormalizedForm=sí|NormalizedLemma=sí" head="w-1029">sí</tok> <tok id="w-1031" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-1032">ompa</tok> <tok id="w-1032" lemma="ahkwita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kahkwitstinimi|NormalizedLemma=ahkwita" >kahkwitstinimi</tok> <tok id="w-1033" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1034">se</tok> <tok id="w-1034" lemma="bola" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="NormalizedForm=bola|NormalizedLemma=bola" head="w-1032">bola</tok> <tok id="w-1035" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="15:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-1036">de</tok> <tok id="w-1036" lemma="ceraokwilin" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="13:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=seraokwilimeh|NormalizedLemma=seraokwilin" head="w-1034">ceraokwilimeh</tok><tok id="w-1037" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1039">,</tok> <tok id="w-1038" lemma="porque" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="18:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-1039">porque</tok> <tok id="w-1039" lemma="ahkwita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="advcl"  deps="11:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kahkwitstinimi|NormalizedLemma=ahkwita" head="w-1032">kahkwitstinimi</tok><tok id="w-1040" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1041">,</tok> <tok id="w-1041" lemma="wahwia" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="11:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kiwahwihtok|NormalizedLemma=wahwia" head="w-1032">kiwahwihtok</tok><tok id="w-1042" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1032">.</tok> </s>
<s id="s-69"  sent_id="Frog_Story:34" text_orig="xah teelpukatl naalachiixtok iich see tlakoyook; tlakaan non iitlakoyook toosah," text_spa="Ahora el niño mira por un hoyo; resultó que [es] un hoyo de topo." labels="partial" text="Xah telpukatl nalachixtok ich se tlakoyok; tlakan non itlakoyok tosah,"><tok id="w-1043" lemma="xah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=xah|NormalizedLemma=xah" head="w-1045">Xah</tok> <tok id="w-1044" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-1045">telpukatl</tok> <tok id="w-1045" lemma="nalachiya" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nalachixtok|NormalizedLemma=nalachiya" >nalachixtok</tok> <tok id="w-1046" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-1045">ich</tok> <tok id="w-1047" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1048">se</tok> <tok id="w-1048" lemma="tlakoyok" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakoyok|NormalizedLemma=tlakoyok" head="w-1046">tlakoyok</tok><tok id="w-1049" lemma=";" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=;|NormalizedLemma=;" head="w-1052">;</tok> <tok id="w-1050" lemma="tlakan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=tlakan|NormalizedLemma=tlakan" head="w-1052">tlakan</tok> <tok id="w-1051" lemma="non" upos="DET" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-1052">non</tok> <tok id="w-1052" lemma="tlakoyok" upos="NOUN" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=itlakoyok|NormalizedLemma=tlakoyok" head="w-1045">itlakoyok</tok> <tok id="w-1053" lemma="tosah" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tosah|NormalizedLemma=tosah" head="w-1052">tosah</tok><tok id="w-1054" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1045">,</tok> </s>
<s id="s-70"  text_spa="Después sale el topo, y ya casi mordió la nariz del niño." labels="partial" sent_id="Frog_Story:35" text_orig="DESPUÉS waalkiisa n toosah, yaa CERCA kiyakatitiki n teelpukatl." text="Después walkisa n tosah, ya cerca kiyakatitiki n telpukatl."><tok id="w-1055" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=Después|NormalizedLemma=después" head="w-1056">Después</tok> <tok id="w-1056" lemma="kisa" upos="VERB" feats="Movement=Ven|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=walkisa|NormalizedLemma=kisa" >walkisa</tok> <tok id="w-1057" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1058">n</tok> <tok id="w-1058" lemma="tosah" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tosah|NormalizedLemma=tosah" head="w-1056">tosah</tok><tok id="w-1059" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1062">,</tok> <tok id="w-1060" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1062">ya</tok> <tok id="w-1061" lemma="cerca" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=cerca|NormalizedLemma=cerca" head="w-1062">cerca</tok> <tok id="w-1062" lemma="yakatitia" upos="VERB" feats="Movement=Ven|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=kiyakatitiki|NormalizedLemma=yakatitia" head="w-1056">kiyakatitiki</tok> <tok id="w-1063" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1064">n</tok> <tok id="w-1064" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-1062">telpukatl</tok><tok id="w-1065" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1056">.</tok> </s>
<s id="s-71"  text="Después n itskwintli kiseguiroa kiwahwia non ceraokwilimeh, ..." text_spa="Después el perro sigue ladrando a esas avejas, ..." labels="partial" sent_id="Frog_Story:36" text_orig="DESPUÉS n itskwintli kisi.iiroa kiwahwia non CERAokwilimeh, ..."><tok id="w-1066" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=Después|NormalizedLemma=después" head="w-1069">Después</tok> <tok id="w-1067" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1068">n</tok> <tok id="w-1068" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-1069">itskwintli</tok> <tok id="w-1069" lemma="seguiroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kiseguiroa|NormalizedLemma=segwiroa" >kiseguiroa</tok> <tok id="w-1070" lemma="wahwia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="xcomp"  deps="4:xcomp" misc="NormalizedForm=kiwahwia|NormalizedLemma=wahwia" head="w-1069">kiwahwia</tok> <tok id="w-1071" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-1072">non</tok> <tok id="w-1072" lemma="ceraokwilin" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=seraokwilimeh|NormalizedLemma=seraokwilin" head="w-1070">ceraokwilimeh</tok><tok id="w-1073" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1069">,</tok> <tok id="w-1074" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1069">.</tok><tok id="w-1075" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1069">.</tok><tok id="w-1076" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1069">.</tok> </s>
<s id="s-72"  labels="partial" text_spa="Y después se cae esa colmena de avejas, y todas las avejas salen y el perro se asusta." sent_id="Frog_Story:37" text_orig="wan DESPUÉS pankahkaawa non BOLA DE CERAokwilimeh, wan nochi kiisah CERAokwilimeh wan n ompa momohtia n itskwintli." text="Wan después pankahkawa non bola de ceraokwilimeh, wan nochi kisah ceraokwilimeh wan n ompa momohtia n itskwintli."><tok id="w-1077" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1079">Wan</tok> <tok id="w-1078" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-1079">después</tok> <tok id="w-1079" lemma="pankahkawa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=pankahkawa|NormalizedLemma=pankahkawa" >pankahkawa</tok> <tok id="w-1080" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-1081">non</tok> <tok id="w-1081" lemma="bola" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=bola|NormalizedLemma=bola" head="w-1079">bola</tok> <tok id="w-1082" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="7:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-1083">de</tok> <tok id="w-1083" lemma="ceraokwilin" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=seraokwilimeh|NormalizedLemma=seraokwilin" head="w-1081">ceraokwilimeh</tok><tok id="w-1084" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1087">,</tok> <tok id="w-1085" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1087">wan</tok> <tok id="w-1086" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-1087">nochi</tok> <tok id="w-1087" lemma="kisa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=kisah|NormalizedLemma=kisa" head="w-1079">kisah</tok> <tok id="w-1088" lemma="ceraokwilin" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="dislocated"  deps="11:dislocated" misc="NormalizedForm=seraokwilimeh|NormalizedLemma=seraokwilin" head="w-1087">ceraokwilimeh</tok> <tok id="w-1089" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="16:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1092">wan</tok> <tok id="w-1090" lemma="in" upos="DET" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1092">n</tok> <tok id="w-1091" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="14:fixed" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-1090">ompa</tok> <tok id="w-1092" lemma="momohtia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="11:conj" misc="NormalizedForm=momohtia|NormalizedLemma=momohtia" head="w-1087">momohtia</tok> <tok id="w-1093" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="18:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1094">n</tok> <tok id="w-1094" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="16:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-1092">itskwintli</tok><tok id="w-1095" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1079">.</tok> </s>
<s id="s-73"  sent_id="Frog_Story:38" text_orig="teelpukatl n yeh kisi.iiroa kiteemohtinimi iikamak n buuitl ohkoon," labels="partial" text_spa="el niño, él sigue buscándola en el hoyo del árbol así." text="Telpukatl n yeh kiseguiroa kitemohtinimi ikamak n buitl ohkon,"><tok id="w-1096" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="dislocated"  deps="4:dislocated" misc="NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-1099">Telpukatl</tok> <tok id="w-1097" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1098">n</tok> <tok id="w-1098" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-1099">yeh</tok> <tok id="w-1099" lemma="seguiroa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kiseguiroa|NormalizedLemma=segwiroa" >kiseguiroa</tok> <tok id="w-1100" lemma="temohtinimi" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="xcomp"  deps="4:xcomp" misc="NormalizedForm=kitemohtinimi|NormalizedLemma=temohtinimi" head="w-1099">kitemohtinimi</tok> <tok id="w-1101" lemma="kamak" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=ikamak|NormalizedLemma=kamak" head="w-1100">ikamak</tok> <tok id="w-1102" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1103">n</tok> <tok id="w-1103" lemma="buitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="NormalizedForm=buwitl|NormalizedLemma=buwitl" head="w-1101">buitl</tok> <tok id="w-1104" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1100">ohkon</tok><tok id="w-1105" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1099">,</tok> </s>
<s id="s-74"  labels="partial" text_spa="Ya después de ese hoyo del árbol sale un tecolote." text_orig="yaa DESPUÉS non n iikamak n buuitl waalkiisa see bohtimohmol." sent_id="Frog_Story:39" text="Ya después non n ikamak n buitl walkisa se bohtimohmol."><tok id="w-1106" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1113">Ya</tok> <tok id="w-1107" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="3:case" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-1108">después</tok> <tok id="w-1108" lemma="non" upos="PRON" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-1113">non</tok> <tok id="w-1109" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1110">n</tok> <tok id="w-1110" lemma="kamak" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="NormalizedForm=ikamak|NormalizedLemma=kamak" head="w-1113">ikamak</tok> <tok id="w-1111" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1112">n</tok> <tok id="w-1112" lemma="buitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="NormalizedForm=buwitl|NormalizedLemma=buwitl" head="w-1110">buitl</tok> <tok id="w-1113" lemma="walkisa" upos="VERB" feats="Movement=Ven|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=walkisa|NormalizedLemma=walkisa" >walkisa</tok> <tok id="w-1114" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1115">se</tok> <tok id="w-1115" lemma="bohtimohmol" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=bohtimohmol|NormalizedLemma=bohtimohmol" head="w-1113">bohtimohmol</tok><tok id="w-1116" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1113">.</tok> </s>
<s id="s-75"  sent_id="Frog_Story:40" text_orig="wan kimomohtia n koneetl HASTA witsi taalpan COMO katka bumaak." text_spa="Y el niño se asusta hasta que cae a la tierra porque está entre los árboles." labels="partial" text="Wan kimomohtia n konetl hasta witsi talpan como katka bumak."><tok id="w-1117" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="2:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1118">Wan</tok> <tok id="w-1118" lemma="momohtia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kimomohtia|NormalizedLemma=momohtia" >kimomohtia</tok> <tok id="w-1119" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1120">n</tok> <tok id="w-1120" lemma="konetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=konetl|NormalizedLemma=konetl" head="w-1118">konetl</tok> <tok id="w-1121" lemma="hasta" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-1122">hasta</tok> <tok id="w-1122" lemma="witsi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="NormalizedForm=witsi|NormalizedLemma=witsi" head="w-1118">witsi</tok> <tok id="w-1123" lemma="tlalpan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=talpan|NormalizedLemma=tlalpan" head="w-1122">talpan</tok> <tok id="w-1124" lemma="como" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-1125">como</tok> <tok id="w-1125" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-1122">katka</tok> <tok id="w-1126" lemma="bumak" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=bumak|NormalizedLemma=bumak" head="w-1125">bumak</tok><tok id="w-1127" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1118">.</tok> </s>
<s id="s-76"  text="N axah n itskwintli kikuiah n ceraokwilimeh." text_orig="n aaxah n itskwintli kikuuiah n CERAokwilimeh." sent_id="Frog_Story:41" labels="partial" text_spa="Ahora las avejas persiguen al perro."><tok id="w-1128" lemma="in" upos="DET" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1132">N</tok> <tok id="w-1129" lemma="axah" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="1:fixed" misc="NormalizedForm=axah|NormalizedLemma=axah" head="w-1128">axah</tok> <tok id="w-1130" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1131">n</tok> <tok id="w-1131" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-1132">itskwintli</tok> <tok id="w-1132" lemma="kuia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kikwiah|NormalizedLemma=kwia" >kikuiah</tok> <tok id="w-1133" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1134">n</tok> <tok id="w-1134" lemma="ceraokwilin" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=seraokwilimeh|NormalizedLemma=seraokwilin" head="w-1132">ceraokwilimeh</tok><tok id="w-1135" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1132">.</tok> </s>
<s id="s-77"  text="Nochi ceraokwilimeh kikuiah n itskwintli." text_orig="nochi CERAokwilimeh kikuuiah n itskwintli." sent_id="Frog_Story:42" text_spa="Todas las avejas persiguen al perro." labels="partial"><tok id="w-1136" lemma="nochi" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-1137">Nochi</tok> <tok id="w-1137" lemma="ceraokwilin" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=seraokwilimeh|NormalizedLemma=seraokwilin" head="w-1138">ceraokwilimeh</tok> <tok id="w-1138" lemma="kuia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kikwiah|NormalizedLemma=kwia" >kikuiah</tok> <tok id="w-1139" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1140">n</tok> <tok id="w-1140" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-1138">itskwintli</tok><tok id="w-1141" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1138">.</tok> </s>
<s id="s-78"  text_spa="Se ve que se asusta y va ladrando." labels="partial" sent_id="Frog_Story:43" text_orig="mota momohtia wan tlahtlawahwihtih." text="Mota momohtia wan tlahtlawahwihtih."><tok id="w-1142" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mota|NormalizedLemma=ita" >Mota</tok> <tok id="w-1143" lemma="momohtia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="csubj"  deps="1:csubj" misc="NormalizedForm=momohtia|NormalizedLemma=momohtia" head="w-1142">momohtia</tok> <tok id="w-1144" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1145">wan</tok> <tok id="w-1145" lemma="tlahtlawahtihtia" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlahtlawahwihtih|NormalizedLemma=tlahtlawahtihtia" head="w-1143">tlahtlawahwihtih</tok><tok id="w-1146" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1142">.</tok> </s>
<s id="s-79"  text_spa="Ahora ahí el niño sigue yendo buscando así." labels="partial" sent_id="Frog_Story:44" text_orig="aaxah ompa n teelpukatl kisi.iiroa tlateemohtih ohkoon." text="Axah ompa n telpukatl kiseguiroa tlatemohtih ohkon."><tok id="w-1147" lemma="axah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=axah|NormalizedLemma=axah" head="w-1151">Axah</tok> <tok id="w-1148" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-1151">ompa</tok> <tok id="w-1149" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1150">n</tok> <tok id="w-1150" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-1151">telpukatl</tok> <tok id="w-1151" lemma="seguiroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kiseguiroa|NormalizedLemma=segwiroa" >kiseguiroa</tok> <tok id="w-1152" lemma="tlatemohtia" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Movement=And|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="5:xcomp" misc="NormalizedForm=tlatemohtih|NormalizedLemma=tlatemohtia" head="w-1151">tlatemohtih</tok> <tok id="w-1153" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1152">ohkon</tok><tok id="w-1154" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1151">.</tok> </s>
<s id="s-80"  sent_id="Frog_Story:45" text_orig="yeh yookimomohteh n bohtimohmol." text_spa="A él se la asustado del tecolote." labels="partial" text="Yeh yokimomohteh n bohtimohmol."><tok id="w-1155" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-1158">Yeh</tok> <tok id="w-1156" >yokimomohteh<dtok id="w-1156" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-1158" form="y"/><dtok id="w-1157" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1158" form="o"/><dtok id="w-1158" lemma="momohtia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kimomohteh|NormalizedLemma=momohtia"  form="kimomohteh"/></tok> <tok id="w-1159" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1160">n</tok> <tok id="w-1160" lemma="bohtimohmol" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=bohtimohmol|NormalizedLemma=bohtimohmol" head="w-1158">bohtimohmol</tok><tok id="w-1161" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1158">.</tok> </s>
<s id="s-81"  sent_id="Frog_Story:46" text_orig="DESPUÉS yuwi iipa~ see tiitl wan motlakiitskilia iich siki bumeh." text_spa="Después fue encima de una piedra y se agarra a algunos árboles." labels="partial" text="Después yuwi ipah se titl wan motlakitskilia ich siki bumeh."><tok id="w-1162" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=Después|NormalizedLemma=después" head="w-1163">Después</tok> <tok id="w-1163" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yuwi|NormalizedLemma=yuwi" >yuwi</tok> <tok id="w-1164" lemma="pah" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=ipah|NormalizedLemma=pah" head="w-1163">ipah</tok> <tok id="w-1165" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1166">se</tok> <tok id="w-1166" lemma="titl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=titl|NormalizedLemma=titl" head="w-1164">titl</tok> <tok id="w-1167" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1168">wan</tok> <tok id="w-1168" lemma="motlakitskilia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=motlakitskilia|NormalizedLemma=motlakitskilia" head="w-1163">motlakitskilia</tok> <tok id="w-1169" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-1168">ich</tok> <tok id="w-1170" lemma="siki" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-1171">siki</tok> <tok id="w-1171" lemma="buwitl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=bumeh|NormalizedLemma=buwitl" head="w-1169">bumeh</tok><tok id="w-1172" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1163">.</tok> </s>
<s id="s-82"  text="Bueno yeh okimatia bumeh, motlakitskilia." labels="partial" text_spa="Bueno, él creía que eran árboles al que se agarra" text_orig="BUENO yeh ookimatia bumeh, mootlakiitskilia." sent_id="Frog_Story:47"><tok id="w-1173" lemma="bueno" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=Bueno|NormalizedLemma=bueno" head="w-1176">Bueno</tok> <tok id="w-1174" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-1176">yeh</tok> <tok id="w-1175" >okimatia<dtok id="w-1175" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1176" form="o"/><dtok id="w-1176" lemma="mati" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kimatia|NormalizedLemma=mati"  form="kimatia"/></tok> <tok id="w-1177" lemma="buitl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="ccomp"  deps="4:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=bumeh|NormalizedLemma=bwitl" head="w-1176">bumeh</tok><tok id="w-1178" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1177">,</tok> <tok id="w-1179" lemma="motlakitskilia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=motlakitskilia|NormalizedLemma=motlakitskilia" head="w-1176">motlakitskilia</tok><tok id="w-1180" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1176">.</tok> </s>
<s id="s-83"  text="Ya después tlakan kita tlakan ikwabohwah se masatl" text_orig="yaa DESPUÉS tlakaan kita tlakaan iikwaabohwa~ see masaatl" sent_id="Frog_Story:48" labels="partial" text_spa="Ya después resultó que sabe que eran los cuernos de un venado."><tok id="w-1181" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1184">Ya</tok> <tok id="w-1182" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-1184">después</tok> <tok id="w-1183" lemma="tlakan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=tlakan|NormalizedLemma=tlakan" head="w-1184">tlakan</tok> <tok id="w-1184" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kita|NormalizedLemma=ita" >kita</tok> <tok id="w-1185" lemma="tlakan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=tlakan|NormalizedLemma=tlakan" head="w-1186">tlakan</tok> <tok id="w-1186" lemma="kwaboh" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="ccomp"  deps="4:ccomp" misc="NormalizedForm=ikwabohwah|NormalizedLemma=kwaboh" head="w-1184">ikwabohwah</tok> <tok id="w-1187" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1188">se</tok> <tok id="w-1188" lemma="masatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="NormalizedForm=masatl|NormalizedLemma=masatl" head="w-1186">masatl</tok> </s>
<s id="s-84"  labels="partial" text_spa="Y el venado se enoja," sent_id="Frog_Story:49" text_orig="wan n masaatl kwalaani, ..." text="Wan n masatl kwalani, ..."><tok id="w-1189" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1192">Wan</tok> <tok id="w-1190" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1191">n</tok> <tok id="w-1191" lemma="masatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=masatl|NormalizedLemma=masatl" head="w-1192">masatl</tok> <tok id="w-1192" lemma="kwalani" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwalani|NormalizedLemma=kwalani" >kwalani</tok><tok id="w-1193" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1192">,</tok> <tok id="w-1194" lemma="..." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=...|NormalizedLemma=..." head="w-1192">...</tok> </s>
<s id="s-85"  text="... kimotlatiwilia ipan wan ohkon kwika." labels="partial" text_spa="lo echa sobre su [cabeza] y lo lleva así." text_orig="... kimotlatiwilia iipan wan ohkoon kwiika." sent_id="Frog_Story:50"><tok id="w-1195" lemma="..." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=...|NormalizedLemma=..." head="w-1196">...</tok> <tok id="w-1196" lemma="motlatiwilia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kimotlatiwilia|NormalizedLemma=motlatiwilia" >kimotlatiwilia</tok> <tok id="w-1197" lemma="pan" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=ipan|NormalizedLemma=pan" head="w-1196">ipan</tok> <tok id="w-1198" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1200">wan</tok> <tok id="w-1199" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1200">ohkon</tok> <tok id="w-1200" lemma="kwika" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwika|NormalizedLemma=kwika" head="w-1196">kwika</tok><tok id="w-1201" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1196">.</tok> </s>
<s id="s-86"  text="Kimemehtih n masatl." text_spa="El venado lo va cargando." labels="partial" sent_id="Frog_Story:51" text_orig="kimeemehtih n masaatl."><tok id="w-1202" lemma="meme" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kimemehtih|NormalizedLemma=meme" >Kimemehtih</tok> <tok id="w-1203" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1204">n</tok> <tok id="w-1204" lemma="masatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=masatl|NormalizedLemma=masatl" head="w-1202">masatl</tok><tok id="w-1205" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1202">.</tok> </s>
<s id="s-87"  sent_id="Frog_Story:52" text_orig="yaa DESPUÉS n masaatl ohkoon kwiika n teelpukatl, wan n itskwintli kiwahwihti n masaatl ohkoon." labels="partial" text_spa="Ya después el venado lleva al niño así, y el perro va ladrando al venado así." text="Ya después n masatl ohkon kwika n telpukatl, wan n itskwintli kiwahwihti n masatl ohkon."><tok id="w-1206" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1211">Ya</tok> <tok id="w-1207" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-1211">después</tok> <tok id="w-1208" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1209">n</tok> <tok id="w-1209" lemma="masatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=masatl|NormalizedLemma=masatl" head="w-1211">masatl</tok> <tok id="w-1210" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1211">ohkon</tok> <tok id="w-1211" lemma="kwika" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kwika|NormalizedLemma=kwika" >kwika</tok> <tok id="w-1212" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1213">n</tok> <tok id="w-1213" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-1211">telpukatl</tok><tok id="w-1214" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1218">,</tok> <tok id="w-1215" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1218">wan</tok> <tok id="w-1216" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1217">n</tok> <tok id="w-1217" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-1218">itskwintli</tok> <tok id="w-1218" lemma="wahwihtia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=kiwahwihti|NormalizedLemma=wahwihtia" head="w-1211">kiwahwihti</tok> <tok id="w-1219" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1220">n</tok> <tok id="w-1220" lemma="masatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="NormalizedForm=masatl|NormalizedLemma=masatl" head="w-1218">masatl</tok> <tok id="w-1221" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1218">ohkon</tok><tok id="w-1222" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1211">.</tok> </s>
<s id="s-88"  text="Ya después n masatl kipantlatiwitih ich se atl, kipantlatiwitih." text_orig="yaa DESPUÉS n masaatl kipantlatiwiitih iich see aatl, kipantlatiwiitih." sent_id="Frog_Story:53" labels="partial" text_spa="Ya después el venado lo va tirando al agua, lo va tirando."><tok id="w-1223" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1227">Ya</tok> <tok id="w-1224" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-1227">después</tok> <tok id="w-1225" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1226">n</tok> <tok id="w-1226" lemma="masatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=masatl|NormalizedLemma=masatl" head="w-1227">masatl</tok> <tok id="w-1227" lemma="pantlatiwia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kipantlatiwitih|NormalizedLemma=pantlatiwia" >kipantlatiwitih</tok> <tok id="w-1228" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-1227">ich</tok> <tok id="w-1229" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1230">se</tok> <tok id="w-1230" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-1228">atl</tok><tok id="w-1231" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1232">,</tok> <tok id="w-1232" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kipantlatiwitih|NormalizedLemma=_" head="w-1227">kipantlatiwitih</tok><tok id="w-1233" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1227">.</tok> </s>
<s id="s-89"  sent_id="Frog_Story:54" text_orig="n itskwintli noo mopankahkaawa iich n aatl." text_spa="El perro también cae al agua." labels="partial" text="N itskwintli no mopankahkawa ich n atl."><tok id="w-1234" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1235">N</tok> <tok id="w-1235" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-1237">itskwintli</tok> <tok id="w-1236" lemma="no" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=no|NormalizedLemma=no" head="w-1237">no</tok> <tok id="w-1237" lemma="mopankahkawa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mopankahkawa|NormalizedLemma=mopankahkawa" >mopankahkawa</tok> <tok id="w-1238" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-1237">ich</tok> <tok id="w-1239" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1240">n</tok> <tok id="w-1240" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-1238">atl</tok><tok id="w-1241" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1237">.</tok> </s>
<s id="s-90"  text="Masatl san ompa motilkitsa." text_orig="masaatl san ompa motilkitsa." sent_id="Frog_Story:55" text_spa="El venado sólo para ahí." labels="partial"><tok id="w-1242" lemma="masatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=masatl|NormalizedLemma=masatl" head="w-1245">Masatl</tok> <tok id="w-1243" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-1245">san</tok> <tok id="w-1244" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-1245">ompa</tok> <tok id="w-1245" lemma="motilkitsa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=motilkitsa|NormalizedLemma=motilkitsa" >motilkitsa</tok><tok id="w-1246" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1245">.</tok> </s>
<s id="s-91"  sent_id="Frog_Story:56" text_orig="yaa DESPUÉS DE QUE witseh iich n aatl, n masaatl HASTA QUE moBURLARoa de yehwa~ COMO oowitskeh iich n aatl iiwa~ n iitskwi~." text_spa="Ya después que caen al agua, el venado hasta se burla de ellos porque el niño y su perro se cayeron al agua." labels="partial" text="Ya después de que witseh ich n atl, n masatl hasta que moburlaroa de yehwah como owitskeh ich n atl iwah n itskwih."><tok id="w-1247" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1251">Ya</tok> <tok id="w-1248" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-1251">después</tok> <tok id="w-1249" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-1251">de</tok> <tok id="w-1250" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-1251">que</tok> <tok id="w-1251" lemma="witsi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="14:advcl" misc="NormalizedForm=witseh|NormalizedLemma=witsi" head="w-1260">witseh</tok> <tok id="w-1252" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-1251">ich</tok> <tok id="w-1253" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1254">n</tok> <tok id="w-1254" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-1252">atl</tok><tok id="w-1255" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1251">,</tok> <tok id="w-1256" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1257">n</tok> <tok id="w-1257" lemma="masatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=masatl|NormalizedLemma=masatl" head="w-1260">masatl</tok> <tok id="w-1258" lemma="hasta" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="14:mark" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-1260">hasta</tok> <tok id="w-1259" lemma="que" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="14:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-1260">que</tok> <tok id="w-1260" lemma="moburlaroa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=moburlaroa|NormalizedLemma=moburlaroa" >moburlaroa</tok> <tok id="w-1261" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="16:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-1262">de</tok> <tok id="w-1262" lemma="yehwa" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="obl"  deps="14:obl" misc="NormalizedForm=yehwah|NormalizedLemma=yehwa" head="w-1260">yehwah</tok> <tok id="w-1263" lemma="como" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="19:mark" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-1265">como</tok> <tok id="w-1264" >owitskeh<dtok id="w-1264" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="19:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1265" form="o"/><dtok id="w-1265" lemma="witsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="14:advcl" misc="NormalizedForm=witskeh|NormalizedLemma=witsi" head="w-1260" form="witskeh"/></tok> <tok id="w-1266" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="19:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-1265">ich</tok> <tok id="w-1267" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="22:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1268">n</tok> <tok id="w-1268" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="20:nmod" misc="NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-1266">atl</tok> <tok id="w-1269" lemma="wah" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="19:obl" misc="NormalizedForm=iwah|NormalizedLemma=wah" head="w-1265">iwah</tok> <tok id="w-1270" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="25:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1271">n</tok> <tok id="w-1271" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="23:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwih|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-1269">itskwih</tok><tok id="w-1272" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1260">.</tok> </s>
<s id="s-92"  text_spa="Después, el niño y su perro están así en el agua." labels="partial" sent_id="Frog_Story:57" text_orig="DESPUÉS, ohkoon kateh iich n aatl n teelpukatl iiwa~ n iitskwi~" text="Después, ohkon kateh ich n atl n telpukatl iwah n itskwih"><tok id="w-1273" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=Después|NormalizedLemma=después" head="w-1276">Después</tok><tok id="w-1274" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1273">,</tok> <tok id="w-1275" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1276">ohkon</tok> <tok id="w-1276" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kateh|NormalizedLemma=katki" >kateh</tok> <tok id="w-1277" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-1276">ich</tok> <tok id="w-1278" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1279">n</tok> <tok id="w-1279" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-1277">atl</tok> <tok id="w-1280" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1281">n</tok> <tok id="w-1281" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-1276">telpukatl</tok> <tok id="w-1282" lemma="wah" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="NormalizedForm=iwah|NormalizedLemma=wah" head="w-1281">iwah</tok> <tok id="w-1283" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1284">n</tok> <tok id="w-1284" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="NormalizedForm=itskwih|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-1282">itskwih</tok> </s>
<s id="s-93"  text_spa="Ahí empiezan a escuchar sonidos de rana así." labels="partial," text_orig="ompa peeweh kakeh SONIDOS ohkoon de RANA." sent_id="Frog_Story:58" text="Ompa peweh kakeh sonidos ohkon de rana."><tok id="w-1285" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-1286">Ompa</tok> <tok id="w-1286" lemma="pewi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=peweh|NormalizedLemma=pewi" >peweh</tok> <tok id="w-1287" lemma="kaki" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="2:xcomp" misc="NormalizedForm=kakeh|NormalizedLemma=kaki" head="w-1286">kakeh</tok> <tok id="w-1288" lemma="sonido" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=sonidos|NormalizedLemma=sonido" head="w-1287">sonidos</tok> <tok id="w-1289" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1288">ohkon</tok> <tok id="w-1290" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="7:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-1291">de</tok> <tok id="w-1291" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=rana|NormalizedLemma=rana" head="w-1288">rana</tok><tok id="w-1292" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1286">.</tok> </s>
<s id="s-94"  text="Entonces ohkon kaktokeh." text_spa="Entonces los están escuchando así." labels="partial," sent_id="Frog_Story:59" text_orig="ENTONCES ohkoon kaktokeh."><tok id="w-1293" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=Entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-1295">Entonces</tok> <tok id="w-1294" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1295">ohkon</tok> <tok id="w-1295" lemma="kaki" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kaktokeh|NormalizedLemma=kaki" >kaktokeh</tok><tok id="w-1296" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1295">.</tok> </s>
<s id="s-95"  text="Ya después motlahtlatihtiweh yolik, amo nawateh, para kakiskeh kanih kah n irana, porque okimaginarohkeh ika yehwatl n irana." text_orig="yaa DESPUÉS motlahtlaatihtiweh yoolik, aamo naawateh, PARA kakiskeh kaani~ kah n iiRANA, PORQUE ookIMAGINARohkeh iika yehwaatl n iiRANA." sent_id="Frog_Story:60" text_spa="Ya después van escondiendo lentamente, para escuchar dónde está su rana, porque se imaginaron que [era] su rana." labels="partial"><tok id="w-1297" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1299">Ya</tok> <tok id="w-1298" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-1299">después</tok> <tok id="w-1299" lemma="tlahtlatia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=motlahtlatihtiweh|NormalizedLemma=tlahtlatia" >motlahtlatihtiweh</tok> <tok id="w-1300" lemma="yolik" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=yolik|NormalizedLemma=yolik" head="w-1299">yolik</tok><tok id="w-1301" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1303">,</tok> <tok id="w-1302" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-1303">amo</tok> <tok id="w-1303" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nawateh|NormalizedLemma=_" head="w-1299">nawateh</tok><tok id="w-1304" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1306">,</tok> <tok id="w-1305" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-1306">para</tok> <tok id="w-1306" lemma="kaki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=kakiskeh|NormalizedLemma=kaki" head="w-1299">kakiskeh</tok> <tok id="w-1307" lemma="kanih" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=kanih|NormalizedLemma=kanih" head="w-1308">kanih</tok> <tok id="w-1308" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="ccomp"  deps="10:ccomp" misc="NormalizedForm=kah|NormalizedLemma=katki" head="w-1306">kah</tok> <tok id="w-1309" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1310">n</tok> <tok id="w-1310" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=irana|NormalizedLemma=rana" head="w-1308">irana</tok><tok id="w-1311" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1314">,</tok> <tok id="w-1312" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="18:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-1314">porque</tok> <tok id="w-1313" >okimaginarohkeh<dtok id="w-1313" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="18:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1314" form="o"/><dtok id="w-1314" lemma="imaginaroa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=kimaginarohkeh|NormalizedLemma=imaginaroa" head="w-1306" form="kimaginarohkeh"/></tok> <tok id="w-1315" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="18:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-1314">ika</tok> <tok id="w-1316" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="22:nsubj" misc="NormalizedForm=yehwatl|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-1318">yehwatl</tok> <tok id="w-1317" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="22:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1318">n</tok> <tok id="w-1318" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="acl"  deps="19:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=irana|NormalizedLemma=rana" head="w-1315">irana</tok><tok id="w-1319" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1299">.</tok> </s>
<s id="s-96"  text_spa="Después van buscándola así con su perro." labels="partial," text_orig="DESPUÉS ohkoon kiteemohtiweh iiwa~ n iitskwi~." sent_id="Frog_Story:61" text="Después ohkon kitemohtiweh iwah n itskwih."><tok id="w-1320" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=Después|NormalizedLemma=después" head="w-1322">Después</tok> <tok id="w-1321" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1322">ohkon</tok> <tok id="w-1322" lemma="temoa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kitemohtiweh|NormalizedLemma=temoa" >kitemohtiweh</tok> <tok id="w-1323" lemma="wah" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=iwah|NormalizedLemma=wah" head="w-1322">iwah</tok> <tok id="w-1324" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1325">n</tok> <tok id="w-1325" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwih|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-1323">itskwih</tok><tok id="w-1326" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1322">.</tok> </s>
<s id="s-97"  sent_id="Frog_Story:62" text_orig="DESPUÉS kitatih non teelpukatl; kahsi n iiRANA." text_spa="Después el niño la va a ver; encuentra a su rana." labels="partial," text="Después kitatih non telpukatl; kahsi n irana."><tok id="w-1327" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=Después|NormalizedLemma=después" head="w-1328">Después</tok> <tok id="w-1328" lemma="ita" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kitatih|NormalizedLemma=ita" >kitatih</tok> <tok id="w-1329" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-1330">non</tok> <tok id="w-1330" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-1328">telpukatl</tok><tok id="w-1331" lemma=";" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=;|NormalizedLemma=;" head="w-1332">;</tok> <tok id="w-1332" lemma="ahsi" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=kahsi|NormalizedLemma=ahsi" head="w-1328">kahsi</tok> <tok id="w-1333" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1334">n</tok> <tok id="w-1334" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=irana|NormalizedLemma=rana" head="w-1332">irana</tok><tok id="w-1335" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1328">.</tok> </s>
<s id="s-98"  sent_id="Frog_Story:63" text_orig="wan tlaka~ kita yeh n iiRANA." labels="partial, check-all" text_spa="Y se resultó que era su RANA." text="Wan tlakah kita yeh n irana."><tok id="w-1336" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1338">Wan</tok> <tok id="w-1337" lemma="tlakah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=tlakah|NormalizedLemma=tlakah" head="w-1338">tlakah</tok> <tok id="w-1338" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kita|NormalizedLemma=ita" >kita</tok> <tok id="w-1339" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-1341">yeh</tok> <tok id="w-1340" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1341">n</tok> <tok id="w-1341" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="ccomp"  deps="3:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=irana|NormalizedLemma=rana" head="w-1338">irana</tok><tok id="w-1342" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1338">.</tok> </s>
<s id="s-99"  text="Tlakah non kipia n isiwah n rana." labels="partial, check-analysis" text_spa="Se resultó que la rana tiene su esposa." sent_id="Frog_Story:64" text_orig="tlaka~ non kipia n iisiwah n RANA."><tok id="w-1343" lemma="tlakah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=tlakah|NormalizedLemma=tlakah" head="w-1345">Tlakah</tok> <tok id="w-1344" lemma="non" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-1345">non</tok> <tok id="w-1345" lemma="pia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kipia|NormalizedLemma=pia" >kipia</tok> <tok id="w-1346" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1347">n</tok> <tok id="w-1347" lemma="siwatl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=isiwah|NormalizedLemma=siwatl" head="w-1345">isiwah</tok> <tok id="w-1348" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1349">n</tok> <tok id="w-1349" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=rana|NormalizedLemma=rana" head="w-1347">rana</tok><tok id="w-1350" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1345">.</tok> </s>
<s id="s-100"  labels="partial," text_spa="Se resulta que dos están juntos; se resulta que tiene una familia." text_orig="tlaka~ ompa kateh san sika~ oomi; tlaka~ kipia FAMILIA." sent_id="Frog_Story:65" text="Tlakah ompa kateh san sikah omi; tlakah kipia familia."><tok id="w-1351" lemma="tlakah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=tlakah|NormalizedLemma=tlakah" head="w-1353">Tlakah</tok> <tok id="w-1352" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-1353">ompa</tok> <tok id="w-1353" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kateh|NormalizedLemma=katki" >kateh</tok> <tok id="w-1354" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-1356">san</tok> <tok id="w-1355" lemma="sikah" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="4:fixed" misc="NormalizedForm=sikah|NormalizedLemma=sikah" head="w-1354">sikah</tok> <tok id="w-1356" lemma="omi" upos="NUM" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=omi|NormalizedLemma=omi" head="w-1353">omi</tok><tok id="w-1357" lemma=";" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=;|NormalizedLemma=;" head="w-1359">;</tok> <tok id="w-1358" lemma="tlakah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=tlakah|NormalizedLemma=tlakah" head="w-1359">tlakah</tok> <tok id="w-1359" lemma="pia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=kipia|NormalizedLemma=pia" head="w-1353">kipia</tok> <tok id="w-1360" lemma="familia" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=familia|NormalizedLemma=familia" head="w-1359">familia</tok><tok id="w-1361" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1353">.</tok> </s>
<s id="s-101"  text_spa="Después ve que ya empezaron a salir ranas chiquitas." labels="partial, check-reln, check-tlen-chikichi-ranas" sent_id="Frog_Story:66" text_orig="DESPUÉS kita yaa peeweh waalkiisah n tleh chihchikichi~ RANAS." text="Después kita ya peweh walkisah n tleh chihchikichih ranas."><tok id="w-1362" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=Después|NormalizedLemma=después" head="w-1363">Después</tok> <tok id="w-1363" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kita|NormalizedLemma=ita" >kita</tok> <tok id="w-1364" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1366">ya</tok> <tok id="w-1365" lemma="pewi" upos="AUX" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=peweh|NormalizedLemma=pewi" head="w-1366">peweh</tok> <tok id="w-1366" lemma="walkisa" upos="VERB" feats="Movement=Ven|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="NormalizedForm=walkisah|NormalizedLemma=walkisa" head="w-1363">walkisah</tok> <tok id="w-1367" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1368">n</tok> <tok id="w-1368" lemma="tleh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=tleh|NormalizedLemma=tleh" head="w-1366">tleh</tok> <tok id="w-1369" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="9:amod" misc="NormalizedForm=chihchikichih|NormalizedLemma=_" head="w-1370">chihchikichih</tok> <tok id="w-1370" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="acl"  deps="7:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ranas|NormalizedLemma=rana" head="w-1368">ranas</tok><tok id="w-1371" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1363">.</tok> </s>
<s id="s-102"  sent_id="Frog_Story:67" text_orig="tlaka~ n RANA oocholoh PORQUE kipia n iiFAMILIA, wan ookimihtato." labels="partial," text_spa="Se resulta que la rana huyó porque tiene su familia, y fue a verlos." text="Tlakah n rana ocholoh porque kipia n ifamilia, wan okimihtato."><tok id="w-1372" lemma="tlakah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=tlakah|NormalizedLemma=tlakah" head="w-1376">Tlakah</tok> <tok id="w-1373" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1374">n</tok> <tok id="w-1374" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=rana|NormalizedLemma=rana" head="w-1376">rana</tok> <tok id="w-1375" >ocholoh<dtok id="w-1375" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1376" form="o"/><dtok id="w-1376" lemma="choloa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=choloh|NormalizedLemma=choloa"  form="choloh"/></tok> <tok id="w-1377" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-1378">porque</tok> <tok id="w-1378" lemma="pia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="NormalizedForm=kipia|NormalizedLemma=pia" head="w-1376">kipia</tok> <tok id="w-1379" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1380">n</tok> <tok id="w-1380" lemma="familia" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ifamilia|NormalizedLemma=familia" head="w-1378">ifamilia</tok><tok id="w-1381" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1384">,</tok> <tok id="w-1382" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1384">wan</tok> <tok id="w-1383" misc="SpaceAfter=No" >okimihtato<dtok id="w-1383" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1384" form="o"/><dtok id="w-1384" lemma="ihta" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=kimihtato|NormalizedLemma=ihta" head="w-1378" form="kimihtato"/></tok> <tok id="w-1385" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1376">.</tok> </s>
<s id="s-103"  labels="partial," text_spa="Ya después el niño va y lleva una rana chiquita, pero su rana se queda ahí." text_orig="yaa DESPUÉS n teelpukatl yuwi wan kwiika see RANA tlen chihchikichi~, PERO n iiRANA ompa mokaawa." sent_id="Frog_Story:68" text="Ya después n telpukatl yuwi wan kwika se rana tlen chihchikichih, pero n irana ompa mokawa."><tok id="w-1386" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1390">Ya</tok> <tok id="w-1387" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-1390">después</tok> <tok id="w-1388" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1389">n</tok> <tok id="w-1389" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-1390">telpukatl</tok> <tok id="w-1390" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yuwi|NormalizedLemma=yuwi" >yuwi</tok> <tok id="w-1391" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1392">wan</tok> <tok id="w-1392" lemma="kwika" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=kwika|NormalizedLemma=kwika" head="w-1390">kwika</tok> <tok id="w-1393" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1394">se</tok> <tok id="w-1394" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="NormalizedForm=rana|NormalizedLemma=rana" head="w-1392">rana</tok> <tok id="w-1395" lemma="tlenohoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenohoh" head="w-1396">tlen</tok> <tok id="w-1396" upos="ADJ" deprel="acl"  deps="9:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=chihchikichih|NormalizedLemma=_" head="w-1394">chihchikichih</tok><tok id="w-1397" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1402">,</tok> <tok id="w-1398" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="17:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-1402">pero</tok> <tok id="w-1399" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1400">n</tok> <tok id="w-1400" lemma="rana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=irana|NormalizedLemma=rana" head="w-1402">irana</tok> <tok id="w-1401" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=_" head="w-1402">ompa</tok> <tok id="w-1402" lemma="mokawa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mokawa|NormalizedLemma=mokawa" head="w-1390">mokawa</tok><tok id="w-1403" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1390">.</tok> </s>
<s id="s-104"  text="Wan n telpukatl kwika oksipa se chihchikichih." text_orig="wan n teelpukatl kwiika oksipa see chihchikichi~." sent_id="Frog_Story:69" text_spa="Y el niño lleva otra vez una chiquita." labels="partial,"><tok id="w-1404" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1407">Wan</tok> <tok id="w-1405" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1406">n</tok> <tok id="w-1406" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-1407">telpukatl</tok> <tok id="w-1407" lemma="kwika" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kwika|NormalizedLemma=kwika" >kwika</tok> <tok id="w-1408" lemma="oksipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=oksipa|NormalizedLemma=oksipa" head="w-1407">oksipa</tok> <tok id="w-1409" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1410">se</tok> <tok id="w-1410" lemma="chihchikichih" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=chihchikichih|NormalizedLemma=chihchikichih" head="w-1407">chihchikichih</tok><tok id="w-1411" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1407">.</tok> </s>
<s id="s-105"  text_spa="Y ahí se acaba la historia." labels="partial," sent_id="Frog_Story:70" text_orig="wan ompa tlami n HISTORIA." text="Wan ompa tlami n historia."><tok id="w-1412" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1414">Wan</tok> <tok id="w-1413" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-1414">ompa</tok> <tok id="w-1414" lemma="tlami" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlami|NormalizedLemma=tlami" >tlami</tok> <tok id="w-1415" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1416">n</tok> <tok id="w-1416" lemma="historia" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=historia|NormalizedLemma=historia" head="w-1414">historia</tok><tok id="w-1417" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1414">.</tok> </s>
<s id="s-106"  labels="partial" text_spa="Un día nació un pollito, y no estaba allá su mamá." sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:1" text="Se tonal otlacat se pollito, uan amo ompa ocatca nimaman."><tok id="w-1418" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1419">Se</tok> <tok id="w-1419" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-1421">tonal</tok> <tok id="w-1420" >otlacat<dtok id="w-1420" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1421" form="o"/><dtok id="w-1421" lemma="tlacati" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlakat|NormalizedLemma=tlakati"  form="tlacat"/></tok> <tok id="w-1422" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1423">se</tok> <tok id="w-1423" lemma="pollo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pollito|NormalizedLemma=polo" head="w-1421">pollito</tok><tok id="w-1424" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1429">,</tok> <tok id="w-1425" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1429">uan</tok> <tok id="w-1426" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-1429">amo</tok> <tok id="w-1427" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-1429">ompa</tok> <tok id="w-1428" >ocatca<dtok id="w-1428" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1429" form="o"/><dtok id="w-1429" lemma="catqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-1421" form="catca"/></tok> <tok id="w-1430" lemma="mama" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nimaman|NormalizedLemma=mama" head="w-1429">nimaman</tok><tok id="w-1431" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1421">.</tok> </s>
<s id="s-107"  text="Ihcuac in pollito oquis de nicacauyo, oyah octemoto nimaman." sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:2" text_spa="Entonces el pollito salió de su cáscara, fue a buscar a su mamá." labels="partial"><tok id="w-1432" lemma="ihcuac" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-1436">Ihcuac</tok> <tok id="w-1433" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1434">in</tok> <tok id="w-1434" lemma="pollo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=pollito|NormalizedLemma=polo" head="w-1436">pollito</tok> <tok id="w-1435" >oquis<dtok id="w-1435" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1436" form="o"/><dtok id="w-1436" lemma="quisa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=kis|NormalizedLemma=kisa" head="w-1441" form="quis"/></tok> <tok id="w-1437" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="7:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-1438">de</tok> <tok id="w-1438" lemma="cacauyo" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nikakawyo|NormalizedLemma=kakauyo" head="w-1436">nicacauyo</tok><tok id="w-1439" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1441">,</tok> <tok id="w-1440" >oyah<dtok id="w-1440" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1441" form="o"/><dtok id="w-1441" lemma="yohui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yowi"  form="yah"/></tok> <tok id="w-1442" >octemoto<dtok id="w-1442" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1443" form="o"/><dtok id="w-1443" lemma="temoa" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="10:conj" misc="NormalizedForm=ktemoto|NormalizedLemma=temoa" head="w-1441" form="ctemoto"/></tok> <tok id="w-1444" lemma="mama" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="12:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nimaman|NormalizedLemma=mama" head="w-1443">nimaman</tok><tok id="w-1445" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1441">.</tok> </s>
<s id="s-108"  sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:3" text_spa="Encontró un gato y le preguntó: -¿A poco es usted mi mamá?" labels="partial" text="Ocahsito se miston uan octlahtlanih: -¿Xamo yen touatzin tonnomaman?"><tok id="w-1446" >Ocahsito<dtok id="w-1446" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1447" form="O"/><dtok id="w-1447" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kahsito|NormalizedLemma=ahsi"  form="cahsito"/></tok> <tok id="w-1448" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1449">se</tok> <tok id="w-1449" lemma="miston" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="NormalizedForm=miston|NormalizedLemma=miston" head="w-1447">miston</tok> <tok id="w-1450" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1452">uan</tok> <tok id="w-1451" misc="SpaceAfter=No" >octlahtlanih<dtok id="w-1451" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1452" form="o"/><dtok id="w-1452" lemma="tlahtlania" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=ktlahtlanih|NormalizedLemma=tlahtlania" head="w-1447" form="ctlahtlanih"/></tok> <tok id="w-1453" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1459">:</tok> <tok id="w-1454" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1459">-</tok><tok id="w-1455" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-1459">¿</tok><tok id="w-1456" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-1459">Xamo</tok> <tok id="w-1457" >yen<dtok id="w-1457" lemma="ye" upos="PRON" deprel="cop"  deps="14:cop" misc="NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=ye" head="w-1459" form="ye"/><dtok id="w-1458" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-1459" form="n"/></tok> <tok id="w-1459" lemma="touatzin" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|Polite=Form|PronType=Prs" deprel="parataxis"  deps="7:parataxis" misc="NormalizedForm=towatsin|NormalizedLemma=towatsin" head="w-1452">touatzin</tok> <tok id="w-1460" lemma="maman" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[psor]=1|Person[subj]=2|Polite=Form" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tonnomaman|NormalizedLemma=maman" head="w-1459">tonnomaman</tok><tok id="w-1461" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-1459">?</tok> </s>
<s id="s-109"  sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:4" labels="partial" text_spa="El gato contestó: -Yo no, porque yo no tengo pico." text="In miston onauat: -Neh amo, porque neh amo intempileh."><tok id="w-1462" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1463">In</tok> <tok id="w-1463" lemma="miston" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=miston|NormalizedLemma=miston" head="w-1465">miston</tok> <tok id="w-1464" misc="SpaceAfter=No" >onauat<dtok id="w-1464" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1465" form="o"/><dtok id="w-1465" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-1466" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1469">:</tok> <tok id="w-1467" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1469">-</tok><tok id="w-1468" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-1469">Neh</tok> <tok id="w-1469" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-1465">amo</tok><tok id="w-1470" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1474">,</tok> <tok id="w-1471" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-1474">porque</tok> <tok id="w-1472" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-1474">neh</tok> <tok id="w-1473" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-1474">amo</tok> <tok id="w-1474" lemma="tempileh" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=intempileh|NormalizedLemma=tempileh" head="w-1469">intempileh</tok><tok id="w-1475" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1465">.</tok> </s>
<s id="s-110"  text="-¡aa!, ¿tla ohcon aquih?" labels="partial" text_spa="¡aa! ¿así quién?" sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:5"><tok id="w-1476" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1478">-</tok><tok id="w-1477" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-1478">¡</tok><tok id="w-1478" lemma="aa" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="9:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=aa|NormalizedLemma=aa" head="w-1484">aa</tok><tok id="w-1479" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-1478">!</tok><tok id="w-1480" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1478">,</tok> <tok id="w-1481" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-1484">¿</tok><tok id="w-1482" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-1484">tla</tok> <tok id="w-1483" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1484">ohcon</tok> <tok id="w-1484" lemma="aquih" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=akih|NormalizedLemma=akih" >aquih</tok><tok id="w-1485" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-1484">?</tok> </s>
<s id="s-111"  text="Satepan ocahsito se itzcuintli uan octlahtlanih: -¿Xamo touatzin tonnomaman?" sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:6" labels="partial" text_spa="Entonces encontró a un perro y le preguntó: -¿Es usted mi mamá?"><tok id="w-1486" lemma="satepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-1488">Satepan</tok> <tok id="w-1487" >ocahsito<dtok id="w-1487" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1488" form="o"/><dtok id="w-1488" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kahsito|NormalizedLemma=ahsi"  form="cahsito"/></tok> <tok id="w-1489" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1490">se</tok> <tok id="w-1490" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-1488">itzcuintli</tok> <tok id="w-1491" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1493">uan</tok> <tok id="w-1492" misc="SpaceAfter=No" >octlahtlanih<dtok id="w-1492" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1493" form="o"/><dtok id="w-1493" lemma="tlahtlania" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=ktlahtlanih|NormalizedLemma=tlahtlania" head="w-1488" form="ctlahtlanih"/></tok> <tok id="w-1494" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1499">:</tok> <tok id="w-1495" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1499">-</tok><tok id="w-1496" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-1499">¿</tok><tok id="w-1497" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-1499">Xamo</tok> <tok id="w-1498" lemma="touatzin" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|Polite=Form|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=towatsin|NormalizedLemma=towatsin" head="w-1499">touatzin</tok> <tok id="w-1499" lemma="maman" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[psor]=1|Person[subj]=2|Polite=Form" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tonnomaman|NormalizedLemma=maman" head="w-1493">tonnomaman</tok><tok id="w-1500" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-1499">?</tok> </s>
<s id="s-112"  text="In itzcuintli onauat: -Neh amo, porque neh amo intempileh." sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:7" text_spa="El perro contestó: -Yo no, porque yo no tengo pico." labels="partial"><tok id="w-1501" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1502">In</tok> <tok id="w-1502" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-1504">itzcuintli</tok> <tok id="w-1503" misc="SpaceAfter=No" >onauat<dtok id="w-1503" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1504" form="o"/><dtok id="w-1504" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-1505" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1508">:</tok> <tok id="w-1506" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1508">-</tok><tok id="w-1507" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-1508">Neh</tok> <tok id="w-1508" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-1504">amo</tok><tok id="w-1509" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1513">,</tok> <tok id="w-1510" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-1513">porque</tok> <tok id="w-1511" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-1513">neh</tok> <tok id="w-1512" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-1513">amo</tok> <tok id="w-1513" lemma="tempileh" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=intempileh|NormalizedLemma=tempileh" head="w-1508">intempileh</tok><tok id="w-1514" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1504">.</tok> </s>
<s id="s-113"  text="-¡aa!, ¿tla ohcon aquih?" sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:8" labels="partial" text_spa="¡aa! ¿así quién?"><tok id="w-1515" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1517">-</tok><tok id="w-1516" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-1517">¡</tok><tok id="w-1517" lemma="aa" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="9:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=aa|NormalizedLemma=aa" head="w-1523">aa</tok><tok id="w-1518" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-1517">!</tok><tok id="w-1519" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1517">,</tok> <tok id="w-1520" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-1523">¿</tok><tok id="w-1521" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-1523">tla</tok> <tok id="w-1522" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1523">ohcon</tok> <tok id="w-1523" lemma="aquih" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=akih|NormalizedLemma=akih" >aquih</tok><tok id="w-1524" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-1523">?</tok> </s>
<s id="s-114"  text_spa="Entonces encontró un burro y le preguntó: -¿Es usted mi mamá?" labels="partial" sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:9" text="Satepan ocahsito se axno uan octlahtlanih: -¿Xamo touatzin tonnomaman?"><tok id="w-1525" lemma="satepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-1527">Satepan</tok> <tok id="w-1526" >ocahsito<dtok id="w-1526" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1527" form="o"/><dtok id="w-1527" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kahsito|NormalizedLemma=ahsi"  form="cahsito"/></tok> <tok id="w-1528" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1529">se</tok> <tok id="w-1529" lemma="axno" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=axno|NormalizedLemma=axno" head="w-1527">axno</tok> <tok id="w-1530" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1532">uan</tok> <tok id="w-1531" misc="SpaceAfter=No" >octlahtlanih<dtok id="w-1531" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1532" form="o"/><dtok id="w-1532" lemma="tlahtlania" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=ktlahtlanih|NormalizedLemma=tlahtlania" head="w-1527" form="ctlahtlanih"/></tok> <tok id="w-1533" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1538">:</tok> <tok id="w-1534" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1538">-</tok><tok id="w-1535" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-1538">¿</tok><tok id="w-1536" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-1538">Xamo</tok> <tok id="w-1537" lemma="touatzin" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|Polite=Form|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=towatsin|NormalizedLemma=towatsin" head="w-1538">touatzin</tok> <tok id="w-1538" lemma="maman" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[psor]=1|Person[subj]=2|Polite=Form" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tonnomaman|NormalizedLemma=maman" head="w-1532">tonnomaman</tok><tok id="w-1539" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-1538">?</tok> </s>
<s id="s-115"  text_spa="El burro contestó: -Yo no, porque yo no tengo pico." labels="partial" sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:10" text="In axno onauat: -Neh amo, porque neh amo intempileh."><tok id="w-1540" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1541">In</tok> <tok id="w-1541" lemma="axno" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=axno|NormalizedLemma=axno" head="w-1543">axno</tok> <tok id="w-1542" misc="SpaceAfter=No" >onauat<dtok id="w-1542" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1543" form="o"/><dtok id="w-1543" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-1544" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1547">:</tok> <tok id="w-1545" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1547">-</tok><tok id="w-1546" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-1547">Neh</tok> <tok id="w-1547" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-1543">amo</tok><tok id="w-1548" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1552">,</tok> <tok id="w-1549" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-1552">porque</tok> <tok id="w-1550" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-1552">neh</tok> <tok id="w-1551" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-1552">amo</tok> <tok id="w-1552" lemma="tempileh" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=intempileh|NormalizedLemma=tempileh" head="w-1547">intempileh</tok><tok id="w-1553" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1543">.</tok> </s>
<s id="s-116"  sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:11" labels="partial" text_spa="¡aa! ¿así quién?" text="-¡aa!, ¿tla ohcon aquih?"><tok id="w-1554" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1556">-</tok><tok id="w-1555" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-1556">¡</tok><tok id="w-1556" lemma="aa" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="9:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=aa|NormalizedLemma=aa" head="w-1562">aa</tok><tok id="w-1557" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-1556">!</tok><tok id="w-1558" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1556">,</tok> <tok id="w-1559" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-1562">¿</tok><tok id="w-1560" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-1562">tla</tok> <tok id="w-1561" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1562">ohcon</tok> <tok id="w-1562" lemma="aquih" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=akih|NormalizedLemma=akih" >aquih</tok><tok id="w-1563" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-1562">?</tok> </s>
<s id="s-117"  sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:12" labels="partial" text_spa="Entonces encontró una vaca y le preguntó: -¿Es usted mi mamá?" text="Satepan ocahsito se cuapoueh uan octlahtlanih: -¿Xamo touatzin tonnomaman?"><tok id="w-1564" lemma="satepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-1566">Satepan</tok> <tok id="w-1565" >ocahsito<dtok id="w-1565" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1566" form="o"/><dtok id="w-1566" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kahsito|NormalizedLemma=ahsi"  form="cahsito"/></tok> <tok id="w-1567" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1568">se</tok> <tok id="w-1568" lemma="cuapoueh" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=kwapoweh|NormalizedLemma=kwapoweh" head="w-1566">cuapoueh</tok> <tok id="w-1569" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1571">uan</tok> <tok id="w-1570" misc="SpaceAfter=No" >octlahtlanih<dtok id="w-1570" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1571" form="o"/><dtok id="w-1571" lemma="tlahtlania" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=ktlahtlanih|NormalizedLemma=tlahtlania" head="w-1566" form="ctlahtlanih"/></tok> <tok id="w-1572" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1577">:</tok> <tok id="w-1573" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1577">-</tok><tok id="w-1574" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-1577">¿</tok><tok id="w-1575" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-1577">Xamo</tok> <tok id="w-1576" lemma="touatzin" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|Polite=Form|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=towatsin|NormalizedLemma=towatsin" head="w-1577">touatzin</tok> <tok id="w-1577" lemma="maman" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[psor]=1|Person[subj]=2|Polite=Form" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tonnomaman|NormalizedLemma=maman" head="w-1571">tonnomaman</tok><tok id="w-1578" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-1577">?</tok> </s>
<s id="s-118"  text="In cuapoueh onauat: -Neh amo, porque neh amo intempileh." sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:13" text_spa="La vaca contestó: -Yo no, porque yo no tengo pico." labels="partial"><tok id="w-1579" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1580">In</tok> <tok id="w-1580" lemma="cuapoueh" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=kwapoweh|NormalizedLemma=kwapoweh" head="w-1582">cuapoueh</tok> <tok id="w-1581" misc="SpaceAfter=No" >onauat<dtok id="w-1581" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1582" form="o"/><dtok id="w-1582" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-1583" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1586">:</tok> <tok id="w-1584" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1586">-</tok><tok id="w-1585" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-1586">Neh</tok> <tok id="w-1586" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-1582">amo</tok><tok id="w-1587" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1591">,</tok> <tok id="w-1588" lemma="porque" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-1591">porque</tok> <tok id="w-1589" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-1591">neh</tok> <tok id="w-1590" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-1591">amo</tok> <tok id="w-1591" lemma="tempileh" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=intempileh|NormalizedLemma=tempileh" head="w-1586">intempileh</tok><tok id="w-1592" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1582">.</tok> </s>
<s id="s-119"  text_spa="¡aa! ¿así quién?" labels="partial" sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:14" text="-¡aa!, ¿tla ohcon aquih?"><tok id="w-1593" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1595">-</tok><tok id="w-1594" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-1595">¡</tok><tok id="w-1595" lemma="aa" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="9:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=aa|NormalizedLemma=aa" head="w-1601">aa</tok><tok id="w-1596" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-1595">!</tok><tok id="w-1597" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1595">,</tok> <tok id="w-1598" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-1601">¿</tok><tok id="w-1599" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-1601">tla</tok> <tok id="w-1600" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1601">ohcon</tok> <tok id="w-1601" lemma="aquih" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=akih|NormalizedLemma=akih" >aquih</tok><tok id="w-1602" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-1601">?</tok> </s>
<s id="s-120"  text="In pollito simi yotlaocoxca uan oyah ictemohtiu nimaman." sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:15" text_spa="El pollito se entristeció mucho y fue a buscar a su mamá." labels="partial"><tok id="w-1603" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1604">In</tok> <tok id="w-1604" lemma="pollo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=pollito|NormalizedLemma=polo" head="w-1608">pollito</tok> <tok id="w-1605" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-1608">simi</tok> <tok id="w-1606" >yotlaocoxca<dtok id="w-1606" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-1608" form="y"/><dtok id="w-1607" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1608" form="o"/><dtok id="w-1608" lemma="tlaocoxca" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlaokoxka|NormalizedLemma=tlaokoxka"  form="tlaocoxca"/></tok> <tok id="w-1609" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1611">uan</tok> <tok id="w-1610" >oyah<dtok id="w-1610" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1611" form="o"/><dtok id="w-1611" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yowi" head="w-1608" form="yah"/></tok> <tok id="w-1612" lemma="temoa" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut|VerbForm=Fin" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=ictemohtiu|NormalizedLemma=temoa" head="w-1611">ictemohtiu</tok> <tok id="w-1613" lemma="maman" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nimaman|NormalizedLemma=maman" head="w-1612">nimaman</tok><tok id="w-1614" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1608">.</tok> </s>
<s id="s-121"  text="Ihcuac iccaqui tlenoh caquisti, oyah octato." text_spa="=" labels="partial" sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:16"><tok id="w-1615" lemma="ihcuac" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="2:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-1616">Ihcuac</tok> <tok id="w-1616" lemma="caqui" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=ikkaki|NormalizedLemma=kaki" head="w-1621">iccaqui</tok> <tok id="w-1617" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-1618">tlenoh</tok> <tok id="w-1618" lemma="caquisti" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kakisti|NormalizedLemma=kakisti" head="w-1616">caquisti</tok><tok id="w-1619" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1621">,</tok> <tok id="w-1620" >oyah<dtok id="w-1620" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1621" form="o"/><dtok id="w-1621" lemma="yohui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yowi"  form="yah"/></tok> <tok id="w-1622" misc="SpaceAfter=No" >octato<dtok id="w-1622" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1623" form="o"/><dtok id="w-1623" lemma="ita" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=ktato|NormalizedLemma=ita" head="w-1621" form="ctato"/></tok> <tok id="w-1624" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1621">.</tok> </s>
<s id="s-122"  text="Ompa ocatca se caxtil uan octlahtlanih: -¿Xamo touatzin tonnomaman?" sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:17" text_spa="Ahí estaba una gallina y le preguntó: - ¿Es usted mi mamá?" labels="partial"><tok id="w-1625" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-1627">Ompa</tok> <tok id="w-1626" >ocatca<dtok id="w-1626" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1627" form="o"/><dtok id="w-1627" lemma="catqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki"  form="catca"/></tok> <tok id="w-1628" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1629">se</tok> <tok id="w-1629" lemma="caxtil" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=kaxtil|NormalizedLemma=kaxtil" head="w-1627">caxtil</tok> <tok id="w-1630" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1632">uan</tok> <tok id="w-1631" misc="SpaceAfter=No" >octlahtlanih<dtok id="w-1631" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1632" form="o"/><dtok id="w-1632" lemma="tlahtlania" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=ktlahtlanih|NormalizedLemma=tlahtlania" head="w-1627" form="ctlahtlanih"/></tok> <tok id="w-1633" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1638">:</tok> <tok id="w-1634" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1638">-</tok><tok id="w-1635" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-1638">¿</tok><tok id="w-1636" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-1638">Xamo</tok> <tok id="w-1637" lemma="touatzin" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|Polite=Form|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=towatsin|NormalizedLemma=towatsin" head="w-1638">touatzin</tok> <tok id="w-1638" lemma="maman" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[psor]=1|Person[subj]=2|Polite=Form" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tonnomaman|NormalizedLemma=maman" head="w-1632">tonnomaman</tok><tok id="w-1639" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-1638">?</tok> </s>
<s id="s-123"  sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:18" labels="partial" text_spa="La gallina contestó: -¡Sí! ¡Mi amor tu eres mi bebé! Ven aquí" text="In caxtil onauat: -¡Quemah! ¡Nosintitzin itnoconeu! Ixuiqui nican"><tok id="w-1640" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1641">In</tok> <tok id="w-1641" lemma="caxtil" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=kaxtil|NormalizedLemma=kaxtil" head="w-1643">caxtil</tok> <tok id="w-1642" misc="SpaceAfter=No" >onauat<dtok id="w-1642" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1643" form="o"/><dtok id="w-1643" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-1644" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1647">:</tok> <tok id="w-1645" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-1647">-</tok><tok id="w-1646" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-1647">¡</tok><tok id="w-1647" lemma="quemah" upos="PROPN" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kemah|NormalizedLemma=kemah" head="w-1643">Quemah</tok><tok id="w-1648" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-1647">!</tok> <tok id="w-1649" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-1651">¡</tok><tok id="w-1650" lemma="nosintitzin" upos="NOUN" feats="Degree=Dim|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="vocative"  deps="12:vocative" misc="NormalizedForm=nosintitsin|NormalizedLemma=nosintitsin" head="w-1651">Nosintitzin</tok> <tok id="w-1651" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Number[psor]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[psor]=1|Person[subj]=2" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itnoconeu|NormalizedLemma=konetl" head="w-1647">itnoconeu</tok><tok id="w-1652" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-1651">!</tok> <tok id="w-1653" lemma="ixuiqui" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr" deprel="parataxis"  deps="12:parataxis" misc="NormalizedForm=ixwiki|NormalizedLemma=ixwiki" head="w-1651">Ixuiqui</tok> <tok id="w-1654" lemma="nican" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-1653">nican</tok> </s>
<s id="s-124"  text="ixquimahsiqui mocniuan." text_spa="alcanza a tus hermanos." labels="partial" sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:19"><tok id="w-1655" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Movement=Ven|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ixkimahsiki|NormalizedLemma=ahsi" >ixquimahsiqui</tok> <tok id="w-1656" lemma="icni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mokniwan|NormalizedLemma=ikni" head="w-1655">mocniuan</tok><tok id="w-1657" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1655">.</tok> </s>
<s id="s-125"  text="Uan ihcuacon in pollito simi opac nic ocahsic nimaman." text_spa="Y entonces el pollito se puso muy feliz porque econtró a su mamá." labels="partial" sent_id="pollito-amo-niman-otlacat:20"><tok id="w-1658" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1664">Uan</tok> <tok id="w-1659" lemma="ihcuacon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ihkwakon|NormalizedLemma=ihkwakon" head="w-1664">ihcuacon</tok> <tok id="w-1660" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1661">in</tok> <tok id="w-1661" lemma="pollo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=pollito|NormalizedLemma=polo" head="w-1664">pollito</tok> <tok id="w-1662" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-1664">simi</tok> <tok id="w-1663" >opac<dtok id="w-1663" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1664" form="o"/><dtok id="w-1664" lemma="paqui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=pak|NormalizedLemma=paki"  form="pac"/></tok> <tok id="w-1665" lemma="nic" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-1667">nic</tok> <tok id="w-1666" >ocahsic<dtok id="w-1666" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1667" form="o"/><dtok id="w-1667" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=kahsik|NormalizedLemma=ahsi" head="w-1664" form="cahsic"/></tok> <tok id="w-1668" lemma="maman" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nimaman|NormalizedLemma=maman" head="w-1667">nimaman</tok><tok id="w-1669" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1664">.</tok> </s>
<s id="s-126"  text="Se tonal se tochtli simi omosotlauaya ichan, uan ocyoluih cahcalaquitiu para quincacaquitiu tlenoh quicuah." sent_id="in-tochtli-tecaquini:1" labels="partial" text_spa="Un día un conejo estaba muy acostado en su casa, y pensó que va a entrar para ir a investigar que comer."><tok id="w-1670" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1671">Se</tok> <tok id="w-1671" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-1676">tonal</tok> <tok id="w-1672" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1673">se</tok> <tok id="w-1673" lemma="tochtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=tochtli|NormalizedLemma=tochtli" head="w-1676">tochtli</tok> <tok id="w-1674" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-1676">simi</tok> <tok id="w-1675" >omosotlauaya<dtok id="w-1675" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1676" form="o"/><dtok id="w-1676" lemma="mosotlaua" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mosotlawaya|NormalizedLemma=mosotlawa"  form="mosotlauaya"/></tok> <tok id="w-1677" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ichan|NormalizedLemma=chantli" head="w-1676">ichan</tok><tok id="w-1678" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1681">,</tok> <tok id="w-1679" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1681">uan</tok> <tok id="w-1680" >ocyoluih<dtok id="w-1680" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1681" form="o"/><dtok id="w-1681" lemma="yoluia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=kyolwih|NormalizedLemma=yolwia" head="w-1676" form="cyoluih"/></tok> <tok id="w-1682" lemma="cahcalaqui" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="ccomp"  deps="12:ccomp" misc="NormalizedForm=cahcalaquitiu|NormalizedLemma=kahkalaki" head="w-1681">cahcalaquitiu</tok> <tok id="w-1683" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="15:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-1684">para</tok> <tok id="w-1684" lemma="caqui" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="13:advcl" misc="NormalizedForm=quincacaquitiu|NormalizedLemma=kaki" head="w-1682">quincacaquitiu</tok> <tok id="w-1685" lemma="tlenoh" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="17:obj" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-1686">tlenoh</tok> <tok id="w-1686" lemma="cua" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="ccomp"  deps="15:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kikwah|NormalizedLemma=kwa" head="w-1684">quicuah</tok><tok id="w-1687" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1676">.</tok> </s>
<s id="s-127"  text="Otlatzacu nichan uan oyah." sent_id="in-tochtli-tecaquini:2" labels="partial" text_spa="Cerró en su casa y se fue."><tok id="w-1688" >Otlatzacu<dtok id="w-1688" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1689" form="O"/><dtok id="w-1689" lemma="tlatzacua" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlatzacu|NormalizedLemma=tlatsakwa"  form="tlatzacu"/></tok> <tok id="w-1690" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=nichan|NormalizedLemma=chantli" head="w-1689">nichan</tok> <tok id="w-1691" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1693">uan</tok> <tok id="w-1692" misc="SpaceAfter=No" >oyah<dtok id="w-1692" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1693" form="o"/><dtok id="w-1693" lemma="youi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yowi" head="w-1689" form="yah"/></tok> <tok id="w-1694" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1689">.</tok> </s>
<s id="s-128"  sent_id="in-tochtli-tecaquini:3" labels="partial" text_spa="Luego fue a visitar el pájaro." text="Achtoh occahcalaquito in cacalotl."><tok id="w-1695" lemma="achtoh" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=achtoh|NormalizedLemma=achtoh" head="w-1697">Achtoh</tok> <tok id="w-1696" >occahcalaquito<dtok id="w-1696" lemma="oc" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=ok" head="w-1697" form="o"/><dtok id="w-1697" lemma="cahcalaqui" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kkahkalakito|NormalizedLemma=kahkalaki"  form="ccahcalaquito"/></tok> <tok id="w-1698" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1699">in</tok> <tok id="w-1699" lemma="cacalotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kakalotl|NormalizedLemma=kakalotl" head="w-1697">cacalotl</tok><tok id="w-1700" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1697">.</tok> </s>
<s id="s-129"  text="Cualli omonacasmahman uan opeu ictlatlahtlania: — ¿Tlenoh tlacual itquinmaca mopiluan?" sent_id="in-tochtli-tecaquini:4" labels="partial" text_spa="Se paró bien las orejas y empezó a preguntar:-¿Qué comida les das a tus hijos?"><tok id="w-1701" lemma="cualli" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-1703">Cualli</tok> <tok id="w-1702" >omonacasmahman<dtok id="w-1702" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1703" form="o"/><dtok id="w-1703" lemma="mahmana" upos="VERB" xpos="nacas#mahmana" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=monakasmahman|NormalizedLemma=mahmana"  form="monacasmahman"/></tok> <tok id="w-1704" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1707">uan</tok> <tok id="w-1705" >opeu<dtok id="w-1705" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1707" form="o"/><dtok id="w-1706" lemma="peua" upos="AUX" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=peu|NormalizedLemma=pewa" head="w-1707" form="peu"/></tok> <tok id="w-1707" lemma="tlatlahtlania" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=iktlatlahtlania|NormalizedLemma=tlatlahtlania" head="w-1703">ictlatlahtlania</tok><tok id="w-1708" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1713">:</tok> <tok id="w-1709" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-1713">—</tok> <tok id="w-1710" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-1713">¿</tok><tok id="w-1711" lemma="tlenoh" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-1712">Tlenoh</tok> <tok id="w-1712" lemma="tlacual" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="NormalizedForm=tlakwal|NormalizedLemma=tlakwal" head="w-1713">tlacual</tok> <tok id="w-1713" lemma="maca" upos="VERB" feats="Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="7:parataxis" misc="NormalizedForm=itkinmaka|NormalizedLemma=maka" head="w-1707">itquinmaca</tok> <tok id="w-1714" lemma="pilli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="iobj"  deps="13:iobj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mopilwan|NormalizedLemma=pili" head="w-1713">mopiluan</tok><tok id="w-1715" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-1713">?</tok> </s>
<s id="s-130"  sent_id="in-tochtli-tecaquini:5" text_spa="El pájaro contestó:-Yo les doy de comer con maiz." labels="partial" text="In cacalotl onauat: — Neh inquintlamaca ica tlaol."><tok id="w-1716" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1717">In</tok> <tok id="w-1717" lemma="cacalotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=kakalotl|NormalizedLemma=kakalotl" head="w-1719">cacalotl</tok> <tok id="w-1718" misc="SpaceAfter=No" >onauat<dtok id="w-1718" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1719" form="o"/><dtok id="w-1719" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-1720" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1723">:</tok> <tok id="w-1721" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-1723">—</tok> <tok id="w-1722" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-1723">Neh</tok> <tok id="w-1723" lemma="tlamaca" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=inkintlamaka|NormalizedLemma=tlamaka" head="w-1719">inquintlamaca</tok> <tok id="w-1724" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-1723">ica</tok> <tok id="w-1725" lemma="tlaol" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlaol|NormalizedLemma=tlaol" head="w-1724">tlaol</tok><tok id="w-1726" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1719">.</tok> </s>
<s id="s-131"  text_spa="El conejo contestó:-¡Pero cómo puede ser!" labels="partial" sent_id="in-tochtli-tecaquini:6" text="In tochtli onauat: — ¡Pero queutoc!"><tok id="w-1727" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1728">In</tok> <tok id="w-1728" lemma="tochtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=tochtli|NormalizedLemma=tochtli" head="w-1730">tochtli</tok> <tok id="w-1729" misc="SpaceAfter=No" >onauat<dtok id="w-1729" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1730" form="o"/><dtok id="w-1730" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-1731" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1735">:</tok> <tok id="w-1732" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-1735">—</tok> <tok id="w-1733" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-1735">¡</tok><tok id="w-1734" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-1735">Pero</tok> <tok id="w-1735" lemma="queutoc" upos="INTJ" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kewtok|NormalizedLemma=kewtok" head="w-1730">queutoc</tok><tok id="w-1736" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-1735">!</tok> </s>
<s id="s-132"  text="Satepan occahcalaquito in mapachin." sent_id="in-tochtli-tecaquini:7" text_spa="Luego fue a visitar el mapache." labels="partial"><tok id="w-1737" lemma="satepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-1739">Satepan</tok> <tok id="w-1738" >occahcalaquito<dtok id="w-1738" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1739" form="o"/><dtok id="w-1739" lemma="cahcalaqui" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kkahkalakito|NormalizedLemma=kahkalaki"  form="ccahcalaquito"/></tok> <tok id="w-1740" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1741">in</tok> <tok id="w-1741" lemma="mapachin" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mapachin|NormalizedLemma=mapachin" head="w-1739">mapachin</tok><tok id="w-1742" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1739">.</tok> </s>
<s id="s-133"  sent_id="in-tochtli-tecaquini:8" text_spa="Se paró bien las orejas y empezó a preguntar:-¿Qué comida les das a tus hijos?" labels="partial" text="Cualli omonacasmahman uan octlatlahtlanih: — ¿Tlenoh tlacual itquimaca mopiluan?"><tok id="w-1743" lemma="cualli" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-1745">Cualli</tok> <tok id="w-1744" >omonacasmahman<dtok id="w-1744" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1745" form="o"/><dtok id="w-1745" lemma="mahmana" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=monakasmahman|NormalizedLemma=mahmana"  form="monacasmahman"/></tok> <tok id="w-1746" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1748">uan</tok> <tok id="w-1747" misc="SpaceAfter=No" >octlatlahtlanih<dtok id="w-1747" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1748" form="o"/><dtok id="w-1748" lemma="tlatlahtlania" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=ktlatlahtlanih|NormalizedLemma=tlatlahtlania" head="w-1745" form="ctlatlahtlanih"/></tok> <tok id="w-1749" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1754">:</tok> <tok id="w-1750" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-1754">—</tok> <tok id="w-1751" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-1754">¿</tok><tok id="w-1752" lemma="tlenoh" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-1753">Tlenoh</tok> <tok id="w-1753" lemma="tlacual" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="12:obj" misc="NormalizedForm=tlakwal|NormalizedLemma=tlakwal" head="w-1754">tlacual</tok> <tok id="w-1754" lemma="maca" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="NormalizedForm=itkimaka|NormalizedLemma=maka" head="w-1748">itquimaca</tok> <tok id="w-1755" lemma="pilli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="iobj"  deps="12:iobj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mopilwan|NormalizedLemma=pili" head="w-1754">mopiluan</tok><tok id="w-1756" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-1754">?</tok> </s>
<s id="s-134"  text_spa="El mapache contestó:-Yo les doy de comer con elote." labels="partial" sent_id="in-tochtli-tecaquini:9" text="In mapachin onauat: — Neh inquintlamaca ica elotl."><tok id="w-1757" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1758">In</tok> <tok id="w-1758" lemma="mapachin" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=mapachin|NormalizedLemma=mapachin" head="w-1760">mapachin</tok> <tok id="w-1759" misc="SpaceAfter=No" >onauat<dtok id="w-1759" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1760" form="o"/><dtok id="w-1760" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-1761" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1764">:</tok> <tok id="w-1762" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-1764">—</tok> <tok id="w-1763" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-1764">Neh</tok> <tok id="w-1764" lemma="tlamaca" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=inkintlamaka|NormalizedLemma=tlamaka" head="w-1760">inquintlamaca</tok> <tok id="w-1765" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-1764">ica</tok> <tok id="w-1766" lemma="elotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=elotl|NormalizedLemma=elotl" head="w-1765">elotl</tok><tok id="w-1767" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1760">.</tok> </s>
<s id="s-135"  labels="partial" text_spa="El conejo contestó:-¡Pero no puede ser!" sent_id="in-tochtli-tecaquini:10" text="In tochtli onauat: — ¡Pero queutoc!"><tok id="w-1768" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1769">In</tok> <tok id="w-1769" lemma="tochtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=tochtli|NormalizedLemma=tochtli" head="w-1771">tochtli</tok> <tok id="w-1770" misc="SpaceAfter=No" >onauat<dtok id="w-1770" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1771" form="o"/><dtok id="w-1771" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-1772" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1776">:</tok> <tok id="w-1773" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-1776">—</tok> <tok id="w-1774" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-1776">¡</tok><tok id="w-1775" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-1776">Pero</tok> <tok id="w-1776" lemma="queutoc" upos="INTJ" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kewtok|NormalizedLemma=kewtok" head="w-1771">queutoc</tok><tok id="w-1777" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-1776">!</tok> </s>
<s id="s-136"  text="Satepan oyah occahcalaquito in caxtil." sent_id="in-tochtli-tecaquini:11" text_spa="Entonces fue a visitar a la gallina" labels="partial"><tok id="w-1778" lemma="satepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-1780">Satepan</tok> <tok id="w-1779" >oyah<dtok id="w-1779" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1780" form="o"/><dtok id="w-1780" lemma="youi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yowi"  form="yah"/></tok> <tok id="w-1781" >occahcalaquito<dtok id="w-1781" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1782" form="o"/><dtok id="w-1782" lemma="cahcalaqui" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=kkahkalakito|NormalizedLemma=kahkalaki" head="w-1780" form="ccahcalaquito"/></tok> <tok id="w-1783" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1784">in</tok> <tok id="w-1784" lemma="caxtil" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kaxtil|NormalizedLemma=kaxtil" head="w-1782">caxtil</tok><tok id="w-1785" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1780">.</tok> </s>
<s id="s-137"  sent_id="in-tochtli-tecaquini:12" text_spa="Se paró bien las orejas y empezó a preguntar:-¿Qué comida les das a tus hijos?" labels="partial" text="Cualli omonacasmahman uan octlatlahtlanih: — ¿Tlenoh tlacual itquinmaca mopiluan?"><tok id="w-1786" lemma="cualli" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-1788">Cualli</tok> <tok id="w-1787" >omonacasmahman<dtok id="w-1787" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1788" form="o"/><dtok id="w-1788" lemma="mahmana" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=monakasmahman|NormalizedLemma=mahmana"  form="monacasmahman"/></tok> <tok id="w-1789" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1791">uan</tok> <tok id="w-1790" misc="SpaceAfter=No" >octlatlahtlanih<dtok id="w-1790" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1791" form="o"/><dtok id="w-1791" lemma="tlatlahtlania" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=ktlatlahtlanih|NormalizedLemma=tlatlahtlania" head="w-1788" form="ctlatlahtlanih"/></tok> <tok id="w-1792" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1797">:</tok> <tok id="w-1793" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-1797">—</tok> <tok id="w-1794" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-1797">¿</tok><tok id="w-1795" lemma="tlenoh" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-1796">Tlenoh</tok> <tok id="w-1796" lemma="tlacual" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="12:obj" misc="NormalizedForm=tlakwal|NormalizedLemma=tlakwal" head="w-1797">tlacual</tok> <tok id="w-1797" lemma="maca" upos="VERB" feats="Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="NormalizedForm=itkinmaka|NormalizedLemma=maka" head="w-1791">itquinmaca</tok> <tok id="w-1798" lemma="pilli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="iobj"  deps="12:iobj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mopilwan|NormalizedLemma=pili" head="w-1797">mopiluan</tok><tok id="w-1799" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-1797">?</tok> </s>
<s id="s-138"  sent_id="in-tochtli-tecaquini:13" text_spa="La gallina respondió: - Yo les doy de comer gusanos." labels="partial" text="In caxtil onauat: — Neh inquintlamaca ica tlalcuitlaxcolten."><tok id="w-1800" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1801">In</tok> <tok id="w-1801" lemma="caxtil" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=kaxtil|NormalizedLemma=kaxtil" head="w-1803">caxtil</tok> <tok id="w-1802" misc="SpaceAfter=No" >onauat<dtok id="w-1802" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1803" form="o"/><dtok id="w-1803" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-1804" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1807">:</tok> <tok id="w-1805" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-1807">—</tok> <tok id="w-1806" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-1807">Neh</tok> <tok id="w-1807" lemma="tlamaca" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=inkintlamaka|NormalizedLemma=tlamaka" head="w-1803">inquintlamaca</tok> <tok id="w-1808" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-1807">ica</tok> <tok id="w-1809" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlalkwitlaxkolten|NormalizedLemma=_" head="w-1808">tlalcuitlaxcolten</tok><tok id="w-1810" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1803">.</tok> </s>
<s id="s-139"  labels="partial" text_spa="El conejo contestó:-¡Pero no puede ser!" sent_id="in-tochtli-tecaquini:14" text="In tochtli onauat: — ¡Pero queutoc!"><tok id="w-1811" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1812">In</tok> <tok id="w-1812" lemma="tochtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=tochtli|NormalizedLemma=tochtli" head="w-1814">tochtli</tok> <tok id="w-1813" misc="SpaceAfter=No" >onauat<dtok id="w-1813" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1814" form="o"/><dtok id="w-1814" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-1815" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1819">:</tok> <tok id="w-1816" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-1819">—</tok> <tok id="w-1817" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-1819">¡</tok><tok id="w-1818" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-1819">Pero</tok> <tok id="w-1819" lemma="queutoc" upos="INTJ" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kewtok|NormalizedLemma=kewtok" head="w-1814">queutoc</tok><tok id="w-1820" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-1819">!</tok> </s>
<s id="s-140"  text="Satepan occahcalaquito in itzcuincoyotl." sent_id="in-tochtli-tecaquini:15" text_spa="Entonces fue a visitar el coyote." labels="partial"><tok id="w-1821" lemma="satepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-1823">Satepan</tok> <tok id="w-1822" >occahcalaquito<dtok id="w-1822" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1823" form="o"/><dtok id="w-1823" lemma="cahcalaqui" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kkahkalakito|NormalizedLemma=kahkalaki"  form="ccahcalaquito"/></tok> <tok id="w-1824" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1825">in</tok> <tok id="w-1825" lemma="itzcuincoyotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwinkoyotl|NormalizedLemma=itskwinkoyotl" head="w-1823">itzcuincoyotl</tok><tok id="w-1826" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1823">.</tok> </s>
<s id="s-141"  text="Cualli omonacasmahman uan octlatlahtlanih: — ¿Tlen tlacual itquinmaca mopiluan?" sent_id="in-tochtli-tecaquini:16" text_spa="Se paró bien las orejas y empezó a preguntar:-¿Qué comida les das a tus hijos?" labels="partial"><tok id="w-1827" lemma="cualli" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-1829">Cualli</tok> <tok id="w-1828" >omonacasmahman<dtok id="w-1828" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1829" form="o"/><dtok id="w-1829" lemma="mahmana" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=monakasmahman|NormalizedLemma=mahmana"  form="monacasmahman"/></tok> <tok id="w-1830" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1832">uan</tok> <tok id="w-1831" misc="SpaceAfter=No" >octlatlahtlanih<dtok id="w-1831" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1832" form="o"/><dtok id="w-1832" lemma="tlatlahtlania" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=ktlatlahtlanih|NormalizedLemma=tlatlahtlania" head="w-1829" form="ctlatlahtlanih"/></tok> <tok id="w-1833" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1838">:</tok> <tok id="w-1834" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-1838">—</tok> <tok id="w-1835" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-1838">¿</tok><tok id="w-1836" lemma="tlenoh" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-1837">Tlen</tok> <tok id="w-1837" lemma="tlacual" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="12:obj" misc="NormalizedForm=tlakwal|NormalizedLemma=tlakwal" head="w-1838">tlacual</tok> <tok id="w-1838" lemma="maca" upos="VERB" feats="Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="NormalizedForm=itkinmaka|NormalizedLemma=maka" head="w-1832">itquinmaca</tok> <tok id="w-1839" lemma="pilli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="iobj"  deps="12:iobj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mopilwan|NormalizedLemma=pili" head="w-1838">mopiluan</tok><tok id="w-1840" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-1838">?</tok> </s>
<s id="s-142"  sent_id="in-tochtli-tecaquini:17" text_spa="El coyote respondió: - Yo les doy de comer conejos que paran mucho las orejas." labels="partial" text="In itzcuincoyotl onauat: — Neh inquintlamaca ica tochmeh tlen simi nacasmahamatoqueh."><tok id="w-1841" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1842">In</tok> <tok id="w-1842" lemma="itzcuincoyotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwinkoyotl|NormalizedLemma=itskwinkoyotl" head="w-1844">itzcuincoyotl</tok> <tok id="w-1843" misc="SpaceAfter=No" >onauat<dtok id="w-1843" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1844" form="o"/><dtok id="w-1844" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-1845" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1848">:</tok> <tok id="w-1846" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-1848">—</tok> <tok id="w-1847" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-1848">Neh</tok> <tok id="w-1848" lemma="tlamaca" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=inkintlamaka|NormalizedLemma=tlamaka" head="w-1844">inquintlamaca</tok> <tok id="w-1849" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-1848">ica</tok> <tok id="w-1850" lemma="tochtli" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="NormalizedForm=tochmeh|NormalizedLemma=tochtli" head="w-1849">tochmeh</tok> <tok id="w-1851" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-1853">tlen</tok> <tok id="w-1852" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-1853">simi</tok> <tok id="w-1853" lemma="mahmana" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="acl"  deps="10:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nakasmahamatokeh|NormalizedLemma=mahmana" head="w-1850">nacasmahamatoqueh</tok><tok id="w-1854" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1844">.</tok> </s>
<s id="s-143"  labels="partial" text_spa="El conejo contestó:-¡No puede ser!" sent_id="in-tochtli-tecaquini:18" text="In tochtli onauat: — ¡Queutoc!"><tok id="w-1855" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-1856">In</tok> <tok id="w-1856" lemma="tochtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=tochtli|NormalizedLemma=tochtli" head="w-1858">tochtli</tok> <tok id="w-1857" misc="SpaceAfter=No" >onauat<dtok id="w-1857" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1858" form="o"/><dtok id="w-1858" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-1859" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1862">:</tok> <tok id="w-1860" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-1862">—</tok> <tok id="w-1861" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-1862">¡</tok><tok id="w-1862" upos="INTJ" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kewtok|NormalizedLemma=_" head="w-1858">Queutoc</tok><tok id="w-1863" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-1862">!</tok> </s>
<s id="s-144"  text="Uan ihsiuca omonacaspichtecac uan oquihtoh: — ¡Ahh!, tos tochmeh nacasmahmantoqueh." labels="partial" text_spa="Y rápido se bajó las orejas y dijo: - Ah! entonces los conejos que paran sus orejas." sent_id="in-tochtli-tecaquini:19"><tok id="w-1864" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1867">Uan</tok> <tok id="w-1865" lemma="ihsiuca" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ihsiuka|NormalizedLemma=ihsiuka" head="w-1867">ihsiuca</tok> <tok id="w-1866" >omonacaspichtecac<dtok id="w-1866" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1867" form="o"/><dtok id="w-1867" lemma="nacaspichteca" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=monakaspichtekak|NormalizedLemma=nakaspichteka"  form="monacaspichtecac"/></tok> <tok id="w-1868" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1870">uan</tok> <tok id="w-1869" misc="SpaceAfter=No" >oquihtoh<dtok id="w-1869" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1870" form="o"/><dtok id="w-1870" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-1867" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-1871" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-1874">:</tok> <tok id="w-1872" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-1874">—</tok> <tok id="w-1873" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-1874">¡</tok><tok id="w-1874" lemma="ah" upos="INTJ" deprel="parataxis"  deps="7:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ahh|NormalizedLemma=ah" head="w-1870">Ahh</tok><tok id="w-1875" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-1874">!</tok><tok id="w-1876" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1878">,</tok> <tok id="w-1877" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=tos|NormalizedLemma=entonses" head="w-1878">tos</tok> <tok id="w-1878" lemma="tochtli" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="parataxis"  deps="11:parataxis" misc="NormalizedForm=tochmeh|NormalizedLemma=tochtli" head="w-1874">tochmeh</tok> <tok id="w-1879" lemma="mahmana" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="acl"  deps="15:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nakasmahmantokeh|NormalizedLemma=mahmana" head="w-1878">nacasmahmantoqueh</tok><tok id="w-1880" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1879">.</tok> </s>
<s id="s-145"  text="Cuando ahsi las siete en punto tsilini noalarma wan neh nimewa." labels="partial" text_spa="CUANDO llega las siete en punto, suena mi alarma y yo levanto." sent_id="ixquihuacan-trabajo:1" text_orig="CUANDO ahsi LAS SIETE EN PUNTO tsiliini noALARMA wan neh nimeewa."><tok id="w-1881" lemma="cuando" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="2:mark" misc="NormalizedForm=Cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-1882">Cuando</tok> <tok id="w-1882" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=ahsi|NormalizedLemma=ahsi" head="w-1887">ahsi</tok> <tok id="w-1883" lemma="el" upos="DET" feats="Foreign=Yes" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=las|NormalizedLemma=el" head="w-1884">las</tok> <tok id="w-1884" lemma="siete" upos="NUM" feats="Foreign=Yes" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=siete|NormalizedLemma=siete" head="w-1882">siete</tok> <tok id="w-1885" lemma="en" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="6:case" misc="NormalizedForm=en|NormalizedLemma=en" head="w-1886">en</tok> <tok id="w-1886" lemma="punto" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="NormalizedForm=punto|NormalizedLemma=punto" head="w-1884">punto</tok> <tok id="w-1887" lemma="tsilini" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tsilini|NormalizedLemma=tsilini" >tsilini</tok> <tok id="w-1888" lemma="alarma" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=noalarma|NormalizedLemma=alarma" head="w-1887">noalarma</tok> <tok id="w-1889" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1891">wan</tok> <tok id="w-1890" lemma="nehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-1891">neh</tok> <tok id="w-1891" lemma="mewa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nimewa|NormalizedLemma=mewa" head="w-1887">nimewa</tok><tok id="w-1892" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1887">.</tok> </s>
<s id="s-146"  text="axtoh neh nimewa porque pewi nitlakixtia nochi, nikapaka n nixtamal, nochi mientras n ok sikeh ok kochtokeh ok se ratito." text_orig="axto~ neh nimeewa PORQUE peewi nitlakiixtia nochi, nikaapaaka n nixtamal, nochi MIENTRAS n ok sike~ ok kochtokeh ok see RATITO." sent_id="ixquihuacan-trabajo:2" text_spa="Primero levanto yo, porque empiezo a sacar todos [los granos del agua], lavar con agua los granos mojados, todo mientras otros aún están durmiendo un ratito más." labels="partial"><tok id="w-1893" lemma="axtoh" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=axtoh|NormalizedLemma=axtoh" head="w-1895">axtoh</tok> <tok id="w-1894" lemma="nehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-1895">neh</tok> <tok id="w-1895" lemma="mewa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nimewa|NormalizedLemma=mewa" >nimewa</tok> <tok id="w-1896" lemma="porque" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-1898">porque</tok> <tok id="w-1897" lemma="pewi" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=pewi|NormalizedLemma=pewi" head="w-1898">pewi</tok> <tok id="w-1898" lemma="tlakixtia" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=nitlakixtia|NormalizedLemma=tlakixtia" head="w-1895">nitlakixtia</tok> <tok id="w-1899" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-1898">nochi</tok><tok id="w-1900" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1901">,</tok> <tok id="w-1901" lemma="apaka" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=nikapaka|NormalizedLemma=apaka" head="w-1898">nikapaka</tok> <tok id="w-1902" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-1903">n</tok> <tok id="w-1903" lemma="nixtamal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nixtamal|NormalizedLemma=nixtamal" head="w-1901">nixtamal</tok><tok id="w-1904" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1905">,</tok> <tok id="w-1905" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-1898">nochi</tok> <tok id="w-1906" lemma="mientras" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="19:advmod" misc="NormalizedForm=mientras|NormalizedLemma=mientras" head="w-1911">mientras</tok> <tok id="w-1907" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-1908">n</tok> <tok id="w-1908" lemma="ok" upos="ADV" deprel="nsubj"  deps="19:nsubj" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-1911">ok</tok> <tok id="w-1909" lemma="se" upos="PRON" deprel="fixed"  deps="16:fixed" misc="NormalizedForm=sikeh|NormalizedLemma=se" head="w-1908">sikeh</tok> <tok id="w-1910" lemma="ok" upos="AUX" deprel="aux"  deps="19:aux" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-1911">ok</tok> <tok id="w-1911" lemma="kochi" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="13:advcl" misc="NormalizedForm=kochtokeh|NormalizedLemma=kochi" head="w-1905">kochtokeh</tok> <tok id="w-1912" lemma="ok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="21:advmod" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-1913">ok</tok> <tok id="w-1913" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="22:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1914">se</tok> <tok id="w-1914" lemma="rato" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes" deprel="obl"  deps="19:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ratito|NormalizedLemma=rato" head="w-1911">ratito</tok><tok id="w-1915" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1895">.</tok> </s>
<s id="s-147"  labels="partial" text_spa="Después de que ya lo saqué del agua, ahí mi padre también se levanta y ya empieza a molerlo." text_orig="DESPUÉS yaa DE QUE yoonikaakiixteh, n ompa n noJEFE noo yaa meewa wan yaa peewi kipayaana." sent_id="ixquihuacan-trabajo:4" text="Después ya de que yonikakixteh, n ompa n nojefe no ya mewa wan ya pewi kipayana."><tok id="w-1916" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=Después|NormalizedLemma=después" head="w-1922">Después</tok> <tok id="w-1917" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1922">ya</tok> <tok id="w-1918" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-1922">de</tok> <tok id="w-1919" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="fixed"  deps="3:fixed" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-1918">que</tok> <tok id="w-1920" misc="SpaceAfter=No" >yonikakixteh<dtok id="w-1920" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-1922" form="y"/><dtok id="w-1921" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1922" form="o"/><dtok id="w-1922" lemma="akixtia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="15:advcl" misc="NormalizedForm=nikakixteh|NormalizedLemma=akixtia" head="w-1930" form="nikakixteh"/></tok> <tok id="w-1923" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1922">,</tok> <tok id="w-1924" lemma="n" upos="DET" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-1930">n</tok> <tok id="w-1925" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="9:fixed" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-1924">ompa</tok> <tok id="w-1926" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-1927">n</tok> <tok id="w-1927" lemma="jefe" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="15:nsubj" misc="NormalizedForm=nojefe|NormalizedLemma=hefe" head="w-1930">nojefe</tok> <tok id="w-1928" lemma="no" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=no|NormalizedLemma=no" head="w-1930">no</tok> <tok id="w-1929" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1930">ya</tok> <tok id="w-1930" lemma="mewa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mewa|NormalizedLemma=mewa" >mewa</tok> <tok id="w-1931" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="19:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1934">wan</tok> <tok id="w-1932" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="19:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1934">ya</tok> <tok id="w-1933" lemma="pewi" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="19:aux" misc="NormalizedForm=pewi|NormalizedLemma=pewi" head="w-1934">pewi</tok> <tok id="w-1934" lemma="payana" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="15:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kipayana|NormalizedLemma=payana" head="w-1930">kipayana</tok><tok id="w-1935" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1930">.</tok> </s>
<s id="s-148"  text="Wan tla ya kwale yosekipayah nochi, nikxotlaltia n máquina, niktlikwiltia." text_orig="wan tlaa ya kwale yooseekipaya~ nochi, nikxootlaltia n MÁQUINA, niktlikwiltia." sent_id="ixquihuacan-trabajo:7" labels="partial" text_spa="Y después de acabar de moler todo, enciendo la máquina, la prendo."><tok id="w-1936" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1945">Wan</tok> <tok id="w-1937" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-1942">tla</tok> <tok id="w-1938" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1942">ya</tok> <tok id="w-1939" lemma="kwale" upos="ADJ" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwale" head="w-1942">kwale</tok> <tok id="w-1940" >yosekipayah<dtok id="w-1940" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1942" form="ya"/><dtok id="w-1941" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-1942" form="o"/><dtok id="w-1942" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=sekipayah|NormalizedLemma=_" head="w-1945" form="sekipayah"/></tok> <tok id="w-1943" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-1942">nochi</tok><tok id="w-1944" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1942">,</tok> <tok id="w-1945" lemma="xotlaltia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikxotlaltia|NormalizedLemma=xotlaltia" >nikxotlaltia</tok> <tok id="w-1946" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-1947">n</tok> <tok id="w-1947" lemma="máquina" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=máquina|NormalizedLemma=máquina" head="w-1945">máquina</tok><tok id="w-1948" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1949">,</tok> <tok id="w-1949" lemma="tlikwiltia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="10:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=niktlikwiltia|NormalizedLemma=tlikwiltia" head="w-1945">niktlikwiltia</tok><tok id="w-1950" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1945">.</tok> </s>
<s id="s-149"  text="wan ompa sekwika n tixtli ich n máquina, nochi sekitlatlalia; después ya sekixtia." labels="partial" text_spa="Y ahí llevamos la masa en la máquina, la ponemos todos una por una; después ya la sacamos." sent_id="ixquihuacan-trabajo:8" text_orig="wan ompa seekwiika n tixtli iich n MÁQUINA, nochi seekitlaatlaalia; DESPUÉS yaa seekiixtia."><tok id="w-1951" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1953">wan</tok> <tok id="w-1952" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-1953">ompa</tok> <tok id="w-1953" lemma="wika" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekwika|NormalizedLemma=wika" >sekwika</tok> <tok id="w-1954" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-1955">n</tok> <tok id="w-1955" lemma="tixtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=tixtli|NormalizedLemma=tixtli" head="w-1953">tixtli</tok> <tok id="w-1956" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-1953">ich</tok> <tok id="w-1957" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-1958">n</tok> <tok id="w-1958" lemma="máquina" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=máquina|NormalizedLemma=máquina" head="w-1956">máquina</tok><tok id="w-1959" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1961">,</tok> <tok id="w-1960" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-1961">nochi</tok> <tok id="w-1961" lemma="tlatlalia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekitlatlalia|NormalizedLemma=tlatlalia" head="w-1953">sekitlatlalia</tok><tok id="w-1962" lemma=";" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=;|NormalizedLemma=;" head="w-1965">;</tok> <tok id="w-1963" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-1965">después</tok> <tok id="w-1964" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-1965">ya</tok> <tok id="w-1965" lemma="kixtia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="11:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekixtia|NormalizedLemma=kixtia" head="w-1961">sekixtia</tok><tok id="w-1966" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1953">.</tok> </s>
<s id="s-150"  text="Igual a vez yeh kimanejaroa kitikitiltia n máquina." labels="partial" text_spa="También a veces él maneja, él hace trabajar a la máquina." text_orig="IGUAL A VEZ yeh kimanejaaroa kitikitiiltia n MÁQUINA." sent_id="ixquihuacan-trabajo:10"><tok id="w-1967" lemma="igual" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-1971">Igual</tok> <tok id="w-1968" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-1971">a</tok> <tok id="w-1969" lemma="vez" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="fixed"  deps="2:fixed" misc="NormalizedForm=vez|NormalizedLemma=vez" head="w-1968">vez</tok> <tok id="w-1970" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-1971">yeh</tok> <tok id="w-1971" lemma="manejaroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kimanejaroa|NormalizedLemma=maneharoa" >kimanejaroa</tok> <tok id="w-1972" lemma="tikitiltia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=kitikitiltia|NormalizedLemma=tikitiltia" head="w-1971">kitikitiltia</tok> <tok id="w-1973" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-1974">n</tok> <tok id="w-1974" lemma="máquina" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=máquina|NormalizedLemma=máquina" head="w-1972">máquina</tok><tok id="w-1975" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1971">.</tok> </s>
<s id="s-151"  text="Wan ompa ohkon sekichiwa kera se hora, setikitok." text_orig="wan ompa ohkoon seekichiiwa keera see HORA, seetikitok." sent_id="ixquihuacan-trabajo:11" labels="partial" text_spa="Y ahí hacemos así como una hora, estamos trabajando."><tok id="w-1976" lemma="Wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1979">Wan</tok> <tok id="w-1977" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-1979">ompa</tok> <tok id="w-1978" lemma="o" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=o" head="w-1979">ohkon</tok> <tok id="w-1979" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekichiwa|NormalizedLemma=chiwa" >sekichiwa</tok> <tok id="w-1980" lemma="kera" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=kera|NormalizedLemma=kera" head="w-1982">kera</tok> <tok id="w-1981" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1982">se</tok> <tok id="w-1982" lemma="hora" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=hora|NormalizedLemma=hora" head="w-1979">hora</tok><tok id="w-1983" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1984">,</tok> <tok id="w-1984" lemma="tikiti" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=setikitok|NormalizedLemma=tikiti" head="w-1979">setikitok</tok><tok id="w-1985" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1979">.</tok> </s>
<s id="s-152"  labels="partial" text_spa="Y es así tranquilo, compradores piden las tortillas." text_orig="wan ohkoon TRANQUILO ohkoon, tlakuuaneh tlahtlaneh n tlaxkal." sent_id="ixquihuacan-trabajo:12" text="wan ohkon tranquilo ohkon, tlakuuaneh tlahtlaneh n tlaxkal."><tok id="w-1986" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-1988">wan</tok> <tok id="w-1987" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1988">ohkon</tok> <tok id="w-1988" lemma="tranquilo" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tranquilo|NormalizedLemma=tranquilo" >tranquilo</tok> <tok id="w-1989" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-1988">ohkon</tok><tok id="w-1990" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-1992">,</tok> <tok id="w-1991" lemma="tlakuuani" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=tlakwaneh|NormalizedLemma=tlawkwani" head="w-1992">tlakuuaneh</tok> <tok id="w-1992" lemma="tlahtlani" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=tlahtlaneh|NormalizedLemma=tlahtlani" head="w-1988">tlahtlaneh</tok> <tok id="w-1993" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-1994">n</tok> <tok id="w-1994" lemma="tlaxkal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlaxkal|NormalizedLemma=tlaxkal" head="w-1992">tlaxkal</tok><tok id="w-1995" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-1988">.</tok> </s>
<s id="s-153"  labels="partial" text_spa="Así [cuando] llega alrededor de las ocho y media, llega alguien que reparte tortillas." text_orig="ohkoon ahsis see OCHO Y MEDIA, ehko n tleen kiREPARTIRoa tlaxkal." sent_id="ixquihuacan-trabajo:13" text="Ohkon ahsis se ocho y media, ehko n tlen kirepartiroa tlaxkal."><tok id="w-1996" lemma="o" upos="ADV" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=o" head="w-1997">Ohkon</tok> <tok id="w-1997" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ahsis|NormalizedLemma=ahsi" >ahsis</tok> <tok id="w-1998" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-1999">se</tok> <tok id="w-1999" lemma="o" upos="NUM" feats="Foreign=Yes" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=ocho|NormalizedLemma=o" head="w-1997">ocho</tok> <tok id="w-2000" lemma="y" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=y" head="w-2001">y</tok> <tok id="w-2001" lemma="medio" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=media|NormalizedLemma=medio" head="w-1999">media</tok><tok id="w-2002" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2003">,</tok> <tok id="w-2003" lemma="ehko" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=ehko|NormalizedLemma=ehko" head="w-1997">ehko</tok> <tok id="w-2004" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2005">n</tok> <tok id="w-2005" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-2003">tlen</tok> <tok id="w-2006" lemma="repartiroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="acl:relcl"  deps="10:acl:relcl" misc="NormalizedForm=kirepartiroa|NormalizedLemma=repartiroa" head="w-2005">kirepartiroa</tok> <tok id="w-2007" lemma="tlaxkal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlaxkal|NormalizedLemma=tlaxkal" head="w-2006">tlaxkal</tok><tok id="w-2008" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2003">.</tok> </s>
<s id="s-154"  text="Kirepartiroa yen Mario." labels="partial" text_spa="Es Mario quien las reparte." text_orig="kiREPARTIRoa yeen MARIO." sent_id="ixquihuacan-trabajo:14"><tok id="w-2009" lemma="repartiroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=Kirepartiroa|NormalizedLemma=repartiroa" >Kirepartiroa</tok> <tok id="w-2010" >yen<dtok id="w-2010" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="cop"  deps="4:cop" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-2012" form="yeh"/><dtok id="w-2011" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2012" form="n"/></tok> <tok id="w-2012" lemma="mario" upos="PROPN" deprel="parataxis"  deps="1:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mario|NormalizedLemma=mario" head="w-2009">Mario</tok><tok id="w-2013" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2012">.</tok> </s>
<s id="s-155"  text="Wan ompa sekipalewia." text_spa="Y entonces lo ayudamos." labels="partial" sent_id="ixquihuacan-trabajo:15" text_orig="wan ompa seekipaleewia."><tok id="w-2014" lemma="Wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2016">Wan</tok> <tok id="w-2015" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-2016">ompa</tok> <tok id="w-2016" lemma="palewia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekipalewia|NormalizedLemma=palewia" >sekipalewia</tok><tok id="w-2017" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2016">.</tok> </s>
<s id="s-156"  text_spa="A veces viene tarde, incluso si se queda durmiendo y no llega pronto, ahí estamos." labels="partial" sent_id="ixquihuacan-trabajo:16" text_orig="A VEZ ehko yaa tlahkah, noo kochtlamilaawa aamo nima~ wiits, onka~ seekah." text="A vez ehko ya tlahkah, no kochtlamilawa amo nimah wits, onkah sekah."><tok id="w-2018" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-2020">A</tok> <tok id="w-2019" lemma="vez" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="fixed"  deps="1:fixed" misc="NormalizedForm=vez|NormalizedLemma=vez" head="w-2018">vez</tok> <tok id="w-2020" lemma="ehko" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ehko|NormalizedLemma=ehko" >ehko</tok> <tok id="w-2021" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2020">ya</tok> <tok id="w-2022" lemma="tlahkah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlahkah|NormalizedLemma=tlahkah" head="w-2020">tlahkah</tok><tok id="w-2023" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2025">,</tok> <tok id="w-2024" lemma="no" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=no|NormalizedLemma=no" head="w-2025">no</tok> <tok id="w-2025" lemma="kochtlamilawa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=kochtlamilawa|NormalizedLemma=kochtlamilawa" head="w-2020">kochtlamilawa</tok> <tok id="w-2026" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2027">amo</tok> <tok id="w-2027" lemma="nimah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=nimah|NormalizedLemma=nimah" head="w-2028">nimah</tok> <tok id="w-2028" lemma="wits" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=wits|NormalizedLemma=wits" head="w-2020">wits</tok><tok id="w-2029" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2031">,</tok> <tok id="w-2030" lemma="onkah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=onkah|NormalizedLemma=onkah" head="w-2031">onkah</tok> <tok id="w-2031" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="11:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekah|NormalizedLemma=katki" head="w-2028">sekah</tok><tok id="w-2032" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2020">.</tok> </s>
<s id="s-157"  labels="partial, check-acl" text_spa="Pero eso es más lo que siempre estamos haciendo." text_orig="PERO kachi MÁS yeh noon SIEMPRE seekichiiwtok," sent_id="ixquihuacan-trabajo:17" text="pero kachi más yeh non siempre sekichiwtok,"><tok id="w-2033" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-2037">pero</tok> <tok id="w-2034" lemma="kachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-2037">kachi</tok> <tok id="w-2035" lemma="más" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=más|NormalizedLemma=más" head="w-2037">más</tok> <tok id="w-2036" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-2037">yeh</tok> <tok id="w-2037" lemma="non" upos="DET" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" >non</tok> <tok id="w-2038" lemma="siempre" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=siempre|NormalizedLemma=siempre" head="w-2039">siempre</tok> <tok id="w-2039" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="5:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekichiwtok|NormalizedLemma=chiwa" head="w-2037">sekichiwtok</tok><tok id="w-2040" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2039">,</tok> </s>
<s id="s-158"  text="Setlami igual se las nueve, setlami non oras, sekitamachiwa a kilo." labels="partial" text_spa="Acabamos también alrededor de las nueve, acabamos a esa hora, y las medimos a kilo." text_orig="seetlami IGUAL see LAS NUEVE, seetlami noon ooras, seekitamachiiwa A KILO." sent_id="ixquihuacan-trabajo:18"><tok id="w-2041" lemma="tlami" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=setlami|NormalizedLemma=tlami" >Setlami</tok> <tok id="w-2042" lemma="igual" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="1:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-2041">igual</tok> <tok id="w-2043" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-2045">se</tok> <tok id="w-2044" lemma="las" upos="DET" feats="Foreign=Yes" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=las|NormalizedLemma=las" head="w-2045">las</tok> <tok id="w-2045" lemma="nueve" upos="NUM" feats="Foreign=Yes" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nueve|NormalizedLemma=nueve" head="w-2041">nueve</tok><tok id="w-2046" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2047">,</tok> <tok id="w-2047" lemma="tlami" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="NormalizedForm=setlami|NormalizedLemma=tlami" head="w-2041">setlami</tok> <tok id="w-2048" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-2049">non</tok> <tok id="w-2049" lemma="ora" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=oras|NormalizedLemma=ora" head="w-2047">oras</tok><tok id="w-2050" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2051">,</tok> <tok id="w-2051" lemma="tamachiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="NormalizedForm=sekitamachiwa|NormalizedLemma=tamachiwa" head="w-2041">sekitamachiwa</tok> <tok id="w-2052" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="13:case" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-2053">a</tok> <tok id="w-2053" lemma="kilo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kilo|NormalizedLemma=kilo" head="w-2051">kilo</tok><tok id="w-2054" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2041">.</tok> </s>
<s id="s-159"  sent_id="ixquihuacan-trabajo:20" text_orig="wan MIENTRAS nika~ yooseetlanki, ok kaanakih n tleen poliwi." text_spa="Y mientras de eso ya acabamos aquí, y viene otra vez para recoger lo que se queda." labels="partial" text="Wan mientras nikah yosetlanki, ok kanakih n tlen poliwi."><tok id="w-2055" lemma="Wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2060">Wan</tok> <tok id="w-2056" lemma="mientras" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=mientras|NormalizedLemma=mientras" head="w-2060">mientras</tok> <tok id="w-2057" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-2060">nikah</tok> <tok id="w-2058" misc="SpaceAfter=No" >yosetlanki<dtok id="w-2058" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2060" form="ya"/><dtok id="w-2059" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2060" form="o"/><dtok id="w-2060" lemma="tlami" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="9:advcl" misc="NormalizedForm=setlanki|NormalizedLemma=tlami" head="w-2063" form="setlanki"/></tok> <tok id="w-2061" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2063">,</tok> <tok id="w-2062" lemma="ok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-2063">ok</tok> <tok id="w-2063" lemma="ana" upos="VERB" feats="Movement=Ven|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kanakih|NormalizedLemma=ana" >kanakih</tok> <tok id="w-2064" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2065">n</tok> <tok id="w-2065" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-2063">tlen</tok> <tok id="w-2066" lemma="poliwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="acl"  deps="11:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=poliwi|NormalizedLemma=poliwi" head="w-2065">poliwi</tok><tok id="w-2067" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2063">.</tok> </s>
<s id="s-160"  labels="partial" text_spa="Ahí ya empezamos de nuevo, las ponemos [tortillas en el comal], más que nada." sent_id="ixquihuacan-trabajo:24" text_orig="ompa oksipa yaa seepeewi, seekitlaasa MÁS QUE NADA." text="Ompa oksipa ya sepewi, sekitlasa más que nada."><tok id="w-2068" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-2071">Ompa</tok> <tok id="w-2069" lemma="o" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=oksipa|NormalizedLemma=o" head="w-2071">oksipa</tok> <tok id="w-2070" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2071">ya</tok> <tok id="w-2071" lemma="pewi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sepewi|NormalizedLemma=pewi" >sepewi</tok><tok id="w-2072" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2073">,</tok> <tok id="w-2073" lemma="tlasa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=sekitlasa|NormalizedLemma=tlasa" head="w-2071">sekitlasa</tok> <tok id="w-2074" lemma="más" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="NormalizedForm=más|NormalizedLemma=más" head="w-2073">más</tok> <tok id="w-2075" lemma="que" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="fixed"  deps="7:fixed" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-2074">que</tok> <tok id="w-2076" lemma="nada" upos="PRON" feats="Foreign=Yes" deprel="fixed"  deps="7:fixed" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nada|NormalizedLemma=nada" head="w-2074">nada</tok><tok id="w-2077" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2071">.</tok> </s>
<s id="s-161"  text="Más oksipa igual ehko n Mario." text_spa="Una vez más llega Mario." labels="partial" sent_id="ixquihuacan-trabajo:28.1" text_orig="MÁS oksipa IGUAL ehko n MARIO."><tok id="w-2078" lemma="más" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=Más|NormalizedLemma=más" head="w-2079">Más</tok> <tok id="w-2079" lemma="oksipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=oksipa|NormalizedLemma=oksipa" head="w-2081">oksipa</tok> <tok id="w-2080" lemma="igual" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-2081">igual</tok> <tok id="w-2081" lemma="ehko" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ehko|NormalizedLemma=ehko" >ehko</tok> <tok id="w-2082" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2083">n</tok> <tok id="w-2083" lemma="mario" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mario|NormalizedLemma=mario" head="w-2081">Mario</tok><tok id="w-2084" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2081">.</tok> </s>
<s id="s-162"  text="N ompa ya pewi lo que es sekipewi, sekidesarmaroa n máquina, porque ompa ahora sí kikamakwitok n tixtli, wan tla amo sekikixtilis xokoya." text_orig="n ompa yaa peewi LO QUE ES seekipeewi, seekiDESARMARoa n MÁQUINA, PORQUE ompa AHORA SÍ kikamakwitok n tixtli, wan tlaa aamo seekikiixtiliis xokoya." sent_id="ixquihuacan-trabajo:29" text_spa="Y entonces ya empieza lo que empezamos, desarmamos la máquina, porque entonces va a tener la masa atascada, y si no lo sacamos se pudre." labels="partial"><tok id="w-2085" lemma="n" upos="DET" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2088">N</tok> <tok id="w-2086" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="1:fixed" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-2085">ompa</tok> <tok id="w-2087" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2088">ya</tok> <tok id="w-2088" lemma="pewi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=pewi|NormalizedLemma=pewi" >pewi</tok> <tok id="w-2089" lemma="lo" upos="PRON" feats="Case=Acc|Gender=Masc|Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=lo|NormalizedLemma=lo" head="w-2088">lo</tok> <tok id="w-2090" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-2091">que</tok> <tok id="w-2091" lemma="es" upos="VERB" feats="Mood=Ind|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Tense=Pres" deprel="acl:relcl"  deps="5:acl:relcl" misc="NormalizedForm=es|NormalizedLemma=es" head="w-2089">es</tok> <tok id="w-2092" lemma="pewi" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="csubj"  deps="7:csubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekipewi|NormalizedLemma=pewi" head="w-2091">sekipewi</tok><tok id="w-2093" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2094">,</tok> <tok id="w-2094" lemma="desarmaroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=sekidesarmaroa|NormalizedLemma=desarmaroa" head="w-2092">sekidesarmaroa</tok> <tok id="w-2095" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2096">n</tok> <tok id="w-2096" lemma="máquina" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=máquina|NormalizedLemma=máquina" head="w-2094">máquina</tok><tok id="w-2097" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2102">,</tok> <tok id="w-2098" lemma="porque" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="18:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-2102">porque</tok> <tok id="w-2099" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-2102">ompa</tok> <tok id="w-2100" lemma="ahora" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=ahora|NormalizedLemma=ahora" head="w-2102">ahora</tok> <tok id="w-2101" lemma="sí" upos="INTJ" deprel="flat"  deps="16:flat" misc="NormalizedForm=sí|NormalizedLemma=sí" head="w-2100">sí</tok> <tok id="w-2102" lemma="kamakwi" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=kikamakwitok|NormalizedLemma=kamakwi" head="w-2094">kikamakwitok</tok> <tok id="w-2103" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="20:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2104">n</tok> <tok id="w-2104" lemma="tixtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="18:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tixtli|NormalizedLemma=tixtli" head="w-2102">tixtli</tok><tok id="w-2105" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="26:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2110">,</tok> <tok id="w-2106" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="26:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2110">wan</tok> <tok id="w-2107" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="25:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-2109">tla</tok> <tok id="w-2108" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="25:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2109">amo</tok> <tok id="w-2109" lemma="kixtilia" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="26:advcl" misc="NormalizedForm=sekikixtilis|NormalizedLemma=kixtilia" head="w-2110">sekikixtilis</tok> <tok id="w-2110" lemma="xokoya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=xokoya|NormalizedLemma=xokoya" head="w-2088">xokoya</tok><tok id="w-2111" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2088">.</tok> </s>
<s id="s-163"  sent_id="ixquihuacan-trabajo:30" text_orig="nochi iitlakawi n tixtli wan AHORA SÍ aakmo seekinikis tlaa yooxokokak, aamo seekiniki." text_spa="Totalmente se pudre la masa y ya no la queremos cuando ya se puso agrio, no lo queremos." labels="partial, check-itlakawi-lemma-and-dep" text="Nochi itlakawi n tixtli wan ahora sí akmo sekinikis tla yoxokokak, amo sekiniki."><tok id="w-2112" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="dislocated"  deps="2:dislocated" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-2113">Nochi</tok> <tok id="w-2113" lemma="itlakawi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=itlakawi|NormalizedLemma=itlakawi" >itlakawi</tok> <tok id="w-2114" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2115">n</tok> <tok id="w-2115" lemma="tixtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=tixtli|NormalizedLemma=tixtli" head="w-2113">tixtli</tok> <tok id="w-2116" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2120">wan</tok> <tok id="w-2117" lemma="ahora" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="9:discourse" misc="NormalizedForm=ahora|NormalizedLemma=ahora" head="w-2120">ahora</tok> <tok id="w-2118" lemma="sí" upos="INTJ" feats="Foreign=Yes" deprel="flat"  deps="6:flat" misc="NormalizedForm=sí|NormalizedLemma=sí" head="w-2117">sí</tok> <tok id="w-2119" lemma="akmo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-2120">akmo</tok> <tok id="w-2120" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=sekinikis|NormalizedLemma=niki" head="w-2113">sekinikis</tok> <tok id="w-2121" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-2124">tla</tok> <tok id="w-2122" misc="SpaceAfter=No" >yoxokokak<dtok id="w-2122" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2124" form="ya"/><dtok id="w-2123" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2124" form="o"/><dtok id="w-2124" lemma="xokoka" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="16:advcl" misc="NormalizedForm=xokokak|NormalizedLemma=xokoka" head="w-2127" form="xokokak"/></tok> <tok id="w-2125" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2124">,</tok> <tok id="w-2126" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2127">amo</tok> <tok id="w-2127" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="9:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekiniki|NormalizedLemma=niki" head="w-2120">sekiniki</tok><tok id="w-2128" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2113">.</tok> </s>
<s id="s-164"  text="Entonces pewis sekixtilia nochi, después ya tla yosekixtileh, sekimaniloa, sekitlalilia chihchikichih n tinix." text_spa="Entonces empezamos a sacar todo, ya después cuando acabamos de sacarlo, lo batemos y ponemos un poco de masa." labels="partial" sent_id="ixquihuacan-trabajo:31" text_orig="ENTONCES peewis seekiixtilia nochi, DESPUÉS yaa tlaa yooseekiixtileh, seekimaaniloa, seekitlaalilia chihchikichi~ n tinix."><tok id="w-2129" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=Entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-2131">Entonces</tok> <tok id="w-2130" lemma="pewi" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=pewis|NormalizedLemma=pewi" head="w-2131">pewis</tok> <tok id="w-2131" lemma="kixtilia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekixtilia|NormalizedLemma=kixtilia" >sekixtilia</tok> <tok id="w-2132" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-2131">nochi</tok><tok id="w-2133" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2141">,</tok> <tok id="w-2134" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-2141">después</tok> <tok id="w-2135" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2141">ya</tok> <tok id="w-2136" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-2139">tla</tok> <tok id="w-2137" misc="SpaceAfter=No" >yosekixtileh<dtok id="w-2137" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2139" form="ya"/><dtok id="w-2138" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2139" form="o"/><dtok id="w-2139" lemma="kixtilia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="13:advcl" misc="NormalizedForm=sekixtileh|NormalizedLemma=kixtilia" head="w-2141" form="sekixtileh"/></tok> <tok id="w-2140" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2139">,</tok> <tok id="w-2141" lemma="maniloa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekimaniloa|NormalizedLemma=maniloa" head="w-2131">sekimaniloa</tok><tok id="w-2142" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2143">,</tok> <tok id="w-2143" lemma="tlalilia" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="13:parataxis" misc="NormalizedForm=sekitlalilia|NormalizedLemma=tlalilia" head="w-2141">sekitlalilia</tok> <tok id="w-2144" lemma="chihchikichih" upos="ADJ" deprel="obj"  deps="15:obj" misc="NormalizedForm=chihchikichih|NormalizedLemma=chihchikichih" head="w-2143">chihchikichih</tok> <tok id="w-2145" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="18:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2146">n</tok> <tok id="w-2146" lemma="tinixtl" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="16:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tinix|NormalizedLemma=tinixtl" head="w-2144">tinix</tok><tok id="w-2147" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2131">.</tok> </s>
<s id="s-165"  text="sekewa, seconservaroa itich n refrigerador para que amo itlakawi." text_orig="seekeewa, seeCONSERVARoa iitich n REFRIGERADOR para que aamo iitlakawi." sent_id="ixquihuacan-trabajo:32" text_spa="La guardamos [eewa: guardar], la conservamos en el refrigerador para que no se pudra." labels="partial"><tok id="w-2148" lemma="ewa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekewa|NormalizedLemma=ewa" >sekewa</tok><tok id="w-2149" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2150">,</tok> <tok id="w-2150" lemma="conservaroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="NormalizedForm=seconservaroa|NormalizedLemma=konservaroa" head="w-2148">seconservaroa</tok> <tok id="w-2151" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-2150">itich</tok> <tok id="w-2152" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2153">n</tok> <tok id="w-2153" lemma="refrigerador" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="NormalizedForm=refrigerador|NormalizedLemma=refrigerador" head="w-2151">refrigerador</tok> <tok id="w-2154" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-2157">para</tok> <tok id="w-2155" lemma="que" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="fixed"  deps="7:fixed" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-2154">que</tok> <tok id="w-2156" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2157">amo</tok> <tok id="w-2157" lemma="itlakawi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itlakawi|NormalizedLemma=itlakawi" head="w-2150">itlakawi</tok><tok id="w-2158" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2148">.</tok> </s>
<s id="s-166"  text="Wan ohkon sekipahpaka kwaltsih después sekarmaroa, después sekichihchipawa n máquina, ya después kachi ya tiotlak setlachtoka." labels="partial" text_spa="Y así la lavamos bien, después la armamos, después limpiamos la máquina, y ya después, más tarde, barremos el suelo." sent_id="ixquihuacan-trabajo:34" text_orig="wan ohkoon seekipahpaaka kwaltsi~ DESPUÉS seekARMARoa, DESPUÉS seekichihchipaawa n MÁQUINA, ya DESPUÉS kachi yaa tiootlak seetlachtoka."><tok id="w-2159" lemma="Wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2161">Wan</tok> <tok id="w-2160" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-2161">ohkon</tok> <tok id="w-2161" lemma="pahpaka" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekipahpaka|NormalizedLemma=pahpaka" >sekipahpaka</tok> <tok id="w-2162" lemma="kwali" upos="ADJ" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=kwaltsih|NormalizedLemma=kwali" head="w-2161">kwaltsih</tok> <tok id="w-2163" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-2164">después</tok> <tok id="w-2164" lemma="armaroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekarmaroa|NormalizedLemma=armaroa" head="w-2161">sekarmaroa</tok><tok id="w-2165" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2167">,</tok> <tok id="w-2166" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-2167">después</tok> <tok id="w-2167" lemma="chihchipawa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=sekichihchipawa|NormalizedLemma=chihchipawa" head="w-2161">sekichihchipawa</tok> <tok id="w-2168" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2169">n</tok> <tok id="w-2169" lemma="máquina" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=máquina|NormalizedLemma=máquina" head="w-2167">máquina</tok><tok id="w-2170" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2176">,</tok> <tok id="w-2171" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2176">ya</tok> <tok id="w-2172" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-2175">después</tok> <tok id="w-2173" lemma="kachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-2175">kachi</tok> <tok id="w-2174" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2175">ya</tok> <tok id="w-2175" lemma="tiotlak" upos="ADJ" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=tiotlak|NormalizedLemma=tiotlak" head="w-2176">tiotlak</tok> <tok id="w-2176" lemma="tlachtoka" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=setlachtoka|NormalizedLemma=tlachtoka" head="w-2161">setlachtoka</tok><tok id="w-2177" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2161">.</tok> </s>
<s id="s-167"  sent_id="ixquihuacan-trabajo:36" text_orig="peewi ehkoh wan yaa peewi seekinkwaatiki." labels="partial" text_spa="Empiezan a venir y empezamos a cortamos sus cabellos." text="Pewi ehkoh wan ya pewi sekinkwatiki."><tok id="w-2178" lemma="pewi" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=pewi|NormalizedLemma=pewi" head="w-2179">Pewi</tok> <tok id="w-2179" lemma="ehko" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ehkoh|NormalizedLemma=ehko" >ehkoh</tok> <tok id="w-2180" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2183">wan</tok> <tok id="w-2181" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2183">ya</tok> <tok id="w-2182" lemma="pewi" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=pewi|NormalizedLemma=pewi" head="w-2183">pewi</tok> <tok id="w-2183" lemma="kwatiki" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekinkwatiki|NormalizedLemma=kwatiki" head="w-2179">sekinkwatiki</tok><tok id="w-2184" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2179">.</tok> </s>
<s id="s-168"  text="ahmo kin sekimati." text_orig="ahmo kiin seekimati." sent_id="ixquihuacan-trabajo:46" labels="partial" text_spa="Ya no sentimos nada."><tok id="w-2185" lemma="ahmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=ahmo|NormalizedLemma=ahmo" head="w-2186">ahmo</tok> <tok id="w-2186" lemma="kini" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=kin|NormalizedLemma=kini" head="w-2187">kin</tok> <tok id="w-2187" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekimati|NormalizedLemma=mati" >sekimati</tok><tok id="w-2188" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2187">.</tok> </s>
<s id="s-169"  labels="partial" text_spa="Y ahí les vendemos cosas con ellos." sent_id="ixquihuacan-trabajo:53" text_orig="onka~ wan seekintlanamakiltihtok iinwa~." text="Onkah wan sekintlanamakiltihtok inwah."><tok id="w-2189" lemma="o" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=onkah|NormalizedLemma=o" head="w-2191">Onkah</tok> <tok id="w-2190" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2191">wan</tok> <tok id="w-2191" lemma="tlanamakiltia" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Aspect=Prog|Number[dat]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[dat]=3|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekintlanamakiltihtok|NormalizedLemma=tlanamakiltia" >sekintlanamakiltihtok</tok> <tok id="w-2192" lemma="wah" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=inwah|NormalizedLemma=wah" head="w-2191">inwah</tok><tok id="w-2193" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2191">.</tok> </s>
<s id="s-170"  text="tehwan akmo tlenoh sa yeh sekintlanamakiltihtok, amo sekichiwa ok se cosa." text_orig="tehwaan aakmo tleno~ saa yeh seekintlanamakiltihtok, aamo seekichiiwa ok see COSA." sent_id="ixquihuacan-trabajo:56" labels="partial" text_spa="Nosotros ya no tenemos nada que hacer excepto les estamos vendiendo cosas, no hacemos otra cosa."><tok id="w-2194" lemma="tehwan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=tehwan|NormalizedLemma=tehwan" head="w-2199">tehwan</tok> <tok id="w-2195" lemma="akmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-2196">akmo</tok> <tok id="w-2196" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-2199">tlenoh</tok> <tok id="w-2197" lemma="sa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=sa" head="w-2199">sa</tok> <tok id="w-2198" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="fixed"  deps="4:fixed" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-2197">yeh</tok> <tok id="w-2199" lemma="tlanamakiltia" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Aspect=Prog|Number[dat]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[dat]=3|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekintlanamakiltihtok|NormalizedLemma=tlanamakiltia" >sekintlanamakiltihtok</tok><tok id="w-2200" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2202">,</tok> <tok id="w-2201" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2202">amo</tok> <tok id="w-2202" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=sekichiwa|NormalizedLemma=chiwa" head="w-2199">sekichiwa</tok> <tok id="w-2203" lemma="ok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-2204">ok</tok> <tok id="w-2204" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-2205">se</tok> <tok id="w-2205" lemma="cosa" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=cosa|NormalizedLemma=cosa" head="w-2202">cosa</tok><tok id="w-2206" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2199">.</tok> </s>
<s id="s-171"  text_spa="Pero casi siempre cuando es tarde ponemos el envase de tasa para poner el maíz en la caldera otra vez." labels="partial" text_orig="PERO CASI SIEMPRE yaa tiootlak ya seekitlaalia nixkoomitl PARA kwalka~ oksipa seetlapixkiltia." sent_id="ixquihuacan-trabajo:57" text="pero casi siempre ya tiotlak ya sekitlalia nixkomitl para kwalkah oksipa setlapixkiltia."><tok id="w-2207" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-2211">pero</tok> <tok id="w-2208" lemma="casi" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=casi|NormalizedLemma=casi" head="w-2209">casi</tok> <tok id="w-2209" lemma="siempre" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=siempre|NormalizedLemma=siempre" head="w-2211">siempre</tok> <tok id="w-2210" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2211">ya</tok> <tok id="w-2211" lemma="tiotlak" upos="ADV" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=tiotlak|NormalizedLemma=tiotlak" head="w-2213">tiotlak</tok> <tok id="w-2212" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2213">ya</tok> <tok id="w-2213" lemma="tlalia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekitlalia|NormalizedLemma=tlalia" >sekitlalia</tok> <tok id="w-2214" >nixkomitl<dtok id="w-2214" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2215" form="n"/><dtok id="w-2215" lemma="ixkomitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="7:obj" head="w-2213" form="ixkomitl"/></tok> <tok id="w-2216" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-2219">para</tok> <tok id="w-2217" lemma="kwalkah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=kwalkah|NormalizedLemma=kwalkah" head="w-2219">kwalkah</tok> <tok id="w-2218" lemma="oksipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=oksipa|NormalizedLemma=oksipa" head="w-2219">oksipa</tok> <tok id="w-2219" lemma="tlapixkiltia" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=setlapixkiltia|NormalizedLemma=tlapixkiltia" head="w-2213">setlapixkiltia</tok><tok id="w-2220" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2213">.</tok> </s>
<s id="s-172"  text="No sé, cualquier cosa okistiwitskeh, o sea, cualquier cosa." labels="partial" text_spa="No sé, salen de repente, cualquier cosa, o sea, cualquier cosa." text_orig="NO SÉ, CUALQUIER COSA ookiistiwitskeh, O SEA, CUALQUIER COSA." sent_id="ixquihuacan-trabajo:64"><tok id="w-2221" lemma="no" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=No|NormalizedLemma=no" head="w-2222">No</tok> <tok id="w-2222" lemma="saber" upos="VERB" feats="Foreign=Yes" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sé|NormalizedLemma=saber" >sé</tok><tok id="w-2223" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2227">,</tok> <tok id="w-2224" lemma="cualquier" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=cualquier|NormalizedLemma=cualquier" head="w-2225">cualquier</tok> <tok id="w-2225" lemma="cosa" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=cosa|NormalizedLemma=cosa" head="w-2227">cosa</tok> <tok id="w-2226" misc="SpaceAfter=No" >okistiwitskeh<dtok id="w-2226" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2227" form="o"/><dtok id="w-2227" lemma="kisa" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=kistiwitskeh|NormalizedLemma=kisa" head="w-2222" form="kistiwitskeh"/></tok> <tok id="w-2228" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2227">,</tok> <tok id="w-2229" lemma="o" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="7:discourse" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2227">o</tok> <tok id="w-2230" lemma="ser" upos="VERB" feats="Foreign=Yes" deprel="fixed"  deps="9:fixed" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sea|NormalizedLemma=ser" head="w-2229">sea</tok><tok id="w-2231" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2227">,</tok> <tok id="w-2232" lemma="cualquier" upos="DET" feats="Foreign=Yes" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=cualquier|NormalizedLemma=cualquier" head="w-2233">cualquier</tok> <tok id="w-2233" lemma="cosa" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="dislocated"  deps="7:dislocated" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=cosa|NormalizedLemma=cosa" head="w-2227">cosa</tok><tok id="w-2234" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2227">.</tok> </s>
<s id="s-173"  labels="partial, check-all, other-relative" text_spa="Es todo, de todas las máquinas hacemos tortillas y es todo." text_orig="san yeh noon, DE nochi MÁQUINAS seetisi san yeh." sent_id="ixquihuacan-trabajo:69" text="san yeh non, de nochi máquinas setisi san yeh."><tok id="w-2235" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-2237">san</tok> <tok id="w-2236" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-2237">yeh</tok> <tok id="w-2237" lemma="non" upos="PRON" deprel="parataxis"  deps="7:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-2241">non</tok><tok id="w-2238" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2237">,</tok> <tok id="w-2239" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="7:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-2241">de</tok> <tok id="w-2240" lemma="nochi" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-2241">nochi</tok> <tok id="w-2241" lemma="máquina" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="NormalizedForm=máquinas|NormalizedLemma=mákina" head="w-2242">máquinas</tok> <tok id="w-2242" lemma="tisi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=setisi|NormalizedLemma=tisi" >setisi</tok> <tok id="w-2243" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-2244">san</tok> <tok id="w-2244" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-2242">yeh</tok><tok id="w-2245" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2244">.</tok> </s>
<s id="s-174"  text_spa="Ahorita no sirven las maquinitas, obviamente no las podemos reparar un rato, y nos descansamos." labels="partial" sent_id="ixquihuacan-trabajo:71" text_orig="yeh AHORITA aamo SIRVEs n MAQUINITAS, saateepa~ xaamo wili seekiyeektlaaliis, seemoDESCANSARoa." text="yeh ahorita amo sirves n maquinitas, satepah xamo wili sekiyektlalis, semodescansaroa."><tok id="w-2246" lemma="yeh" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-2249">yeh</tok> <tok id="w-2247" lemma="ahora" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahora" head="w-2249">ahorita</tok> <tok id="w-2248" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2249">amo</tok> <tok id="w-2249" lemma="servir" upos="VERB" feats="Foreign=Yes" deprel="advcl"  deps="13:advcl" misc="NormalizedForm=sirves|NormalizedLemma=servir" head="w-2258">sirves</tok> <tok id="w-2250" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2251">n</tok> <tok id="w-2251" lemma="maquina" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=maquinitas|NormalizedLemma=makina" head="w-2249">maquinitas</tok><tok id="w-2252" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2256">,</tok> <tok id="w-2253" lemma="satepah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=satepah|NormalizedLemma=satepah" head="w-2256">satepah</tok> <tok id="w-2254" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-2256">xamo</tok> <tok id="w-2255" lemma="wili" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=wili|NormalizedLemma=wili" head="w-2256">wili</tok> <tok id="w-2256" lemma="yektlalia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekiyektlalis|NormalizedLemma=yektlalia" head="w-2249">sekiyektlalis</tok><tok id="w-2257" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2249">,</tok> <tok id="w-2258" lemma="modescansaroa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=semodescansaroa|NormalizedLemma=modeskansaroa" >semodescansaroa</tok><tok id="w-2259" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2258">.</tok> </s>
<s id="s-175"  text="semosewia san yeh cuando yuwi n luz, ya cuando katki n luz siempre katki n tikitl, siempre, katki n tikitl, yeh non." labels="partial, check-all" text_spa="Sólo nos descansamos cuando se va la luz, y cuando hay luz siempre hay trabajo, siempre, hay trabajo, es así." text_orig="seemoseewia san yeh CUANDO yuwi n LUZ, yaa CUANDO katki n LUZ SIEMPRE katki n tikitl, SIEMPRE, katki n tikitl, yeh noon." sent_id="ixquihuacan-trabajo:72"><tok id="w-2260" lemma="mosewia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=semosewia|NormalizedLemma=mosewia" >semosewia</tok> <tok id="w-2261" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-2264">san</tok> <tok id="w-2262" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="fixed"  deps="2:fixed" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-2261">yeh</tok> <tok id="w-2263" lemma="cuando" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-2264">cuando</tok> <tok id="w-2264" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="1:advcl" misc="NormalizedForm=yuwi|NormalizedLemma=yuwi" head="w-2260">yuwi</tok> <tok id="w-2265" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2266">n</tok> <tok id="w-2266" lemma="luz" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=luz|NormalizedLemma=luz" head="w-2264">luz</tok><tok id="w-2267" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2270">,</tok> <tok id="w-2268" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2270">ya</tok> <tok id="w-2269" lemma="cuando" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-2270">cuando</tok> <tok id="w-2270" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="15:advcl" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-2274">katki</tok> <tok id="w-2271" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2272">n</tok> <tok id="w-2272" lemma="luz" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=luz|NormalizedLemma=luz" head="w-2270">luz</tok> <tok id="w-2273" lemma="siempre" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=siempre|NormalizedLemma=siempre" head="w-2274">siempre</tok> <tok id="w-2274" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="1:parataxis" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-2260">katki</tok> <tok id="w-2275" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2276">n</tok> <tok id="w-2276" lemma="tikitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="15:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikitl|NormalizedLemma=tikitl" head="w-2274">tikitl</tok><tok id="w-2277" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="21:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2280">,</tok> <tok id="w-2278" lemma="siempre" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="21:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=siempre|NormalizedLemma=siempre" head="w-2280">siempre</tok><tok id="w-2279" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="19:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2278">,</tok> <tok id="w-2280" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="15:conj" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-2274">katki</tok> <tok id="w-2281" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="23:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2282">n</tok> <tok id="w-2282" lemma="tikitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="21:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikitl|NormalizedLemma=tikitl" head="w-2280">tikitl</tok><tok id="w-2283" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="26:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2285">,</tok> <tok id="w-2284" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="26:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-2285">yeh</tok> <tok id="w-2285" lemma="non" upos="DET" deprel="parataxis"  deps="21:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-2280">non</tok><tok id="w-2286" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2260">.</tok> </s>
<s id="s-176"  text="Wan teh a vez tioh viajes." labels="partial" text_spa="Y tú a veces vas de viaje." text_orig="Wan teh A VEZ tioh VIAJES." sent_id="ixquihuacan-trabajo:75"><tok id="w-2287" lemma="Wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2291">Wan</tok> <tok id="w-2288" lemma="tehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tehwatl" head="w-2291">teh</tok> <tok id="w-2289" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-2291">a</tok> <tok id="w-2290" lemma="vez" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="fixed"  deps="3:fixed" misc="NormalizedForm=vez|NormalizedLemma=vez" head="w-2289">vez</tok> <tok id="w-2291" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tioh|NormalizedLemma=yowi" >tioh</tok> <tok id="w-2292" lemma="viaje" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=viajes|NormalizedLemma=viahe" head="w-2291">viajes</tok><tok id="w-2293" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2291">.</tok> </s>
<s id="s-177"  text_spa="como ahorita no hay luz, él está viendo, él sólo ve las cosas que faltan." labels="partial" text_orig="keh AHORITA aamo katki n onka~, yeh k-itstinimi, yehwaatl san k-itstinimi n COSAS tleen poliwi." sent_id="ixquihuacan-trabajo:77" text="keh ahorita amo katki n onkah, yeh kitstinimi, yehwatl san kitstinimi n cosas tlen poliwi."><tok id="w-2294" lemma="keh" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=keh|NormalizedLemma=keh" head="w-2297">keh</tok> <tok id="w-2295" lemma="ahora" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahora" head="w-2297">ahorita</tok> <tok id="w-2296" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2297">amo</tok> <tok id="w-2297" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="9:advcl" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-2302">katki</tok> <tok id="w-2298" lemma="n" upos="DET" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2297">n</tok> <tok id="w-2299" lemma="onkah" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="5:fixed" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=onkah|NormalizedLemma=onkah" head="w-2298">onkah</tok><tok id="w-2300" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2297">,</tok> <tok id="w-2301" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-2302">yeh</tok> <tok id="w-2302" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kitstinimi|NormalizedLemma=ita" >kitstinimi</tok><tok id="w-2303" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2306">,</tok> <tok id="w-2304" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=yehwatl|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-2306">yehwatl</tok> <tok id="w-2305" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-2306">san</tok> <tok id="w-2306" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=kitstinimi|NormalizedLemma=ita" head="w-2302">kitstinimi</tok> <tok id="w-2307" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2308">n</tok> <tok id="w-2308" lemma="cosa" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="NormalizedForm=cosas|NormalizedLemma=kosa" head="w-2306">cosas</tok> <tok id="w-2309" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-2310">tlen</tok> <tok id="w-2310" lemma="poliwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="acl"  deps="15:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=poliwi|NormalizedLemma=poliwi" head="w-2308">poliwi</tok><tok id="w-2311" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2310">.</tok> </s>
<s id="s-178"  text="A vez nechnotsah n tokniwah, compañeros, pues nioh." text_orig="A VEZ neechnootsah n tokniiwa~, COMPAÑEROS, PUES nioh." sent_id="ixquihuacan-trabajo:79" text_spa="A veces me llama la gente, compañeros, y voy." labels="partial"><tok id="w-2312" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-2314">A</tok> <tok id="w-2313" lemma="vez" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="fixed"  deps="1:fixed" misc="NormalizedForm=vez|NormalizedLemma=vez" head="w-2312">vez</tok> <tok id="w-2314" lemma="notsa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nechnotsah|NormalizedLemma=notsa" >nechnotsah</tok> <tok id="w-2315" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-2316">n</tok> <tok id="w-2316" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-2314">tokniwah</tok><tok id="w-2317" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2318">,</tok> <tok id="w-2318" lemma="compañero" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="appos"  deps="5:appos" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=compañeros|NormalizedLemma=kompañero" head="w-2316">compañeros</tok><tok id="w-2319" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2321">,</tok> <tok id="w-2320" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="10:discourse" misc="NormalizedForm=pues|NormalizedLemma=pues" head="w-2321">pues</tok> <tok id="w-2321" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nioh|NormalizedLemma=yowi" head="w-2314">nioh</tok><tok id="w-2322" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2314">.</tok> </s>
<s id="s-179"  text="Neh niquihtoz ce historia cuando onicatca nitzotzocotzi xa onipiyaya xa queme mahtlactl xihuitl." sent_id="omitlan_1:1" labels="partial" text_spa="Voy a contar una historia de cuando estaba chiquita quizás tenía quizás como diez años."><tok id="w-2323" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2324">Neh</tok> <tok id="w-2324" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihtos|NormalizedLemma=ihtoa" >niquihtoz</tok> <tok id="w-2325" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-2326">ce</tok> <tok id="w-2326" lemma="historia" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="NormalizedForm=historia|NormalizedLemma=historia" head="w-2324">historia</tok> <tok id="w-2327" lemma="cuando" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="8:mark" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-2330">cuando</tok> <tok id="w-2328" >onicatca<dtok id="w-2328" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2330" form="o"/><dtok id="w-2329" lemma="catqui" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="8:cop" misc="NormalizedForm=nikatka|NormalizedLemma=katki" head="w-2330" form="nicatca"/></tok> <tok id="w-2330" lemma="tzocotzi" upos="ADJ" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="NormalizedForm=nitsotsokotsi|NormalizedLemma=tsokotsi" head="w-2324">nitzotzocotzi</tok> <tok id="w-2331" lemma="xa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=xa|NormalizedLemma=xa" head="w-2333">xa</tok> <tok id="w-2332" >onipiyaya<dtok id="w-2332" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2333" form="o"/><dtok id="w-2333" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="NormalizedForm=nipiyaya|NormalizedLemma=piya" head="w-2324" form="nipiyaya"/></tok> <tok id="w-2334" lemma="xa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=xa|NormalizedLemma=xa" head="w-2333">xa</tok> <tok id="w-2335" lemma="queme" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=keme|NormalizedLemma=keme" head="w-2337">queme</tok> <tok id="w-2336" lemma="mahtlactl" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="15:nummod" misc="NormalizedForm=mahtlaktl|NormalizedLemma=mahtlaktl" head="w-2337">mahtlactl</tok> <tok id="w-2337" lemma="xihuitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=xiwitl|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-2333">xihuitl</tok><tok id="w-2338" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2333">.</tok> </s>
<s id="s-180"  text="Neh niquihlnamiqui oniyaya escuela pero quemazá acmo oniniquiya niyaz porque nocompañeros ohuihuitzcaya de neh porque amo onicpiyaya cualli ticactl o cualli tihlmahtl huan onipinahuiya." text_spa="Yo recuerdo iba a la escuela pero a veces ya no quería ir porque mis compañeros se reían de mí porque no tenía buenos zapatos o buena ropa y me daba pena." labels="partial" sent_id="omitlan_1:2"><tok id="w-2339" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2340">Neh</tok> <tok id="w-2340" lemma="ihlnamiqui" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihlnamiki|NormalizedLemma=ihlnamiki" >niquihlnamiqui</tok> <tok id="w-2341" >oniyaya<dtok id="w-2341" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2342" form="o"/><dtok id="w-2342" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="NormalizedForm=niyaya|NormalizedLemma=yawi" head="w-2340" form="niyaya"/></tok> <tok id="w-2343" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-2342">escuela</tok> <tok id="w-2344" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-2348">pero</tok> <tok id="w-2345" lemma="quemazá" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=kemasá|NormalizedLemma=kemasá" head="w-2348">quemazá</tok> <tok id="w-2346" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-2348">acmo</tok> <tok id="w-2347" >oniniquiya<dtok id="w-2347" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2348" form="o"/><dtok id="w-2348" lemma="niqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=ninikiya|NormalizedLemma=niki" head="w-2342" form="niniquiya"/></tok> <tok id="w-2349" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="10:xcomp" misc="NormalizedForm=niyas|NormalizedLemma=yawi" head="w-2348">niyaz</tok> <tok id="w-2350" lemma="porque" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="15:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-2353">porque</tok> <tok id="w-2351" lemma="compañero" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="15:nsubj" misc="NormalizedForm=nocompañeros|NormalizedLemma=kompañero" head="w-2353">nocompañeros</tok> <tok id="w-2352" >ohuihuitzcaya<dtok id="w-2352" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2353" form="o"/><dtok id="w-2353" lemma="huihuitzca" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=wiwitskaya|NormalizedLemma=wiwitska" head="w-2348" form="huihuitzcaya"/></tok> <tok id="w-2354" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="17:mark" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-2355">de</tok> <tok id="w-2355" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="obl"  deps="15:obl" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2353">neh</tok> <tok id="w-2356" lemma="porque" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="21:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-2359">porque</tok> <tok id="w-2357" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="21:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2359">amo</tok> <tok id="w-2358" >onicpiyaya<dtok id="w-2358" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="21:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2359" form="o"/><dtok id="w-2359" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="15:advcl" misc="NormalizedForm=nikpiyaya|NormalizedLemma=piya" head="w-2353" form="nicpiyaya"/></tok> <tok id="w-2360" lemma="cualli" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="amod"  deps="23:amod" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-2361">cualli</tok> <tok id="w-2361" lemma="ticactl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="21:obj" misc="NormalizedForm=tikaktl|NormalizedLemma=tikaktl" head="w-2359">ticactl</tok> <tok id="w-2362" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="26:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2364">o</tok> <tok id="w-2363" lemma="cualli" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="amod"  deps="26:amod" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-2364">cualli</tok> <tok id="w-2364" lemma="tihlmahtl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="conj"  deps="23:conj" misc="NormalizedForm=tihlmahtl|NormalizedLemma=tihlmahtl" head="w-2361">tihlmahtl</tok> <tok id="w-2365" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="29:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2367">huan</tok> <tok id="w-2366" misc="SpaceAfter=No" >onipinahuiya<dtok id="w-2366" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="29:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2367" form="o"/><dtok id="w-2367" lemma="pinahui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="15:conj" misc="NormalizedForm=nipinawiya|NormalizedLemma=pinawi" head="w-2353" form="nipinahuiya"/></tok> <tok id="w-2368" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="29:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2367">.</tok> </s>
<s id="s-181"  sent_id="omitlan_1:3" text_spa="Ya no quería ir a la escuela" labels="partial" text="Acmo oniniquiya niyaz in escuela"><tok id="w-2369" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-2371">Acmo</tok> <tok id="w-2370" >oniniquiya<dtok id="w-2370" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2371" form="o"/><dtok id="w-2371" lemma="niqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ninikiya|NormalizedLemma=niki"  form="niniquiya"/></tok> <tok id="w-2372" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="3:xcomp" misc="NormalizedForm=niyas|NormalizedLemma=yawi" head="w-2371">niyaz</tok> <tok id="w-2373" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2374">in</tok> <tok id="w-2374" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-2371">escuela</tok> </s>
<s id="s-182"  text_spa="Solo a veces yo lloraba y le decía a mi mamá &#039;Yo ya no quiero ir a la escuela porque mis compañeros se burlan de mí que mis zapatos están todos partidos.&#039;" labels="partial" sent_id="omitlan_1:4" text="Zan quemazá neh onichocaya huan oniquilhuaya nomama “ Neh acmo niniqui niyaz in escuela porque nocompañeros nechpinahuiyan que noticachuan nochten tzahtzayactique. ”"><tok id="w-2375" lemma="zan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-2379">Zan</tok> <tok id="w-2376" lemma="quemazá" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=kemasá|NormalizedLemma=kemasá" head="w-2379">quemazá</tok> <tok id="w-2377" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2379">neh</tok> <tok id="w-2378" >onichocaya<dtok id="w-2378" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2379" form="o"/><dtok id="w-2379" lemma="choca" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nichokaya|NormalizedLemma=choka"  form="nichocaya"/></tok> <tok id="w-2380" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2382">huan</tok> <tok id="w-2381" >oniquilhuaya<dtok id="w-2381" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2382" form="o"/><dtok id="w-2382" lemma="ilhuia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=nikilwaya|NormalizedLemma=ilwia" head="w-2379" form="niquilhuaya"/></tok> <tok id="w-2383" lemma="mama" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="iobj"  deps="8:iobj" misc="NormalizedForm=nomama|NormalizedLemma=mama" head="w-2382">nomama</tok> <tok id="w-2384" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-2387">“</tok> <tok id="w-2385" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2387">Neh</tok> <tok id="w-2386" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-2387">acmo</tok> <tok id="w-2387" lemma="niqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="NormalizedForm=niniki|NormalizedLemma=niki" head="w-2382">niniqui</tok> <tok id="w-2388" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="13:xcomp" misc="NormalizedForm=niyas|NormalizedLemma=yawi" head="w-2387">niyaz</tok> <tok id="w-2389" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2390">in</tok> <tok id="w-2390" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="14:obl" misc="NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-2388">escuela</tok> <tok id="w-2391" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="19:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-2393">porque</tok> <tok id="w-2392" lemma="compañero" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="19:nsubj" misc="NormalizedForm=nocompañeros|NormalizedLemma=kompañero" head="w-2393">nocompañeros</tok> <tok id="w-2393" lemma="pinahui" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="14:advcl" misc="NormalizedForm=nechpinawiyan|NormalizedLemma=pinawi" head="w-2388">nechpinahuiyan</tok> <tok id="w-2394" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="23:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-2397">que</tok> <tok id="w-2395" lemma="ticactl" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="23:nsubj" head="w-2397">noticachuan</tok> <tok id="w-2396" lemma="nochi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="23:advmod" misc="NormalizedForm=nochten|NormalizedLemma=nochi" head="w-2397">nochten</tok> <tok id="w-2397" lemma="tzahtzayac" upos="ADJ" feats="Number=Plur" deprel="advcl"  deps="19:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tsahtsayaktike|NormalizedLemma=tsahtsayak" head="w-2393">tzahtzayactique</tok><tok id="w-2398" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="23:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2397">.</tok> <tok id="w-2399" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-2387">”</tok> </s>
<s id="s-183"  text="Huan nomama onechilhuaya, “ Amo quen ximati, teh xiyo in escuela." text_spa="Y mi mamá me decía, &#039; No te preocupes, tú ve a la escuela." labels="partial" sent_id="omitlan_1:5"><tok id="w-2400" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2403">Huan</tok> <tok id="w-2401" lemma="mama" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=nomama|NormalizedLemma=mama" head="w-2403">nomama</tok> <tok id="w-2402" misc="SpaceAfter=No" >onechilhuaya<dtok id="w-2402" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2403" form="o"/><dtok id="w-2403" lemma="ilhuia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nechilwaya|NormalizedLemma=ilwia"  form="nechilhuaya"/></tok> <tok id="w-2404" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2408">,</tok> <tok id="w-2405" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-2408">“</tok> <tok id="w-2406" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2408">Amo</tok> <tok id="w-2407" lemma="quen" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ken|NormalizedLemma=ken" head="w-2408">quen</tok> <tok id="w-2408" lemma="mati" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ximati|NormalizedLemma=mati" head="w-2403">ximati</tok><tok id="w-2409" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2411">,</tok> <tok id="w-2410" lemma="tehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tehwatl" head="w-2411">teh</tok> <tok id="w-2411" lemma="yahui" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="9:parataxis" misc="NormalizedForm=xiyo|NormalizedLemma=yawi" head="w-2408">xiyo</tok> <tok id="w-2412" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2413">in</tok> <tok id="w-2413" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="12:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-2411">escuela</tok><tok id="w-2414" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2411">.</tok> </s>
<s id="s-184"  text_spa="Tú vé, enseñate como escribir, como leer." labels="partial" sent_id="omitlan_1:6" text="Teh xiyo, ximonextili queni titlacuiloz, queni titlaleeroz."><tok id="w-2415" lemma="tehuat" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tewat" head="w-2416">Teh</tok> <tok id="w-2416" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=xiyo|NormalizedLemma=yawi" >xiyo</tok><tok id="w-2417" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2418">,</tok> <tok id="w-2418" lemma="nechtilia" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" head="w-2416">ximonextili</tok> <tok id="w-2419" lemma="queni" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=keni|NormalizedLemma=keni" head="w-2420">queni</tok> <tok id="w-2420" lemma="cuiloa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="4:xcomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=titlakwilos|NormalizedLemma=kwiloa" head="w-2418">titlacuiloz</tok><tok id="w-2421" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2423">,</tok> <tok id="w-2422" lemma="queni" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=keni|NormalizedLemma=keni" head="w-2423">queni</tok> <tok id="w-2423" lemma="leeroa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="4:xcomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=titlaleeroz|NormalizedLemma=leeroa" head="w-2418">titlaleeroz</tok><tok id="w-2424" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2423">.</tok> </s>
<s id="s-185"  text="Neh niniqui cachi xitlaixmati que neh." labels="partial" text_spa="Yo quiero que conozcas más que yo." sent_id="omitlan_1:7"><tok id="w-2425" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2426">Neh</tok> <tok id="w-2426" lemma="niqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=niniki|NormalizedLemma=niki" >niniqui</tok> <tok id="w-2427" lemma="cachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-2428">cachi</tok> <tok id="w-2428" lemma="tlaixmati" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="NormalizedForm=xitlaixmati|NormalizedLemma=tlaixmati" head="w-2426">xitlaixmati</tok> <tok id="w-2429" lemma="que" upos="ADP" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-2430">que</tok> <tok id="w-2430" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2427">neh</tok><tok id="w-2431" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2426">.</tok> </s>
<s id="s-186"  sent_id="omitlan_1:8" labels="partial" text_spa="Yo mis padres nunca me mandaron a la escuela y yo ahora no sé como ayudarte con tus tareas." text="Neh notahhuan amayic onechmandarohque in escuela huan neh axan amo nimati queni nimitzpalehuiz ica motareas."><tok id="w-2432" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2433">Neh</tok> <tok id="w-2433" lemma="tahtli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=notahwan|NormalizedLemma=tahtli" head="w-2436">notahhuan</tok> <tok id="w-2434" lemma="amayic" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=amayik|NormalizedLemma=amayik" head="w-2436">amayic</tok> <tok id="w-2435" >onechmandarohque<dtok id="w-2435" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2436" form="o"/><dtok id="w-2436" lemma="mandaroa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nechmandarohke|NormalizedLemma=mandaroa"  form="nechmandarohque"/></tok> <tok id="w-2437" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2438">in</tok> <tok id="w-2438" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-2436">escuela</tok> <tok id="w-2439" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2443">huan</tok> <tok id="w-2440" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2443">neh</tok> <tok id="w-2441" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-2443">axan</tok> <tok id="w-2442" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2443">amo</tok> <tok id="w-2443" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=nimati|NormalizedLemma=mati" head="w-2436">nimati</tok> <tok id="w-2444" lemma="queni" upos="ADV" deprel="mark"  deps="14:mark" misc="NormalizedForm=keni|NormalizedLemma=keni" head="w-2445">queni</tok> <tok id="w-2445" lemma="palehuia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=2|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="acl"  deps="12:acl" misc="NormalizedForm=nimitspalewis|NormalizedLemma=palewia" head="w-2443">nimitzpalehuiz</tok> <tok id="w-2446" lemma="ica" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="14:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ika" head="w-2445">ica</tok> <tok id="w-2447" lemma="tarea" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="nmod"  deps="15:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=motareas|NormalizedLemma=tarea" head="w-2446">motareas</tok><tok id="w-2448" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2445">.</tok> </s>
<s id="s-187"  text="Por eso mejor teh xiyo in escuela para xitlazalo para teh huan para mopilhuan cuando tiquinpiyaz teh tihuiliz tiquimpalehuiz. ”" labels="partial" text_spa="Por eso mejor tú vé a la escuela para __ para tí y para tus hijos cuando los tengas tú podrás ayudarlos.&#039;" sent_id="omitlan_1:9"><tok id="w-2449" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="2:case" misc="NormalizedForm=Por|NormalizedLemma=por" head="w-2450">Por</tok> <tok id="w-2450" lemma="eso" upos="PRON" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=eso|NormalizedLemma=eso" head="w-2453">eso</tok> <tok id="w-2451" lemma="mejor" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=mejor|NormalizedLemma=mejor" head="w-2453">mejor</tok> <tok id="w-2452" lemma="tehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="vocative"  deps="5:vocative" misc="NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tewatl" head="w-2453">teh</tok> <tok id="w-2453" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=xiyo|NormalizedLemma=yawi" >xiyo</tok> <tok id="w-2454" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2455">in</tok> <tok id="w-2455" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-2453">escuela</tok> <tok id="w-2456" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-2457">para</tok> <tok id="w-2457" lemma="tlazaloa" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="NormalizedForm=xitlasalo|NormalizedLemma=tlasaloa" head="w-2453">xitlazalo</tok> <tok id="w-2458" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="11:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-2459">para</tok> <tok id="w-2459" lemma="tehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="obl"  deps="9:obl" misc="NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tewatl" head="w-2457">teh</tok> <tok id="w-2460" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="14:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2462">huan</tok> <tok id="w-2461" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="14:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-2462">para</tok> <tok id="w-2462" lemma="pilli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="conj"  deps="11:conj" misc="NormalizedForm=mopilwan|NormalizedLemma=pili" head="w-2459">mopilhuan</tok> <tok id="w-2463" lemma="cuando" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="16:mark" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-2464">cuando</tok> <tok id="w-2464" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="9:advcl" misc="NormalizedForm=tikinpiyas|NormalizedLemma=piya" head="w-2457">tiquinpiyaz</tok> <tok id="w-2465" lemma="tehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="18:nsubj" misc="NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tewatl" head="w-2466">teh</tok> <tok id="w-2466" lemma="huili" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="parataxis"  deps="16:parataxis" misc="NormalizedForm=tiwilis|NormalizedLemma=wili" head="w-2464">tihuiliz</tok> <tok id="w-2467" lemma="palehuia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="18:xcomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikimpalewis|NormalizedLemma=palewia" head="w-2466">tiquimpalehuiz</tok><tok id="w-2468" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2466">.</tok> <tok id="w-2469" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-2466">”</tok> </s>
<s id="s-188"  text_spa="Y siempre así me decía mi mamá, entonces siempre la obedecí aunque no quería ir a la escuela, pero pues iba a la escuela." labels="partial" sent_id="omitlan_1:10" text="Huan nochipa ohcón onechilhuaya nomama, entonces nochipa onictlacamat mas acmo oniniquiyaya niyaz in escuela, pero pues oniya in escuela."><tok id="w-2470" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2474">Huan</tok> <tok id="w-2471" lemma="nochipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochipa" head="w-2474">nochipa</tok> <tok id="w-2472" lemma="ohcón" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ohkón|NormalizedLemma=ohkón" head="w-2474">ohcón</tok> <tok id="w-2473" >onechilhuaya<dtok id="w-2473" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2474" form="o"/><dtok id="w-2474" lemma="ilhuia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nechilwaya|NormalizedLemma=ilwia"  form="nechilhuaya"/></tok> <tok id="w-2475" lemma="mama" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nomama|NormalizedLemma=mama" head="w-2474">nomama</tok><tok id="w-2476" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2480">,</tok> <tok id="w-2477" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-2480">entonces</tok> <tok id="w-2478" lemma="nochipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochipa" head="w-2480">nochipa</tok> <tok id="w-2479" >onictlacamat<dtok id="w-2479" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2480" form="o"/><dtok id="w-2480" lemma="tlacamati" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="5:parataxis" misc="NormalizedForm=niktlakamat|NormalizedLemma=tlakamati" head="w-2474" form="nictlacamat"/></tok> <tok id="w-2481" lemma="mas" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="15:cc" misc="NormalizedForm=mas|NormalizedLemma=mas" head="w-2484">mas</tok> <tok id="w-2482" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-2484">acmo</tok> <tok id="w-2483" >oniniquiyaya<dtok id="w-2483" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2484" form="o"/><dtok id="w-2484" lemma="niqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="11:conj" misc="NormalizedForm=ninikiyaya|NormalizedLemma=niki" head="w-2480" form="niniquiyaya"/></tok> <tok id="w-2485" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="15:xcomp" misc="NormalizedForm=niyas|NormalizedLemma=yawi" head="w-2484">niyaz</tok> <tok id="w-2486" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="18:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2487">in</tok> <tok id="w-2487" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="16:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-2485">escuela</tok><tok id="w-2488" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="23:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2492">,</tok> <tok id="w-2489" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="23:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-2492">pero</tok> <tok id="w-2490" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="23:discourse" misc="NormalizedForm=pues|NormalizedLemma=pues" head="w-2492">pues</tok> <tok id="w-2491" >oniya<dtok id="w-2491" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="23:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2492" form="o"/><dtok id="w-2492" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="16:conj" misc="NormalizedForm=niya|NormalizedLemma=yawi" head="w-2485" form="niya"/></tok> <tok id="w-2493" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="25:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2494">in</tok> <tok id="w-2494" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="23:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-2492">escuela</tok><tok id="w-2495" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="23:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2492">.</tok> </s>
<s id="s-189"  text="Onicquixte noprimaria, nosecundaria, huan nobachiller." sent_id="omitlan_1:11" text_spa="Saqué mi primaria, mi secundaria, y mi bachiller." labels="partial"><tok id="w-2496" >Onicquixte<dtok id="w-2496" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2497" form="O"/><dtok id="w-2497" lemma="quixtia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikkixte|NormalizedLemma=kixtia"  form="nicquixte"/></tok> <tok id="w-2498" lemma="primaria" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=noprimaria|NormalizedLemma=primaria" head="w-2497">noprimaria</tok><tok id="w-2499" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2500">,</tok> <tok id="w-2500" lemma="secundaria" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nosecundaria|NormalizedLemma=sekundaria" head="w-2498">nosecundaria</tok><tok id="w-2501" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2503">,</tok> <tok id="w-2502" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2503">huan</tok> <tok id="w-2503" lemma="bachiller" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nobachiller|NormalizedLemma=bachiler" head="w-2500">nobachiller</tok><tok id="w-2504" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2497">.</tok> </s>
<s id="s-190"  text="Neh niquimpiya yeyen nocnihuan tlen ye cihuame huan tlacame ocatcah nahuen pero ce yopopoleuh." labels="partial" text_spa="yo tengo tres hermanas que son mujeres y hombres eran cuatro hermanos pero uno falleció." sent_id="omitlan_1:12"><tok id="w-2505" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2506">Neh</tok> <tok id="w-2506" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikimpiya|NormalizedLemma=piya" >niquimpiya</tok> <tok id="w-2507" lemma="yeyi" upos="NUM" feats="Number=Plur" deprel="nummod"  deps="4:nummod" misc="NormalizedForm=yeyen|NormalizedLemma=yeyi" head="w-2508">yeyen</tok> <tok id="w-2508" lemma="icni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="NormalizedForm=nokniwan|NormalizedLemma=ikni" head="w-2506">nocnihuan</tok> <tok id="w-2509" lemma="tleno" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tleno" head="w-2511">tlen</tok> <tok id="w-2510" lemma="yehuatl" upos="PRON" deprel="cop"  deps="7:cop" misc="NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=yewatl" head="w-2511">ye</tok> <tok id="w-2511" lemma="cihuatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="acl"  deps="4:acl" misc="NormalizedForm=siwame|NormalizedLemma=siwatl" head="w-2508">cihuame</tok> <tok id="w-2512" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2516">huan</tok> <tok id="w-2513" lemma="tlacatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=tlakame|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-2516">tlacame</tok> <tok id="w-2514" >ocatcah<dtok id="w-2514" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2516" form="o"/><dtok id="w-2515" lemma="catqui" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="12:cop" misc="NormalizedForm=katkah|NormalizedLemma=katki" head="w-2516" form="catcah"/></tok> <tok id="w-2516" lemma="nahui" upos="NUM" feats="Number=Plur" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=nawen|NormalizedLemma=nawi" head="w-2508">nahuen</tok> <tok id="w-2517" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="17:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-2521">pero</tok> <tok id="w-2518" lemma="ce" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-2521">ce</tok> <tok id="w-2519" misc="SpaceAfter=No" >yopopoleuh<dtok id="w-2519" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-2521" form="y"/><dtok id="w-2520" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="17:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2521" form="o"/><dtok id="w-2521" lemma="popoliwi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="NormalizedForm=popolew|NormalizedLemma=popoliwi" head="w-2516" form="popoleuh"/></tok> <tok id="w-2522" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2506">.</tok> </s>
<s id="s-191"  text="Pero de nochten tlen tiochoque zan ye neh oniquestudiaro hasta cuando onipiyaya dieciocho años." sent_id="omitlan_1:13" text_spa="Pero de todos que éramos ocho solo yo estudié hasta cuando tenía dieciocho años." labels="partial"><tok id="w-2523" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-2532">Pero</tok> <tok id="w-2524" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="3:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-2525">de</tok> <tok id="w-2525" lemma="nochi" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="10:obl" misc="NormalizedForm=nochten|NormalizedLemma=nochi" head="w-2532">nochten</tok> <tok id="w-2526" lemma="tleno" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tleno" head="w-2527">tlen</tok> <tok id="w-2527" lemma="ocho" upos="NUM" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1" deprel="acl"  deps="3:acl" misc="NormalizedForm=tiochoke|NormalizedLemma=ocho" head="w-2525">tiochoque</tok> <tok id="w-2528" lemma="zan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-2530">zan</tok> <tok id="w-2529" lemma="ya" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="6:fixed" misc="NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=ya" head="w-2528">ye</tok> <tok id="w-2530" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2532">neh</tok> <tok id="w-2531" >oniquestudiaro<dtok id="w-2531" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2532" form="o"/><dtok id="w-2532" lemma="estudiaroa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikestudiaro|NormalizedLemma=estudiaroa"  form="niquestudiaro"/></tok> <tok id="w-2533" lemma="hasta" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="14:mark" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-2536">hasta</tok> <tok id="w-2534" lemma="cuando" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="14:mark" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-2536">cuando</tok> <tok id="w-2535" >onipiyaya<dtok id="w-2535" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2536" form="o"/><dtok id="w-2536" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=nipiyaya|NormalizedLemma=piya" head="w-2532" form="nipiyaya"/></tok> <tok id="w-2537" lemma="dieciocho" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="16:nummod" misc="NormalizedForm=dieciocho|NormalizedLemma=dieciocho" head="w-2538">dieciocho</tok> <tok id="w-2538" lemma="año" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="14:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=años|NormalizedLemma=año" head="w-2536">años</tok><tok id="w-2539" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2536">.</tok> </s>
<s id="s-192"  text="Pero como a veces México es cimi difícil como para ompa cechanchihuaz o para cetiquitiz ompa ye motlani cimi tzocopintzi tomen, huan nochi patiyo." labels="partial" text_spa="Pero como a veces Mexico es muy difícil como para vivir allá o para trabajar allá se gana muy poco dinero, y todo es caro." sent_id="omitlan_1:14"><tok id="w-2540" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-2547">Pero</tok> <tok id="w-2541" lemma="como" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="8:mark" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-2547">como</tok> <tok id="w-2542" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-2543">a</tok> <tok id="w-2543" lemma="vez" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="NormalizedForm=veces|NormalizedLemma=ves" head="w-2547">veces</tok> <tok id="w-2544" lemma="México" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=méxiko|NormalizedLemma=méxiko" head="w-2547">México</tok> <tok id="w-2545" lemma="ser" upos="AUX" feats="Foreign=Yes" deprel="cop"  deps="8:cop" misc="NormalizedForm=es|NormalizedLemma=ser" head="w-2547">es</tok> <tok id="w-2546" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="acl"  deps="8:acl" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-2547">cimi</tok> <tok id="w-2547" lemma="difícil" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=difícil|NormalizedLemma=difícil" >difícil</tok> <tok id="w-2548" lemma="como" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="12:mark" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-2551">como</tok> <tok id="w-2549" lemma="para" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="12:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-2551">para</tok> <tok id="w-2550" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-2551">ompa</tok> <tok id="w-2551" lemma="chanchihua" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="8:xcomp" misc="NormalizedForm=sechanchiwas|NormalizedLemma=chanchiwa" head="w-2547">cechanchihuaz</tok> <tok id="w-2552" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="15:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2554">o</tok> <tok id="w-2553" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="15:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-2554">para</tok> <tok id="w-2554" lemma="tiquiti" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="NormalizedForm=setikitis|NormalizedLemma=tikiti" head="w-2551">cetiquitiz</tok> <tok id="w-2555" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-2554">ompa</tok> <tok id="w-2556" lemma="ye" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="obl"  deps="18:obl" misc="NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=ye" head="w-2557">ye</tok> <tok id="w-2557" lemma="tlani" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="15:conj" misc="NormalizedForm=motlani|NormalizedLemma=tlani" head="w-2554">motlani</tok> <tok id="w-2558" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="20:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-2559">cimi</tok> <tok id="w-2559" lemma="tzocopintzi" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="21:amod" misc="NormalizedForm=tsokopintsi|NormalizedLemma=tsokopintsi" head="w-2560">tzocopintzi</tok> <tok id="w-2560" lemma="tomen" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="18:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tomen|NormalizedLemma=tomen" head="w-2557">tomen</tok><tok id="w-2561" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="25:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2564">,</tok> <tok id="w-2562" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="25:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2564">huan</tok> <tok id="w-2563" lemma="nochi" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="25:nsubj" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-2564">nochi</tok> <tok id="w-2564" lemma="patiyo" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="conj"  deps="18:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=patiyo|NormalizedLemma=patiyo" head="w-2557">patiyo</tok><tok id="w-2565" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="25:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2564">.</tok> </s>
<s id="s-193"  text="Entonces cuando neh onipiyaya veinte años, oniquinmacic ciqui compañeras de trabajo otiyahque para Sonora, huan ompa onechilhuique que ompa motiyaca para Estados Unidos." text_spa="Entonces cuando yo tení veinte años, encontré a unas compañeras de trabajo fuimos para Sonora, y allá me dijeron que ... para los Estados Unidos." labels="partial" sent_id="omitlan_1:15"><tok id="w-2566" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=Entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-2575">Entonces</tok> <tok id="w-2567" lemma="cuando" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-2570">cuando</tok> <tok id="w-2568" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2570">neh</tok> <tok id="w-2569" >onipiyaya<dtok id="w-2569" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2570" form="o"/><dtok id="w-2570" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=nipiyaya|NormalizedLemma=piya" head="w-2575" form="nipiyaya"/></tok> <tok id="w-2571" lemma="veinte" upos="NUM" feats="Foreign=Yes" deprel="nummod"  deps="7:nummod" misc="NormalizedForm=veinte|NormalizedLemma=veinte" head="w-2572">veinte</tok> <tok id="w-2572" lemma="año" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=años|NormalizedLemma=año" head="w-2570">años</tok><tok id="w-2573" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2570">,</tok> <tok id="w-2574" >oniquinmacic<dtok id="w-2574" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2575" form="o"/><dtok id="w-2575" lemma="maci" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikinmasik|NormalizedLemma=masi"  form="niquinmacic"/></tok> <tok id="w-2576" lemma="ciqui" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-2577">ciqui</tok> <tok id="w-2577" lemma="compañero" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="NormalizedForm=compañeras|NormalizedLemma=kompañero" head="w-2575">compañeras</tok> <tok id="w-2578" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="14:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-2579">de</tok> <tok id="w-2579" lemma="trabajo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="12:nmod" misc="NormalizedForm=trabajo|NormalizedLemma=trabajo" head="w-2577">trabajo</tok> <tok id="w-2580" >otiyahque<dtok id="w-2580" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="16:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2581" form="o"/><dtok id="w-2581" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="10:parataxis" misc="NormalizedForm=tiyahke|NormalizedLemma=yawi" head="w-2575" form="tiyahque"/></tok> <tok id="w-2582" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="18:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-2583">para</tok> <tok id="w-2583" lemma="Sonora" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="16:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sonora|NormalizedLemma=sonora" head="w-2581">Sonora</tok><tok id="w-2584" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="23:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2588">,</tok> <tok id="w-2585" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="23:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2588">huan</tok> <tok id="w-2586" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="23:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-2588">ompa</tok> <tok id="w-2587" >onechilhuique<dtok id="w-2587" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="23:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2588" form="o"/><dtok id="w-2588" lemma="ilhuia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="16:conj" misc="NormalizedForm=nechilwike|NormalizedLemma=ilwia" head="w-2581" form="nechilhuique"/></tok> <tok id="w-2589" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="27:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-2592">que</tok> <tok id="w-2590" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="27:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-2592">ompa</tok> <tok id="w-2591" >motiyaca<dtok id="w-2591" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="27:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-2592" form="mo"/><dtok id="w-2592" lemma="yohui" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="ccomp"  deps="23:ccomp" misc="NormalizedForm=tiyaka|NormalizedLemma=yowi" head="w-2588" form="tiyaca"/></tok> <tok id="w-2593" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="29:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-2594">para</tok> <tok id="w-2594" lemma="Estados" upos="PROPN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="27:obl" misc="NormalizedForm=estados|NormalizedLemma=estados" head="w-2592">Estados</tok> <tok id="w-2595" lemma="Unidos" upos="PROPN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="flat"  deps="29:flat" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=unidos|NormalizedLemma=unidos" head="w-2594">Unidos</tok><tok id="w-2596" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="27:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2592">.</tok> </s>
<s id="s-194"  text="Pero neh amo onimatiya tleno nicchihuaz mox nimocahuaz o niyaz pero ce de nocompañeras onechilhue que en Estados Unidos cachi motlani tomen." sent_id="omitlan_1:16" labels="partial" text_spa="Pero yo no sabía que hacer si quedarme or irme pero una de mis compañeras me dijo que en Estados Unidos se gana más dinero."><tok id="w-2597" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-2601">Pero</tok> <tok id="w-2598" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2601">neh</tok> <tok id="w-2599" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2601">amo</tok> <tok id="w-2600" >onimatiya<dtok id="w-2600" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2601" form="o"/><dtok id="w-2601" lemma="mati" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nimatiya|NormalizedLemma=mati"  form="nimatiya"/></tok> <tok id="w-2602" lemma="tleno" upos="PRON" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="NormalizedForm=tleno|NormalizedLemma=tleno" head="w-2603">tleno</tok> <tok id="w-2603" lemma="chihua" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="ccomp"  deps="5:ccomp" misc="NormalizedForm=nikchiwas|NormalizedLemma=chiwa" head="w-2601">nicchihuaz</tok> <tok id="w-2604" lemma="mox" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=mox|NormalizedLemma=mox" head="w-2605">mox</tok> <tok id="w-2605" lemma="cahua" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="parataxis"  deps="7:parataxis" misc="NormalizedForm=nimokawas|NormalizedLemma=kawa" head="w-2603">nimocahuaz</tok> <tok id="w-2606" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2607">o</tok> <tok id="w-2607" lemma="yohui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=niyas|NormalizedLemma=yowi" head="w-2605">niyaz</tok> <tok id="w-2608" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="17:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-2613">pero</tok> <tok id="w-2609" lemma="ce" upos="NUM" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-2613">ce</tok> <tok id="w-2610" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="15:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-2611">de</tok> <tok id="w-2611" lemma="compañero" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="13:nmod" misc="NormalizedForm=nocompañeras|NormalizedLemma=kompañero" head="w-2609">nocompañeras</tok> <tok id="w-2612" >onechilhue<dtok id="w-2612" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="17:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2613" form="o"/><dtok id="w-2613" lemma="ilhuia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=nechilwe|NormalizedLemma=ilwia" head="w-2603" form="nechilhue"/></tok> <tok id="w-2614" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="23:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-2619">que</tok> <tok id="w-2615" lemma="en" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="20:case" misc="NormalizedForm=en|NormalizedLemma=en" head="w-2616">en</tok> <tok id="w-2616" lemma="Estados" upos="PROPN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="23:obl" misc="NormalizedForm=estados|NormalizedLemma=estados" head="w-2619">Estados</tok> <tok id="w-2617" lemma="Unidos" upos="PROPN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="flat"  deps="20:flat" misc="NormalizedForm=unidos|NormalizedLemma=unidos" head="w-2616">Unidos</tok> <tok id="w-2618" lemma="cachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="23:advmod" misc="NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-2619">cachi</tok> <tok id="w-2619" lemma="tlani" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="ccomp"  deps="17:ccomp" misc="NormalizedForm=motlani|NormalizedLemma=tlani" head="w-2613">motlani</tok> <tok id="w-2620" lemma="tomen" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="23:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tomen|NormalizedLemma=tomen" head="w-2619">tomen</tok><tok id="w-2621" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="23:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2619">.</tok> </s>
<s id="s-195"  text="Pues entonces oniquihtoh “ pues quema niyaz queye amo ? ”" sent_id="omitlan_1:17" labels="partial" text_spa="Pues enconces dije &#039; pues sí por qué no ? &#039;"><tok id="w-2622" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="4:discourse" misc="NormalizedForm=Pues|NormalizedLemma=pues" head="w-2625">Pues</tok> <tok id="w-2623" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-2625">entonces</tok> <tok id="w-2624" >oniquihtoh<dtok id="w-2624" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2625" form="o"/><dtok id="w-2625" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihtoh|NormalizedLemma=ihtoa"  form="niquihtoh"/></tok> <tok id="w-2626" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-2629">“</tok> <tok id="w-2627" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="8:discourse" misc="NormalizedForm=pues|NormalizedLemma=pues" head="w-2629">pues</tok> <tok id="w-2628" lemma="quema" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="8:discourse" misc="NormalizedForm=kema|NormalizedLemma=kema" head="w-2629">quema</tok> <tok id="w-2629" lemma="yohui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="ccomp"  deps="4:ccomp" misc="NormalizedForm=niyas|NormalizedLemma=yowi" head="w-2625">niyaz</tok> <tok id="w-2630" lemma="queye" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=keye|NormalizedLemma=keye" head="w-2631">queye</tok> <tok id="w-2631" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="discourse"  deps="8:discourse" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2629">amo</tok> <tok id="w-2632" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-2629">?</tok> <tok id="w-2633" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-2629">”</tok> </s>
<s id="s-196"  labels="partial" text_spa="&#039;Y de veras venimos.&#039;" sent_id="omitlan_1:18" text="Huan milahuac otihualaque."><tok id="w-2634" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2637">Huan</tok> <tok id="w-2635" lemma="miilahuac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=milawak|NormalizedLemma=miilawak" head="w-2637">milahuac</tok> <tok id="w-2636" misc="SpaceAfter=No" >otihualaque<dtok id="w-2636" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2637" form="o"/><dtok id="w-2637" lemma="huala" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Movement=Ven|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tiwalake|NormalizedLemma=wala"  form="tihualaque"/></tok> <tok id="w-2638" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2637">.</tok> </s>
<s id="s-197"  sent_id="omitlan_1:19" text_spa="Eramos como treinta y todos pasamos." labels="partial" text="Oticatca quemen ome caxtol huan nochi otipanohque."><tok id="w-2639" >Oticatca<dtok id="w-2639" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2643" form="O"/><dtok id="w-2640" lemma="catqui" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="5:cop" misc="NormalizedForm=tikatka|NormalizedLemma=katki" head="w-2643" form="ticatca"/></tok> <tok id="w-2641" lemma="queme" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=kemen|NormalizedLemma=keme" head="w-2643">quemen</tok> <tok id="w-2642" lemma="ome" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="5:nummod" misc="NormalizedForm=ome|NormalizedLemma=ome" head="w-2643">ome</tok> <tok id="w-2643" lemma="caxtol" upos="NUM" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kaxtol|NormalizedLemma=kaxtol" >caxtol</tok> <tok id="w-2644" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2647">huan</tok> <tok id="w-2645" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-2647">nochi</tok> <tok id="w-2646" misc="SpaceAfter=No" >otipanohque<dtok id="w-2646" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2647" form="o"/><dtok id="w-2647" lemma="panoa" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=tipanohke|NormalizedLemma=panoa" head="w-2643" form="tipanohque"/></tok> <tok id="w-2648" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2647">.</tok> </s>
<s id="s-198"  sent_id="omitlan_1:20" text_spa="Ahora vivo aquí." labels="partial" text="Axan nican nichanchihua."><tok id="w-2649" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-2651">Axan</tok> <tok id="w-2650" lemma="nican" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-2651">nican</tok> <tok id="w-2651" lemma="chanchihua" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nichanchiwa|NormalizedLemma=chanchiwa" >nichanchihua</tok><tok id="w-2652" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2651">.</tok> </s>
<s id="s-199"  text="Milahuac, amo tlen nimati de non compañeros oticinhualahque." sent_id="omitlan_1:21" text_spa="De veras, yo no sé nada de esos compañeros que venimos juntos." labels="partial"><tok id="w-2653" lemma="milahuac" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="discourse"  deps="5:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=milawak|NormalizedLemma=milawak" head="w-2657">Milahuac</tok><tok id="w-2654" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2653">,</tok> <tok id="w-2655" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2657">amo</tok> <tok id="w-2656" lemma="tleno" upos="PRON" deprel="fixed"  deps="3:fixed" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tleno" head="w-2655">tlen</tok> <tok id="w-2657" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nimati|NormalizedLemma=mati" >nimati</tok> <tok id="w-2658" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-2660">de</tok> <tok id="w-2659" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-2660">non</tok> <tok id="w-2660" lemma="compañero" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=compañeros|NormalizedLemma=kompañero" head="w-2657">compañeros</tok> <tok id="w-2661" misc="SpaceAfter=No" >oticinhualahque<dtok id="w-2661" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2662" form="o"/><dtok id="w-2662" lemma="huala" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Movement=Ven|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="acl"  deps="8:acl" misc="NormalizedForm=tisinwalahke|NormalizedLemma=wala" head="w-2660" form="ticinhualahque"/></tok> <tok id="w-2663" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2657">.</tok> </s>
<s id="s-200"  sent_id="omitlan_1:22" labels="partial" text_spa="Pero yo ya voy a cumplir casi quince años aquí en Estados Unidos." text="Pero neh ya nicaxitiz casi ce caxtol xihuitl nican ich Estados Unidos."><tok id="w-2664" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-2667">Pero</tok> <tok id="w-2665" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2667">neh</tok> <tok id="w-2666" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2667">ya</tok> <tok id="w-2667" lemma="caxiti" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikaxitis|NormalizedLemma=kaxiti" >nicaxitiz</tok> <tok id="w-2668" lemma="casi" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=casi|NormalizedLemma=casi" head="w-2671">casi</tok> <tok id="w-2669" lemma="ce" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="7:nummod" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-2670">ce</tok> <tok id="w-2670" lemma="caxtol" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="8:nummod" misc="NormalizedForm=kaxtol|NormalizedLemma=kaxtol" head="w-2671">caxtol</tok> <tok id="w-2671" lemma="xihuitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=xiwitl|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-2667">xihuitl</tok> <tok id="w-2672" lemma="nican" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-2667">nican</tok> <tok id="w-2673" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-2672">ich</tok> <tok id="w-2674" lemma="Estados" upos="PROPN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="NormalizedForm=estados|NormalizedLemma=estados" head="w-2673">Estados</tok> <tok id="w-2675" lemma="Unidos" upos="PROPN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="flat"  deps="11:flat" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=unidos|NormalizedLemma=unidos" head="w-2674">Unidos</tok><tok id="w-2676" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2667">.</tok> </s>
<s id="s-201"  sent_id="omitlan_1:23" text_spa="Y cuando tenía veintinueve años dije, &#039;yo voy a ir a la escuela." labels="partial" text="Huan cuando onipiyaya veintinueve años oniquihtoh, “Neh niyaz in escuela."><tok id="w-2677" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2680">Huan</tok> <tok id="w-2678" lemma="cuando" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-2680">cuando</tok> <tok id="w-2679" >onipiyaya<dtok id="w-2679" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2680" form="o"/><dtok id="w-2680" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="NormalizedForm=nipiyaya|NormalizedLemma=piya" head="w-2684" form="nipiyaya"/></tok> <tok id="w-2681" lemma="veintinueve" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="6:nummod" misc="NormalizedForm=veintinueve|NormalizedLemma=veintinueve" head="w-2682">veintinueve</tok> <tok id="w-2682" lemma="año" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=años|NormalizedLemma=año" head="w-2680">años</tok> <tok id="w-2683" misc="SpaceAfter=No" >oniquihtoh<dtok id="w-2683" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2684" form="o"/><dtok id="w-2684" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihtoh|NormalizedLemma=ihtoa"  form="niquihtoh"/></tok> <tok id="w-2685" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2688">,</tok> <tok id="w-2686" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-2688">“</tok><tok id="w-2687" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2688">Neh</tok> <tok id="w-2688" lemma="yohui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="NormalizedForm=niyas|NormalizedLemma=yowi" head="w-2684">niyaz</tok> <tok id="w-2689" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2690">in</tok> <tok id="w-2690" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="12:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-2688">escuela</tok><tok id="w-2691" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2688">.</tok> </s>
<s id="s-202"  text="Neh niniqui nicaprenderoz clases de queni cectemacaz masajes.”" sent_id="omitlan_1:24" labels="partial" text_spa="Yo quiero aprender clases de como se dan masajes.&#039;"><tok id="w-2692" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2693">Neh</tok> <tok id="w-2693" lemma="niqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=niniki|NormalizedLemma=niki" >niniqui</tok> <tok id="w-2694" lemma="aprenderoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="2:xcomp" misc="NormalizedForm=nikaprenderos|NormalizedLemma=aprenderoa" head="w-2693">nicaprenderoz</tok> <tok id="w-2695" lemma="clase" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=clases|NormalizedLemma=klase" head="w-2694">clases</tok> <tok id="w-2696" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-2698">de</tok> <tok id="w-2697" lemma="queni" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=keni|NormalizedLemma=keni" head="w-2698">queni</tok> <tok id="w-2698" lemma="maca" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Hum|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=3|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="acl"  deps="4:acl" misc="NormalizedForm=sektemakas|NormalizedLemma=maka" head="w-2695">cectemacaz</tok> <tok id="w-2699" lemma="masaje" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=masajes|NormalizedLemma=masahe" head="w-2698">masajes</tok><tok id="w-2700" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2693">.</tok><tok id="w-2701" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-2693">”</tok> </s>
<s id="s-203"  sent_id="omitlan_1:25" labels="partial" text_spa="A mí siempre me gustado eso." text="Neh nochipa onechpactaya non."><tok id="w-2702" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2705">Neh</tok> <tok id="w-2703" lemma="nochi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochi" head="w-2705">nochipa</tok> <tok id="w-2704" >onechpactaya<dtok id="w-2704" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2705" form="o"/><dtok id="w-2705" lemma="pactia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nechpaktaya|NormalizedLemma=paktia"  form="nechpactaya"/></tok> <tok id="w-2706" lemma="non" upos="PRON" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-2705">non</tok><tok id="w-2707" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2705">.</tok> </s>
<s id="s-204"  sent_id="omitlan_1:26" labels="partial" text_spa="Me acuerdo desde que yo era pequeña, mis padres cuando iban en el campo trabajaban limpiando la milpa, frijol, o otras cosas y ellos siempre me decían que se cansaron mucho." text="Niquihlnamiqui desde onicatca neh tzotzocotzi, notahhuan cuando oyaya ich in campo otiquitiya oquitlachupahuilaya cintli, itl, o occiqui cositas huan yehhuan nochipa neh onechilhuaya que cimi ociyuhque."><tok id="w-2708" lemma="ihlnamiqui" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihlnamiki|NormalizedLemma=ihlnamiki" >Niquihlnamiqui</tok> <tok id="w-2709" lemma="desde" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=desde|NormalizedLemma=desde" head="w-2713">desde</tok> <tok id="w-2710" >onicatca<dtok id="w-2710" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2713" form="o"/><dtok id="w-2711" lemma="catqui" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="6:cop" misc="NormalizedForm=nikatka|NormalizedLemma=katki" head="w-2713" form="nicatca"/></tok> <tok id="w-2712" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2713">neh</tok> <tok id="w-2713" lemma="tzotocotzi" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="advcl"  deps="16:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tsotsokotsi|NormalizedLemma=tsotokotsi" head="w-2723">tzotzocotzi</tok><tok id="w-2714" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2713">,</tok> <tok id="w-2715" lemma="tahtli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=notahwan|NormalizedLemma=tahtli" head="w-2718">notahhuan</tok> <tok id="w-2716" lemma="cuando" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-2718">cuando</tok> <tok id="w-2717" >oyaya<dtok id="w-2717" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2718" form="o"/><dtok id="w-2718" lemma="yohui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="16:advcl" misc="NormalizedForm=yaya|NormalizedLemma=yowi" head="w-2723" form="yaya"/></tok> <tok id="w-2719" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-2718">ich</tok> <tok id="w-2720" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2721">in</tok> <tok id="w-2721" lemma="campo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="12:nmod" misc="NormalizedForm=campo|NormalizedLemma=campo" head="w-2719">campo</tok> <tok id="w-2722" >otiquitiya<dtok id="w-2722" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="16:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2723" form="o"/><dtok id="w-2723" lemma="tiquiti" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="1:parataxis" misc="NormalizedForm=tikitiya|NormalizedLemma=tikiti" head="w-2708" form="tiquitiya"/></tok> <tok id="w-2724" >oquitlachupahuilaya<dtok id="w-2724" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="18:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2725" form="o"/><dtok id="w-2725" lemma="chupahuilia" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Aspect=Imp|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="16:parataxis" misc="NormalizedForm=kitlachupawilaya|NormalizedLemma=chupawilia" head="w-2723" form="quitlachupahuilaya"/></tok> <tok id="w-2726" lemma="cintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="conj"  deps="18:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sintli|NormalizedLemma=sintli" head="w-2725">cintli</tok><tok id="w-2727" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="21:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2728">,</tok> <tok id="w-2728" lemma="itl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="conj"  deps="19:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itl|NormalizedLemma=itl" head="w-2726">itl</tok><tok id="w-2729" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="25:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2732">,</tok> <tok id="w-2730" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="25:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2732">o</tok> <tok id="w-2731" lemma="ciqui" upos="DET" deprel="det"  deps="25:det" misc="NormalizedForm=oksiki|NormalizedLemma=siki" head="w-2732">occiqui</tok> <tok id="w-2732" lemma="cosa" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="conj"  deps="21:conj" misc="NormalizedForm=cositas|NormalizedLemma=kosa" head="w-2728">cositas</tok> <tok id="w-2733" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="31:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2738">huan</tok> <tok id="w-2734" lemma="yehhuan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="31:nsubj" misc="NormalizedForm=yehwan|NormalizedLemma=yehwan" head="w-2738">yehhuan</tok> <tok id="w-2735" lemma="nochi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="31:advmod" misc="NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochi" head="w-2738">nochipa</tok> <tok id="w-2736" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="obj"  deps="31:obj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2738">neh</tok> <tok id="w-2737" >onechilhuaya<dtok id="w-2737" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="31:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2738" form="o"/><dtok id="w-2738" lemma="ilhuia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="ccomp"  deps="1:ccomp" misc="NormalizedForm=nechilwaya|NormalizedLemma=ilwia" head="w-2708" form="nechilhuaya"/></tok> <tok id="w-2739" lemma="que" upos="ADP" deprel="mark"  deps="35:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-2742">que</tok> <tok id="w-2740" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="35:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-2742">cimi</tok> <tok id="w-2741" misc="SpaceAfter=No" >ociyuhque<dtok id="w-2741" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="35:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2742" form="o"/><dtok id="w-2742" lemma="ciyohui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="ccomp"  deps="31:ccomp" misc="NormalizedForm=siyuhke|NormalizedLemma=siyowi" head="w-2738" form="ciyuhque"/></tok> <tok id="w-2743" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2708">.</tok> </s>
<s id="s-205"  labels="partial" text_spa="Y yo recuerdo le decía a mi papá, &#039; Pues venga, le sobo. &#039;" sent_id="omitlan_1:27" text="Huan neh niquihlnamiqui oniquilhuaya nopapa, “ Pues xonhuiqui, nomotzonpahpachoz nomoztonsobaroz. ”"><tok id="w-2744" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2746">Huan</tok> <tok id="w-2745" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2746">neh</tok> <tok id="w-2746" lemma="ihlnamiqui" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihlnamiki|NormalizedLemma=ihlnamiki" >niquihlnamiqui</tok> <tok id="w-2747" >oniquilhuaya<dtok id="w-2747" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2748" form="o"/><dtok id="w-2748" lemma="ilhuia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="ccomp"  deps="3:ccomp" misc="NormalizedForm=nikilwaya|NormalizedLemma=ilwia" head="w-2746" form="niquilhuaya"/></tok> <tok id="w-2749" lemma="papa" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="iobj"  deps="5:iobj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nopapa|NormalizedLemma=papa" head="w-2748">nopapa</tok><tok id="w-2750" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2753">,</tok> <tok id="w-2751" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-2753">“</tok> <tok id="w-2752" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="10:discourse" misc="NormalizedForm=Pues|NormalizedLemma=pues" head="w-2753">Pues</tok> <tok id="w-2753" lemma="huala" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="5:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=xonwiki|NormalizedLemma=wala" head="w-2748">xonhuiqui</tok><tok id="w-2754" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2756">,</tok> <tok id="w-2755" lemma="pahpachoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=2|Person[subj]=1|Polite=Form|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="reparandum"  deps="13:reparandum" misc="NormalizedForm=nomotsonpahpachos|NormalizedLemma=pahpachoa" head="w-2756">nomotzonpahpachoz</tok> <tok id="w-2756" lemma="sobaroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=2|Person[subj]=1|Polite=Form|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="parataxis"  deps="10:parataxis" misc="SpaceAfter=No" head="w-2753">nomoztonsobaroz</tok><tok id="w-2757" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2756">.</tok> <tok id="w-2758" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-2753">”</tok> </s>
<s id="s-206"  text="Huan yeh noyohqui oquipactaya huan nomama noyohqui." labels="partial" text_spa="Y también a mi mamá le gustaba también." sent_id="omitlan_1:28"><tok id="w-2759" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2763">Huan</tok> <tok id="w-2760" lemma="yehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-2763">yeh</tok> <tok id="w-2761" lemma="noyohqui" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=noyohki|NormalizedLemma=noyohki" head="w-2763">noyohqui</tok> <tok id="w-2762" >oquipactaya<dtok id="w-2762" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2763" form="o"/><dtok id="w-2763" lemma="pactia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kipaktaya|NormalizedLemma=paktia"  form="quipactaya"/></tok> <tok id="w-2764" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2765">huan</tok> <tok id="w-2765" lemma="mama" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=nomama|NormalizedLemma=mama" head="w-2763">nomama</tok> <tok id="w-2766" lemma="noyohqui" upos="ADV" deprel="orphan"  deps="8.1:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=noyohki|NormalizedLemma=noyohki" head="w-2765">noyohqui</tok><tok id="w-2767" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2763">.</tok> </s>
<s id="s-207"  sent_id="omitlan_1:29" text_spa="Entonces dije, &#039;Pues, ahora estoy en Estados Unidos hay más oportunidades para nosotros.&#039;" labels="partial" text="Entonces oniquihtoh, “ Pues, axan nica in Estados Unidos cachi cate oportunidades para in tehhuan. ”"><tok id="w-2768" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=Entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-2770">Entonces</tok> <tok id="w-2769" misc="SpaceAfter=No" >oniquihtoh<dtok id="w-2769" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2770" form="o"/><dtok id="w-2770" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihtoh|NormalizedLemma=ihtoa"  form="niquihtoh"/></tok> <tok id="w-2771" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2776">,</tok> <tok id="w-2772" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-2776">“</tok> <tok id="w-2773" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="9:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=Pues|NormalizedLemma=pues" head="w-2776">Pues</tok><tok id="w-2774" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2773">,</tok> <tok id="w-2775" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-2776">axan</tok> <tok id="w-2776" lemma="catqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=nika|NormalizedLemma=katki" head="w-2770">nica</tok> <tok id="w-2777" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2778">in</tok> <tok id="w-2778" lemma="Estados" upos="PROPN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="9:obl" misc="NormalizedForm=estados|NormalizedLemma=estados" head="w-2776">Estados</tok> <tok id="w-2779" lemma="Unidos" upos="PROPN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="flat"  deps="11:flat" misc="NormalizedForm=unidos|NormalizedLemma=unidos" head="w-2778">Unidos</tok> <tok id="w-2780" lemma="cachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-2781">cachi</tok> <tok id="w-2781" lemma="catqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="9:parataxis" misc="NormalizedForm=kate|NormalizedLemma=katki" head="w-2776">cate</tok> <tok id="w-2782" lemma="oportunidad" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=oportunidades|NormalizedLemma=oportunidad" head="w-2781">oportunidades</tok> <tok id="w-2783" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="18:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-2785">para</tok> <tok id="w-2784" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="18:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2785">in</tok> <tok id="w-2785" lemma="tehhuan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="obl"  deps="14:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tehwan|NormalizedLemma=tehwan" head="w-2781">tehhuan</tok><tok id="w-2786" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2776">.</tok> <tok id="w-2787" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-2776">”</tok> </s>
<s id="s-208"  sent_id="omitlan_1:30" labels="partial" text_spa="Y pues fui a la escuela y mi esposo también me apoyó." text="Huan pues oniya in escuela huan notlacauh noyohqui onechpalehue."><tok id="w-2788" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2791">Huan</tok> <tok id="w-2789" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="4:discourse" misc="NormalizedForm=pues|NormalizedLemma=pues" head="w-2791">pues</tok> <tok id="w-2790" >oniya<dtok id="w-2790" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2791" form="o"/><dtok id="w-2791" lemma="yohui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=niya|NormalizedLemma=yowi"  form="niya"/></tok> <tok id="w-2792" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2793">in</tok> <tok id="w-2793" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-2791">escuela</tok> <tok id="w-2794" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2798">huan</tok> <tok id="w-2795" lemma="tlacatl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=notlakaw|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-2798">notlacauh</tok> <tok id="w-2796" lemma="noyohqui" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=noyohki|NormalizedLemma=noyohki" head="w-2798">noyohqui</tok> <tok id="w-2797" misc="SpaceAfter=No" >onechpalehue<dtok id="w-2797" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2798" form="o"/><dtok id="w-2798" lemma="palehuia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=nechpalewe|NormalizedLemma=palewia" head="w-2791" form="nechpalehue"/></tok> <tok id="w-2799" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2791">.</tok> </s>
<s id="s-209"  text="Quihtoa, “ Quema xiyo in escuela, cachi cualli para in teh, huan neh nimitzpalehuiz." labels="partial" text_spa="Dice, &#039;Sí vé a la escuela, es mejor para tí, y yo te voy a apoyar." sent_id="omitlan_1:31"><tok id="w-2800" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kihtoa|NormalizedLemma=ihtoa" >Quihtoa</tok><tok id="w-2801" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2804">,</tok> <tok id="w-2802" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-2804">“</tok> <tok id="w-2803" lemma="quema" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="5:discourse" misc="NormalizedForm=kema|NormalizedLemma=kema" head="w-2804">Quema</tok> <tok id="w-2804" lemma="yahui" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="1:parataxis" misc="NormalizedForm=xiyo|NormalizedLemma=yawi" head="w-2800">xiyo</tok> <tok id="w-2805" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2806">in</tok> <tok id="w-2806" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-2804">escuela</tok><tok id="w-2807" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2809">,</tok> <tok id="w-2808" lemma="cachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-2809">cachi</tok> <tok id="w-2809" lemma="cualli" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="parataxis"  deps="5:parataxis" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-2804">cualli</tok> <tok id="w-2810" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="13:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-2812">para</tok> <tok id="w-2811" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2812">in</tok> <tok id="w-2812" lemma="tehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="obl"  deps="10:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tewatl" head="w-2809">teh</tok><tok id="w-2813" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2816">,</tok> <tok id="w-2814" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="17:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2816">huan</tok> <tok id="w-2815" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2816">neh</tok> <tok id="w-2816" lemma="palehuia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=2|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="10:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nimitspalewis|NormalizedLemma=palewia" head="w-2809">nimitzpalehuiz</tok><tok id="w-2817" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2800">.</tok> </s>
<s id="s-210"  text="Timopalehuizque para teh tiquestudiaroz. ”" text_spa="Nos vamos a apoyar para que tú estudies.&#039;" labels="partial" sent_id="omitlan_1:32"><tok id="w-2818" lemma="palehuia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=timopalewiske|NormalizedLemma=palewia" >Timopalehuizque</tok> <tok id="w-2819" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-2821">para</tok> <tok id="w-2820" lemma="tehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tewatl" head="w-2821">teh</tok> <tok id="w-2821" lemma="estudiaroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="1:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikestudiaros|NormalizedLemma=estudiaroa" head="w-2818">tiquestudiaroz</tok><tok id="w-2822" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2818">.</tok> <tok id="w-2823" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-2818">”</tok> </s>
<s id="s-211"  text_spa="Y de veras yo iba a la escuela cuando tenía treinta años, y él me fue a acompañar a ver la escuela a ver cómo está para que no me perdiera, entonces él fue conmigo." labels="partial" sent_id="omitlan_1:33" text="Huan milahuac oniya in escuela cuando onipiyaya ome caxtol xihuitl, huan yeh onechyolchicahuato otiquitato in escuela a ver queni catqui para amo monimopolo, entonces yeh oya nohuan."><tok id="w-2824" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2827">Huan</tok> <tok id="w-2825" lemma="milahuac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=milawak|NormalizedLemma=milawak" head="w-2827">milahuac</tok> <tok id="w-2826" >oniya<dtok id="w-2826" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2827" form="o"/><dtok id="w-2827" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=niya|NormalizedLemma=yawi"  form="niya"/></tok> <tok id="w-2828" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2829">in</tok> <tok id="w-2829" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-2827">escuela</tok> <tok id="w-2830" lemma="cuando" upos="ADV" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-2832">cuando</tok> <tok id="w-2831" >onipiyaya<dtok id="w-2831" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2832" form="o"/><dtok id="w-2832" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="NormalizedForm=nipiyaya|NormalizedLemma=piya" head="w-2827" form="nipiyaya"/></tok> <tok id="w-2833" lemma="ome" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="11:nummod" misc="NormalizedForm=ome|NormalizedLemma=ome" head="w-2834">ome</tok> <tok id="w-2834" lemma="caxtol" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="12:nummod" misc="NormalizedForm=kaxtol|NormalizedLemma=kaxtol" head="w-2835">caxtol</tok> <tok id="w-2835" lemma="xihuitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=xiwitl|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-2832">xihuitl</tok><tok id="w-2836" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2840">,</tok> <tok id="w-2837" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="17:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2840">huan</tok> <tok id="w-2838" lemma="yehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-2840">yeh</tok> <tok id="w-2839" >onechyolchicahuato<dtok id="w-2839" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="17:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2840" form="o"/><dtok id="w-2840" lemma="yolchicahua" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=nechyolchikawato|NormalizedLemma=yolchikawa" head="w-2827" form="nechyolchicahuato"/></tok> <tok id="w-2841" >otiquitato<dtok id="w-2841" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="19:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2842" form="o"/><dtok id="w-2842" lemma="tiquiti" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="17:parataxis" misc="NormalizedForm=tikitato|NormalizedLemma=tikiti" head="w-2840" form="tiquitato"/></tok> <tok id="w-2843" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="21:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-2844">in</tok> <tok id="w-2844" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="19:obj" misc="NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-2842">escuela</tok> <tok id="w-2845" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="23:mark" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-2846">a</tok> <tok id="w-2846" lemma="ver" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="19:advcl" misc="NormalizedForm=ver|NormalizedLemma=ver" head="w-2842">ver</tok> <tok id="w-2847" lemma="queni" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="25:advmod" misc="NormalizedForm=keni|NormalizedLemma=keni" head="w-2848">queni</tok> <tok id="w-2848" lemma="ca" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="ccomp"  deps="23:ccomp" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=ka" head="w-2846">catqui</tok> <tok id="w-2849" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="29:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-2852">para</tok> <tok id="w-2850" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="29:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-2852">amo</tok> <tok id="w-2851" misc="SpaceAfter=No" >monimopolo<dtok id="w-2851" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="29:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-2852" form="mo"/><dtok id="w-2852" lemma="poloa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="advcl"  deps="23:advcl" misc="NormalizedForm=nimopolo|NormalizedLemma=poloa" head="w-2846" form="nimopolo"/></tok> <tok id="w-2853" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="34:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2857">,</tok> <tok id="w-2854" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="34:advmod" misc="NormalizedForm=entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-2857">entonces</tok> <tok id="w-2855" lemma="yehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="34:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-2857">yeh</tok> <tok id="w-2856" >oya<dtok id="w-2856" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="34:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2857" form="o"/><dtok id="w-2857" lemma="yohui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="29:parataxis" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=yowi" head="w-2852" form="ya"/></tok> <tok id="w-2858" lemma="huan" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obl"  deps="34:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nowan|NormalizedLemma=wan" head="w-2857">nohuan</tok><tok id="w-2859" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2827">.</tok> </s>
<s id="s-212"  sent_id="omitlan_1:34" labels="partial" text_spa="Bueno, y ahí me inscribí, y ahí fui a estudiar dos años y tres meses, y ahí ya me dieron todos mis papeles." text="Bueno, huan ompa neh onimihcuiloto, huan ompa yonimomachtito ome xihuitl huan yeyi tlapohual, huan ompa yonechmacaque nochten noamahuan."><tok id="w-2860" lemma="bueno" upos="INTJ" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="7:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=Bueno|NormalizedLemma=bueno" head="w-2866">Bueno</tok><tok id="w-2861" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2866">,</tok> <tok id="w-2862" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2866">huan</tok> <tok id="w-2863" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-2866">ompa</tok> <tok id="w-2864" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2866">neh</tok> <tok id="w-2865" misc="SpaceAfter=No" >onimihcuiloto<dtok id="w-2865" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2866" form="o"/><dtok id="w-2866" lemma="ihcuiloa" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[subj]=Plur|Person[subj]=2|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nimihkwiloto|NormalizedLemma=ihkwiloa"  form="nimihcuiloto"/></tok> <tok id="w-2867" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2872">,</tok> <tok id="w-2868" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2872">huan</tok> <tok id="w-2869" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-2872">ompa</tok> <tok id="w-2870" >yonimomachtito<dtok id="w-2870" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-2872" form="y"/><dtok id="w-2871" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2872" form="o"/><dtok id="w-2872" lemma="machtia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=nimomachtito|NormalizedLemma=machtia" head="w-2866" form="nimomachtito"/></tok> <tok id="w-2873" lemma="ome" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="15:nummod" misc="NormalizedForm=ome|NormalizedLemma=ome" head="w-2874">ome</tok> <tok id="w-2874" lemma="xihuitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="NormalizedForm=xiwitl|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-2872">xihuitl</tok> <tok id="w-2875" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="18:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2877">huan</tok> <tok id="w-2876" lemma="yeyi" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="18:nummod" misc="NormalizedForm=yeyi|NormalizedLemma=yeyi" head="w-2877">yeyi</tok> <tok id="w-2877" lemma="tlapohual" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="conj"  deps="15:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlapowal|NormalizedLemma=tlapowal" head="w-2874">tlapohual</tok><tok id="w-2878" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="24:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2883">,</tok> <tok id="w-2879" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="24:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2883">huan</tok> <tok id="w-2880" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="24:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-2883">ompa</tok> <tok id="w-2881" >yonechmacaque<dtok id="w-2881" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="24:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-2883" form="y"/><dtok id="w-2882" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="24:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2883" form="o"/><dtok id="w-2883" lemma="maca" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="13:conj" misc="NormalizedForm=nechmakake|NormalizedLemma=maka" head="w-2872" form="nechmacaque"/></tok> <tok id="w-2884" lemma="nochi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="26:advmod" misc="NormalizedForm=nochten|NormalizedLemma=nochi" head="w-2885">nochten</tok> <tok id="w-2885" lemma="amatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="24:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=noamawan|NormalizedLemma=amatl" head="w-2883">noamahuan</tok><tok id="w-2886" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2866">.</tok> </s>
<s id="s-213"  sent_id="omitlan_1:35" text_spa="Ya tengo mi licencia." labels="partial" text="Ya nicpiya nolicencia."><tok id="w-2887" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2888">Ya</tok> <tok id="w-2888" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikpiya|NormalizedLemma=piya" >nicpiya</tok> <tok id="w-2889" lemma="licencia" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nolicencia|NormalizedLemma=lisensia" head="w-2888">nolicencia</tok><tok id="w-2890" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2888">.</tok> </s>
<s id="s-214"  text="Axan ya nitiquitoc de masajista." labels="partial" text_spa="Ahora ya estoy trabajando de masajista." sent_id="omitlan_1:36"><tok id="w-2891" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-2893">Axan</tok> <tok id="w-2892" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2893">ya</tok> <tok id="w-2893" lemma="tiquiti" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nitikitok|NormalizedLemma=tikiti" >nitiquitoc</tok> <tok id="w-2894" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-2895">de</tok> <tok id="w-2895" lemma="masajista" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=masajista|NormalizedLemma=masajista" head="w-2893">masajista</tok><tok id="w-2896" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2893">.</tok> </s>
<s id="s-215"  labels="partial" text_spa="Casi tengo quizás como una semana de veras ya trabajando." sent_id="omitlan_1:37" text="Yaqui nipiya xa queme ce semana de milahuac ya nitiquitoc."><tok id="w-2897" lemma="yaqui" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=yaki|NormalizedLemma=yaki" head="w-2898">Yaqui</tok> <tok id="w-2898" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nipiya|NormalizedLemma=piya" >nipiya</tok> <tok id="w-2899" lemma="xa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=xa|NormalizedLemma=xa" head="w-2902">xa</tok> <tok id="w-2900" lemma="queme" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=keme|NormalizedLemma=keme" head="w-2902">queme</tok> <tok id="w-2901" lemma="ce" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="6:nummod" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-2902">ce</tok> <tok id="w-2902" lemma="semana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="NormalizedForm=semana|NormalizedLemma=semana" head="w-2898">semana</tok> <tok id="w-2903" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-2906">de</tok> <tok id="w-2904" lemma="milahuac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=milawak|NormalizedLemma=milawak" head="w-2906">milahuac</tok> <tok id="w-2905" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2906">ya</tok> <tok id="w-2906" lemma="tiquiti" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nitikitok|NormalizedLemma=tikiti" head="w-2898">nitiquitoc</tok><tok id="w-2907" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2898">.</tok> </s>
<s id="s-216"  text_spa="Y quiero decir estas palabras, como estoy muy feliz porque todo lo que pensaba siento que ahora ya lo tengo, pues trabajo de masajista." labels="partial" sent_id="omitlan_1:38" text="Huan niniqui niquihtoz nin palabras, queme cimi nica niyolpactoc porque nochten tlen oninimilaya nimachilia ya que nicpiya, pues ya nitiquitoc de masajista."><tok id="w-2908" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="2:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2909">Huan</tok> <tok id="w-2909" lemma="niqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=niniki|NormalizedLemma=niki" >niniqui</tok> <tok id="w-2910" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="2:xcomp" misc="NormalizedForm=nikihtos|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-2909">niquihtoz</tok> <tok id="w-2911" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-2912">nin</tok> <tok id="w-2912" lemma="palabra" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=palabras|NormalizedLemma=palabra" head="w-2910">palabras</tok><tok id="w-2913" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2917">,</tok> <tok id="w-2914" lemma="queme" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=keme|NormalizedLemma=keme" head="w-2917">queme</tok> <tok id="w-2915" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-2917">cimi</tok> <tok id="w-2916" lemma="catqui" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="cop"  deps="10:cop" misc="NormalizedForm=nika|NormalizedLemma=katki" head="w-2917">nica</tok> <tok id="w-2917" lemma="yolpaqui" upos="VERB" xpos="paqui" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="Cmpnd=yol#paqui|NormalizedForm=niyolpaktok|NormalizedLemma=yolpaki" head="w-2910">niyolpactoc</tok> <tok id="w-2918" lemma="porque" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="16:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-2923">porque</tok> <tok id="w-2919" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="obj"  deps="19:obj" misc="NormalizedForm=nochten|NormalizedLemma=nochi" head="w-2926">nochten</tok> <tok id="w-2920" lemma="tleno" upos="PRON" deprel="obj"  deps="15:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tleno" head="w-2922">tlen</tok> <tok id="w-2921" >oninimilaya<dtok id="w-2921" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2922" form="o"/><dtok id="w-2922" lemma="nimilia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="acl"  deps="12:acl" misc="NormalizedForm=ninimilaya|NormalizedLemma=nimilia" head="w-2919" form="ninimilaya"/></tok> <tok id="w-2923" lemma="machilia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=nimachilia|NormalizedLemma=machilia" head="w-2917">nimachilia</tok> <tok id="w-2924" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2923">ya</tok> <tok id="w-2925" lemma="que" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="19:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-2926">que</tok> <tok id="w-2926" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="ccomp"  deps="16:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nikpiya|NormalizedLemma=piya" head="w-2923">nicpiya</tok><tok id="w-2927" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="23:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2930">,</tok> <tok id="w-2928" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="23:discourse" misc="NormalizedForm=pues|NormalizedLemma=pues" head="w-2930">pues</tok> <tok id="w-2929" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="23:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-2930">ya</tok> <tok id="w-2930" lemma="tiquiti" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="19:parataxis" misc="NormalizedForm=nitikitok|NormalizedLemma=tikiti" head="w-2926">nitiquitoc</tok> <tok id="w-2931" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="25:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-2932">de</tok> <tok id="w-2932" lemma="masajista" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="23:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=masajista|NormalizedLemma=masajista" head="w-2930">masajista</tok><tok id="w-2933" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2909">.</tok> </s>
<s id="s-217"  text_spa="Y estoy muy feliz donde yo estoy muy cerquita de mi casa." labels="partial" sent_id="omitlan_1:39" text="Huan cimi niyolpactoc campa neh nica cimi cerquita de nochan."><tok id="w-2934" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2936">Huan</tok> <tok id="w-2935" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-2936">cimi</tok> <tok id="w-2936" lemma="yolpaqui" upos="VERB" xpos="paqui" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Cmpnd=yol#paqui|NormalizedForm=niyolpaktok|NormalizedLemma=yolpaki" >niyolpactoc</tok> <tok id="w-2937" lemma="campa" upos="ADV" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-2939">campa</tok> <tok id="w-2938" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2939">neh</tok> <tok id="w-2939" lemma="catqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="csubj"  deps="8:csubj" misc="NormalizedForm=nika|NormalizedLemma=katki" head="w-2941">nica</tok> <tok id="w-2940" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-2941">cimi</tok> <tok id="w-2941" lemma="cerca" upos="ADJ" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=cerquita|NormalizedLemma=serka" head="w-2936">cerquita</tok> <tok id="w-2942" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="10:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-2943">de</tok> <tok id="w-2943" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nochan|NormalizedLemma=chantli" head="w-2941">nochan</tok><tok id="w-2944" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2936">.</tok> </s>
<s id="s-218"  sent_id="omitlan_1:40" text_spa="Voy y vengo para ver nuestro perro." labels="partial" text="Niyo huan nihuitz niquitaqui notzcuin."><tok id="w-2945" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=niyo|NormalizedLemma=yawi" >Niyo</tok> <tok id="w-2946" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-2947">huan</tok> <tok id="w-2947" lemma="huitz" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="NormalizedForm=niwits|NormalizedLemma=wits" head="w-2945">nihuitz</tok> <tok id="w-2948" lemma="itta" upos="VERB" feats="Movement=Ven|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=nikitaki|NormalizedLemma=itta" head="w-2947">niquitaqui</tok> <tok id="w-2949" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=notskwin|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-2948">notzcuin</tok><tok id="w-2950" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2945">.</tok> </s>
<s id="s-219"  text="O! Milahuac neh nicpiya ce itzcuintli, itoca Cooper." text_spa="O! De veras yo tengo un perrito, se llama Cooper." labels="partial" sent_id="omitlan_1:41"><tok id="w-2951" lemma="o" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="5:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2955">O</tok><tok id="w-2952" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-2951">!</tok> <tok id="w-2953" lemma="milahuac" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="5:discourse" misc="NormalizedForm=milawak|NormalizedLemma=milawak" head="w-2955">Milahuac</tok> <tok id="w-2954" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2955">neh</tok> <tok id="w-2955" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikpiya|NormalizedLemma=piya" >nicpiya</tok> <tok id="w-2956" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-2957">ce</tok> <tok id="w-2957" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-2955">itzcuintli</tok><tok id="w-2958" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2960">,</tok> <tok id="w-2959" lemma="tooca" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=tooka" head="w-2960">itoca</tok> <tok id="w-2960" lemma="Cooper" upos="PROPN" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=cooper|NormalizedLemma=kooper" head="w-2955">Cooper</tok><tok id="w-2961" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2955">.</tok> </s>
<s id="s-220"  text="Xamo Cooper?" sent_id="omitlan_1:42" text_spa="Verdad Cooper?" labels="partial"><tok id="w-2962" lemma="xamo" upos="INTJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" >Xamo</tok> <tok id="w-2963" lemma="Cooper" upos="PROPN" deprel="vocative"  deps="1:vocative" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=cooper|NormalizedLemma=kooper" head="w-2962">Cooper</tok><tok id="w-2964" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-2962">?</tok> </s>
<s id="s-221"  labels="partial" text_spa="Me estás escuchando?" sent_id="omitlan_1:43" text="Tinechcactoc?"><tok id="w-2965" lemma="caqui" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tinechkaktok|NormalizedLemma=kaki" >Tinechcactoc</tok><tok id="w-2966" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-2965">?</tok> </s>
<s id="s-222"  sent_id="omitlan_1:44" labels="partial" text_spa="Está aquí acostado mi perro, sí." text="Yeh nican huitztoc notzcuin, quema."><tok id="w-2967" lemma="yehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="dislocated"  deps="3:dislocated" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-2969">Yeh</tok> <tok id="w-2968" lemma="nican" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-2969">nican</tok> <tok id="w-2969" lemma="huitzi" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=witstok|NormalizedLemma=witsi" >huitztoc</tok> <tok id="w-2970" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=notskwin|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-2969">notzcuin</tok><tok id="w-2971" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2972">,</tok> <tok id="w-2972" lemma="quema" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="3:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kema|NormalizedLemma=kema" head="w-2969">quema</tok><tok id="w-2973" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2969">.</tok> </s>
<s id="s-223"  text="Niquihtoz neh de notzcuin." sent_id="omitlan_1:45" labels="partial" text_spa="Voy a contar de mi perro."><tok id="w-2974" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihtos|NormalizedLemma=ihtoa" >Niquihtoz</tok> <tok id="w-2975" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-2974">neh</tok> <tok id="w-2976" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-2977">de</tok> <tok id="w-2977" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=notskwin|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-2974">notzcuin</tok><tok id="w-2978" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2974">.</tok> </s>
<s id="s-224"  text_spa="Porqué tenemos este perro?" labels="partial" sent_id="omitlan_1:46" text="Queye ticpiyah nin itzcuintli?"><tok id="w-2979" lemma="queye" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=keye|NormalizedLemma=keye" head="w-2980">Queye</tok> <tok id="w-2980" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tikpiyah|NormalizedLemma=piya" >ticpiyah</tok> <tok id="w-2981" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-2982">nin</tok> <tok id="w-2982" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-2980">itzcuintli</tok><tok id="w-2983" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-2980">?</tok> </s>
<s id="s-225"  text="Por notlahuical." text_spa="Por mi esposo." labels="partial" sent_id="omitlan_1:47"><tok id="w-2984" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="2:case" misc="NormalizedForm=Por|NormalizedLemma=por" head="w-2985">Por</tok> <tok id="w-2985" lemma="tlahuical" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=notlawikal|NormalizedLemma=tlawikal" >notlahuical</tok><tok id="w-2986" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2985">.</tok> </s>
<s id="s-226"  sent_id="omitlan_1:48" labels="partial" text_spa="Dijo, &#039;Vámonos veamos un perro, sólo veamoslo no lo vamos a llevar.&#039;" text="Yeh oquihtoh, “ Chuhue mo cequitta ce itzcuintli, zan mo cequitta amo cechualicaz. ”"><tok id="w-2987" lemma="yehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-2989">Yeh</tok> <tok id="w-2988" misc="SpaceAfter=No" >oquihtoh<dtok id="w-2988" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-2989" form="o"/><dtok id="w-2989" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa"  form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-2990" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-2992">,</tok> <tok id="w-2991" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-2992">“</tok> <tok id="w-2992" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=chuwe|NormalizedLemma=yawi" head="w-2989">Chuhue</tok> <tok id="w-2993" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-2994">mo</tok> <tok id="w-2994" lemma="itta" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=sekitta|NormalizedLemma=itta" head="w-2992">cequitta</tok> <tok id="w-2995" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-2996">ce</tok> <tok id="w-2996" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-2994">itzcuintli</tok><tok id="w-2997" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3000">,</tok> <tok id="w-2998" lemma="zan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-3000">zan</tok> <tok id="w-2999" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3000">mo</tok> <tok id="w-3000" lemma="itta" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=sekitta|NormalizedLemma=itta" head="w-2994">cequitta</tok> <tok id="w-3001" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-3002">amo</tok> <tok id="w-3002" lemma="hualica" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="parataxis"  deps="14:parataxis" misc="SpaceAfter=No" head="w-3000">cechualicaz</tok><tok id="w-3003" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-2992">.</tok> <tok id="w-3004" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-2992">”</tok> </s>
<s id="s-227"  sent_id="omitlan_1:49" labels="partial" text_spa="Y dije &#039;de veras?&#039;" text="Huan oniquihtoh “ milahuac? ”"><tok id="w-3005" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3007">Huan</tok> <tok id="w-3006" >oniquihtoh<dtok id="w-3006" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3007" form="o"/><dtok id="w-3007" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihtoh|NormalizedLemma=ihtoa"  form="niquihtoh"/></tok> <tok id="w-3008" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-3009">“</tok> <tok id="w-3009" lemma="milahuac" upos="INTJ" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=milawak|NormalizedLemma=milawak" head="w-3007">milahuac</tok><tok id="w-3010" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-3009">?</tok> <tok id="w-3011" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-3009">”</tok> </s>
<s id="s-228"  text="Huan oquihtoh notlahuical “ quema. ”" sent_id="omitlan_1:50" labels="partial" text_spa="Y mi esposo dijo &#039;sí.&#039;"><tok id="w-3012" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3014">Huan</tok> <tok id="w-3013" >oquihtoh<dtok id="w-3013" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3014" form="o"/><dtok id="w-3014" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa"  form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-3015" lemma="tlahuical" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=notlawikal|NormalizedLemma=tlawikal" head="w-3014">notlahuical</tok> <tok id="w-3016" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-3017">“</tok> <tok id="w-3017" lemma="quema" upos="INTJ" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kema|NormalizedLemma=kema" head="w-3014">quema</tok><tok id="w-3018" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3017">.</tok> <tok id="w-3019" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-3017">”</tok> </s>
<s id="s-229"  text_spa="Y él sólo me estaba engañano porque fuimos donde habían perros y quisimos y llevamos este perrito." labels="partial" sent_id="omitlan_1:51" text="Huan yeh zan onechcahcayau porque otiyahque campa ocatca itzcuime huan otictlazohtlaque huan otichualicaque nin itzcuintzintli."><tok id="w-3020" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3024">Huan</tok> <tok id="w-3021" lemma="yehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-3024">yeh</tok> <tok id="w-3022" lemma="zan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-3024">zan</tok> <tok id="w-3023" >onechcahcayau<dtok id="w-3023" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3024" form="o"/><dtok id="w-3024" lemma="cahcayahua" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root"  form="nechcahcayau"/></tok> <tok id="w-3025" lemma="porque" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="8:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-3027">porque</tok> <tok id="w-3026" >otiyahque<dtok id="w-3026" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3027" form="o"/><dtok id="w-3027" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="NormalizedForm=tiyahke|NormalizedLemma=yawi" head="w-3024" form="tiyahque"/></tok> <tok id="w-3028" lemma="campa" upos="ADV" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-3030">campa</tok> <tok id="w-3029" >ocatca<dtok id="w-3029" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3030" form="o"/><dtok id="w-3030" lemma="catqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-3027" form="catca"/></tok> <tok id="w-3031" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwime|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-3030">itzcuime</tok> <tok id="w-3032" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="15:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3034">huan</tok> <tok id="w-3033" >otictlazohtlaque<dtok id="w-3033" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3034" form="o"/><dtok id="w-3034" lemma="tlazohtla" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=tiktlasohtlake|NormalizedLemma=tlasohtla" head="w-3027" form="tictlazohtlaque"/></tok> <tok id="w-3035" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="18:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3037">huan</tok> <tok id="w-3036" >otichualicaque<dtok id="w-3036" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="18:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3037" form="o"/><dtok id="w-3037" lemma="hualica" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="15:conj" misc="NormalizedForm=tikwalikake|NormalizedLemma=walika" head="w-3034" form="tichualicaque"/></tok> <tok id="w-3038" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="20:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-3039">nin</tok> <tok id="w-3039" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Degree=Dim|Number=Sing" deprel="obj"  deps="18:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwintsintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-3037">itzcuintzintli</tok><tok id="w-3040" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3024">.</tok> </s>
<s id="s-230"  labels="partial" text_spa="Es gris." sent_id="omitlan_1:52" text="Yeh nixtic."><tok id="w-3041" lemma="yehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-3042">Yeh</tok> <tok id="w-3042" lemma="nixtic" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nixtik|NormalizedLemma=nixtik" >nixtic</tok><tok id="w-3043" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3042">.</tok> </s>
<s id="s-231"  text_spa="Es de raza pitbull" labels="partial" sent_id="omitlan_1:53" text="Yeh de raza pitbull."><tok id="w-3044" lemma="yehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-3046">Yeh</tok> <tok id="w-3045" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="3:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3046">de</tok> <tok id="w-3046" lemma="raza" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=raza|NormalizedLemma=raza" >raza</tok> <tok id="w-3047" lemma="pitbull" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pitbull|NormalizedLemma=pitbull" head="w-3046">pitbull</tok><tok id="w-3048" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3046">.</tok> </s>
<s id="s-232"  sent_id="omitlan_1:54" labels="partial" text_spa="Ahora aquí tenemos perro lo amamos mucho mi esposo y yo sentimos como si fuera nuestro bebé." text="Axan nican ticpixtoque in itzcuintli yeh cimi tictlazohtlah notlahuical huan neh timachiliah xa toconeuh."><tok id="w-3049" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-3051">Axan</tok> <tok id="w-3050" lemma="nican" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-3051">nican</tok> <tok id="w-3051" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tikpixtoke|NormalizedLemma=piya" >ticpixtoque</tok> <tok id="w-3052" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-3053">in</tok> <tok id="w-3053" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-3051">itzcuintli</tok> <tok id="w-3054" lemma="yehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-3056">yeh</tok> <tok id="w-3055" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-3056">cimi</tok> <tok id="w-3056" lemma="tlazohtla" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=tiktlasohtlah|NormalizedLemma=tlasohtla" head="w-3051">tictlazohtlah</tok> <tok id="w-3057" lemma="tlahuical" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=notlawikal|NormalizedLemma=tlawikal" head="w-3056">notlahuical</tok> <tok id="w-3058" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3059">huan</tok> <tok id="w-3059" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-3057">neh</tok> <tok id="w-3060" lemma="machilia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="NormalizedForm=timachiliah|NormalizedLemma=machilia" head="w-3056">timachiliah</tok> <tok id="w-3061" lemma="xa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=xa|NormalizedLemma=xa" head="w-3062">xa</tok> <tok id="w-3062" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obl"  deps="12:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tokonew|NormalizedLemma=konetl" head="w-3060">toconeuh</tok><tok id="w-3063" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3051">.</tok> </s>
<s id="s-233"  text="Nochipa nochi yohualme cochi tohuan." sent_id="omitlan_1:55" labels="partial" text_spa="Siempre todas las noches duerme con nosotros."><tok id="w-3064" lemma="nochipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochipa" head="w-3067">Nochipa</tok> <tok id="w-3065" lemma="nochi" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-3066">nochi</tok> <tok id="w-3066" lemma="yohual" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=yowalme|NormalizedLemma=yowal" head="w-3067">yohualme</tok> <tok id="w-3067" lemma="cochi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kochi|NormalizedLemma=kochi" >cochi</tok> <tok id="w-3068" lemma="huan" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=towan|NormalizedLemma=wan" head="w-3067">tohuan</tok><tok id="w-3069" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3067">.</tok> </s>
<s id="s-234"  text="Hasta quemazá nimachilia que acmo niaqui ich in cama porque yeh nochipa cochi tohuan." text_spa="Hasta a veces siento que ya no cabemos en la cama porque él siempre duerme con nosotros." labels="partial" sent_id="omitlan_1:56"><tok id="w-3070" lemma="hasta" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="NormalizedForm=Hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-3072">Hasta</tok> <tok id="w-3071" lemma="quemazá" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=kemasá|NormalizedLemma=kemasá" head="w-3072">quemazá</tok> <tok id="w-3072" lemma="machilia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nimachilia|NormalizedLemma=machilia" >nimachilia</tok> <tok id="w-3073" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-3075">que</tok> <tok id="w-3074" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-3075">acmo</tok> <tok id="w-3075" lemma="aqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="ccomp"  deps="3:ccomp" misc="NormalizedForm=niaki|NormalizedLemma=aki" head="w-3072">niaqui</tok> <tok id="w-3076" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3075">ich</tok> <tok id="w-3077" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-3078">in</tok> <tok id="w-3078" lemma="cama" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="NormalizedForm=kama|NormalizedLemma=kama" head="w-3076">cama</tok> <tok id="w-3079" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-3082">porque</tok> <tok id="w-3080" lemma="yehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-3082">yeh</tok> <tok id="w-3081" lemma="nochipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochipa" head="w-3082">nochipa</tok> <tok id="w-3082" lemma="cochi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=kochi|NormalizedLemma=kochi" head="w-3075">cochi</tok> <tok id="w-3083" lemma="huan" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=towan|NormalizedLemma=wan" head="w-3082">tohuan</tok><tok id="w-3084" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3072">.</tok> </s>
<s id="s-235"  sent_id="omitlan_1:57" labels="partial" text_spa="Y ronca como yo!" text="Huan cochzoloni queme neh!"><tok id="w-3085" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="2:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3086">Huan</tok> <tok id="w-3086" lemma="cochzoloni" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kochsoloni|NormalizedLemma=kochsoloni" >cochzoloni</tok> <tok id="w-3087" lemma="queme" upos="ADP" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=keme|NormalizedLemma=keme" head="w-3088">queme</tok> <tok id="w-3088" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-3086">neh</tok><tok id="w-3089" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-3086">!</tok> </s>
<s id="s-236"  labels="partial" text_spa="Pobre de mi esposo, hasta no puede dormir." sent_id="omitlan_1:59" text="Pobre de notlahuical, hasta amo huili cochi."><tok id="w-3090" lemma="pobre" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="amod"  deps="3:amod" misc="NormalizedForm=Pobre|NormalizedLemma=pobre" head="w-3092">Pobre</tok> <tok id="w-3091" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="3:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3092">de</tok> <tok id="w-3092" lemma="tlahuical" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=notlawikal|NormalizedLemma=tlawikal" head="w-3097">notlahuical</tok><tok id="w-3093" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3092">,</tok> <tok id="w-3094" lemma="hasta" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="8:mark" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-3097">hasta</tok> <tok id="w-3095" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-3097">amo</tok> <tok id="w-3096" lemma="huili" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=wili|NormalizedLemma=wili" head="w-3097">huili</tok> <tok id="w-3097" lemma="cochi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kochi|NormalizedLemma=kochi" >cochi</tok><tok id="w-3098" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3097">.</tok> </s>
<s id="s-237"  text="Bueno za ye oniniquiya niquihtoz nin ce historia y occiqui historias cana niquihtoz cana occe tonal, pero axan za ye nin." labels="partial" text_spa="Bueno sólo quería contar esta historia y otras historias quizás cuente otro día, pero ahora soló esto." sent_id="omitlan_1:60"><tok id="w-3099" lemma="bueno" upos="INTJ" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="5:discourse" misc="NormalizedForm=Bueno|NormalizedLemma=bueno" head="w-3103">Bueno</tok> <tok id="w-3100" lemma="za" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=sa" head="w-3103">za</tok> <tok id="w-3101" lemma="ya" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="2:fixed" misc="NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=ya" head="w-3100">ye</tok> <tok id="w-3102" >oniniquiya<dtok id="w-3102" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3103" form="o"/><dtok id="w-3103" lemma="niqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ninikiya|NormalizedLemma=niki"  form="niniquiya"/></tok> <tok id="w-3104" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="5:xcomp" misc="NormalizedForm=nikihtos|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-3103">niquihtoz</tok> <tok id="w-3105" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-3107">nin</tok> <tok id="w-3106" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3107">ce</tok> <tok id="w-3107" lemma="historia" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="NormalizedForm=historia|NormalizedLemma=historia" head="w-3104">historia</tok> <tok id="w-3108" lemma="y" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="14:cc" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=y" head="w-3112">y</tok> <tok id="w-3109" lemma="ciqui" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=oksiki|NormalizedLemma=siki" head="w-3110">occiqui</tok> <tok id="w-3110" lemma="historia" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="14:obj" misc="NormalizedForm=historias|NormalizedLemma=historia" head="w-3112">historias</tok> <tok id="w-3111" lemma="cana" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=kana|NormalizedLemma=kana" head="w-3112">cana</tok> <tok id="w-3112" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=nikihtos|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-3103">niquihtoz</tok> <tok id="w-3113" lemma="cana" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=kana|NormalizedLemma=kana" head="w-3115">cana</tok> <tok id="w-3114" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=okse|NormalizedLemma=se" head="w-3115">occe</tok> <tok id="w-3115" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="14:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-3112">tonal</tok><tok id="w-3116" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="23:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3121">,</tok> <tok id="w-3117" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="23:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-3121">pero</tok> <tok id="w-3118" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="23:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-3121">axan</tok> <tok id="w-3119" lemma="za" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="23:advmod" misc="NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=sa" head="w-3121">za</tok> <tok id="w-3120" lemma="ya" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="21:fixed" misc="NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=ya" head="w-3119">ye</tok> <tok id="w-3121" lemma="nin" upos="PRON" deprel="conj"  deps="14:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-3112">nin</tok><tok id="w-3122" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3103">.</tok> </s>
<s id="s-238"  sent_id="omitlan_1:61" text_spa="Nos vemos." labels="partial" text="Timotah."><tok id="w-3123" lemma="itta" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=timotah|NormalizedLemma=itta" >Timotah</tok><tok id="w-3124" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3123">.</tok> </s>
<s id="s-239"  text="Neh notoca Mariana." labels="partial" text_spa="Me llamo Mariana." sent_id="omitlan_2:1"><tok id="w-3125" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-3126">Neh</tok> <tok id="w-3126" lemma="toca" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=notoka|NormalizedLemma=toka" head="w-3127">notoca</tok> <tok id="w-3127" lemma="Mariana" upos="PROPN" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mariana|NormalizedLemma=mariana" >Mariana</tok><tok id="w-3128" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3127">.</tok> </s>
<s id="s-240"  text="Neh oniyol ich ce altipetl itoca Omitlán, quihtozniqui lugar de huesos." text_spa="Vivo en un pueblo que se llama Omitlán, que quiere decir lugar de huesos." labels="partial" sent_id="omitlan_2:2"><tok id="w-3129" lemma="nehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-3131">Neh</tok> <tok id="w-3130" >oniyol<dtok id="w-3130" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3131" form="o"/><dtok id="w-3131" lemma="yoli" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=niyol|NormalizedLemma=yoli"  form="niyol"/></tok> <tok id="w-3132" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3131">ich</tok> <tok id="w-3133" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3134">ce</tok> <tok id="w-3134" lemma="altipetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="NormalizedForm=altipetl|NormalizedLemma=altipetl" head="w-3132">altipetl</tok> <tok id="w-3135" lemma="toca" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-3136">itoca</tok> <tok id="w-3136" lemma="Omitlán" upos="PROPN" deprel="acl"  deps="6:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=omitlán|NormalizedLemma=omitlán" head="w-3134">Omitlán</tok><tok id="w-3137" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3138">,</tok> <tok id="w-3138" lemma="ihtozniqui" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="acl"  deps="8:acl" misc="NormalizedForm=kihtosniki|NormalizedLemma=ihtosniki" head="w-3136">quihtozniqui</tok> <tok id="w-3139" lemma="lugar" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="13:nmod" misc="NormalizedForm=lugar|NormalizedLemma=lugar" head="w-3141">lugar</tok> <tok id="w-3140" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="13:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3141">de</tok> <tok id="w-3141" lemma="hueso" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=huesos|NormalizedLemma=weso" head="w-3138">huesos</tok><tok id="w-3142" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3131">.</tok> </s>
<s id="s-241"  labels="partial" text_spa="Bueno yo voy a contar una historia cuando tenía diez años y tengo un hermano que se llama Darío, él tenía ocho años y recuerdo que teníamos muchos borregos, quizás como quince." sent_id="omitlan_2:3" text="Bueno neh niquihtoz ce historia cuando neh onipiyaya mahtlactl xihuitl huan nicpiya ce nocni yeh itoca Darío, yeh ocpiyaya chichueyi xihuitl huan niquihlnamiqui otiquimpiyayah mique ichcame, xa queme ce caxtol."><tok id="w-3143" lemma="bueno" upos="INTJ" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="3:discourse" misc="NormalizedForm=Bueno|NormalizedLemma=bueno" head="w-3145">Bueno</tok> <tok id="w-3144" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-3145">neh</tok> <tok id="w-3145" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihtos|NormalizedLemma=ihtoa" >niquihtoz</tok> <tok id="w-3146" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3147">ce</tok> <tok id="w-3147" lemma="historia" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=historia|NormalizedLemma=historia" head="w-3145">historia</tok> <tok id="w-3148" lemma="cuando" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-3151">cuando</tok> <tok id="w-3149" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-3151">neh</tok> <tok id="w-3150" >onipiyaya<dtok id="w-3150" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3151" form="o"/><dtok id="w-3151" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="acl"  deps="5:acl" misc="NormalizedForm=nipiyaya|NormalizedLemma=piya" head="w-3147" form="nipiyaya"/></tok> <tok id="w-3152" lemma="mahtlactl" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="11:nummod" misc="NormalizedForm=mahtlaktl|NormalizedLemma=mahtlaktl" head="w-3153">mahtlactl</tok> <tok id="w-3153" lemma="xihuitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="NormalizedForm=xiwitl|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-3151">xihuitl</tok> <tok id="w-3154" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3155">huan</tok> <tok id="w-3155" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=nikpiya|NormalizedLemma=piya" head="w-3151">nicpiya</tok> <tok id="w-3156" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3157">ce</tok> <tok id="w-3157" lemma="icni" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="NormalizedForm=nokni|NormalizedLemma=ikni" head="w-3155">nocni</tok> <tok id="w-3158" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nmod"  deps="17:nmod" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-3159">yeh</tok> <tok id="w-3159" lemma="toca" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="18:nsubj" misc="NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-3160">itoca</tok> <tok id="w-3160" lemma="Darío" upos="PROPN" deprel="acl"  deps="15:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=darío|NormalizedLemma=darío" head="w-3157">Darío</tok><tok id="w-3161" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3164">,</tok> <tok id="w-3162" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="22:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-3164">yeh</tok> <tok id="w-3163" >ocpiyaya<dtok id="w-3163" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="22:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3164" form="o"/><dtok id="w-3164" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="acl"  deps="15:acl" misc="NormalizedForm=kpiyaya|NormalizedLemma=piya" head="w-3157" form="cpiyaya"/></tok> <tok id="w-3165" lemma="chichueyi" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="24:nummod" head="w-3166">chichueyi</tok> <tok id="w-3166" lemma="xihuitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="22:obj" misc="NormalizedForm=xiwitl|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-3164">xihuitl</tok> <tok id="w-3167" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="26:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3168">huan</tok> <tok id="w-3168" lemma="ihlnamiqui" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=nikihlnamiki|NormalizedLemma=ihlnamiki" head="w-3145">niquihlnamiqui</tok> <tok id="w-3169" >otiquimpiyayah<dtok id="w-3169" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="28:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3170" form="o"/><dtok id="w-3170" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="ccomp"  deps="26:ccomp" misc="NormalizedForm=tikimpiyayah|NormalizedLemma=piya" head="w-3168" form="tiquimpiyayah"/></tok> <tok id="w-3171" lemma="miac" upos="DET" deprel="det"  deps="30:det" misc="NormalizedForm=mike|NormalizedLemma=miak" head="w-3172">mique</tok> <tok id="w-3172" lemma="ichcatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="28:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ichkame|NormalizedLemma=ichkatl" head="w-3170">ichcame</tok><tok id="w-3173" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="35:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3177">,</tok> <tok id="w-3174" lemma="xa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="35:advmod" misc="NormalizedForm=xa|NormalizedLemma=xa" head="w-3177">xa</tok> <tok id="w-3175" lemma="queme" upos="ADV" deprel="case"  deps="35:case" misc="NormalizedForm=keme|NormalizedLemma=keme" head="w-3177">queme</tok> <tok id="w-3176" lemma="ce" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="35:nummod" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3177">ce</tok> <tok id="w-3177" lemma="caxtol" upos="NUM" deprel="acl"  deps="30:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kaxtol|NormalizedLemma=kaxtol" head="w-3172">caxtol</tok><tok id="w-3178" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3145">.</tok> </s>
<s id="s-242"  text="Huan otiyayah otitlapiyayah ich ce lugar que itoca Cohtla , huan occe lugar que itoca Zaloncuatlauhco ." text_spa="Y ibamos a cuidar en un lugar que se llama Cohtla, y otro lugar que se llama Zaloncuatlauhco ." labels="partial" sent_id="omitlan_2:4"><tok id="w-3179" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3181">Huan</tok> <tok id="w-3180" >otiyayah<dtok id="w-3180" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3181" form="o"/><dtok id="w-3181" lemma="yawi" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tiyayah|NormalizedLemma=yawi"  form="tiyayah"/></tok> <tok id="w-3182" >otitlapiyayah<dtok id="w-3182" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3183" form="o"/><dtok id="w-3183" lemma="tlapiya" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=titlapiyayah|NormalizedLemma=tlapiya" head="w-3181" form="titlapiyayah"/></tok> <tok id="w-3184" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3183">ich</tok> <tok id="w-3185" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3186">ce</tok> <tok id="w-3186" lemma="lugar" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="NormalizedForm=lugar|NormalizedLemma=lugar" head="w-3184">lugar</tok> <tok id="w-3187" lemma="que" upos="PRON" feats="Foreign=Yes" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-3188">que</tok> <tok id="w-3188" lemma="toca" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-3189">itoca</tok> <tok id="w-3189" lemma="Cohtla" upos="PROPN" deprel="acl"  deps="8:acl" misc="NormalizedForm=cohtla|NormalizedLemma=kohtla" head="w-3186">Cohtla</tok> <tok id="w-3190" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3193">,</tok> <tok id="w-3191" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="15:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3193">huan</tok> <tok id="w-3192" lemma="occe" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="NormalizedForm=okse|NormalizedLemma=okse" head="w-3193">occe</tok> <tok id="w-3193" lemma="lugar" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=lugar|NormalizedLemma=lugar" head="w-3186">lugar</tok> <tok id="w-3194" lemma="que" upos="PRON" feats="Foreign=Yes" deprel="nmod"  deps="17:nmod" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-3195">que</tok> <tok id="w-3195" lemma="toca" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="18:nsubj" misc="NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-3196">itoca</tok> <tok id="w-3196" lemma="Zaloncuatlauhco" upos="PROPN" deprel="acl"  deps="15:acl" misc="NormalizedForm=salonkwatlawko|NormalizedLemma=salonkwatlawko" head="w-3193">Zaloncuatlauhco</tok> <tok id="w-3197" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3181">.</tok> </s>
<s id="s-243"  text="Huan niquihlnamiqui a veces oquiyohuiya ." sent_id="omitlan_2:5" text_spa="Y recuerdo a veces llovía ."><tok id="w-3198" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="2:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3199">Huan</tok> <tok id="w-3199" lemma="ihlnamiqui" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihlnamiki|NormalizedLemma=ihlnamiki" >niquihlnamiqui</tok> <tok id="w-3200" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-3201">a</tok> <tok id="w-3201" lemma="vez" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=veces|NormalizedLemma=ves" head="w-3203">veces</tok> <tok id="w-3202" >oquiyohuiya<dtok id="w-3202" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3203" form="o"/><dtok id="w-3203" lemma="quiyohui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="NormalizedForm=kiyowiya|NormalizedLemma=kiyowi" head="w-3199" form="quiyohuiya"/></tok> <tok id="w-3204" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3199">.</tok> </s>
<s id="s-244"  text="Huan otiyaya ohcón otitlapiyayah ." sent_id="omitlan_2:6" text_spa="E íbamos así a cuidar."><tok id="w-3205" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3207">Huan</tok> <tok id="w-3206" >otiyaya<dtok id="w-3206" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3207" form="o"/><dtok id="w-3207" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tiyaya|NormalizedLemma=yawi"  form="tiyaya"/></tok> <tok id="w-3208" lemma="ohcón" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ohkón|NormalizedLemma=ohkón" head="w-3210">ohcón</tok> <tok id="w-3209" >otitlapiyayah<dtok id="w-3209" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3210" form="o"/><dtok id="w-3210" lemma="piya" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=titlapiyayah|NormalizedLemma=piya" head="w-3207" form="titlapiyayah"/></tok> <tok id="w-3211" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3207">.</tok> </s>
<s id="s-245"  text_spa="Mi mamá antes nos daba botas para que no nos mojaran los pies." labels="partial" sent_id="omitlan_2:7" text="Nomama otechinmacaya ciqui botas para amo mo ceicxipalti." text_eng="My mom used to give us boots in order to not get our feet wet."><tok id="w-3212" lemma="mama" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=nomama|NormalizedLemma=mama" head="w-3214">Nomama</tok> <tok id="w-3213" >otechinmacaya<dtok id="w-3213" lemma="o" upos="AUX" feats="Aspect=Perf" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3214" form="o"/><dtok id="w-3214" lemma="maca" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[dat]=Plur|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=techinmakaya|NormalizedLemma=maka"  form="techinmacaya"/></tok> <tok id="w-3215" lemma="ciqui" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-3216">ciqui</tok> <tok id="w-3216" lemma="bota" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=botas|NormalizedLemma=bota" head="w-3214">botas</tok> <tok id="w-3217" lemma="para" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-3220">para</tok> <tok id="w-3218" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-3220">amo</tok> <tok id="w-3219" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3220">mo</tok> <tok id="w-3220" lemma="icxipalti" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="Cmpnd=icxi#palti|SpaceAfter=No|NormalizedForm=seikxipalti|NormalizedLemma=ikxipalti" head="w-3214">ceicxipalti</tok><tok id="w-3221" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3214">.</tok> </s>
<s id="s-246"  text="Pero nochipa opaltiya tocxihuan a veces ocalaquiya atl ichin tobotas huan omocaquiya cimi chistoso cuando otinihnimiyah omocaquiya xa queme omiguixtayah" text_spa="Pero siempre se mojaban nuestros pies a veces se metía agua en nuestras botas y se escuchaba muy chistoso cuando caminábamos quizá como si echáran pedos." labels="partial" sent_id="omitlan_2:8"><tok id="w-3222" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-3225">Pero</tok> <tok id="w-3223" lemma="nochipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochipa" head="w-3225">nochipa</tok> <tok id="w-3224" >opaltiya<dtok id="w-3224" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3225" form="o"/><dtok id="w-3225" lemma="palti" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root"  form="paltiya"/></tok> <tok id="w-3226" lemma="icxi" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=tokxiwan|NormalizedLemma=ikxi" head="w-3225">tocxihuan</tok> <tok id="w-3227" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-3230">a</tok> <tok id="w-3228" lemma="vez" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="fixed"  deps="6:fixed" misc="NormalizedForm=veces|NormalizedLemma=ves" head="w-3227">veces</tok> <tok id="w-3229" >ocalaquiya<dtok id="w-3229" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3230" form="o"/><dtok id="w-3230" lemma="calaqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=kalakiya|NormalizedLemma=kalaki" head="w-3225" form="calaquiya"/></tok> <tok id="w-3231" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-3230">atl</tok> <tok id="w-3232" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="9:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3230">ich</tok><tok id="w-3233" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-3234">in</tok> <tok id="w-3234" lemma="bota" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="11:nmod" misc="NormalizedForm=tobotas|NormalizedLemma=bota" head="w-3232">tobotas</tok> <tok id="w-3235" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="16:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3237">huan</tok> <tok id="w-3236" >omocaquiya<dtok id="w-3236" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="16:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3237" form="o"/><dtok id="w-3237" lemma="caqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=mokakiya|NormalizedLemma=kaki" head="w-3230" form="mocaquiya"/></tok> <tok id="w-3238" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-3239">cimi</tok> <tok id="w-3239" lemma="chistoso" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Gender=Masc|Number=Sing" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=chistoso|NormalizedLemma=chistoso" head="w-3237">chistoso</tok> <tok id="w-3240" lemma="cuando" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="21:mark" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-3242">cuando</tok> <tok id="w-3241" >otinihnimiyah<dtok id="w-3241" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="21:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3242" form="o"/><dtok id="w-3242" lemma="nihnimi" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="16:advcl" misc="NormalizedForm=tinihnimiyah|NormalizedLemma=nihnimi" head="w-3237" form="tinihnimiyah"/></tok> <tok id="w-3243" >omocaquiya<dtok id="w-3243" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="23:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3244" form="o"/><dtok id="w-3244" lemma="caqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="16:parataxis" misc="NormalizedForm=mokakiya|NormalizedLemma=kaki" head="w-3237" form="mocaquiya"/></tok> <tok id="w-3245" lemma="xa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="27:advmod" misc="NormalizedForm=xa|NormalizedLemma=xa" head="w-3248">xa</tok> <tok id="w-3246" lemma="queme" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="27:advmod" misc="NormalizedForm=keme|NormalizedLemma=keme" head="w-3248">queme</tok> <tok id="w-3247" >omiguixtayah<dtok id="w-3247" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="27:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3248" form="o"/><dtok id="w-3248" lemma="miguixi" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="23:advcl" misc="NormalizedForm=migwixtayah|NormalizedLemma=migwixi" head="w-3244" form="miguixtayah"/></tok> </s>
<s id="s-247"  text="Pero bueno." sent_id="omitlan_2:9" text_spa="Pero bueno." labels="complete"><tok id="w-3249" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="cc"  deps="2:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-3250">Pero</tok> <tok id="w-3250" lemma="bueno" upos="INTJ" feats="Foreign=Yes" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=bueno|NormalizedLemma=bueno" >bueno</tok><tok id="w-3251" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3250">.</tok> </s>
<s id="s-248"  sent_id="omitlan_2:10" text_spa="Y yo recuerdo cuando mi mamá quedaba sin dinero" labels="partial" text="Huan neh niquihlnamiqui cuando nomama omocahuaya sin tomen"><tok id="w-3252" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3254">Huan</tok> <tok id="w-3253" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-3254">neh</tok> <tok id="w-3254" lemma="ihlnamiqui" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihlnamiki|NormalizedLemma=ihlnamiki" >niquihlnamiqui</tok> <tok id="w-3255" lemma="cuando" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-3258">cuando</tok> <tok id="w-3256" lemma="mama" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=nomama|NormalizedLemma=mama" head="w-3258">nomama</tok> <tok id="w-3257" >omocahuaya<dtok id="w-3257" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3258" form="o"/><dtok id="w-3258" lemma="cahua" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="ccomp"  deps="3:ccomp" misc="NormalizedForm=mokawaya|NormalizedLemma=kawa" head="w-3254" form="mocahuaya"/></tok> <tok id="w-3259" lemma="sin" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="9:case" misc="NormalizedForm=sin|NormalizedLemma=sin" head="w-3260">sin</tok> <tok id="w-3260" lemma="tomen" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=tomen|NormalizedLemma=tomen" head="w-3258">tomen</tok> </s>
<s id="s-249"  labels="partial" text_spa="Entonces ella vendía un borrego o dos o quizás hasta tres" sent_id="omitlan_2:11" text="Entonces yeh ocnamacaya ce ichcatl o ome o cana hasta yeyi"><tok id="w-3261" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=Entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-3264">Entonces</tok> <tok id="w-3262" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-3264">yeh</tok> <tok id="w-3263" >ocnamacaya<dtok id="w-3263" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3264" form="o"/><dtok id="w-3264" lemma="namaca" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=knamakaya|NormalizedLemma=namaka"  form="cnamacaya"/></tok> <tok id="w-3265" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3266">ce</tok> <tok id="w-3266" lemma="ichcatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=ichkatl|NormalizedLemma=ichkatl" head="w-3264">ichcatl</tok> <tok id="w-3267" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3268">o</tok> <tok id="w-3268" lemma="ome" upos="NUM" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=ome|NormalizedLemma=ome" head="w-3266">ome</tok> <tok id="w-3269" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3272">o</tok> <tok id="w-3270" lemma="cana" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=kana|NormalizedLemma=kana" head="w-3271">cana</tok> <tok id="w-3271" lemma="hasta" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="12:case" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-3272">hasta</tok> <tok id="w-3272" lemma="yeyi" upos="NUM" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=yeyi|NormalizedLemma=yeyi" head="w-3268">yeyi</tok> </s>
<s id="s-250"  labels="partial" text_spa="Y yo recuerdo que me enjoaba mucho" sent_id="omitlan_2:12" text="Huan neh niquihlnamiqui onicualaniya cimi"><tok id="w-3273" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3275">Huan</tok> <tok id="w-3274" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-3275">neh</tok> <tok id="w-3275" lemma="ihlnamiqui" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihlnamiki|NormalizedLemma=ihlnamiki" >niquihlnamiqui</tok> <tok id="w-3276" >onicualaniya<dtok id="w-3276" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3277" form="o"/><dtok id="w-3277" lemma="cualani" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="ccomp"  deps="3:ccomp" misc="NormalizedForm=nikwalaniya|NormalizedLemma=kwalani" head="w-3275" form="nicualaniya"/></tok> <tok id="w-3278" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-3277">cimi</tok> </s>
<s id="s-251"  text="Oniquihlhuaya “Queye tocomonamaca in ichcame? Amo xocomonamaca neh niquintlazohtla, mejor nochipa mo cequimpiya.”" text_spa="Le decía &#039; Porqué vende los borregos ? No lo venda yo los amo, mejor siempre hay que tenerlos . &#039;" labels="partial" sent_id="omitlan_2:13"><tok id="w-3279" >Oniquihlhuaya<dtok id="w-3279" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3280" form="O"/><dtok id="w-3280" lemma="ilhuia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikilwaya|NormalizedLemma=ilwia"  form="niquilhuaya"/></tok> <tok id="w-3281" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-3283">“</tok><tok id="w-3282" lemma="queye" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=keye|NormalizedLemma=keye" head="w-3283">Queye</tok> <tok id="w-3283" lemma="namaca" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Polite=Form|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=tokomonamaka|NormalizedLemma=namaka" head="w-3280">tocomonamaca</tok> <tok id="w-3284" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-3285">in</tok> <tok id="w-3285" lemma="ichcatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ichkame|NormalizedLemma=ichkatl" head="w-3283">ichcame</tok><tok id="w-3286" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-3283">?</tok> <tok id="w-3287" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-3288">Amo</tok> <tok id="w-3288" lemma="namaca" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Polite=Form|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="5:parataxis" misc="NormalizedForm=xokomonamaka|NormalizedLemma=namaka" head="w-3283">xocomonamaca</tok> <tok id="w-3289" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-3290">neh</tok> <tok id="w-3290" lemma="tlazohtla" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="10:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nikintlasohtla|NormalizedLemma=tlasohtla" head="w-3288">niquintlazohtla</tok><tok id="w-3291" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3295">,</tok> <tok id="w-3292" lemma="mejor" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=mejor|NormalizedLemma=mejor" head="w-3295">mejor</tok> <tok id="w-3293" lemma="nocchipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nokchipa" head="w-3295">nochipa</tok> <tok id="w-3294" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="17:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3295">mo</tok> <tok id="w-3295" lemma="piya" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="12:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekimpiya|NormalizedLemma=piya" head="w-3290">cequimpiya</tok><tok id="w-3296" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3283">.</tok><tok id="w-3297" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=“" head="w-3283">”</tok> </s>
<s id="s-252"  text="Pero nomama onechihlhuaya “Ay Mariana pero queni titlacuazque?" text_spa="Pero mi mamá me decía &#039; Ay Mariana pero como vamos a comer ?" sent_id="omitlan_2:14"><tok id="w-3298" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-3301">Pero</tok> <tok id="w-3299" lemma="mama" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=nomama|NormalizedLemma=mama" head="w-3301">nomama</tok> <tok id="w-3300" >onechihlhuaya<dtok id="w-3300" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3301" form="o"/><dtok id="w-3301" lemma="ihlhuia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nechihlwaya|NormalizedLemma=ihlwia"  form="nechihlhuaya"/></tok> <tok id="w-3302" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-3307">“</tok><tok id="w-3303" lemma="ay" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="10:discourse" misc="NormalizedForm=ai|NormalizedLemma=ai" head="w-3307">Ay</tok> <tok id="w-3304" lemma="Mariana" upos="PROPN" deprel="vocative"  deps="6:vocative" misc="NormalizedForm=mariana|NormalizedLemma=mariana" head="w-3303">Mariana</tok> <tok id="w-3305" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-3307">pero</tok> <tok id="w-3306" lemma="queni" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=keni|NormalizedLemma=keni" head="w-3307">queni</tok> <tok id="w-3307" lemma="cua" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=titlakwaske|NormalizedLemma=kwa" head="w-3301">titlacuazque</tok><tok id="w-3308" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-3301">?</tok> </s>
<s id="s-253"  labels="partial" text_spa="Ya no tenemos dinero ." sent_id="omitlan_2:15" text="Acmo tipiyah tomen."><tok id="w-3309" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-3310">Acmo</tok> <tok id="w-3310" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tipiyah|NormalizedLemma=piya" >tipiyah</tok> <tok id="w-3311" lemma="tomen" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tomen|NormalizedLemma=tomen" head="w-3310">tomen</tok><tok id="w-3312" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3310">.</tok> </s>
<s id="s-254"  text="Mejor quema mo quinhuicacan in ichcame, huan neh ohcón nimitzincohuiliz ciqui moticachuan, o mas ce mopaleta o tla teh tleno tiquilehuiz nihuiliz nimitzcohuiz.”" sent_id="omitlan_2:16" text_spa="Mejor sí que se lleven los borregos , y yo así te puedo comprar unos zapatos , o una paleta o lo que a tí se te antoje voy a poder comprartelo .&#039;" labels="partial"><tok id="w-3313" lemma="mejor" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=Mejor|NormalizedLemma=mejor" head="w-3316">Mejor</tok> <tok id="w-3314" lemma="quema" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="4:discourse" misc="NormalizedForm=kema|NormalizedLemma=kema" head="w-3316">quema</tok> <tok id="w-3315" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3316">mo</tok> <tok id="w-3316" lemma="huica" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kinwikakan|NormalizedLemma=wika" >quinhuicacan</tok> <tok id="w-3317" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-3318">in</tok> <tok id="w-3318" lemma="ichcatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ichkame|NormalizedLemma=ichkatl" head="w-3316">ichcame</tok><tok id="w-3319" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3323">,</tok> <tok id="w-3320" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3323">huan</tok> <tok id="w-3321" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-3323">neh</tok> <tok id="w-3322" lemma="ohcón" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=ohkón|NormalizedLemma=ohkón" head="w-3323">ohcón</tok> <tok id="w-3323" lemma="cohua" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=2|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=nimitsinkowilis|NormalizedLemma=kowa" head="w-3316">nimitzincohuiliz</tok> <tok id="w-3324" lemma="ciqui" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-3325">ciqui</tok> <tok id="w-3325" lemma="ticactl" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=motikakwan|NormalizedLemma=tikaktl" head="w-3323">moticachuan</tok><tok id="w-3326" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3330">,</tok> <tok id="w-3327" lemma="o" upos="SCONJ" deprel="cc"  deps="18:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3330">o</tok> <tok id="w-3328" lemma="mas" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=mas|NormalizedLemma=mas" head="w-3330">mas</tok> <tok id="w-3329" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="18:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3330">ce</tok> <tok id="w-3330" lemma="paleta" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="conj"  deps="13:conj" misc="NormalizedForm=mopaleta|NormalizedLemma=paleta" head="w-3325">mopaleta</tok> <tok id="w-3331" lemma="o" upos="SCONJ" deprel="cc"  deps="24:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3336">o</tok> <tok id="w-3332" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="23:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-3335">tla</tok> <tok id="w-3333" lemma="tehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="23:nsubj" misc="NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tewatl" head="w-3335">teh</tok> <tok id="w-3334" lemma="tleno" upos="PRON" deprel="obj"  deps="23:obj" misc="NormalizedForm=tleno|NormalizedLemma=tleno" head="w-3335">tleno</tok> <tok id="w-3335" lemma="ilehuia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="24:advcl" misc="NormalizedForm=tikilewis|NormalizedLemma=ilewia" head="w-3336">tiquilehuiz</tok> <tok id="w-3336" lemma="huili" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="18:conj" misc="NormalizedForm=niwilis|NormalizedLemma=wili" head="w-3330">nihuiliz</tok> <tok id="w-3337" lemma="cohuia" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=2|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="24:xcomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nimitskowis|NormalizedLemma=kowia" head="w-3336">nimitzcohuiz</tok><tok id="w-3338" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3316">.</tok><tok id="w-3339" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-3316">”</tok> </s>
<s id="s-255"  text="Pero neh queme onicualaniya, huan neh onichocaya porque cimi oniquintlazohtlaya ichcame." text_spa="Pero yo como que me enojaba, y yo lloraba porque quería mucho a los borregos." labels="partial" sent_id="omitlan_2:17"><tok id="w-3340" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-3344">Pero</tok> <tok id="w-3341" lemma="nehuatluatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatlwatl" head="w-3344">neh</tok> <tok id="w-3342" lemma="queme" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=keme|NormalizedLemma=keme" head="w-3344">queme</tok> <tok id="w-3343" misc="SpaceAfter=No" >onicualaniya<dtok id="w-3343" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3344" form="o"/><dtok id="w-3344" lemma="cualani" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikwalaniya|NormalizedLemma=kwalani"  form="nicualaniya"/></tok> <tok id="w-3345" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3349">,</tok> <tok id="w-3346" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3349">huan</tok> <tok id="w-3347" lemma="nehuatluatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatlwatl" head="w-3349">neh</tok> <tok id="w-3348" >onichocaya<dtok id="w-3348" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3349" form="o"/><dtok id="w-3349" lemma="choca" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=nichokaya|NormalizedLemma=choka" head="w-3344" form="nichocaya"/></tok> <tok id="w-3350" lemma="porque" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="14:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-3353">porque</tok> <tok id="w-3351" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-3353">cimi</tok> <tok id="w-3352" >oniquintlazohtlaya<dtok id="w-3352" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3353" form="o"/><dtok id="w-3353" lemma="tlazohtla" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=nikintlasohtlaya|NormalizedLemma=tlasohtla" head="w-3349" form="niquintlazohtlaya"/></tok> <tok id="w-3354" lemma="ichcatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="14:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ichkame|NormalizedLemma=ichkatl" head="w-3353">ichcame</tok><tok id="w-3355" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3344">.</tok> </s>
<s id="s-256"  text_spa="Y por eso no quería que mi mamá los vendiera, pero ella los vendió." labels="partial" sent_id="omitlan_2:18" text="Huan por eso amo oniniquiya nomama oquinamacani pero yeh oquinamacac."><tok id="w-3356" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3361">Huan</tok> <tok id="w-3357" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="3:case" misc="NormalizedForm=por|NormalizedLemma=por" head="w-3358">por</tok> <tok id="w-3358" lemma="ese" upos="PRON" feats="Foreign=Yes" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=eso|NormalizedLemma=ese" head="w-3361">eso</tok> <tok id="w-3359" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-3361">amo</tok> <tok id="w-3360" >oniniquiya<dtok id="w-3360" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3361" form="o"/><dtok id="w-3361" lemma="niqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ninikiya|NormalizedLemma=niki"  form="niniquiya"/></tok> <tok id="w-3362" lemma="mama" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=nomama|NormalizedLemma=mama" head="w-3364">nomama</tok> <tok id="w-3363" >oquinamacani<dtok id="w-3363" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3364" form="o"/><dtok id="w-3364" lemma="namaca" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="6:ccomp" misc="NormalizedForm=kinamakani|NormalizedLemma=namaka" head="w-3361" form="quinamacani"/></tok> <tok id="w-3365" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-3368">pero</tok> <tok id="w-3366" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-3368">yeh</tok> <tok id="w-3367" misc="SpaceAfter=No" >oquinamacac<dtok id="w-3367" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3368" form="o"/><dtok id="w-3368" lemma="namaca" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=kinamakak|NormalizedLemma=namaka" head="w-3361" form="quinamacac"/></tok> <tok id="w-3369" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3361">.</tok> </s>
<s id="s-257"  text="Pero hasta axan que neh ya nicpiya ome caxtol huan ome xihuitl, hasta yeh neh niquentenderoa que nomama queni oquimachilaya" sent_id="omitlan_2:19" labels="partial" text_spa="Pero hasta ahora que yo tengo treinta y dos años, hasta yo entiendo como se sentía mi mamá"><tok id="w-3370" lemma="pero" upos="CCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-3376">Pero</tok> <tok id="w-3371" lemma="hasta" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="3:case" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-3372">hasta</tok> <tok id="w-3372" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-3376">axan</tok> <tok id="w-3373" lemma="que" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-3376">que</tok> <tok id="w-3374" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-3376">neh</tok> <tok id="w-3375" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-3376">ya</tok> <tok id="w-3376" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="advcl"  deps="17:advcl" misc="NormalizedForm=nikpiya|NormalizedLemma=piya" head="w-3386">nicpiya</tok> <tok id="w-3377" lemma="ome" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="9:nummod" misc="NormalizedForm=ome|NormalizedLemma=ome" head="w-3378">ome</tok> <tok id="w-3378" lemma="caxtol" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="12:nummod" misc="NormalizedForm=kaxtol|NormalizedLemma=kaxtol" head="w-3381">caxtol</tok> <tok id="w-3379" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3380">huan</tok> <tok id="w-3380" lemma="ome" upos="NUM" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=ome|NormalizedLemma=ome" head="w-3378">ome</tok> <tok id="w-3381" lemma="xihuitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=xiwitl|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-3376">xihuitl</tok><tok id="w-3382" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3376">,</tok> <tok id="w-3383" lemma="hasta" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="15:case" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-3384">hasta</tok> <tok id="w-3384" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="obl"  deps="17:obl" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-3386">yeh</tok> <tok id="w-3385" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-3386">neh</tok> <tok id="w-3386" lemma="entenderoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikentenderoa|NormalizedLemma=entenderoa" >niquentenderoa</tok> <tok id="w-3387" lemma="que" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="22:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-3391">que</tok> <tok id="w-3388" lemma="mama" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="22:nsubj" misc="NormalizedForm=nomama|NormalizedLemma=mama" head="w-3391">nomama</tok> <tok id="w-3389" lemma="queni" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="22:advmod" misc="NormalizedForm=keni|NormalizedLemma=keni" head="w-3391">queni</tok> <tok id="w-3390" >oquimachilaya<dtok id="w-3390" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="22:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3391" form="o"/><dtok id="w-3391" lemma="machilia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="ccomp"  deps="17:ccomp" misc="NormalizedForm=kimachilaya|NormalizedLemma=machilia" head="w-3386" form="quimachilaya"/></tok> </s>
<s id="s-258"  labels="partial" text_spa="Porque mi papá ya tomaba mucho ya no la apoyaba" sent_id="omitlan_2:19b" text="Porque nopapa ya cimi otlahuanaya acmo ocpalehuaya"><tok id="w-3392" lemma="porque" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=Porque|NormalizedLemma=porque" head="w-3397">Porque</tok> <tok id="w-3393" lemma="papa" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=nopapa|NormalizedLemma=papa" head="w-3397">nopapa</tok> <tok id="w-3394" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-3397">ya</tok> <tok id="w-3395" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-3397">cimi</tok> <tok id="w-3396" >otlahuanaya<dtok id="w-3396" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3397" form="o"/><dtok id="w-3397" lemma="huana" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlawanaya|NormalizedLemma=wana"  form="tlahuanaya"/></tok> <tok id="w-3398" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-3400">acmo</tok> <tok id="w-3399" >ocpalehuaya<dtok id="w-3399" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3400" form="o"/><dtok id="w-3400" lemma="palehuia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=kpalewaya|NormalizedLemma=palewia" head="w-3397" form="cpalehuaya"/></tok> </s>
<s id="s-259"  sent_id="omitlan_2:20" text_spa="Entonces por eso ella tenía borregos" labels="partial" text="Entonces in yeh por eso oquinpiyaya ichcame"><tok id="w-3401" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=Entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-3407">Entonces</tok> <tok id="w-3402" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-3403">in</tok> <tok id="w-3403" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-3407">yeh</tok> <tok id="w-3404" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=por|NormalizedLemma=por" head="w-3405">por</tok> <tok id="w-3405" lemma="ese" upos="PRON" feats="Foreign=Yes" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=eso|NormalizedLemma=ese" head="w-3407">eso</tok> <tok id="w-3406" >oquinpiyaya<dtok id="w-3406" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3407" form="o"/><dtok id="w-3407" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kinpiyaya|NormalizedLemma=piya"  form="quinpiyaya"/></tok> <tok id="w-3408" lemma="ichcatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="NormalizedForm=ichkame|NormalizedLemma=ichkatl" head="w-3407">ichcame</tok> </s>
<s id="s-260"  text="Para ohcon techmanteneroz tehhuan tiomen tlen oticatcah octitzocotzitzin" labels="partial" text_spa="Para así nos va a mantener a nosotros dos que eramos aún pequeños." sent_id="omitlan_2:21"><tok id="w-3409" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="NormalizedForm=Para|NormalizedLemma=para" head="w-3411">Para</tok> <tok id="w-3410" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-3411">ohcon</tok> <tok id="w-3411" lemma="manteneroa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=techmanteneros|NormalizedLemma=manteneroa" >techmanteneroz</tok> <tok id="w-3412" lemma="tehhuan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=tehwan|NormalizedLemma=tehwan" head="w-3411">tehhuan</tok> <tok id="w-3413" lemma="ome" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="4:nummod" misc="NormalizedForm=tiomen|NormalizedLemma=ome" head="w-3412">tiomen</tok> <tok id="w-3414" lemma="tleno" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tleno" head="w-3418">tlen</tok> <tok id="w-3415" >oticatcah<dtok id="w-3415" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3418" form="o"/><dtok id="w-3416" lemma="catqui" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="10:cop" misc="NormalizedForm=tikatkah|NormalizedLemma=katki" head="w-3418" form="ticatcah"/></tok> <tok id="w-3417" >octitzocotzitzin<dtok id="w-3417" lemma="oc" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-3418" form="oc"/><dtok id="w-3418" lemma="tzocotzin" upos="ADJ" feats="Degree=Dim|Number=Plur" deprel="acl"  deps="4:acl" misc="NormalizedForm=titsokotsitsin|NormalizedLemma=tsokotsin" head="w-3412" form="titzocotzitzin"/></tok> </s>
<s id="s-261"  sent_id="omitlan_2:22" text_spa="Mis otros hermanos pues estaban mas grandes" labels="partial" text="Occiqui nocnihuan pues cachi ocatca huehhueyen"><tok id="w-3419" lemma="occiqui" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=oksiki|NormalizedLemma=oksiki" head="w-3420">Occiqui</tok> <tok id="w-3420" lemma="icni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=nokniwan|NormalizedLemma=ikni" head="w-3425">nocnihuan</tok> <tok id="w-3421" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="7:discourse" misc="NormalizedForm=pues|NormalizedLemma=pues" head="w-3425">pues</tok> <tok id="w-3422" lemma="cachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-3425">cachi</tok> <tok id="w-3423" >ocatca<dtok id="w-3423" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3425" form="o"/><dtok id="w-3424" lemma="catqui" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="7:cop" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-3425" form="catca"/></tok> <tok id="w-3425" lemma="hueyi" upos="ADJ" feats="Number=Plur" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=wehweyen|NormalizedLemma=weyi" >huehhueyen</tok> </s>
<s id="s-262"  labels="partial" text_spa="Iban a Mexico ya trabajaban" sent_id="omitlan_2:23" text="Yeh oyaya a Mexico yotiquitiya"><tok id="w-3426" lemma="yehhuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-3428">Yeh</tok> <tok id="w-3427" >oyaya<dtok id="w-3427" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3428" form="o"/><dtok id="w-3428" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yaya|NormalizedLemma=yawi"  form="yaya"/></tok> <tok id="w-3429" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-3430">a</tok> <tok id="w-3430" lemma="Mexico" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=mexico|NormalizedLemma=mexiko" head="w-3428">Mexico</tok> <tok id="w-3431" >yotiquitiya<dtok id="w-3431" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-3433" form="y"/><dtok id="w-3432" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3433" form="o"/><dtok id="w-3433" lemma="tiquiti" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=tikitiya|NormalizedLemma=tikiti" head="w-3428" form="tiquitiya"/></tok> </s>
<s id="s-263"  sent_id="omitlan_2:24" text_spa="Ya trabajaban para sus hijos o para sus casas" labels="partial" text="Yotiquitiya para inpilhuan o para incal"><tok id="w-3434" >Yotiquitiya<dtok id="w-3434" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=Y|NormalizedLemma=ya" head="w-3436" form="Y"/><dtok id="w-3435" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3436" form="o"/><dtok id="w-3436" lemma="tiquiti" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tikitiya|NormalizedLemma=tikiti"  form="tiquitiya"/></tok> <tok id="w-3437" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-3438">para</tok> <tok id="w-3438" lemma="pilli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="3:obl" head="w-3436">inpilhuan</tok> <tok id="w-3439" lemma="o" upos="SCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3441">o</tok> <tok id="w-3440" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-3441">para</tok> <tok id="w-3441" lemma="calli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=inkal|NormalizedLemma=kali" head="w-3438">incal</tok> </s>
<s id="s-264"  text="Ahorita nochten quimpiya incalhuan" labels="partial" text_spa="Ahorita todos tienen sus casas" sent_id="omitlan_2:25"><tok id="w-3442" lemma="ahora" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahora" head="w-3444">Ahorita</tok> <tok id="w-3443" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=nochten|NormalizedLemma=nochi" head="w-3444">nochten</tok> <tok id="w-3444" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kimpiya|NormalizedLemma=piya" >quimpiya</tok> <tok id="w-3445" lemma="calli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=inkalwan|NormalizedLemma=kali" head="w-3444">incalhuan</tok> </s>
<s id="s-265"  text="Bueno za ye nin oniniquiya niquihtoz" sent_id="omitlan_2:26" text_spa="Bueno sólo esto quería decir" labels="partial"><tok id="w-3446" lemma="bueno" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="6:discourse" misc="NormalizedForm=Bueno|NormalizedLemma=bueno" head="w-3451">Bueno</tok> <tok id="w-3447" lemma="za" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=sa" head="w-3449">za</tok> <tok id="w-3448" lemma="ya" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="2:fixed" misc="NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=ya" head="w-3447">ye</tok> <tok id="w-3449" lemma="nin" upos="PRON" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-3452">nin</tok> <tok id="w-3450" >oniniquiya<dtok id="w-3450" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3451" form="o"/><dtok id="w-3451" lemma="niniqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ninikiya|NormalizedLemma=niniki"  form="niniquiya"/></tok> <tok id="w-3452" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="6:xcomp" misc="NormalizedForm=nikihtos|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-3451">niquihtoz</tok> </s>
<s id="s-266"  text="Huan cana occe tonal niquihtoz occe historia a ver tla mitzpactiya" sent_id="omitlan_2:27" labels="partial, check-parataxis" text_spa="Y quizás otro día contaré otra historia a ver si te gusta"><tok id="w-3453" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3457">Huan</tok> <tok id="w-3454" lemma="cana" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=kana|NormalizedLemma=kana" head="w-3457">cana</tok> <tok id="w-3455" lemma="occe" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=okse|NormalizedLemma=okse" head="w-3456">occe</tok> <tok id="w-3456" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-3457">tonal</tok> <tok id="w-3457" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikihtos|NormalizedLemma=ihtoa" >niquihtoz</tok> <tok id="w-3458" lemma="occe" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=okse|NormalizedLemma=okse" head="w-3459">occe</tok> <tok id="w-3459" lemma="historia" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="NormalizedForm=historia|NormalizedLemma=historia" head="w-3457">historia</tok> <tok id="w-3460" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-3461">a</tok> <tok id="w-3461" lemma="ver" upos="VERB" feats="Foreign=Yes" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="NormalizedForm=ver|NormalizedLemma=ver" head="w-3457">ver</tok> <tok id="w-3462" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-3463">tla</tok> <tok id="w-3463" lemma="pactiya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=2|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="ccomp"  deps="9:ccomp" misc="NormalizedForm=mitspaktiya|NormalizedLemma=paktiya" head="w-3461">mitzpactiya</tok> </s>
<s id="s-267"  text="por ejemplo, itich nin tonalmeh de, nen, yotiehkokeh de fiesta patronal aquí del pueblo, ika nochi n pueblo." text_orig="POR EJEMPLO, iitich nin toonalmeh DE, neen, yootiehkokeh DE FIESTA PATRONAL AQUÍ DEL PUEBLO, iika nochi n PUEBLO." sent_id="presidente1:1" text_spa="Por ejemplo, en estos días, ya llegamos de fiesta patronal de aquí del pueblo, con todo el pueblo." labels="partial, check-dep, check-false-start-de"><tok id="w-3464" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="2:case" misc="NormalizedForm=por|NormalizedLemma=por" head="w-3465">por</tok> <tok id="w-3465" lemma="ejemplo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ejemplo|NormalizedLemma=ejemplo" head="w-3476">ejemplo</tok><tok id="w-3466" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3476">,</tok> <tok id="w-3467" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-3476">itich</tok> <tok id="w-3468" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-3469">nin</tok> <tok id="w-3469" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="NormalizedForm=tonalmeh|NormalizedLemma=tonal" head="w-3467">tonalmeh</tok> <tok id="w-3470" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3476">de</tok><tok id="w-3471" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3476">,</tok> <tok id="w-3472" lemma="nen" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="13:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nen|NormalizedLemma=nen" head="w-3476">nen</tok><tok id="w-3473" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3476">,</tok> <tok id="w-3474" >yotiehkokeh<dtok id="w-3474" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-3476" form="y"/><dtok id="w-3475" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3476" form="o"/><dtok id="w-3476" lemma="ehko" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tiehkokeh|NormalizedLemma=ehko"  form="tiehkokeh"/></tok> <tok id="w-3477" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="15:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3478">de</tok> <tok id="w-3478" lemma="fiesta" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="NormalizedForm=fiesta|NormalizedLemma=fiesta" head="w-3476">fiesta</tok> <tok id="w-3479" lemma="patronal" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="amod"  deps="15:amod" misc="NormalizedForm=patronal|NormalizedLemma=patronal" head="w-3478">patronal</tok> <tok id="w-3480" lemma="aquí" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=aquí|NormalizedLemma=aquí" head="w-3478">aquí</tok> <tok id="w-3481" >del<dtok id="w-3481" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="20:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3483" form="de"/><dtok id="w-3482" lemma="el" upos="DET" feats="Foreign=Yes" deprel="det"  deps="20:det" misc="NormalizedForm=l|NormalizedLemma=el" head="w-3483" form="l"/></tok> <tok id="w-3483" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="15:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-3478">pueblo</tok><tok id="w-3484" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3485">,</tok> <tok id="w-3485" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-3476">ika</tok> <tok id="w-3486" lemma="nochi" upos="DET" deprel="det"  deps="25:det" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-3488">nochi</tok> <tok id="w-3487" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="25:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3488">n</tok> <tok id="w-3488" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="22:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-3485">pueblo</tok><tok id="w-3489" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3476">.</tok> </s>
<s id="s-268"  text="De ejemplo yotiehkokeh como pewi itich n tres de n febrero de n ilwitl nikah ich n topueblo, 	de n nikah San Francisco Ixquihuacan." labels="partial" text_spa="Por ejemplo, ya llegamos porque la fiesta empieza el 3 de febrero en nuestro pueblo, de aquí San Francisco Ixquihuacan." sent_id="presidente1:2" text_orig="DE ejemplo yootiehkokeh COMO peewi iitich n TRES DE n FEBRERO DE n ilwitl nika~ iich n toPUEBLO, DE n nika~ SAN FRANCISCO IXQUIHUACAN."><tok id="w-3490" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="2:case" misc="NormalizedForm=De|NormalizedLemma=de" head="w-3491">De</tok> <tok id="w-3491" lemma="ejemplo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=ejemplo|NormalizedLemma=ejemplo" head="w-3494">ejemplo</tok> <tok id="w-3492" >yotiehkokeh<dtok id="w-3492" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-3494" form="ya"/><dtok id="w-3493" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3494" form="o"/><dtok id="w-3494" lemma="ehko" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tiehkokeh|NormalizedLemma=ehko"  form="tiehkokeh"/></tok> <tok id="w-3495" lemma="como" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-3496">como</tok> <tok id="w-3496" lemma="pewi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="NormalizedForm=pewi|NormalizedLemma=pewi" head="w-3494">pewi</tok> <tok id="w-3497" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-3496">itich</tok> <tok id="w-3498" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3499">n</tok> <tok id="w-3499" lemma="tres" upos="NUM" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="NormalizedForm=tres|NormalizedLemma=tres" head="w-3497">tres</tok> <tok id="w-3500" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="13:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3502">de</tok> <tok id="w-3501" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3502">n</tok> <tok id="w-3502" lemma="febrero" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="NormalizedForm=febrero|NormalizedLemma=febrero" head="w-3499">febrero</tok> <tok id="w-3503" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="16:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3505">de</tok> <tok id="w-3504" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3505">n</tok> <tok id="w-3505" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-3496">ilwitl</tok> <tok id="w-3506" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3496">nikah</tok> <tok id="w-3507" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="17:nmod" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3506">ich</tok> <tok id="w-3508" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="20:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3509">n</tok> <tok id="w-3509" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="18:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-3507">topueblo</tok><tok id="w-3510" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3509">,</tok> <tok id="w-3511" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="23:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3512">de</tok> <tok id="w-3512" lemma="n" upos="DET" deprel="appos"  deps="17:appos" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3506">n</tok> <tok id="w-3513" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="23:fixed" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3512">nikah</tok> <tok id="w-3514" lemma="san" upos="PROPN" deprel="appos"  deps="23:appos" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-3512">San</tok> <tok id="w-3515" lemma="francisco" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="25:flat" misc="NormalizedForm=francisco|NormalizedLemma=francisco" head="w-3514">Francisco</tok> <tok id="w-3516" lemma="ixquihuacan" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="25:flat" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ixkiwakan|NormalizedLemma=ixkiwakan" head="w-3514">Ixquihuacan</tok><tok id="w-3517" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3494">.</tok> </s>
<s id="s-269"  text="costumbre nikah mardomos de n imágenes de n iglesia." text_orig="COSTUMBRE nika~ MARDOMOS DE n IMÁGENES DE n IGLESIA" sent_id="presidente1:3" text_spa="El costumbre de aquí [es que hay] mayordomos de los imágenes de la iglesia." labels="partial"><tok id="w-3518" lemma="costumbre" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=costumbre|NormalizedLemma=costumbre" head="w-3520">costumbre</tok> <tok id="w-3519" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="1:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3518">nikah</tok> <tok id="w-3520" lemma="mardomo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mardomos|NormalizedLemma=mardomo" >mardomos</tok> <tok id="w-3521" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="6:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3523">de</tok> <tok id="w-3522" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3523">n</tok> <tok id="w-3523" lemma="imágen" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=imágenes|NormalizedLemma=imágen" head="w-3520">imágenes</tok> <tok id="w-3524" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="9:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3526">de</tok> <tok id="w-3525" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3526">n</tok> <tok id="w-3526" lemma="iglesia" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=iglesia|NormalizedLemma=iglesia" head="w-3523">iglesia</tok><tok id="w-3527" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3526">.</tok> </s>
<s id="s-270"  text="quince días siempre katki ilwitl nikah ich n topueblo." labels="partial" text_spa="15 días siempre hay una fiesta aquí en nuestro pueblo." text_orig="QUINCE DÍAS SIEMPRE katki ilwitl nika~ iich n toPUEBLO." sent_id="presidente1:4"><tok id="w-3528" lemma="quince" upos="NUM" feats="Foreign=Yes" deprel="nummod"  deps="2:nummod" misc="NormalizedForm=quince|NormalizedLemma=quince" head="w-3529">quince</tok> <tok id="w-3529" lemma="día" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=días|NormalizedLemma=día" head="w-3531">días</tok> <tok id="w-3530" lemma="siempre" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=siempre|NormalizedLemma=siempre" head="w-3531">siempre</tok> <tok id="w-3531" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" >katki</tok> <tok id="w-3532" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-3531">ilwitl</tok> <tok id="w-3533" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3531">nikah</tok> <tok id="w-3534" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3531">ich</tok> <tok id="w-3535" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3536">n</tok> <tok id="w-3536" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-3534">topueblo</tok><tok id="w-3537" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3531">.</tok> </s>
<s id="s-271"  text="Cada mardomo kichiwa se comida para kinwantia n tokniwah." text_orig="CADA MARDOMO kichiiwa see COMIDA PARA kinwaantia n tokniiwa~." sent_id="presidente1:5" labels="partial check-object" text_spa="Cada mayordomo hace una comida para convidarle a la gente."><tok id="w-3538" lemma="cada" upos="DET" feats="Foreign=Yes" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=cada|NormalizedLemma=cada" head="w-3539">Cada</tok> <tok id="w-3539" lemma="mardomo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=mardomo|NormalizedLemma=mardomo" head="w-3540">mardomo</tok> <tok id="w-3540" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kichiwa|NormalizedLemma=chiwa" >kichiwa</tok> <tok id="w-3541" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3542">se</tok> <tok id="w-3542" lemma="comida" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=comida|NormalizedLemma=comida" head="w-3540">comida</tok> <tok id="w-3543" lemma="para" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-3544">para</tok> <tok id="w-3544" lemma="wantia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=kinwantia|NormalizedLemma=wantia" head="w-3540">kinwantia</tok> <tok id="w-3545" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3546">n</tok> <tok id="w-3546" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-3544">tokniwah</tok><tok id="w-3547" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3540">.</tok> </s>
<s id="s-272"  text="Quince días cada mardomo, ohkóh mostla mostla kateh mardomos." text_orig="QUINCE DÍAS CADA MARDOMO, ohkó~ moostla moostla kateh MARDOMOS." sent_id="presidente1:6" text_spa="15 días cada mayordomo, así día por día hay mayordomos." labels="partial"><tok id="w-3548" lemma="quince" upos="NUM" feats="Foreign=Yes" deprel="nummod"  deps="2:nummod" misc="NormalizedForm=quince|NormalizedLemma=quince" head="w-3549">Quince</tok> <tok id="w-3549" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=días|NormalizedLemma=_" >días</tok> <tok id="w-3550" lemma="cada" upos="DET" feats="Foreign=Yes" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=cada|NormalizedLemma=cada" head="w-3551">cada</tok> <tok id="w-3551" lemma="mardomo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mardomo|NormalizedLemma=mardomo" head="w-3549">mardomo</tok><tok id="w-3552" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3556">,</tok> <tok id="w-3553" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ohkóh|NormalizedLemma=_" head="w-3556">ohkóh</tok> <tok id="w-3554" lemma="mostla" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=mostla|NormalizedLemma=mostla" head="w-3556">mostla</tok> <tok id="w-3555" lemma="mostla" upos="ADV" deprel="compound"  deps="7:compound" misc="NormalizedForm=mostla|NormalizedLemma=mostla" head="w-3554">mostla</tok> <tok id="w-3556" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=kateh|NormalizedLemma=katki" head="w-3549">kateh</tok> <tok id="w-3557" lemma="mardomo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mardomos|NormalizedLemma=mardomo" head="w-3556">mardomos</tok><tok id="w-3558" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3549">.</tok> </s>
<s id="s-273"  text="Mopatlatiweh mardomos." labels="partial" text_spa="Los mayordomos se van cambiando." sent_id="presidente1:7"><tok id="w-3559" lemma="mopatla" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mopatlatiweh|NormalizedLemma=mopatla" >Mopatlatiweh</tok> <tok id="w-3560" lemma="mayordomo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mardomos|NormalizedLemma=mayordomo" head="w-3559">mardomos</tok><tok id="w-3561" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3559">.</tok> </s>
<s id="s-274"  text_spa="Esto es [a cada uno de] esos mayordomos [le toca] cada día de los 15 días de la fiesta." labels="partial" sent_id="presidente1:8" text_orig="IGUAL DE non MARDOMOS CADA QUINCE DÍAS DE n ilwitl." text="Igual de non mardomos cada quince días de n ilwitl."><tok id="w-3562" lemma="igual" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-3568">Igual</tok> <tok id="w-3563" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3565">de</tok> <tok id="w-3564" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-3565">non</tok> <tok id="w-3565" lemma="mardomo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="parataxis"  deps="7:parataxis" misc="NormalizedForm=mardomos|NormalizedLemma=mardomo" head="w-3568">mardomos</tok> <tok id="w-3566" lemma="cada" upos="DET" feats="Foreign=Yes" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=cada|NormalizedLemma=cada" head="w-3568">cada</tok> <tok id="w-3567" lemma="quince" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="7:nummod" misc="NormalizedForm=quince|NormalizedLemma=quince" head="w-3568">quince</tok> <tok id="w-3568" lemma="día" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=días|NormalizedLemma=día" >días</tok> <tok id="w-3569" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="10:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3571">de</tok> <tok id="w-3570" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3571">n</tok> <tok id="w-3571" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-3568">ilwitl</tok><tok id="w-3572" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3568">.</tok> </s>
<s id="s-275"  labels="partial" text_spa="Hay también..., también hay una fiesta de danzas." sent_id="presidente1:9" text_orig="katki IGUAL, katki see DE n FIESTA DE DANZAS." text="Katki igual, katki se de n fiesta de danzas."><tok id="w-3573" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" >Katki</tok> <tok id="w-3574" lemma="igual" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="1:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-3573">igual</tok><tok id="w-3575" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3576">,</tok> <tok id="w-3576" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="reparandum"  deps="1:reparandum" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-3573">katki</tok> <tok id="w-3577" lemma="se" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3576">se</tok> <tok id="w-3578" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3580">de</tok> <tok id="w-3579" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3580">n</tok> <tok id="w-3580" lemma="fiesta" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="NormalizedForm=fiesta|NormalizedLemma=fiesta" head="w-3577">fiesta</tok> <tok id="w-3581" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="10:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3582">de</tok> <tok id="w-3582" lemma="danza" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=danzas|NormalizedLemma=dansa" head="w-3580">danzas</tok><tok id="w-3583" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3573">.</tok> </s>
<s id="s-276"  sent_id="presidente1:10" text_orig="nika~ kilwiah torreros, kilwiah n tonaawatl n tehwa~." labels="partial" text_spa="Aquí se llaman &#039;torreros&#039; [las personas que bailan], así se llaman en nuestro náhuatl de nosotros." text="Nikah kilwiah torreros, kilwiah n tonawatl n tehwah."><tok id="w-3584" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3585">Nikah</tok> <tok id="w-3585" lemma="ilwia" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kilwiah|NormalizedLemma=ilwia" >kilwiah</tok> <tok id="w-3586" lemma="torrero" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=torreros|NormalizedLemma=torrero" head="w-3585">torreros</tok><tok id="w-3587" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3588">,</tok> <tok id="w-3588" lemma="ilwia" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=kilwiah|NormalizedLemma=ilwia" head="w-3585">kilwiah</tok> <tok id="w-3589" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3590">n</tok> <tok id="w-3590" lemma="nawatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=tonawatl|NormalizedLemma=nawatl" head="w-3588">tonawatl</tok> <tok id="w-3591" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3592">n</tok> <tok id="w-3592" lemma="tehwah" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tehwah|NormalizedLemma=tehwah" head="w-3590">tehwah</tok><tok id="w-3593" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3585">.</tok> </s>
<s id="s-277"  text="igual de danzas de españoles, katki danzas de wewehtineh." text_orig="IGUAL DE DANZAS DE españoles, katki DANZAS DE weewehtineh." sent_id="presidente1:11" labels="partial" text_spa="Igualmente que danzas de españoles, hay danzas de weewehtineh."><tok id="w-3594" lemma="igual" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-3596">igual</tok> <tok id="w-3595" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="3:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3596">de</tok> <tok id="w-3596" lemma="danza" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=danzas|NormalizedLemma=dansa" head="w-3600">danzas</tok> <tok id="w-3597" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3598">de</tok> <tok id="w-3598" lemma="español" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=españoles|NormalizedLemma=español" head="w-3596">españoles</tok><tok id="w-3599" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3596">,</tok> <tok id="w-3600" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" >katki</tok> <tok id="w-3601" lemma="danza" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=danzas|NormalizedLemma=dansa" head="w-3600">danzas</tok> <tok id="w-3602" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="10:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3603">de</tok> <tok id="w-3603" lemma="wewetini" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=wewehtineh|NormalizedLemma=wewetini" head="w-3601">wewehtineh</tok><tok id="w-3604" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3600">.</tok> </s>
<s id="s-278"  text="Igual katki danzas de quetzales; katki también nikah se cultural de ballet nikah itich n topueblo." text_orig="IGUAL katki DANZAS DE QUETZALES; katki TAMBIÉN nika~ see CULTURAL DE BALLET nika~ iitich n toPUEBLO." sent_id="presidente1:12" labels="partial" text_spa="También hay danzas de quetzales; hay también la cultura de ballet aquí en nuestro pueblo."><tok id="w-3605" lemma="igual" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-3606">Igual</tok> <tok id="w-3606" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" >katki</tok> <tok id="w-3607" lemma="danza" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=danzas|NormalizedLemma=dansa" head="w-3606">danzas</tok> <tok id="w-3608" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3609">de</tok> <tok id="w-3609" lemma="quetzal" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ketsales|NormalizedLemma=ketsal" head="w-3607">quetzales</tok><tok id="w-3610" lemma=";" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=;|NormalizedLemma=;" head="w-3611">;</tok> <tok id="w-3611" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-3606">katki</tok> <tok id="w-3612" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=también|NormalizedLemma=_" head="w-3611">también</tok> <tok id="w-3613" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3611">nikah</tok> <tok id="w-3614" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3615">se</tok> <tok id="w-3615" lemma="cultural" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=culturall|NormalizedLemma=culturall" head="w-3611">cultural</tok> <tok id="w-3616" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="13:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3617">de</tok> <tok id="w-3617" lemma="ballet" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="11:nmod" misc="NormalizedForm=ballet|NormalizedLemma=ballet" head="w-3615">ballet</tok> <tok id="w-3618" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3611">nikah</tok> <tok id="w-3619" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="nmod"  deps="14:nmod" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-3618">itich</tok> <tok id="w-3620" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3621">n</tok> <tok id="w-3621" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="15:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-3619">topueblo</tok><tok id="w-3622" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3606">.</tok> </s>
<s id="s-279"  text="Nikah sekilograrhtok mik cosas nikah ich n topueblo." text_spa="Estamos logrando muchas cosas aquí en nuestro pueblo." labels="partial check-adverbial" text_orig="nika~ seekiLOGRARhtok miik COSAS nika~ iich n toPUEBLO." sent_id="presidente1:13"><tok id="w-3623" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3624">Nikah</tok> <tok id="w-3624" lemma="lograroa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekilograrhtok|NormalizedLemma=lograroa" >sekilograrhtok</tok> <tok id="w-3625" lemma="miak" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=miak" head="w-3626">mik</tok> <tok id="w-3626" lemma="cosa" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="NormalizedForm=cosas|NormalizedLemma=kosa" head="w-3624">cosas</tok> <tok id="w-3627" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3624">nikah</tok> <tok id="w-3628" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3624">ich</tok> <tok id="w-3629" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3630">n</tok> <tok id="w-3630" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-3628">topueblo</tok><tok id="w-3631" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3624">.</tok> </s>
<s id="s-280"  text="Tehwah tiautoridades tehwah sekinichikowa." text_spa="Nosotros autoridades las juntamos." labels="partial" sent_id="presidente1:14" text_orig="tehwa~ tiAUTORIDADES tehwa~ seekinichikoowa."><tok id="w-3632" lemma="tehwah" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="dislocated"  deps="4:dislocated" misc="NormalizedForm=tehwah|NormalizedLemma=tehwah" head="w-3635">Tehwah</tok> <tok id="w-3633" lemma="autoridad" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1" deprel="appos"  deps="1:appos" misc="NormalizedForm=tiautoridades|NormalizedLemma=autoridad" head="w-3632">tiautoridades</tok> <tok id="w-3634" lemma="tehwah" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=tehwah|NormalizedLemma=tehwah" head="w-3635">tehwah</tok> <tok id="w-3635" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekinichikowa|NormalizedLemma=chiwa" >sekinichikowa</tok><tok id="w-3636" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3635">.</tok> </s>
<s id="s-281"  text="sekiniki kachi mokiseguiro n tradiciones nikah ich n topueblo de danzas, de fiestas patronales." text_orig="seekiniki kachi mookisi.iiro n TRADICIONES nika~ iich n toPUEBLO DE DANZAS, DE FIESTAS PATRONALES." sent_id="presidente1:15" labels="partial, check-de-obl-etc" text_spa="Queremos que se siga mejor las tradiciones de aquí en nuestro pueblo, de danzas, de fiestas patronales."><tok id="w-3637" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekiniki|NormalizedLemma=niki" >sekiniki</tok> <tok id="w-3638" lemma="kachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-3640">kachi</tok> <tok id="w-3639" >mokiseguiro<dtok id="w-3639" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3640" form="mo"/><dtok id="w-3640" lemma="siguiroa" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="ccomp"  deps="1:ccomp" misc="NormalizedForm=kiseguiro|NormalizedLemma=sigwiroa" head="w-3637" form="kiseguiro"/></tok> <tok id="w-3641" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3642">n</tok> <tok id="w-3642" lemma="tradicion" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=tradiciones|NormalizedLemma=tradision" head="w-3640">tradiciones</tok> <tok id="w-3643" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3640">nikah</tok> <tok id="w-3644" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3640">ich</tok> <tok id="w-3645" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3646">n</tok> <tok id="w-3646" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-3644">topueblo</tok> <tok id="w-3647" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="12:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3648">de</tok> <tok id="w-3648" lemma="danza" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=danzas|NormalizedLemma=dansa" head="w-3640">danzas</tok><tok id="w-3649" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3651">,</tok> <tok id="w-3650" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="15:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3651">de</tok> <tok id="w-3651" lemma="fiesta" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="NormalizedForm=fiestas|NormalizedLemma=fiesta" head="w-3648">fiestas</tok> <tok id="w-3652" lemma="patronal" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="15:amod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=patronales|NormalizedLemma=patronal" head="w-3651">patronales</tok><tok id="w-3653" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3637">.</tok> </s>
<s id="s-282"  text="De ejemplo nikah katki costumbres de itich n tipemeh, wehwinyi tipemeh (bueno, dicen cerros), ich in tipemeh que, ejemplo, mocelebraroa se misa itich n tipemeh." text_orig="DE EJEMPLO nika~ katki COSTUMBRES DE iitich n tipeemeh, wehwinyi tipeemeh (BUENO, DICEN CERROS), iich in tipeemeh QUE, EJEMPLO, moCELEBRARoa see MISA iitich n tipeemeh." sent_id="presidente1:16" labels="partial" text_spa="Por ejemplo aquí hay costumbres de que en los cerros, grandes cerros ([&#039;tipeemeh&#039;] significa cerros), en los cerros, por ejemplo, se celebra una misa en los cerros."><tok id="w-3654" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="2:case" misc="NormalizedForm=De|NormalizedLemma=de" head="w-3655">De</tok> <tok id="w-3655" lemma="ejemplo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=ejemplo|NormalizedLemma=ejemplo" head="w-3657">ejemplo</tok> <tok id="w-3656" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3657">nikah</tok> <tok id="w-3657" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" >katki</tok> <tok id="w-3658" lemma="costumbre" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=costumbres|NormalizedLemma=kostumbre" head="w-3657">costumbres</tok> <tok id="w-3659" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="27:mark" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3680">de</tok> <tok id="w-3660" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="27:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-3680">itich</tok> <tok id="w-3661" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3662">n</tok> <tok id="w-3662" lemma="tipetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tipemeh|NormalizedLemma=tipetl" head="w-3660">tipemeh</tok><tok id="w-3663" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3665">,</tok> <tok id="w-3664" lemma="weyi" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="12:amod" misc="NormalizedForm=wehwinyi|NormalizedLemma=weyi" head="w-3665">wehwinyi</tok> <tok id="w-3665" lemma="tipetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="appos"  deps="9:appos" misc="NormalizedForm=tipemeh|NormalizedLemma=tipetl" head="w-3662">tipemeh</tok> <tok id="w-3666" lemma="(" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=(|NormalizedLemma=(" head="w-3669">(</tok><tok id="w-3667" lemma="bueno" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="16:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=bueno|NormalizedLemma=bueno" head="w-3669">bueno</tok><tok id="w-3668" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3667">,</tok> <tok id="w-3669" lemma="decir" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="12:parataxis" misc="NormalizedForm=disen|NormalizedLemma=desir" head="w-3665">dicen</tok> <tok id="w-3670" lemma="cerro" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="16:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=cerros|NormalizedLemma=serro" head="w-3669">cerros</tok><tok id="w-3671" lemma=")" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=)|NormalizedLemma=)" head="w-3669">)</tok><tok id="w-3672" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3669">,</tok> <tok id="w-3673" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="appos"  deps="7:appos" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3660">ich</tok> <tok id="w-3674" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="22:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-3675">in</tok> <tok id="w-3675" lemma="tipetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="20:nmod" misc="NormalizedForm=tipemeh|NormalizedLemma=tipetl" head="w-3673">tipemeh</tok> <tok id="w-3676" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="27:mark" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-3680">que</tok><tok id="w-3677" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="23:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3676">,</tok> <tok id="w-3678" lemma="ejemplo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="27:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ejemplo|NormalizedLemma=ejemplo" head="w-3680">ejemplo</tok><tok id="w-3679" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="25:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3678">,</tok> <tok id="w-3680" lemma="celebraroa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="NormalizedForm=mocelebraroa|NormalizedLemma=selebraroa" head="w-3658">mocelebraroa</tok> <tok id="w-3681" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="29:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3682">se</tok> <tok id="w-3682" lemma="misa" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="27:nsubj" misc="NormalizedForm=misa|NormalizedLemma=misa" head="w-3680">misa</tok> <tok id="w-3683" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="27:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-3680">itich</tok> <tok id="w-3684" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="32:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3685">n</tok> <tok id="w-3685" lemma="tipetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="30:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tipemeh|NormalizedLemma=tipetl" head="w-3683">tipemeh</tok><tok id="w-3686" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3657">.</tok> </s>
<s id="s-283"  text="Igual n ompa kiwikah ofrenda." text_spa="También ahí llevan una ofrenda." labels="partial" sent_id="presidente1:17" text_orig="IGUAL n ompa kiwiikah OFRENDA."><tok id="w-3687" lemma="igual" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-3690">Igual</tok> <tok id="w-3688" lemma="n" upos="DET" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3690">n</tok> <tok id="w-3689" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="2:fixed" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-3688">ompa</tok> <tok id="w-3690" lemma="wika" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kiwikah|NormalizedLemma=wika" >kiwikah</tok> <tok id="w-3691" lemma="ofrenda" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ofrenda|NormalizedLemma=ofrenda" head="w-3690">ofrenda</tok><tok id="w-3692" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3690">.</tok> </s>
<s id="s-284"  text="Kitlaliah se wehxolotl, dicen que guajolote; ahí lo ponen de ofrenda." text_spa="Ponen un guajolote ([&#039;wehxoolootl&#039;] significa guajolote); ahí lo ponen de ofrenda." labels="partial" text_orig="kitlaaliah see wehxoolootl, DICEN QUE GUAJOLOTE; AHÍ LO PONEN DE OFRENDA." sent_id="presidente1:18"><tok id="w-3693" lemma="tlalia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kitlaliah|NormalizedLemma=tlalia" >Kitlaliah</tok> <tok id="w-3694" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3695">se</tok> <tok id="w-3695" lemma="wehxolotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=wehxolotl|NormalizedLemma=wehxolotl" head="w-3693">wehxolotl</tok><tok id="w-3696" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3697">,</tok> <tok id="w-3697" lemma="decir" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=disen|NormalizedLemma=desir" head="w-3695">dicen</tok> <tok id="w-3698" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-3699">que</tok> <tok id="w-3699" lemma="guajolote" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=guajolote|NormalizedLemma=guajolote" head="w-3697">guajolote</tok><tok id="w-3700" lemma=";" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=;|NormalizedLemma=;" head="w-3697">;</tok> <tok id="w-3701" lemma="ahí" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=ahí|NormalizedLemma=ahí" head="w-3703">ahí</tok> <tok id="w-3702" lemma="lo" upos="PRON" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="NormalizedForm=lo|NormalizedLemma=lo" head="w-3703">lo</tok> <tok id="w-3703" lemma="poner" upos="VERB" feats="Foreign=Yes" deprel="parataxis"  deps="1:parataxis" misc="NormalizedForm=ponen|NormalizedLemma=poner" head="w-3693">ponen</tok> <tok id="w-3704" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="13:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3705">de</tok> <tok id="w-3705" lemma="ofrenda" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ofrenda|NormalizedLemma=ofrenda" head="w-3703">ofrenda</tok><tok id="w-3706" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3693">.</tok> </s>
<s id="s-285"  text="itich n tipemeh kitlaliah se ofrenda." text_orig="iitich n tipeemeh kitlaaliah see OFRENDA." sent_id="presidente1:19" labels="partial" text_spa="En los cerros ponen una ofrenda."><tok id="w-3707" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-3710">itich</tok> <tok id="w-3708" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3709">n</tok> <tok id="w-3709" lemma="tipetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="NormalizedForm=tipemeh|NormalizedLemma=tipetl" head="w-3707">tipemeh</tok> <tok id="w-3710" lemma="tlalia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kitlaliah|NormalizedLemma=tlalia" >kitlaliah</tok> <tok id="w-3711" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3712">se</tok> <tok id="w-3712" lemma="ofrenda" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ofrenda|NormalizedLemma=ofrenda" head="w-3710">ofrenda</tok><tok id="w-3713" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3710">.</tok> </s>
<s id="s-286"  text="nonoh tradiciones nikah ye wehkah ich n topueblo que itich n tipetl yuweh tlatsotsonkeh de n inguitarras, de guitarra, violín." text_orig="nono~ TRADICIONES nika~ ye wehkah iich n toPUEBLO QUE iitich n tipeetl yuweh tlatsotsonkeh DE n iinGUITARRAS, DE GUITARRA, VIOLÍN." sent_id="presidente1:20" labels="partial, check-ye" text_spa="Es la tradición antigua de aquí en nuestro pueblo que al cerro va una banda de guitarra y violín."><tok id="w-3714" lemma="non" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=nonoh|NormalizedLemma=non" head="w-3715">nonoh</tok> <tok id="w-3715" lemma="tradición" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tradiciones|NormalizedLemma=tradisión" >tradiciones</tok> <tok id="w-3716" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3715">nikah</tok> <tok id="w-3717" lemma="ye" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="cop"  deps="5:cop" misc="NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=ye" head="w-3718">ye</tok> <tok id="w-3718" lemma="wehkah" upos="ADJ" deprel="acl"  deps="2:acl" misc="NormalizedForm=wehkah|NormalizedLemma=wehkah" head="w-3715">wehkah</tok> <tok id="w-3719" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3715">ich</tok> <tok id="w-3720" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3721">n</tok> <tok id="w-3721" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-3719">topueblo</tok> <tok id="w-3722" lemma="que" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-3726">que</tok> <tok id="w-3723" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-3726">itich</tok> <tok id="w-3724" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3725">n</tok> <tok id="w-3725" lemma="tipetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="NormalizedForm=tipetl|NormalizedLemma=tipetl" head="w-3723">tipetl</tok> <tok id="w-3726" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="NormalizedForm=yuweh|NormalizedLemma=yuwi" head="w-3715">yuweh</tok> <tok id="w-3727" lemma="tlatsotsonki" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=tlatsotsonkeh|NormalizedLemma=tlatsotsonki" head="w-3726">tlatsotsonkeh</tok> <tok id="w-3728" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="17:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3730">de</tok> <tok id="w-3729" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3730">n</tok> <tok id="w-3730" lemma="guitarra" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="14:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=inguitarras|NormalizedLemma=gwitarra" head="w-3727">inguitarras</tok><tok id="w-3731" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3733">,</tok> <tok id="w-3732" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="20:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3733">de</tok> <tok id="w-3733" lemma="guitarra" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="conj"  deps="17:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=guitarra|NormalizedLemma=guitarra" head="w-3730">guitarra</tok><tok id="w-3734" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3735">,</tok> <tok id="w-3735" lemma="violín" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="conj"  deps="20:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=violín|NormalizedLemma=violín" head="w-3733">violín</tok><tok id="w-3736" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3715">.</tok> </s>
<s id="s-287"  text="Ompa pakeh n tokniwah." labels="partial" text_spa="Ahí disfruta la gente." text_orig="ompa paakeh n tokniiwa~." sent_id="presidente1:21"><tok id="w-3737" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-3738">Ompa</tok> <tok id="w-3738" lemma="paki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=pakeh|NormalizedLemma=paki" >pakeh</tok> <tok id="w-3739" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3740">n</tok> <tok id="w-3740" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-3738">tokniwah</tok><tok id="w-3741" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3738">.</tok> </s>
<s id="s-288"  text="kitlahtlaneh n ompa se parte para kitlahtlaniah n tipetl según itich n tipetl tlayoltok, para que tlahtlaniah algo para motlamochiwa, nikah ich n topueblo motlamochiwa." labels="partial" text_spa="Ahí piden una parte [de música?] para pedirle al cerro que haya vida en el cerro, para pedirle algo para que crezcan plantas, crezcan plantas aquí en nuestro pueblo." text_orig="kitlahtlaneh n ompa see PARTE PARA kitlahtlaniah n tipeetl SEGÚN iitich n tipeetl tlayooltok (tlayooltok: hay vida), PARA QUE tlahtlaniah ALGO PARA motlamochiiwa, (motlamochiiwa: crecen plantas) nika~ iich n toPUEBLO motlamochiiwa." sent_id="presidente1:22"><tok id="w-3742" lemma="tlahtlania" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kitlahtlaneh|NormalizedLemma=tlahtlania" >kitlahtlaneh</tok> <tok id="w-3743" lemma="n" upos="DET" deprel="advmod"  deps="1:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3742">n</tok> <tok id="w-3744" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="2:fixed" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-3743">ompa</tok> <tok id="w-3745" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-3746">se</tok> <tok id="w-3746" lemma="parte" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="iobj"  deps="1:iobj" misc="NormalizedForm=parte|NormalizedLemma=parte" head="w-3742">parte</tok> <tok id="w-3747" lemma="para" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-3748">para</tok> <tok id="w-3748" lemma="tlahtlania" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="advcl"  deps="1:advcl" misc="NormalizedForm=kitlahtlaniah|NormalizedLemma=tlahtlania" head="w-3742">kitlahtlaniah</tok> <tok id="w-3749" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3750">n</tok> <tok id="w-3750" lemma="tipetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="NormalizedForm=tipetl|NormalizedLemma=tipetl" head="w-3748">tipetl</tok> <tok id="w-3751" lemma="según" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=según|NormalizedLemma=según" head="w-3755">según</tok> <tok id="w-3752" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="14:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-3755">itich</tok> <tok id="w-3753" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3754">n</tok> <tok id="w-3754" lemma="tipetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="11:nmod" misc="NormalizedForm=tipetl|NormalizedLemma=tipetl" head="w-3752">tipetl</tok> <tok id="w-3755" lemma="tlayoli" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="1:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlayoltok|NormalizedLemma=tlayoli" head="w-3742">tlayoltok</tok><tok id="w-3756" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3759">,</tok> <tok id="w-3757" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="18:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-3759">para</tok> <tok id="w-3758" lemma="que" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="fixed"  deps="16:fixed" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-3757">que</tok> <tok id="w-3759" lemma="tlahtlania" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="advcl"  deps="1:advcl" misc="NormalizedForm=tlahtlaniah|NormalizedLemma=tlahtlania" head="w-3742">tlahtlaniah</tok> <tok id="w-3760" lemma="algo" upos="PRON" deprel="iobj"  deps="18:iobj" misc="NormalizedForm=algo|NormalizedLemma=algo" head="w-3759">algo</tok> <tok id="w-3761" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="21:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-3762">para</tok> <tok id="w-3762" lemma="motlamochiwa" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="advcl"  deps="18:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=motlamochiwa|NormalizedLemma=motlamochiwa" head="w-3759">motlamochiwa</tok><tok id="w-3763" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="27:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3768">,</tok> <tok id="w-3764" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="27:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3768">nikah</tok> <tok id="w-3765" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="27:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3768">ich</tok> <tok id="w-3766" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="26:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3767">n</tok> <tok id="w-3767" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="24:nmod" misc="NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-3765">topueblo</tok> <tok id="w-3768" lemma="motlamochiwa" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="21:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=motlamochiwa|NormalizedLemma=motlamochiwa" head="w-3762">motlamochiwa</tok><tok id="w-3769" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3742">.</tok> </s>
<s id="s-289"  labels="partial" text_spa="Eso es, y también hay una otra fiesta aquí el 4 de octubre." text_orig="yeh nono~ wan nika~ IGUAL katki oksee ilwitl nika~ iich n CUATRO DE OCTUBRE." sent_id="presidente1:23" text="Yeh nonoh wan nikah igual katki okse ilwitl nikah ich n cuatro de octubre."><tok id="w-3770" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" >Yeh</tok> <tok id="w-3771" lemma="nonoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="NormalizedForm=nonoh|NormalizedLemma=nonoh" head="w-3770">nonoh</tok> <tok id="w-3772" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3775">wan</tok> <tok id="w-3773" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3775">nikah</tok> <tok id="w-3774" lemma="igual" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-3775">igual</tok> <tok id="w-3775" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-3770">katki</tok> <tok id="w-3776" lemma="okse" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=okse|NormalizedLemma=okse" head="w-3777">okse</tok> <tok id="w-3777" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-3775">ilwitl</tok> <tok id="w-3778" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3775">nikah</tok> <tok id="w-3779" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3778">ich</tok> <tok id="w-3780" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3781">n</tok> <tok id="w-3781" lemma="cuatro" upos="NUM" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="NormalizedForm=cuatro|NormalizedLemma=cuatro" head="w-3779">cuatro</tok> <tok id="w-3782" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="14:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3783">de</tok> <tok id="w-3783" lemma="octubre" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="12:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=octobure|NormalizedLemma=octobure" head="w-3781">octubre</tok><tok id="w-3784" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3770">.</tok> </s>
<s id="s-290"  text_spa="También se celebra el señor patrón de aquí, San Francisco." labels="partial" text_orig="IGUAL moCELEBRARoa DE SEÑOR DE PATRÓN DE AQUÍ, DE SAN FRANCISCO." sent_id="presidente1:24" text="Igual mocelebraroa de señor de patrón de aquí, de San Francisco."><tok id="w-3785" lemma="igual" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-3786">Igual</tok> <tok id="w-3786" lemma="celebraroa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mocelebraroa|NormalizedLemma=selebraroa" >mocelebraroa</tok> <tok id="w-3787" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3788">de</tok> <tok id="w-3788" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=señor|NormalizedLemma=_" head="w-3786">señor</tok> <tok id="w-3789" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="6:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3790">de</tok> <tok id="w-3790" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="NormalizedForm=patrón|NormalizedLemma=_" head="w-3788">patrón</tok> <tok id="w-3791" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3792">de</tok> <tok id="w-3792" upos="ADV" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=aquí|NormalizedLemma=_" head="w-3790">aquí</tok><tok id="w-3793" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3795">,</tok> <tok id="w-3794" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="11:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3795">de</tok> <tok id="w-3795" lemma="san" upos="PROPN" deprel="appos"  deps="4:appos" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-3788">San</tok> <tok id="w-3796" lemma="francisco" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="11:flat" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=francisco|NormalizedLemma=francisco" head="w-3795">Francisco</tok><tok id="w-3797" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3786">.</tok> </s>
<s id="s-291"  labels="partial" text_spa="Se celebra también el 4 de octubre." text_orig="moCELEBRARoa TAMBIÉN DE CUATRO OCTUBRE." sent_id="presidente1:25" text="Mocelebraroa también de cuatro octubre."><tok id="w-3798" lemma="celebraroa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mocelebraroa|NormalizedLemma=selebraroa" >Mocelebraroa</tok> <tok id="w-3799" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="1:advmod" misc="NormalizedForm=también|NormalizedLemma=_" head="w-3798">también</tok> <tok id="w-3800" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3801">de</tok> <tok id="w-3801" lemma="cuatro" upos="NUM" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="NormalizedForm=cuatro|NormalizedLemma=cuatro" head="w-3798">cuatro</tok> <tok id="w-3802" lemma="octubre" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=octobure|NormalizedLemma=octobure" head="w-3801">octubre</tok><tok id="w-3803" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3798">.</tok> </s>
<s id="s-292"  text="Kichiwa fiesta de cuatro octubre, ocho días de fiesta nikah." labels="partial" text_spa="Se hace la fiesta de 4 de octubre; [es] ocho días de fiesta aquí." sent_id="presidente1:26" text_orig="kichiiwa FIESTA DE CUATRO OCTUBRE, OCHO DÍAS DE FIESTA nika~."><tok id="w-3804" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kichiwa|NormalizedLemma=chiwa" >Kichiwa</tok> <tok id="w-3805" lemma="fiesta" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="NormalizedForm=fiesta|NormalizedLemma=fiesta" head="w-3804">fiesta</tok> <tok id="w-3806" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3807">de</tok> <tok id="w-3807" lemma="cuatro" upos="NUM" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="NormalizedForm=cuatro|NormalizedLemma=cuatro" head="w-3805">cuatro</tok> <tok id="w-3808" lemma="octubre" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=octobure|NormalizedLemma=octobure" head="w-3807">octubre</tok><tok id="w-3809" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3811">,</tok> <tok id="w-3810" lemma="o" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="8:nummod" misc="NormalizedForm=ocho|NormalizedLemma=o" head="w-3811">ocho</tok> <tok id="w-3811" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="parataxis"  deps="1:parataxis" misc="NormalizedForm=días|NormalizedLemma=_" head="w-3804">días</tok> <tok id="w-3812" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="10:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3813">de</tok> <tok id="w-3813" lemma="fiesta" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="NormalizedForm=fiesta|NormalizedLemma=fiesta" head="w-3811">fiesta</tok> <tok id="w-3814" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3811">nikah</tok><tok id="w-3815" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3804">.</tok> </s>
<s id="s-293"  text="pero ahorita, yotiehkokeh n ilwitl son quince días de fiesta." text_orig="PERO AHORITA, yootiehkokeh n ilwitl SON QUINCE DÍAS DE FIESTA." sent_id="presidente1:27" labels="partial" text_spa="Pero ahorita, es 15 días de fiesta que ya llegamos."><tok id="w-3816" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-3821">pero</tok> <tok id="w-3817" lemma="ahorita" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahorita" head="w-3821">ahorita</tok><tok id="w-3818" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3817">,</tok> <tok id="w-3819" >yotiehkokeh<dtok id="w-3819" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-3821" form="y"/><dtok id="w-3820" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3821" form="o"/><dtok id="w-3821" lemma="ehko" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tiehkokeh|NormalizedLemma=ehko"  form="tiehkokeh"/></tok> <tok id="w-3822" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3823">n</tok> <tok id="w-3823" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-3821">ilwitl</tok> <tok id="w-3824" lemma="ser" upos="AUX" deprel="cop"  deps="11:cop" misc="NormalizedForm=son|NormalizedLemma=ser" head="w-3826">son</tok> <tok id="w-3825" lemma="quince" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="11:nummod" misc="NormalizedForm=quince|NormalizedLemma=quince" head="w-3826">quince</tok> <tok id="w-3826" lemma="día" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=días|NormalizedLemma=día" head="w-3821">días</tok> <tok id="w-3827" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="13:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3828">de</tok> <tok id="w-3828" lemma="fiesta" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="11:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=fiesta|NormalizedLemma=fiesta" head="w-3826">fiesta</tok><tok id="w-3829" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3821">.</tok> </s>
<s id="s-294"  text="también fiesta de patronal de aquí de n ich n topueblo." text_orig="TAMBIÉN FIESTA DE PATRONAL DE AQUÍ DE n iich n toPUEBLO." sent_id="presidente1:28" text_spa="[Es] también una fiesta patronal de aquí en nuestro pueblo." labels="partial"><tok id="w-3830" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=también|NormalizedLemma=_" head="w-3831">también</tok> <tok id="w-3831" lemma="fiesta" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=fiesta|NormalizedLemma=fiesta" >fiesta</tok> <tok id="w-3832" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3833">de</tok> <tok id="w-3833" lemma="patronal" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="amod"  deps="2:amod" misc="NormalizedForm=patronal|NormalizedLemma=patronal" head="w-3831">patronal</tok> <tok id="w-3834" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="6:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3835">de</tok> <tok id="w-3835" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=aquí|NormalizedLemma=_" head="w-3831">aquí</tok> <tok id="w-3836" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="9:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3838">de</tok> <tok id="w-3837" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3838">n</tok> <tok id="w-3838" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3831">ich</tok> <tok id="w-3839" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3840">n</tok> <tok id="w-3840" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-3838">topueblo</tok><tok id="w-3841" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3831">.</tok> </s>
<s id="s-295"  sent_id="presidente1:29" text_orig="AHORITA yaa tiehkokeh." labels="partial" text_spa="Ahorita ya llegamos." text="Ahorita ya tiehkokeh."><tok id="w-3842" lemma="ahorita" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahorita" head="w-3844">Ahorita</tok> <tok id="w-3843" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-3844">ya</tok> <tok id="w-3844" lemma="ehko" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tiehkokeh|NormalizedLemma=ehko" >tiehkokeh</tok><tok id="w-3845" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3844">.</tok> </s>
<s id="s-296"  text="sa de n lunes pewis n ilwitl." text_orig="saa DE n LUNES peewis n ilwitl." sent_id="presidente1:30" text_spa="El lunes empieza la fiesta." labels="partial"><tok id="w-3846" lemma="sa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=sa" head="w-3850">sa</tok> <tok id="w-3847" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3849">de</tok> <tok id="w-3848" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3849">n</tok> <tok id="w-3849" lemma="lunes" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=lunes|NormalizedLemma=lunes" head="w-3850">lunes</tok> <tok id="w-3850" lemma="pewi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=pewis|NormalizedLemma=pewi" >pewis</tok> <tok id="w-3851" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3852">n</tok> <tok id="w-3852" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-3850">ilwitl</tok><tok id="w-3853" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3850">.</tok> </s>
<s id="s-297"  sent_id="presidente1:31" text_orig="LUNES peewis Y tlamis HASTA iich n QUINCE; iich n QUINCE tlamis n ilwitl." labels="partial" text_spa="Empieza lunes y termina en 15 [días]; en 15 [días] termina la fiesta." text="Lunes pewis y tlamis hasta ich n quince; ich n quince tlamis n ilwitl."><tok id="w-3854" lemma="lunes" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=lunes|NormalizedLemma=lunes" head="w-3855">Lunes</tok> <tok id="w-3855" lemma="pewi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=pewis|NormalizedLemma=pewi" >pewis</tok> <tok id="w-3856" lemma="y" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=y" head="w-3857">y</tok> <tok id="w-3857" lemma="tlami" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=tlamis|NormalizedLemma=tlami" head="w-3855">tlamis</tok> <tok id="w-3858" lemma="hasta" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="6:case" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-3859">hasta</tok> <tok id="w-3859" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3857">ich</tok> <tok id="w-3860" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3861">n</tok> <tok id="w-3861" lemma="quince" upos="NUM" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=quince|NormalizedLemma=quince" head="w-3859">quince</tok><tok id="w-3862" lemma=";" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=;|NormalizedLemma=;" head="w-3866">;</tok> <tok id="w-3863" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3866">ich</tok> <tok id="w-3864" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3865">n</tok> <tok id="w-3865" lemma="quince" upos="NUM" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="NormalizedForm=quince|NormalizedLemma=quince" head="w-3863">quince</tok> <tok id="w-3866" lemma="tlami" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=tlamis|NormalizedLemma=tlami" head="w-3855">tlamis</tok> <tok id="w-3867" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3868">n</tok> <tok id="w-3868" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-3866">ilwitl</tok><tok id="w-3869" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3855">.</tok> </s>
<s id="s-298"  sent_id="presidente1:32" text_orig="tihkwaak n tlamis n ilwitl n iich n QUINCE." labels="partial" text_spa="(Hasta) ese día termina la fiesta, en 15 días." text="tihkwak n tlamis n ilwitl n ich n quince."><tok id="w-3870" lemma="tihkwak" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=tihkwak|NormalizedLemma=tihkwak" head="w-3872">tihkwak</tok> <tok id="w-3871" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3872">n</tok> <tok id="w-3872" lemma="tlami" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlamis|NormalizedLemma=tlami" >tlamis</tok> <tok id="w-3873" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3874">n</tok> <tok id="w-3874" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-3872">ilwitl</tok> <tok id="w-3875" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3876">n</tok> <tok id="w-3876" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3872">ich</tok> <tok id="w-3877" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3878">n</tok> <tok id="w-3878" lemma="quince" upos="NUM" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=quince|NormalizedLemma=quince" head="w-3876">quince</tok><tok id="w-3879" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3872">.</tok> </s>
<s id="s-299"  text_spa="Venimos siguiendo esas tradiciones para que no lo abandonemos, que no se pierda, que lo sigamos, que no se pierda, porque esa cultura que está aquí en nuestro pueblo es una felicidad que existe." labels="partial, check" sent_id="presidente1:33" text_orig="yeh non seekwalsi.iirohtiwiits n TRADICIONES aamo mooseekaawa, moopoliwi, mookiSEGUIRo, aamo mootlapohpoliwi PORQUE non CULTURA tlen katki nika~ iich n toPUEBLO QUE paakiliis tlen katki." text="yeh non sekwalseguirohtiwits n tradiciones amo mosekawa, mopoliwi, mokiseguiro, amo motlapohpoliwi porque non cultura tlen katki nikah ich n topueblo que pakilis tlen katki."><tok id="w-3880" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="cop"  deps="2:cop" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-3881">yeh</tok> <tok id="w-3881" lemma="non" upos="PRON" deprel="discourse"  deps="3:discourse" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-3882">non</tok> <tok id="w-3882" lemma="VERB" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekwalseguirohtiwits|NormalizedLemma=verb" >sekwalseguirohtiwits</tok> <tok id="w-3883" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3884">n</tok> <tok id="w-3884" lemma="tradicion" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=tradiciones|NormalizedLemma=tradision" head="w-3882">tradiciones</tok> <tok id="w-3885" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-3887">amo</tok> <tok id="w-3886" misc="SpaceAfter=No" >mosekawa<dtok id="w-3886" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3887" form="mo"/><dtok id="w-3887" lemma="kawa" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=sekawa|NormalizedLemma=kawa" head="w-3882" form="sekawa"/></tok> <tok id="w-3888" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3890">,</tok> <tok id="w-3889" misc="SpaceAfter=No" >mopoliwi<dtok id="w-3889" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3890" form="mo"/><dtok id="w-3890" lemma="poliwi" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=poliwi|NormalizedLemma=poliwi" head="w-3887" form="poliwi"/></tok> <tok id="w-3891" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3893">,</tok> <tok id="w-3892" misc="SpaceAfter=No" >mokiseguiro<dtok id="w-3892" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3893" form="mo"/><dtok id="w-3893" lemma="seguiroa" upos="VERB" deprel="conj"  deps="11:conj" misc="NormalizedForm=kiseguiro|NormalizedLemma=segwiroa" head="w-3890" form="kiseguiro"/></tok> <tok id="w-3894" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3897">,</tok> <tok id="w-3895" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-3897">amo</tok> <tok id="w-3896" >motlapohpoliwi<dtok id="w-3896" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="18:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3897" form="mo"/><dtok id="w-3897" lemma="tlapohpoliwi" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="14:conj" misc="NormalizedForm=tlapohpoliwi|NormalizedLemma=tlapohpoliwi" head="w-3893" form="tlapohpoliwi"/></tok> <tok id="w-3898" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="29:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-3908">porque</tok> <tok id="w-3899" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="21:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-3900">non</tok> <tok id="w-3900" lemma="cultura" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="29:nsubj" misc="NormalizedForm=cultural|NormalizedLemma=cultural" head="w-3908">cultura</tok> <tok id="w-3901" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="23:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-3902">tlen</tok> <tok id="w-3902" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="acl"  deps="21:acl" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-3900">katki</tok> <tok id="w-3903" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="23:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3902">nikah</tok> <tok id="w-3904" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="23:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3902">ich</tok> <tok id="w-3905" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="27:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3906">n</tok> <tok id="w-3906" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="25:nmod" misc="NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-3904">topueblo</tok> <tok id="w-3907" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="29:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-3908">que</tok> <tok id="w-3908" lemma="pakilis" upos="NOUN" deprel="advcl"  deps="18:advcl" misc="NormalizedForm=pakilis|NormalizedLemma=pakilis" head="w-3897">pakilis</tok> <tok id="w-3909" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="31:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-3910">tlen</tok> <tok id="w-3910" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres|VerbForm=Fin" deprel="acl"  deps="29:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-3908">katki</tok><tok id="w-3911" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3882">.</tok> </s>
<s id="s-300"  text="Osekinikiskiaya amo poliwi, mokiseguiro, momoskalteh tlakpak, moito reconocido nikah itich n toaltipew nikah San Francisco." text_spa="Quisiéramos que no se pierda, que se siga, que crezca hacia arriba, que sea reconocida [la tradición] aquí en nuestro pueblo, aquí en San Francisco." labels="partial" text_orig="ooseekinikiskiaaya aamo poliwi, mookiSEGUIRo, moomoskalteh tlakpak, mooiito RECONOCIDO nika~ iitich n toaaltipeew nika~ SAN FRANCISCO." sent_id="presidente1:34"><tok id="w-3912" >Osekinikiskiaya<dtok id="w-3912" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-3913" form="O"/><dtok id="w-3913" lemma="niki" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past|VerbForm=Fin" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekinikiskiaya|NormalizedLemma=niki"  form="sekinikiskiaya"/></tok> <tok id="w-3914" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-3915">amo</tok> <tok id="w-3915" lemma="poliwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=poliwi|NormalizedLemma=poliwi" head="w-3913">poliwi</tok><tok id="w-3916" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3918">,</tok> <tok id="w-3917" misc="SpaceAfter=No" >mokiseguiro<dtok id="w-3917" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3918" form="mo"/><dtok id="w-3918" lemma="seguiroa" upos="VERB" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=kiseguiro|NormalizedLemma=segwiroa" head="w-3915" form="kiseguiro"/></tok> <tok id="w-3919" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3921">,</tok> <tok id="w-3920" >momoskalteh<dtok id="w-3920" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3921" form="mo"/><dtok id="w-3921" lemma="moskaltia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=moskalteh|NormalizedLemma=moskaltia" head="w-3915" form="moskalteh"/></tok> <tok id="w-3922" lemma="tlakpak" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakpak|NormalizedLemma=tlakpak" head="w-3921">tlakpak</tok><tok id="w-3923" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3925">,</tok> <tok id="w-3924" >moito<dtok id="w-3924" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3925" form="mo"/><dtok id="w-3925" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=ito|NormalizedLemma=_" head="w-3915" form="ito"/></tok> <tok id="w-3926" lemma="reconocido" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="ccomp"  deps="14:ccomp" misc="NormalizedForm=reconocido|NormalizedLemma=reconocido" head="w-3925">reconocido</tok> <tok id="w-3927" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3926">nikah</tok> <tok id="w-3928" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="nmod"  deps="16:nmod" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-3927">itich</tok> <tok id="w-3929" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="19:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3930">n</tok> <tok id="w-3930" lemma="altipetl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="17:nmod" misc="NormalizedForm=toaltipew|NormalizedLemma=altipetl" head="w-3928">toaltipew</tok> <tok id="w-3931" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="appos"  deps="16:appos" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3927">nikah</tok> <tok id="w-3932" lemma="san" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="20:nmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-3931">San</tok> <tok id="w-3933" lemma="francisco" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="21:flat" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=francisco|NormalizedLemma=francisco" head="w-3932">Francisco</tok><tok id="w-3934" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3913">.</tok> </s>
<s id="s-301"  text="ich n toaltipew moito reconocido." text_spa="En nuestro pueblo que sea reconocida." labels="partial, check-ito-and-cop" text_orig="iich n toaaltipeew mooito RECONOCIDO." sent_id="presidente1:35"><tok id="w-3935" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3940">ich</tok> <tok id="w-3936" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3937">n</tok> <tok id="w-3937" lemma="altipetl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="NormalizedForm=toaltipew|NormalizedLemma=altipetl" head="w-3935">toaltipew</tok> <tok id="w-3938" >moito<dtok id="w-3938" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3940" form="mo"/><dtok id="w-3939" upos="AUX" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="cop"  deps="6:cop" misc="NormalizedForm=ito|NormalizedLemma=_" head="w-3940" form="ito"/></tok> <tok id="w-3940" lemma="reconocido" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=reconocido|NormalizedLemma=reconocido" >reconocido</tok><tok id="w-3941" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3940">.</tok> </s>
<s id="s-302"  sent_id="presidente1:36" text_orig="Axa~ san ye non seekikuwihtok (lo que estamos siguiendo) n tehwa~ toTRADICIÓN nika~ iich n PUEBLO." text_spa="Ahora esto es todo loque estamos siguiendo, nuestra tradición de aquí en el pueblo." labels="partial, check-sa-ye-non" text="Axah san ye non sekikuwihtok n tehwah totradición nikah ich n pueblo."><tok id="w-3942" lemma="axah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=axah|NormalizedLemma=axah" head="w-3946">Axah</tok> <tok id="w-3943" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-3946">san</tok> <tok id="w-3944" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="cop"  deps="4:cop" misc="NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-3945">ye</tok> <tok id="w-3945" lemma="non" upos="PRON" deprel="discourse"  deps="2:discourse" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-3943">non</tok> <tok id="w-3946" lemma="kuwia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekikuwihtok|NormalizedLemma=kuwia" >sekikuwihtok</tok> <tok id="w-3947" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3948">n</tok> <tok id="w-3948" lemma="tehwan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="NormalizedForm=tehwah|NormalizedLemma=tehwan" head="w-3949">tehwah</tok> <tok id="w-3949" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="NormalizedForm=totradición|NormalizedLemma=_" head="w-3946">totradición</tok> <tok id="w-3950" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3949">nikah</tok> <tok id="w-3951" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="appos"  deps="9:appos" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3950">ich</tok> <tok id="w-3952" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3953">n</tok> <tok id="w-3953" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-3951">pueblo</tok><tok id="w-3954" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3946">.</tok> </s>
<s id="s-303"  text="wan más adelante sekiseguiros wan momoskalti kachi más de n danzas de bailares nochi n tlen mochiwa nikah ich n topueblo." text_spa="Y la seguiremos más adelante y ojalá que crezca más todas las danzas que se hacen aquí en nuestro pueblo." labels="partial" text_orig="wan MÁS ADELANTE seekiSEGUIRos wan moomoskalti kachi MÁS DE n DANZAS DE BAILARES nochi n tlen mochiiwa nika~ iich n toPUEBLO." sent_id="presidente1:37"><tok id="w-3955" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3958">wan</tok> <tok id="w-3956" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=más|NormalizedLemma=_" head="w-3957">más</tok> <tok id="w-3957" lemma="adelante" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=adelante|NormalizedLemma=adelante" head="w-3958">adelante</tok> <tok id="w-3958" lemma="seguiroa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekiseguiros|NormalizedLemma=segwiroa" >sekiseguiros</tok> <tok id="w-3959" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3961">wan</tok> <tok id="w-3960" >momoskalti<dtok id="w-3960" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-3961" form="mo"/><dtok id="w-3961" lemma="moskaltia" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=moskalti|NormalizedLemma=moskaltia" head="w-3958" form="moskalti"/></tok> <tok id="w-3962" lemma="kachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-3961">kachi</tok> <tok id="w-3963" lemma="más" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=más|NormalizedLemma=más" head="w-3961">más</tok> <tok id="w-3964" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="12:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3966">de</tok> <tok id="w-3965" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3966">n</tok> <tok id="w-3966" lemma="danza" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=danzas|NormalizedLemma=dansa" head="w-3961">danzas</tok> <tok id="w-3967" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="14:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-3968">de</tok> <tok id="w-3968" lemma="bailar" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nmod"  deps="12:nmod" misc="NormalizedForm=bailares|NormalizedLemma=bailar" head="w-3966">bailares</tok> <tok id="w-3969" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-3966">nochi</tok> <tok id="w-3970" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3971">n</tok> <tok id="w-3971" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="18:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-3972">tlen</tok> <tok id="w-3972" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="acl"  deps="15:acl" misc="NormalizedForm=mochiwa|NormalizedLemma=chiwa" head="w-3969">mochiwa</tok> <tok id="w-3973" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advcl"  deps="18:advcl" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-3972">nikah</tok> <tok id="w-3974" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="appos"  deps="19:appos" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-3973">ich</tok> <tok id="w-3975" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="22:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3976">n</tok> <tok id="w-3976" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="20:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-3974">topueblo</tok><tok id="w-3977" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3958">.</tok> </s>
<s id="s-304"  sent_id="presidente1:38" text_orig="tlaa oksiki~ kalakitiiweh AUTORIDADES mookiESTUDIARwiliika~ IGUAL wan mookinpaleewiika~ n iika n DANZAS PARA aamo poliwi n DANZAS." text_spa="Si entran otras autoridades, ojalá que estudien la situación y también que los [a a gente del pueblo] ayuden [financialmente] con las danzas para que no se pierdan las danzas." labels="partial" text="Tla oksikih kalakitiweh autoridades mokiestudiarwilikah igual wan mokinpalewikah n ika n danzas para amo poliwi n danzas."><tok id="w-3978" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-3981">Tla</tok> <tok id="w-3979" >oksikih<dtok id="w-3979" lemma="o" upos="AUX" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=o" head="w-3982" form="ok"/><dtok id="w-3980" upos="DET" deprel="fixed"  deps="2:fixed" head="w-3979" form="sikih"/></tok> <tok id="w-3981" lemma="kalaki" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut|VerbForm=Fin" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=kalakitiweh|NormalizedLemma=kalaki" head="w-3983">kalakitiweh</tok> <tok id="w-3982" lemma="autoridad" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=autoridades|NormalizedLemma=autoridad" head="w-3981">autoridades</tok> <tok id="w-3983" lemma="estudiaroa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" >mokiestudiarwilikah</tok> <tok id="w-3984" lemma="igual" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-3986">igual</tok> <tok id="w-3985" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-3986">wan</tok> <tok id="w-3986" lemma="palewia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=mokinpalewikah|NormalizedLemma=palewia" head="w-3983">mokinpalewikah</tok> <tok id="w-3987" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3988">n</tok> <tok id="w-3988" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="9:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-3986">ika</tok> <tok id="w-3989" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3990">n</tok> <tok id="w-3990" lemma="danza" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nmod"  deps="11:nmod" misc="NormalizedForm=danzas|NormalizedLemma=dansa" head="w-3988">danzas</tok> <tok id="w-3991" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="16:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-3993">para</tok> <tok id="w-3992" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-3993">amo</tok> <tok id="w-3993" lemma="poliwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="9:advcl" misc="NormalizedForm=poliwi|NormalizedLemma=poliwi" head="w-3986">poliwi</tok> <tok id="w-3994" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="18:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-3995">n</tok> <tok id="w-3995" lemma="danza" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="16:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=danzas|NormalizedLemma=dansa" head="w-3993">danzas</tok><tok id="w-3996" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-3983">.</tok> </s>
<s id="s-305"  text="Hace unos sesenta años, aquí nikah itich n topueblo, amo okatka nikah centro, hace sesenta años, amo ohkon n okatka nikah." text_spa="Hace unos 70 años, aquí en nuestro pueblo, aquí el centro no era, hace sesenta años, no era así." labels="partial" sent_id="presidente2:1" text_orig="HACE UNOS SESENTA AÑOS, AQUÍ nika~ iitich n toPUEBLO, aamo ookatka nika~ CENTRO, HACE SESENTA AÑOS, aamo ohkoon n ookatka nika~."><tok id="w-3997" lemma="hacer" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="14:advcl" misc="NormalizedForm=Hace|NormalizedLemma=haser" head="w-4010">Hace</tok> <tok id="w-3998" lemma="uno" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=unos|NormalizedLemma=uno" head="w-4000">unos</tok> <tok id="w-3999" lemma="sesenta" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="4:nummod" misc="NormalizedForm=sesenta|NormalizedLemma=sesenta" head="w-4000">sesenta</tok> <tok id="w-4000" lemma="año" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=años|NormalizedLemma=año" head="w-3997">años</tok><tok id="w-4001" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-3997">,</tok> <tok id="w-4002" lemma="aquí" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=aquí|NormalizedLemma=aquí" head="w-4010">aquí</tok> <tok id="w-4003" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="reparandum"  deps="6:reparandum" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4002">nikah</tok> <tok id="w-4004" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="appos"  deps="7:appos" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-4003">itich</tok> <tok id="w-4005" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4006">n</tok> <tok id="w-4006" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-4004">topueblo</tok><tok id="w-4007" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4003">,</tok> <tok id="w-4008" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4010">amo</tok> <tok id="w-4009" >okatka<dtok id="w-4009" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4010" form="o"/><dtok id="w-4010" lemma="katki" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki"  form="katka"/></tok> <tok id="w-4011" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4010">nikah</tok> <tok id="w-4012" lemma="centro" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=centro|NormalizedLemma=centro" head="w-4010">centro</tok><tok id="w-4013" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="26:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4022">,</tok> <tok id="w-4014" lemma="hacer" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="26:advcl" misc="NormalizedForm=hace|NormalizedLemma=haser" head="w-4022">hace</tok> <tok id="w-4015" lemma="sesenta" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="20:nummod" misc="NormalizedForm=sesenta|NormalizedLemma=sesenta" head="w-4016">sesenta</tok> <tok id="w-4016" lemma="año" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="18:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=años|NormalizedLemma=año" head="w-4014">años</tok><tok id="w-4017" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4014">,</tok> <tok id="w-4018" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="26:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4022">amo</tok> <tok id="w-4019" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="26:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-4022">ohkon</tok> <tok id="w-4020" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="26:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4022">n</tok> <tok id="w-4021" >okatka<dtok id="w-4021" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="26:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4022" form="o"/><dtok id="w-4022" lemma="katki" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="14:conj" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-4010" form="katka"/></tok> <tok id="w-4023" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="26:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4022">nikah</tok><tok id="w-4024" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="26:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4022">.</tok> </s>
<s id="s-306"  text_spa="El pueblo era muy atrasado." labels="partial" sent_id="presidente2:2" text_orig="ookatka simi ATRASADO n PUEBLO." text="Okatka simi atrasado n pueblo."><tok id="w-4025" >Okatka<dtok id="w-4025" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4028" form="O"/><dtok id="w-4026" lemma="katki" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="4:cop" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-4028" form="katka"/></tok> <tok id="w-4027" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-4028">simi</tok> <tok id="w-4028" lemma="atrasado" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=atrasado|NormalizedLemma=atrasado" >atrasado</tok> <tok id="w-4029" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4030">n</tok> <tok id="w-4030" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-4028">pueblo</tok><tok id="w-4031" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4028">.</tok> </s>
<s id="s-307"  text="Amo sekipiaya ohtli, amo oehkoya carretera hasta nikah." text_spa="No teníamos camino, no había llegado la carretera hasta aquí." labels="partial" sent_id="presidente2:3" text_orig="aamo seekipiaya ohtli, aamo ooehkoya CARRETERA HASTA nika~."><tok id="w-4032" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4033">Amo</tok> <tok id="w-4033" lemma="pia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekipiaya|NormalizedLemma=pia" >sekipiaya</tok> <tok id="w-4034" lemma="ohtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ohtli|NormalizedLemma=ohtli" head="w-4033">ohtli</tok><tok id="w-4035" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4038">,</tok> <tok id="w-4036" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4038">amo</tok> <tok id="w-4037" >oehkoya<dtok id="w-4037" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4038" form="o"/><dtok id="w-4038" lemma="ehko" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=ehkoya|NormalizedLemma=ehko" head="w-4033" form="ehkoya"/></tok> <tok id="w-4039" lemma="carretera" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=carretera|NormalizedLemma=carretera" head="w-4038">carretera</tok> <tok id="w-4040" lemma="hasta" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="10:case" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-4041">hasta</tok> <tok id="w-4041" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4038">nikah</tok><tok id="w-4042" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4033">.</tok> </s>
<s id="s-308"  sent_id="presidente2:4" text_orig="IGUAL nika~ CENTRO, IGUAL nin PARTE nika~ iich n PARQUE, nini~ yaki n oomochihchih APENAS, kipia DOCE AÑOS n oomoCONSTRUIRoh, nika~ iich n PARQUE kwaltsin n oomoyehyeektlaaleh" labels="partial" text_spa="También aquí el centro, también esta parte de aquí en el parque, apenas se reparó, hace 12 años se construyó y se arregló bonito aquí en el parque." text="igual nikah centro, igual nin parte nikah ich n parque, ninih yaki n omochihchih apenas, kipia doce años n omoconstruiroh, nikah ich n parque kwaltsin n omoyehyektlaleh"><tok id="w-4043" lemma="igual" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-4059">igual</tok> <tok id="w-4044" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4059">nikah</tok> <tok id="w-4045" lemma="centro" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="appos"  deps="2:appos" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=centro|NormalizedLemma=centro" head="w-4044">centro</tok><tok id="w-4046" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4044">,</tok> <tok id="w-4047" lemma="igual" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-4059">igual</tok> <tok id="w-4048" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-4049">nin</tok> <tok id="w-4049" lemma="parte" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="17:obl" misc="NormalizedForm=parte|NormalizedLemma=parte" head="w-4059">parte</tok> <tok id="w-4050" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="appos"  deps="7:appos" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4049">nikah</tok> <tok id="w-4051" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="appos"  deps="8:appos" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-4050">ich</tok> <tok id="w-4052" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4053">n</tok> <tok id="w-4053" lemma="parque" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=parque|NormalizedLemma=parque" head="w-4051">parque</tok><tok id="w-4054" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4049">,</tok> <tok id="w-4055" lemma="nin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=ninih|NormalizedLemma=nin" head="w-4059">ninih</tok> <tok id="w-4056" lemma="yaki" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=yaki|NormalizedLemma=yaki" head="w-4059">yaki</tok> <tok id="w-4057" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4059">n</tok> <tok id="w-4058" >omochihchih<dtok id="w-4058" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="17:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4059" form="o"/><dtok id="w-4059" lemma="mochichiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mochihchih|NormalizedLemma=mochichiwa"  form="mochihchih"/></tok> <tok id="w-4060" lemma="apenas" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=apenas|NormalizedLemma=apenas" head="w-4059">apenas</tok><tok id="w-4061" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4062">,</tok> <tok id="w-4062" lemma="pia" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="17:conj" misc="NormalizedForm=kipia|NormalizedLemma=pia" head="w-4059">kipia</tok> <tok id="w-4063" lemma="doce" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="22:nummod" misc="NormalizedForm=doce|NormalizedLemma=doce" head="w-4064">doce</tok> <tok id="w-4064" lemma="año" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="20:obj" misc="NormalizedForm=años|NormalizedLemma=año" head="w-4062">años</tok> <tok id="w-4065" lemma="n" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="25:mark" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4067">n</tok> <tok id="w-4066" misc="SpaceAfter=No" >omoconstruiroh<dtok id="w-4066" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="25:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4067" form="o"/><dtok id="w-4067" lemma="moconstruiroa" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="20:csubj" misc="NormalizedForm=moconstruiroh|NormalizedLemma=mokonstrwiroa" head="w-4062" form="moconstruiroh"/></tok> <tok id="w-4068" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="25:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4067">,</tok> <tok id="w-4069" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="31:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4073">nikah</tok> <tok id="w-4070" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="appos"  deps="27:appos" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-4069">ich</tok> <tok id="w-4071" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="30:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4072">n</tok> <tok id="w-4072" lemma="parque" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="28:nmod" misc="NormalizedForm=parque|NormalizedLemma=parque" head="w-4070">parque</tok> <tok id="w-4073" lemma="kwali" upos="ADV" feats="Degree=Dim" deprel="conj"  deps="25:conj" misc="NormalizedForm=kwaltsin|NormalizedLemma=kwali" head="w-4067">kwaltsin</tok> <tok id="w-4074" lemma="n" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="34:mark" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4076">n</tok> <tok id="w-4075" >omoyehyektlaleh<dtok id="w-4075" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="34:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4076" form="o"/><dtok id="w-4076" lemma="moyehyektlalia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="csubj"  deps="31:csubj" misc="NormalizedForm=moyehyektlaleh|NormalizedLemma=moyehyektlalia" head="w-4073" form="moyehyektlaleh"/></tok> </s>
<s id="s-309"  text="Igual n ahorita sekilograrohtok nikah kachi." text_spa="Ahorita también estamos logrando más aquí." labels="partial" text_orig="IGUAL n AHORITA seekiLOGRARohtok nika~ kachi." sent_id="presidente2:5"><tok id="w-4077" lemma="igual" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-4080">Igual</tok> <tok id="w-4078" lemma="n" upos="DET" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4080">n</tok> <tok id="w-4079" lemma="ahorita" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="fixed"  deps="2:fixed" misc="NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahorita" head="w-4078">ahorita</tok> <tok id="w-4080" lemma="lograroa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekilograrohtok|NormalizedLemma=lograroa" >sekilograrohtok</tok> <tok id="w-4081" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4080">nikah</tok> <tok id="w-4082" lemma="kachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-4080">kachi</tok><tok id="w-4083" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4080">.</tok> </s>
<s id="s-310"  sent_id="presidente2:6" text_orig="kachi MÁS ya weeyiixtok (está creciendo) n toPUEBLO." labels="partial" text_spa="Ya nuestro pueblo está creciendo más." text="Kachi más ya weyixtok (está creciendo) n topueblo."><tok id="w-4084" lemma="kachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-4087">Kachi</tok> <tok id="w-4085" lemma="más" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=más|NormalizedLemma=más" head="w-4087">más</tok> <tok id="w-4086" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4087">ya</tok> <tok id="w-4087" lemma="weyiya" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=weyixtok|NormalizedLemma=weyiya" >weyixtok</tok> <tok id="w-4088" lemma="(" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=(|NormalizedLemma=(" head="w-4090">(</tok><tok id="w-4089" lemma="estar" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=está|NormalizedLemma=estar" head="w-4090">está</tok> <tok id="w-4090" lemma="crecer" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=creciendo|NormalizedLemma=kreser" head="w-4087">creciendo</tok><tok id="w-4091" lemma=")" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=)|NormalizedLemma=)" head="w-4090">)</tok> <tok id="w-4092" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4093">n</tok> <tok id="w-4093" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-4087">topueblo</tok><tok id="w-4094" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4087">.</tok> </s>
<s id="s-311"  text_spa="Hace varios años, aquí nuestro pueblo no era avanzado; era un pueblo muy atrasado." labels="partial" sent_id="presidente2:7" text_orig="HACE keeski xiwitl nika~ aamo ookatka AVANZADO n PUEBLO, simi ookatka simi tlaalpa~ PUEBLO." text="hace keski xiwitl nikah amo okatka avanzado n pueblo, simi okatka simi tlalpah pueblo."><tok id="w-4095" lemma="hacer" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="NormalizedForm=hace|NormalizedLemma=haser" head="w-4102">hace</tok> <tok id="w-4096" lemma="keski" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=keski|NormalizedLemma=keski" head="w-4097">keski</tok> <tok id="w-4097" lemma="xiwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="NormalizedForm=xiwitl|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-4095">xiwitl</tok> <tok id="w-4098" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4102">nikah</tok> <tok id="w-4099" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4102">amo</tok> <tok id="w-4100" >okatka<dtok id="w-4100" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4102" form="o"/><dtok id="w-4101" lemma="katki" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="8:cop" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-4102" form="katka"/></tok> <tok id="w-4102" lemma="avanzado" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=avanzado|NormalizedLemma=avanzado" >avanzado</tok> <tok id="w-4103" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4104">n</tok> <tok id="w-4104" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-4102">pueblo</tok><tok id="w-4105" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4110">,</tok> <tok id="w-4106" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-4110">simi</tok> <tok id="w-4107" >okatka<dtok id="w-4107" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="16:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4110" form="o"/><dtok id="w-4108" lemma="katki" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="16:cop" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-4110" form="katka"/></tok> <tok id="w-4109" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-4110">simi</tok> <tok id="w-4110" lemma="tlalpah" upos="ADJ" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=tlalpah|NormalizedLemma=tlalpah" head="w-4102">tlalpah</tok> <tok id="w-4111" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="16:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-4110">pueblo</tok><tok id="w-4112" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4102">.</tok> </s>
<s id="s-312"  text="igual, pues, amo okatka recursos para wilis molevantaros n pueblo." text_spa="Tampoco había recursos para que el pueblo se pudiera desarollar." labels="partial" text_orig="IGUAL, PUES, aamo ookatka RECURSOS PARA wilis moLEVANTARoos n PUEBLO." sent_id="presidente2:8"><tok id="w-4113" lemma="igual" upos="ADV" deprel="discourse"  deps="7:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-4119">igual</tok><tok id="w-4114" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4113">,</tok> <tok id="w-4115" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="7:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pues|NormalizedLemma=pues" head="w-4119">pues</tok><tok id="w-4116" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4115">,</tok> <tok id="w-4117" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4119">amo</tok> <tok id="w-4118" >okatka<dtok id="w-4118" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4119" form="o"/><dtok id="w-4119" lemma="katki" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki"  form="katka"/></tok> <tok id="w-4120" lemma="recurso" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=recursos|NormalizedLemma=rekurso" head="w-4119">recursos</tok> <tok id="w-4121" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-4123">para</tok> <tok id="w-4122" lemma="wili" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=wilis|NormalizedLemma=wili" head="w-4123">wilis</tok> <tok id="w-4123" lemma="molevantaroa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="acl"  deps="8:acl" misc="NormalizedForm=molevantaros|NormalizedLemma=molevantaroa" head="w-4120">molevantaros</tok> <tok id="w-4124" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4125">n</tok> <tok id="w-4125" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-4123">pueblo</tok><tok id="w-4126" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4119">.</tok> </s>
<s id="s-313"  text="Pero ahorita ya molevantarohtok kachi más n pueblo." text_orig="PERO AHORITA yaa moLEVANTARohtok kachi MÁS n PUEBLO." sent_id="presidente2:9" labels="partial check-advmod" text_spa="Pero ahorita el pueblo ya se está desarollando más."><tok id="w-4127" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-4130">Pero</tok> <tok id="w-4128" lemma="ahorita" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahorita" head="w-4130">ahorita</tok> <tok id="w-4129" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4130">ya</tok> <tok id="w-4130" lemma="levantaroa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=molevantarohtok|NormalizedLemma=levantaroa" >molevantarohtok</tok> <tok id="w-4131" lemma="kachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-4130">kachi</tok> <tok id="w-4132" lemma="más" upos="ADV" deprel="reparandum"  deps="5:reparandum" misc="NormalizedForm=más|NormalizedLemma=más" head="w-4131">más</tok> <tok id="w-4133" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4134">n</tok> <tok id="w-4134" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-4130">pueblo</tok><tok id="w-4135" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4130">.</tok> </s>
<s id="s-314"  text="A vez ok sikeh tokniwah okiabandonarowayah nin pueblo." labels="partial" text_spa="[Antes] a veces otras personas abandonaban este pueblo." text_orig="A VEZ ok sikeh tokniiwa~ ookiABANDONARowaayah nin PUEBLO." sent_id="presidente2:10"><tok id="w-4136" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-4142">A</tok> <tok id="w-4137" lemma="vez" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="fixed"  deps="1:fixed" misc="NormalizedForm=vez|NormalizedLemma=vez" head="w-4136">vez</tok> <tok id="w-4138" lemma="ok" upos="ADV" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-4140">ok</tok> <tok id="w-4139" lemma="siki" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="3:fixed" misc="NormalizedForm=sikeh|NormalizedLemma=siki" head="w-4138">sikeh</tok> <tok id="w-4140" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-4142">tokniwah</tok> <tok id="w-4141" >okiabandonarowayah<dtok id="w-4141" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4142" form="o"/><dtok id="w-4142" lemma="abandonaroa" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kiabandonarowayah|NormalizedLemma=abandonaroa"  form="kiabandonarowayah"/></tok> <tok id="w-4143" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-4144">nin</tok> <tok id="w-4144" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-4142">pueblo</tok><tok id="w-4145" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4142">.</tok> </s>
<s id="s-315"  text="Yuweh ok siki partes chanchiwatiweh" text_orig="yuweh ok siki PARTES chaanchiiwatiiweh" sent_id="presidente2:11" text_spa="Van a otras partes para vivir." labels="partial"><tok id="w-4146" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yuweh|NormalizedLemma=yuwi" >Yuweh</tok> <tok id="w-4147" lemma="ok" upos="ADV" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-4149">ok</tok> <tok id="w-4148" lemma="siki" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="2:fixed" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-4147">siki</tok> <tok id="w-4149" lemma="parte" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="NormalizedForm=partes|NormalizedLemma=parte" head="w-4146">partes</tok> <tok id="w-4150" lemma="chanchiwa" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="1:advcl" misc="NormalizedForm=chanchiwatiweh|NormalizedLemma=chanchiwa" head="w-4146">chanchiwatiweh</tok> </s>
<s id="s-316"  text_spa="Ahorita estos días, el pueblo está desarollando, más que nada, aquí en nuestro pueblo." labels="partial" text_orig="AHORITA nin toonalmeh, moLEVANTARohtok n PUEBLO, MÁS QUE NADA, nika~ iich n toPUEBLO." sent_id="presidente2:12" text="Ahorita nin tonalmeh, molevantarohtok n pueblo, más que nada, nikah ich n topueblo."><tok id="w-4151" lemma="ahorita" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahorita" head="w-4155">Ahorita</tok> <tok id="w-4152" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-4153">nin</tok> <tok id="w-4153" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tonalmeh|NormalizedLemma=tonal" head="w-4155">tonalmeh</tok><tok id="w-4154" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4153">,</tok> <tok id="w-4155" lemma="levantaroa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=molevantarohtok|NormalizedLemma=levantaroa" >molevantarohtok</tok> <tok id="w-4156" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4157">n</tok> <tok id="w-4157" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-4155">pueblo</tok><tok id="w-4158" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4159">,</tok> <tok id="w-4159" lemma="más" upos="ADV" deprel="parataxis"  deps="5:parataxis" misc="NormalizedForm=más|NormalizedLemma=más" head="w-4155">más</tok> <tok id="w-4160" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="flat"  deps="9:flat" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-4159">que</tok> <tok id="w-4161" lemma="nada" upos="PRON" deprel="flat"  deps="9:flat" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nada|NormalizedLemma=nada" head="w-4159">nada</tok><tok id="w-4162" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4163">,</tok> <tok id="w-4163" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4155">nikah</tok> <tok id="w-4164" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="13:nmod" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-4163">ich</tok> <tok id="w-4165" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4166">n</tok> <tok id="w-4166" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="14:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-4164">topueblo</tok><tok id="w-4167" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4155">.</tok> </s>
<s id="s-317"  labels="partial" text_spa="Ya estamos viendo que otras personas no van lejos de aquí y empiezan a vivir; están viviendo aquí." text_orig="yaa seekitstok ok sikeh tokniiwa~ aamo yuweh wehka nika~ peeweh mochaantiah; nika~ chaanchiwtokeh." sent_id="presidente2:13" text="Ya sekitstok ok sikeh tokniwah amo yuweh wehka nikah peweh mochantiah; nikah chanchiwtokeh."><tok id="w-4168" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4169">Ya</tok> <tok id="w-4169" lemma="ita" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sekitstok|NormalizedLemma=ita" >sekitstok</tok> <tok id="w-4170" lemma="ok" upos="ADV" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-4172">ok</tok> <tok id="w-4171" lemma="siki" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="3:fixed" misc="NormalizedForm=sikeh|NormalizedLemma=siki" head="w-4170">sikeh</tok> <tok id="w-4172" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-4174">tokniwah</tok> <tok id="w-4173" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4174">amo</tok> <tok id="w-4174" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="NormalizedForm=yuweh|NormalizedLemma=yuwi" head="w-4169">yuweh</tok> <tok id="w-4175" lemma="wehka" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=wehka|NormalizedLemma=wehka" head="w-4174">wehka</tok> <tok id="w-4176" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4175">nikah</tok> <tok id="w-4177" lemma="pewi" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=peweh|NormalizedLemma=pewi" head="w-4178">peweh</tok> <tok id="w-4178" lemma="chantia" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="7:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mochantiah|NormalizedLemma=chantia" head="w-4174">mochantiah</tok><tok id="w-4179" lemma=";" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=;|NormalizedLemma=;" head="w-4181">;</tok> <tok id="w-4180" lemma="nika" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nika" head="w-4181">nikah</tok> <tok id="w-4181" lemma="chanchiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=chanchiwtokeh|NormalizedLemma=chanchiwa" head="w-4169">chanchiwtokeh</tok><tok id="w-4182" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4169">.</tok> </s>
<s id="s-318"  text="A vez n tokniwah yohyuweh wehka, pues amo nikah chanchiwah nikah itich n topueblo." text_orig="A VEZ n tokniiwa~ yohyuweh wehka, pues aamo nika~ chaanchiiwah nika~ iitich n toPUEBLO" sent_id="presidente2:14" labels="partial" text_spa="A veces las personas se van lejos y no viven aquí en nuestro pueblo."><tok id="w-4183" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="2:case" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-4184">A</tok> <tok id="w-4184" lemma="vez" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=vez|NormalizedLemma=vez" head="w-4189">vez</tok> <tok id="w-4185" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4186">n</tok> <tok id="w-4186" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-4189">tokniwah</tok> <tok id="w-4187" >yohyuweh<dtok id="w-4187" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-4189" form="y"/><dtok id="w-4188" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4189" form="o"/><dtok id="w-4189" lemma="yowi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=hyuweh|NormalizedLemma=yowi"  form="hyuweh"/></tok> <tok id="w-4190" lemma="wehka" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=wehka|NormalizedLemma=wehka" head="w-4189">wehka</tok><tok id="w-4191" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4195">,</tok> <tok id="w-4192" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=pues|NormalizedLemma=pues" head="w-4195">pues</tok> <tok id="w-4193" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4195">amo</tok> <tok id="w-4194" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4195">nikah</tok> <tok id="w-4195" lemma="chanchiwa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="7:parataxis" misc="NormalizedForm=chanchiwah|NormalizedLemma=chanchiwa" head="w-4189">chanchiwah</tok> <tok id="w-4196" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4195">nikah</tok> <tok id="w-4197" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="appos"  deps="14:appos" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-4196">itich</tok> <tok id="w-4198" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4199">n</tok> <tok id="w-4199" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="15:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-4197">topueblo</tok><tok id="w-4200" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4189">.</tok> </s>
<s id="s-319"  labels="partial" text_spa="Le queda que vivamos aquí en nuestro pueblo, y también para que crezca nuestro pueblo, para que no lo abandonemos." text_orig="kinaamiki nika~ mooseechaanchiiwa nika~ iitich n toPUEBLO, IGUAL PARA moomoskalti iitich n toPUEBLO aamo seekiABANDONARo." sent_id="presidente2:15" text="kinamiki nikah mosechanchiwa nikah itich n topueblo, igual para momoskalti itich n topueblo amo sekiabandonaro."><tok id="w-4201" lemma="namiki" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kinamiki|NormalizedLemma=namiki" >kinamiki</tok> <tok id="w-4202" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4204">nikah</tok> <tok id="w-4203" >mosechanchiwa<dtok id="w-4203" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-4204" form="mo"/><dtok id="w-4204" lemma="chanchiwa" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="csubj"  deps="1:csubj" misc="NormalizedForm=sechanchiwa|NormalizedLemma=chanchiwa" head="w-4201" form="sechanchiwa"/></tok> <tok id="w-4205" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4204">nikah</tok> <tok id="w-4206" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="appos"  deps="5:appos" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-4205">itich</tok> <tok id="w-4207" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4208">n</tok> <tok id="w-4208" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-4206">topueblo</tok><tok id="w-4209" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4213">,</tok> <tok id="w-4210" lemma="igual" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-4213">igual</tok> <tok id="w-4211" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-4213">para</tok> <tok id="w-4212" >momoskalti<dtok id="w-4212" lemma="mo" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=mo|NormalizedLemma=mo" head="w-4213" form="mo"/><dtok id="w-4213" lemma="moskaltia" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="18:advcl" misc="NormalizedForm=moskalti|NormalizedLemma=moskaltia" head="w-4218" form="moskalti"/></tok> <tok id="w-4214" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-4213">itich</tok> <tok id="w-4215" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4216">n</tok> <tok id="w-4216" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="14:nmod" misc="NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-4214">topueblo</tok> <tok id="w-4217" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4218">amo</tok> <tok id="w-4218" lemma="abandonaroa" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekiabandonaro|NormalizedLemma=abandonaroa" head="w-4204">sekiabandonaro</tok><tok id="w-4219" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4201">.</tok> </s>
<s id="s-320"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="all PST-3S-3SG.O-have-IMPF beer.PL soda.pop.PL tepache.PL of~DEF all DEF REL~SUB 3S-REFL-drink-FUT ." labels="cristeros 86:21 226:262 231:271" sent_id="sasaki:86:21" text_orig="Nochi ōkipiyaya serbēsas, rrefrēskos, tepāches, dēn nochi n tlēn monı̄s." text="Nochi okipiyaya serbesas, rrefreskos, tepaches, den nochi n tlen monis." text_eng="He had all the beer, soda pop, tepache, all sorts of things to drink." text_morf="nochi ō-Ø-ki-piya-ya CERVEZAS REFRESCOS TEPACHES DE~n nochi n tleh~n Ø-m-onı̄-s."><tok id="w-4220" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="dislocated"  deps="3:dislocated" misc="Orig=Nochi|Gloss=all|Morf=nochi|NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-4222">Nochi</tok> <tok id="w-4221" misc="Orig=ōkipiyaya|Gloss=PST-3S-3SG.O-have-IMPF|Morf=ō-Ø-ki-piya-ya" >okipiyaya<dtok id="w-4221" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4222" form="o"/><dtok id="w-4222" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kipiyaya|Gloss=3S-3SG.O-have-IMPF|NormalizedForm=kipiyaya|NormalizedLemma=piya"  form="kipiyaya"/></tok> <tok id="w-4223" lemma="serbesa" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=beer.PL|Morf=CERVEZAS|Orig=serbēsas,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=serbesas|NormalizedLemma=serbesa" head="w-4222">serbesas</tok><tok id="w-4224" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4225">,</tok> <tok id="w-4225" lemma="rrefresko" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="Gloss=soda.pop.PL|Morf=REFRESCOS|Orig=rrefrēskos,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=rrefreskos|NormalizedLemma=rrefresko" head="w-4223">rrefreskos</tok><tok id="w-4226" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4227">,</tok> <tok id="w-4227" lemma="tepache" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="Gloss=tepache.PL|Morf=TEPACHES|Orig=tepāches,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tepaches|NormalizedLemma=tepache" head="w-4223">tepaches</tok><tok id="w-4228" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4231">,</tok> <tok id="w-4229" >den<dtok id="w-4229" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="12:case" misc="Orig=dēn|Gloss=of~DEF|Morf=DE~n|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-4231" form="de"/><dtok id="w-4230" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4231" form="n"/></tok> <tok id="w-4231" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="appos"  deps="8:appos" misc="Orig=nochi|Gloss=all|Morf=nochi|NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-4227">nochi</tok> <tok id="w-4232" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4233">n</tok> <tok id="w-4233" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="15:nsubj" misc="Orig=tlēn|Gloss=REL~SUB|Morf=tleh~n|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-4234">tlen</tok> <tok id="w-4234" lemma="oni" upos="VERB" deprel="acl"  deps="12:acl" misc="Gloss=3S-REFL-drink-FUT|Morf=Ø-m-onı̄-s|Orig=monı̄s|SpaceAfter=No|NormalizedForm=monis|NormalizedLemma=oni" head="w-4231">monis</tok><tok id="w-4235" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4222">.</tok> </s>
<s id="s-321"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="here 1SG.S-3SG.O-leave-FUT DEF 1SG.P-bag ." sent_id="sasaki:92:24a" text_orig="Nikah nikāwas n nomorral." labels="- 92:24a" text_morf="nikān ni-k(i)-kāwa-s n no-MORRAL" text="Nikah nikawas n nomorral." text_eng="I will leave my bag here."><tok id="w-4236" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Nikah|Gloss=here|Morf=nikān|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4237">Nikah</tok> <tok id="w-4237" lemma="kawa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nikāwas|Gloss=1SG.S-3SG.O-leave-FUT|Morf=ni-k(i)-kāwa-s|NormalizedForm=nikawas|NormalizedLemma=kawa" >nikawas</tok> <tok id="w-4238" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4239">n</tok> <tok id="w-4239" lemma="morral" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Gloss=1SG.P-bag|Morf=no-MORRAL|Orig=nomorrâl|SpaceAfter=No" head="w-4237">nomorral</tok><tok id="w-4240" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4237">.</tok> </s>
<s id="s-322"  labels="- 92:24b" text_orig="Nikah nimokāwas." sent_id="sasaki:92:24b" text_morf="nikān ni-mo-kāwa-s" text_eng="I will stay here." text="Nikah nimokawas." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="here 1SG.S-REFL-leave-FUT ."><tok id="w-4241" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Nikah|Gloss=here|Morf=nikān|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4242">Nikah</tok> <tok id="w-4242" lemma="kawa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=1SG.S-REFL-leave-FUT|Morf=ni-mo-kāwa-s|Orig=nimokāwas|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nimokawas|NormalizedLemma=kawa" >nimokawas</tok><tok id="w-4243" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4242">.</tok> </s>
<s id="s-323"  text_eng="I will tell this to you all." text="Yeh non nomechononotsas." text_morf="yeh nōn nomēch-on-nō~nōtsa-s" sent_id="sasaki:92:25a" text_orig="Yeh nōn nomēchonōnōtsas." labels="vida-escolar 92:25a" text_gloss="3SG that 2PL.O-HON-ITER~call-FUT ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-4244" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="dislocated"  deps="3:dislocated" misc="Orig=Yeh|Gloss=3SG|Morf=yeh|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-4246">Yeh</tok> <tok id="w-4245" lemma="non" upos="PRON" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Orig=nōn|Gloss=that|Morf=nōn|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-4246">non</tok> <tok id="w-4246" lemma="nonotsa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=2PL.O-HON-ITER~call-FUT|Morf=nomēch-on-nō~nōtsa-s|Orig=nomēchonōnōtsas|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nomechononotsas|NormalizedLemma=nonotsa" >nomechononotsas</tok><tok id="w-4247" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4246">.</tok> </s>
<s id="s-324"  text_morf="ya=ō-Ø-mo-nō~nōts-keh ya Ø-yowi-h" text_eng="After talking to each other, they go." text="Yomononotskeh ya yuweh." text_orig="Yōmonōnōtskeh ya yuweh." sent_id="sasaki:92:25b" labels="siete-fundadores 92:25b" text_gloss="already=PST-3S-REFL-ITER~call-PRF.PL.S already 3S-go-PL.S ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4248" misc="Orig=Yōmonōnōtskeh|Gloss=already=PST-3S-REFL-ITER~call-PRF.PL.S|Morf=ya=ō-Ø-mo-nō~nōts-keh" >Yomononotskeh<dtok id="w-4248" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Gloss=already|Morf=ya|NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4250" form="Ya"/><dtok id="w-4249" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Gloss=PST|Morf=ō|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4250" form="o"/><dtok id="w-4250" lemma="mononotsa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=monōnōtskeh|Gloss=3S-REFL-ITER~call-PRF.PL.S|Morf=Ø-mo-nō~nōts-keh|NormalizedForm=mononotskeh|NormalizedLemma=mononotsa"  form="mononotskeh"/></tok> <tok id="w-4251" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=ya|Gloss=already|Morf=ya|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4252">ya</tok> <tok id="w-4252" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="Gloss=3S-go-PL.S|Morf=Ø-yowi-h|Orig=yuweh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=yuweh|NormalizedLemma=yuwi" head="w-4250">yuweh</tok><tok id="w-4253" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4250">.</tok> </s>
<s id="s-325"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="no.longer right PST-3S-3SG.O-make-PRF.PL.S good DEF 3PL.P-work-POS.SG ." text_orig="Ākmo milâk ōkichı̄wkeh kwale n ı̄ntikih." sent_id="sasaki:92:26a" labels="cristeros 92:26a" text_eng="They could not do their work properly any longer." text="Akmo milâk okichiwkeh kwale n intikih." text_morf="ākmo milāwak ō-Ø-k(i)-chı̄w-keh kwale n ı̄m-tiki-w"><tok id="w-4254" lemma="akmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Ākmo|Gloss=no.longer|Morf=ākmo|NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-4257">Akmo</tok> <tok id="w-4255" lemma="milawak" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=milâk|Gloss=right|Morf=milāwak|NormalizedForm=milâk|NormalizedLemma=milawak" head="w-4257">milâk</tok> <tok id="w-4256" misc="Orig=ōkichı̄wkeh|Gloss=PST-3S-3SG.O-make-PRF.PL.S|Morf=ō-Ø-k(i)-chı̄w-keh" >okichiwkeh<dtok id="w-4256" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4257" form="o"/><dtok id="w-4257" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kichı̄wkeh|Gloss=3S-3SG.O-make-PRF.PL.S|NormalizedForm=kichiwkeh|NormalizedLemma=chiwa"  form="kichiwkeh"/></tok> <tok id="w-4258" lemma="kwali" upos="ADJ" deprel="xcomp"  deps="4:xcomp" misc="Orig=kwale|Gloss=good|Morf=kwale|NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwali" head="w-4257">kwale</tok> <tok id="w-4259" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4260">n</tok> <tok id="w-4260" lemma="tikitl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Gloss=3PL.P-work-POS.SG|Morf=ı̄m-tiki-w|Orig=ı̄ntikih|SpaceAfter=No|NormalizedForm=intikih|NormalizedLemma=tikitl" head="w-4257">intikih</tok><tok id="w-4261" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4257">.</tok> </s>
<s id="s-326"  text_morf="yeh nōn sē tōnal Ø-mo-chı̄wa ōmi MISA" text_eng="On that single day, two masses are said." text="Yeh non se tonal mochiwa omi misa." sent_id="sasaki:93:26b" text_orig="Yeh nōn sē tōnal mochı̄wa ōmi mı̄sah." labels="siete-fundadores 93:26b" text_gloss="3SG that one day 3S-REFL-make two mass ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4262" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Orig=Yeh|Gloss=3SG|Morf=yeh|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-4263">Yeh</tok> <tok id="w-4263" lemma="non" upos="PRON" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="Orig=nōn|Gloss=that|Morf=nōn|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-4266">non</tok> <tok id="w-4264" lemma="se" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="4:nummod" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4265">se</tok> <tok id="w-4265" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="Orig=tōnal|Gloss=day|Morf=tōnal|NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-4266">tonal</tok> <tok id="w-4266" lemma="mochiwa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=mochı̄wa|Gloss=3S-REFL-make|Morf=Ø-mo-chı̄wa|NormalizedForm=mochiwa|NormalizedLemma=mochiwa" >mochiwa</tok> <tok id="w-4267" lemma="omi" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="7:nummod" misc="Orig=ōmi|Gloss=two|Morf=ōmi|NormalizedForm=omi|NormalizedLemma=omi" head="w-4268">omi</tok> <tok id="w-4268" lemma="misa" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Gloss=mass|Morf=MISA|Orig=mı̄sah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=misa|NormalizedLemma=misa" head="w-4266">misa</tok><tok id="w-4269" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4266">.</tok> </s>
<s id="s-327"  text_morf="n JAIME āmo Ø-k(i)-tlasohtla n ı̄-nānah" text="N Jaime amo kitlasohtla n inana." text_eng="Jaime does not love his mother." text_orig="N Jāymeh āmo kitlasohtla n ı̄nānah." sent_id="sasaki:96:31a" labels="- 96:31a" text_gloss="DEF Jaime not 3S-3SG.O-love DEF 3SG.P-mother ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4270" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4271">N</tok> <tok id="w-4271" lemma="jaime" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=Jāymeh|Gloss=Jaime|Morf=JAIME|NormalizedForm=haime|NormalizedLemma=haime" head="w-4273">Jaime</tok> <tok id="w-4272" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=āmo|Gloss=not|Morf=āmo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4273">amo</tok> <tok id="w-4273" lemma="tlasohtla" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kitlasohtla|Gloss=3S-3SG.O-love|Morf=Ø-k(i)-tlasohtla|NormalizedForm=kitlasohtla|NormalizedLemma=tlasohtla" >kitlasohtla</tok> <tok id="w-4274" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4275">n</tok> <tok id="w-4275" lemma="Jaime" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Gloss=3SG.P-mother|Morf=ı̄-nānah|Orig=ı̄nānah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=inana|NormalizedLemma=haime" head="w-4273">inana</tok><tok id="w-4276" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4273">.</tok> </s>
<s id="s-328"  text_morf="n ı̄-nānah āmo Ø-k(i)-tlasohtla n JAIME" text_eng="His mother does not love Jaime." text="N inana amo kitlasohtla n Jaime." labels="- 96:31b" sent_id="sasaki:96:31b" text_orig="N ı̄nānah āmo kitlasohtla N Jāymeh." text_gloss="DEF 3SG.P-mother not 3S-3SG.O-love DEF Jaime ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-4277" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4278">N</tok> <tok id="w-4278" lemma="nana" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=ı̄nānah|Gloss=3SG.P-mother|Morf=ı̄-nānah|NormalizedForm=inana|NormalizedLemma=nana" head="w-4280">inana</tok> <tok id="w-4279" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=āmo|Gloss=not|Morf=āmo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4280">amo</tok> <tok id="w-4280" lemma="tlasohtla" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kitlasohtla|Gloss=3S-3SG.O-love|Morf=Ø-k(i)-tlasohtla|NormalizedForm=kitlasohtla|NormalizedLemma=tlasohtla" >kitlasohtla</tok> <tok id="w-4281" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4282">n</tok> <tok id="w-4282" lemma="Jaime" upos="PROPN" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Gloss=Jaime|Morf=JAIME|Orig=Jāymeh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=haime|NormalizedLemma=haime" head="w-4280">Jaime</tok><tok id="w-4283" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4280">.</tok> </s>
<s id="s-329"  text_morf="n PEDRO ō-Ø-k(i)-titik n ı̄-(i)tskwin" text_eng="Pedro bit his dog." text="N Pedro okititik n itskwih." text_orig="N Pēdroh ōkititik n ı̄tskwih." sent_id="sasaki:96:32a" labels="- 96:32a 160:134" text_gloss="DEF Pedro 3S-3SG.O-bite.PRF DEF 3SG.P-dog ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4284" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4285">N</tok> <tok id="w-4285" lemma="Pedro" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Pēdroh|Gloss=Pedro|Morf=PEDRO|NormalizedForm=pedro|NormalizedLemma=pedro" head="w-4286">Pedro</tok> <tok id="w-4286" lemma="titiki" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ōkititik|Gloss=3S-3SG.O-bite.PRF|Morf=ō-Ø-k(i)-titik|NormalizedForm=okititik|NormalizedLemma=titiki" >okititik</tok> <tok id="w-4287" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4288">n</tok> <tok id="w-4288" lemma="itskwintli" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=3SG.P-dog|Morf=ı̄-(i)tskwin|Orig=ı̄tskwih|SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwih|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-4286">itskwih</tok><tok id="w-4289" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4286">.</tok> </s>
<s id="s-330"  sent_id="sasaki:96:32b" text_orig="N ı̄tskwih ōkititik n Pēdroh." labels="- 96:32b" text="N itskwih okititik n Pedro." text_eng="His dog bit Pedro." text_morf="n ı̄-(i)tskwin ō-Ø-k(i)-titik n PEDRO" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="DEF 3SG.P-dog 3S-3SG.O-bite.PRF DEF Pedro ."><tok id="w-4290" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4291">N</tok> <tok id="w-4291" lemma="itskwintli" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=ı̄tskwih|Gloss=3SG.P-dog|Morf=ı̄-(i)tskwin|NormalizedForm=itskwih|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-4292">itskwih</tok> <tok id="w-4292" lemma="titiki" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ōkititik|Gloss=3S-3SG.O-bite.PRF|Morf=ō-Ø-k(i)-titik|NormalizedForm=okititik|NormalizedLemma=titiki" >okititik</tok> <tok id="w-4293" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4294">n</tok> <tok id="w-4294" lemma="Pedro" upos="PROPN" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=Pedro|Morf=PEDRO|Orig=Pēdroh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pedro|NormalizedLemma=pedro" head="w-4292">Pedro</tok><tok id="w-4295" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4292">.</tok> </s>
<s id="s-331"  text="Tlakah non kipiya n isiwah n irrana." text_eng="It turns out that his frog has a wife." text_morf="tlakah nōn Ø-k(i)-piya n ı̄-siwā-w n ı̄-RANA." text_orig="Tlakah nōn kipiya n ı̄siwah n ı̄rrānah." sent_id="sasaki:115:60" labels="frog-story 115:60 198:208 213:237 230:268" text_gloss="MIR that 3S-3SG.O-have DEF 3SG.P-woman-POS.SG DEF 3SG.P-frog ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-4296" lemma="tlakah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Tlakah|Gloss=MIR|Morf=tlakah|NormalizedForm=tlakah|NormalizedLemma=tlakah" head="w-4297">Tlakah</tok> <tok id="w-4297" lemma="non" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nōn|Gloss=that|Morf=nōn|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" >non</tok> <tok id="w-4298" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="csubj"  deps="2:csubj" misc="Orig=kipiya|Gloss=3S-3SG.O-have|Morf=Ø-k(i)-piya|NormalizedForm=kipiya|NormalizedLemma=piya" head="w-4297">kipiya</tok> <tok id="w-4299" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4300">n</tok> <tok id="w-4300" lemma="siwatl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Orig=ı̄siwah|Gloss=3SG.P-woman-POS.SG|Morf=ı̄-siwā-w|NormalizedForm=isiwah|NormalizedLemma=siwatl" head="w-4298">isiwah</tok> <tok id="w-4301" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4302">n</tok> <tok id="w-4302" lemma="rana" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Gloss=3SG.P-frog|Morf=ı̄-RANA|Orig=ı̄rrānah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=irrana|NormalizedLemma=rana" head="w-4298">irrana</tok><tok id="w-4303" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4298">.</tok> </s>
<s id="s-332"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="and DEF IDH-leader PST-3S-3PL.O-gather DEF man-ABS.PL woman-ABS.PL ." sent_id="sasaki:115:61" text_orig="Wan n tētiāchkah ōkinichikoh n tlākameh, siwāmeh." labels="siete-fundadores 115:61 159:130" text_morf="wan n tē-tiāchkāw ō-Ø-kim-nichkoh n tlāka-meh siwā-meh" text="Wan n tetiachkah okinichikoh n tlakameh, siwameh." text_eng="And the mayor gathered the men and women."><tok id="w-4304" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="Orig=Wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-4308">Wan</tok> <tok id="w-4305" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4306">n</tok> <tok id="w-4306" lemma="tetiachkah" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=tētiāchkah|Gloss=IDH-leader|Morf=tē-tiāchkāw|NormalizedForm=tetiachkah|NormalizedLemma=tetiachkah" head="w-4308">tetiachkah</tok> <tok id="w-4307" misc="Orig=ōkinichikoh|Gloss=PST-3S-3PL.O-gather|Morf=ō-Ø-kim-nichkoh" >okinichikoh<dtok id="w-4307" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4308" form="o"/><dtok id="w-4308" lemma="nichikoa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kinichikoh|Gloss=3S-3PL.O-gather|NormalizedForm=kinichikoh|NormalizedLemma=nichikoa"  form="kinichikoh"/></tok> <tok id="w-4309" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4310">n</tok> <tok id="w-4310" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="Gloss=man-ABS.PL|Morf=tlāka-meh|Orig=tlākameh,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakameh|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-4308">tlakameh</tok><tok id="w-4311" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4312">,</tok> <tok id="w-4312" lemma="siwatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="Gloss=woman-ABS.PL|Morf=siwā-meh|Orig=siwāmeh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=siwameh|NormalizedLemma=siwatl" head="w-4310">siwameh</tok><tok id="w-4313" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4308">.</tok> </s>
<s id="s-333"  text="Ya kwali okitimowihkeh para tlatsintlah, kampa katki n axah." text_eng="They put it down there, where it is now." text_morf="ya kwali ō-k(i)-timowih-keh PARA tlatsı̄ntlan kāmpa Ø-katki n āxān" sent_id="sasaki:115:62" text_orig="Ya kwali ōkitimowihkeh parah tlatsı̄ntlah, kāmpa katki n āxah." labels="siete-fundadores 115:62, check-acl-on-adv" text_gloss="already good PST-3S-3SG.O-put.down-PRF.PL.S for under REL.LOC 3S-be DEF now ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-4314" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Ya|Gloss=already|Morf=ya|NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4317">Ya</tok> <tok id="w-4315" lemma="kwali" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=kwali|Gloss=good|Morf=kwali|NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-4317">kwali</tok> <tok id="w-4316" misc="Orig=ōkitimowihkeh|Gloss=PST-3S-3SG.O-put.down-PRF.PL.S|Morf=ō-k(i)-timowih-keh" >okitimowihkeh<dtok id="w-4316" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4317" form="o"/><dtok id="w-4317" lemma="timowia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kitimowihkeh|Gloss=3S-3SG.O-put.down-PRF.PL.S|NormalizedForm=kitimowihkeh|NormalizedLemma=timowia"  form="kitimowihkeh"/></tok> <tok id="w-4318" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="Orig=parah|Gloss=for|Morf=PARA|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-4319">para</tok> <tok id="w-4319" lemma="tlatsintlah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Gloss=under|Morf=tlatsı̄ntlan|Orig=tlatsı̄ntlah,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlatsintlah|NormalizedLemma=tlatsintlah" head="w-4317">tlatsintlah</tok><tok id="w-4320" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4322">,</tok> <tok id="w-4321" lemma="kampa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="Orig=kāmpa|Gloss=REL.LOC|Morf=kāmpa|NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-4322">kampa</tok> <tok id="w-4322" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="acl"  deps="6:acl" misc="Orig=katki|Gloss=3S-be|Morf=Ø-katki|NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-4319">katki</tok> <tok id="w-4323" lemma="in" upos="DET" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4322">n</tok> <tok id="w-4324" lemma="axah" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="10:fixed" misc="Gloss=now|Morf=āxān|Orig=āxah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=axah|NormalizedLemma=axah" head="w-4323">axah</tok><tok id="w-4325" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4317">.</tok> </s>
<s id="s-334"  labels="frog-story 115:63" text_orig="N ompa ı̄tich sē būwitl, ompa kahkoitstinimi sē bōlah deh sērahokwilimeh." sent_id="sasaki:115:63" text_eng="There by the tree, it is looking up at a round beehive." text="N ompa itich se buwitl, ompa kahkoitstinimi se bola de serahokwilimeh." text_morf="n ompa ı̄(ti)ch sẽ bōwitl ompa Ø-k(i)-ahko-its-ti-nimi sē BOLA DE CERA-okwilin-meh" orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="DEF there in one tree there 3S-3SG.O-up-see-L-live one ball of wax-animal-ABS.PL ."><tok id="w-4326" lemma="in" upos="DET" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4333">N</tok> <tok id="w-4327" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="1:fixed" misc="Orig=ompa|Gloss=there|Morf=ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-4326">ompa</tok> <tok id="w-4328" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="Orig=ı̄tich|Gloss=in|Morf=ı̄(ti)ch|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-4333">itich</tok> <tok id="w-4329" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sẽ|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4330">se</tok> <tok id="w-4330" lemma="buwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="Gloss=tree|Morf=bōwitl|Orig=būwitl,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=buwitl|NormalizedLemma=buwitl" head="w-4328">buwitl</tok><tok id="w-4331" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4328">,</tok> <tok id="w-4332" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="Orig=ompa|Gloss=there|Morf=ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-4333">ompa</tok> <tok id="w-4333" lemma="ahkoita" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kahkoitstinimi|Gloss=3S-3SG.O-up-see-L-live|Morf=Ø-k(i)-ahko-its-ti-nimi|NormalizedForm=kahkoitstinimi|NormalizedLemma=ahkoita" >kahkoitstinimi</tok> <tok id="w-4334" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4335">se</tok> <tok id="w-4335" lemma="bola" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="Orig=bōlah|Gloss=ball|Morf=BOLA|NormalizedForm=bola|NormalizedLemma=bola" head="w-4333">bola</tok> <tok id="w-4336" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="12:case" misc="Orig=deh|Gloss=of|Morf=DE|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-4337">de</tok> <tok id="w-4337" lemma="serahokwilin" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="Gloss=wax-animal-ABS.PL|Morf=CERA-okwilin-meh|Orig=sērahokwilimeh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=serahokwilimeh|NormalizedLemma=serahokwilin" head="w-4335">serahokwilimeh</tok><tok id="w-4338" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4333">.</tok> </s>
<s id="s-335"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="but DEF in DEF 3SG.P-paper.PL DEF in DEF 3SG.P-paper-POS.PL 3S-be like Uriel ." text_orig="Pēroh n ı̄ch n ı̄papēles, n ı̄tich n ı̄āmawah, katki kēmeh Uryêl." sent_id="sasaki:116:64" labels="vida-escolar 116:64" text_morf="PERO n ı̄(ti)ch n ı̄-PAPELES n ı̄(ti)ch n ı̄-āma-wān Ø-katki kēmeh URIEL" text="Peroh n ich n ipapeles, n itich n iamawah, katki kemeh Uriel." text_eng="But in his papeles, in his documents, he is [written] as Uriel."><tok id="w-4339" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="Orig=Pēroh|Gloss=but|Morf=PERO|NormalizedForm=peroh|NormalizedLemma=pero" head="w-4350">Peroh</tok> <tok id="w-4340" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4341">n</tok> <tok id="w-4341" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="reparandum"  deps="8:reparandum" misc="Orig=ı̄ch|Gloss=in|Morf=ı̄(ti)ch|NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-4346">ich</tok> <tok id="w-4342" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4343">n</tok> <tok id="w-4343" lemma="papel" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="Gloss=3SG.P-paper.PL|Morf=ı̄-PAPELES|Orig=ı̄papēles,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ipapeles|NormalizedLemma=papel" head="w-4341">ipapeles</tok><tok id="w-4344" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4341">,</tok> <tok id="w-4345" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4346">n</tok> <tok id="w-4346" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="12:obl" misc="Orig=ı̄tich|Gloss=in|Morf=ı̄(ti)ch|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-4350">itich</tok> <tok id="w-4347" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4348">n</tok> <tok id="w-4348" lemma="amatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="Gloss=3SG.P-paper-POS.PL|Morf=ı̄-āma-wān|Orig=ı̄āmawah,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=iamawah|NormalizedLemma=amatl" head="w-4346">iamawah</tok><tok id="w-4349" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4346">,</tok> <tok id="w-4350" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=katki|Gloss=3S-be|Morf=Ø-katki|NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" >katki</tok> <tok id="w-4351" lemma="kemeh" upos="ADP" deprel="case"  deps="14:case" misc="Orig=kēmeh|Gloss=like|Morf=kēmeh|NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-4352">kemeh</tok> <tok id="w-4352" lemma="uriel" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="12:obl" misc="Gloss=Uriel|Morf=URIEL|Orig=Uryêl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=uriel|NormalizedLemma=uriel" head="w-4350">Uriel</tok><tok id="w-4353" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4350">.</tok> </s>
<s id="s-336"  text_orig="San cholohtokeh por nōn kokolis tlēn ōmochih n ompa Sān Jwān Totūtlah." sent_id="sasaki:116:65a" labels="siete-fundadores 116:65a" text="San cholohtokeh por non kokolis tlen omochih n ompa San Juan Totutla." text_eng="They were only fleeing from that illness which occurred in San Juan Totutla." text_morf="san Ø-choloh-tok-keh por nōn kokolis tleh~n ō-Ø-mo-chı̄w n ompa SAN JUAN TOTUTLA" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="only 3S-flee-DUR-PRF.PL.S by this illness REL~SUB PST-3S-REFL-make.PRF DEF there San Juan Totutla ."><tok id="w-4354" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=San|Gloss=only|Morf=san|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-4355">San</tok> <tok id="w-4355" lemma="choloa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=cholohtokeh|Gloss=3S-flee-DUR-PRF.PL.S|Morf=Ø-choloh-tok-keh|NormalizedForm=cholohtokeh|NormalizedLemma=choloa" >cholohtokeh</tok> <tok id="w-4356" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="Orig=por|Gloss=by|Morf=por|NormalizedForm=por|NormalizedLemma=por" head="w-4358">por</tok> <tok id="w-4357" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=nōn|Gloss=this|Morf=nōn|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-4358">non</tok> <tok id="w-4358" lemma="kokolis" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="Orig=kokolis|Gloss=illness|Morf=kokolis|NormalizedForm=kokolis|NormalizedLemma=kokolis" head="w-4355">kokolis</tok> <tok id="w-4359" lemma="tlenoh" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="8:mark" misc="Orig=tlēn|Gloss=REL~SUB|Morf=tleh~n|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-4361">tlen</tok> <tok id="w-4360" misc="Orig=ōmochih|Gloss=PST-3S-REFL-make.PRF|Morf=ō-Ø-mo-chı̄w" >omochih<dtok id="w-4360" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4361" form="o"/><dtok id="w-4361" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="acl"  deps="5:acl" misc="Orig=mochih|Gloss=3S-REFL-make.PRF|NormalizedForm=mochih|NormalizedLemma=chiwa" head="w-4358" form="mochih"/></tok> <tok id="w-4362" lemma="in" upos="DET" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4364">n</tok> <tok id="w-4363" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="9:fixed" misc="Orig=ompa|Gloss=there|Morf=ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-4362">ompa</tok> <tok id="w-4364" lemma="San" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="Orig=Sān|Gloss=San|Morf=SAN|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-4361">San</tok> <tok id="w-4365" lemma="Juan" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="11:flat" misc="Orig=Jwān|Gloss=Juan|Morf=JUAN|NormalizedForm=hwan|NormalizedLemma=hwan" head="w-4364">Juan</tok> <tok id="w-4366" lemma="Totutla" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="11:flat" misc="Gloss=Totutla|Morf=TOTUTLA|Orig=Totūtlah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=totutla|NormalizedLemma=totutla" head="w-4364">Totutla</tok><tok id="w-4367" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4355">.</tok> </s>
<s id="s-337"  text="N tikiwah n tetiachkah okintitlah naweh telpochmeh tlen kipalewiyah n tetiachkah." text_eng="The mayor in charge sent four youngsters who helped the mayor." text_morf="n tikiwah n tētiāchkāw ō-kim-tı̄tlan nāw-ēn tēlpōch-meh tleh~n Ø-k(i)-palēwiyā-h n tē-tiāchkāw" labels="cuatreros 116:66a" text_orig="N tikiwah n tētiāchkah ōkintı̄tlah nāweh tēlpōchmeh tlēn kipalēwiyah n tētiāchkah." sent_id="sasaki:116:66a" text_gloss="DEF in.charge DEF IDH-leader PST-3S-3SG.O-send four-PL youth-ABS.PL REL~SUB 3S-3SG.O-help-PL.S DEF IDH-leader ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4368" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4369">N</tok> <tok id="w-4369" lemma="tikiwah" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="Orig=tikiwah|Gloss=in.charge|Morf=tikiwah|NormalizedForm=tikiwah|NormalizedLemma=tikiwah" head="w-4371">tikiwah</tok> <tok id="w-4370" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4371">n</tok> <tok id="w-4371" lemma="tetiachkah" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="Orig=tētiāchkah|Gloss=IDH-leader|Morf=tētiāchkāw|NormalizedForm=tetiachkah|NormalizedLemma=tetiachkah" head="w-4373">tetiachkah</tok> <tok id="w-4372" misc="Orig=ōkintı̄tlah|Gloss=PST-3S-3SG.O-send|Morf=ō-kim-tı̄tlan" >okintitlah<dtok id="w-4372" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4373" form="o"/><dtok id="w-4373" lemma="titlani" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kintı̄tlah|Gloss=3S-3SG.O-send|NormalizedForm=kintitlah|NormalizedLemma=titlani"  form="kintitlah"/></tok> <tok id="w-4374" lemma="naweh" upos="NUM" feats="Number=Plur" deprel="nummod"  deps="8:nummod" misc="Orig=nāweh|Gloss=four-PL|Morf=nāw-ēn|NormalizedForm=naweh|NormalizedLemma=naweh" head="w-4375">naweh</tok> <tok id="w-4375" lemma="telpochtl" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="Orig=tēlpōchmeh|Gloss=youth-ABS.PL|Morf=tēlpōch-meh|NormalizedForm=telpochmeh|NormalizedLemma=telpochtl" head="w-4373">telpochmeh</tok> <tok id="w-4376" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="Orig=tlēn|Gloss=REL~SUB|Morf=tleh~n|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-4377">tlen</tok> <tok id="w-4377" lemma="palewiya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="acl"  deps="8:acl" misc="Orig=kipalēwiyah|Gloss=3S-3SG.O-help-PL.S|Morf=Ø-k(i)-palēwiyā-h|NormalizedForm=kipalewiyah|NormalizedLemma=palewiya" head="w-4375">kipalewiyah</tok> <tok id="w-4378" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4379">n</tok> <tok id="w-4379" lemma="tetiachkah" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="Gloss=IDH-leader|Morf=tē-tiāchkāw|Orig=tētiāchkah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tetiachkah|NormalizedLemma=tetiachkah" head="w-4377">tetiachkah</tok><tok id="w-4380" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4373">.</tok> </s>
<s id="s-338"  labels="cuatreros 117:67 231:270" text_orig="Ya mı̄keh n poliwtokeh n tlahpiyalmeh." sent_id="sasaki:117:67" text="Ya mikeh n poliwtokeh n tlahpiyalmeh." text_eng="Now many of the livestock are missing." text_morf="ya mı̄k-ēn n Ø-poliw-tok-keh n tlahpiyal-meh." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="already many-PL SUB 3S-lack-DUR-PL.S DEF domestic.animal-ABS.PL ."><tok id="w-4381" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Ya|Gloss=already|Morf=ya|NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4382">Ya</tok> <tok id="w-4382" lemma="miak" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=mı̄keh|Gloss=many-PL|Morf=mı̄k-ēn|NormalizedForm=mikeh|NormalizedLemma=miak" >mikeh</tok> <tok id="w-4383" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4384">n</tok> <tok id="w-4384" lemma="poliwi" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="csubj"  deps="2:csubj" misc="Orig=poliwtokeh|Gloss=3S-lack-DUR-PL.S|Morf=Ø-poliw-tok-keh|NormalizedForm=poliwtokeh|NormalizedLemma=poliwi" head="w-4382">poliwtokeh</tok> <tok id="w-4385" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4386">n</tok> <tok id="w-4386" lemma="tlahpiyal" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Gloss=domestic.animal-ABS.PL|Morf=tlahpiyal-meh|Orig=tlahpiyalmeh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlahpiyalmeh|NormalizedLemma=tlahpiyal" head="w-4384">tlahpiyalmeh</tok><tok id="w-4387" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4382">.</tok> </s>
<s id="s-339"  text="Tlen itoka?" text_eng="What’s his name?" text_morf="tleh~n ı̄-tōkā" text_orig="Tlēn ı̄tōka?" sent_id="sasaki:117:68" labels="vida-escolar 117:68" text_gloss="what~SUB 3SG.P-name ?" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-4388" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Tlēn|Gloss=what~SUB|Morf=tleh~n|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" >Tlen</tok> <tok id="w-4389" lemma="toka" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="Gloss=3SG.P-name|Morf=ı̄-tōkā|Orig=ı̄tōka|SpaceAfter=No|NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-4388">itoka</tok><tok id="w-4390" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=?|Gloss=?|Morf=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-4388">?</tok> </s>
<s id="s-340"  labels="- 119:70" sent_id="sasaki:119:70" text_orig="Ōkikwahkeh nakatl." text="Okikwahkeh nakatl." text_eng="They ate meat." text_morf="-" orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="- ."><tok id="w-4391" lemma="kwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Ōkikwahkeh|NormalizedForm=okikwahkeh|NormalizedLemma=kwa" >Okikwahkeh</tok> <tok id="w-4392" lemma="nakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="Orig=nakatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nakatl|NormalizedLemma=nakatl" head="w-4391">nakatl</tok><tok id="w-4393" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4391">.</tok> </s>
<s id="s-341"  labels="- 123:71a" text_orig="Tikitok n Alı̄syah." sent_id="sasaki:123:71a" text_morf="Ø-tikit-tok n ALICIA" text="Tikitok n Alicia." text_eng="Alicia is working." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="3S-work-DUR DEF Alicia ."><tok id="w-4394" lemma="tikiti" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Tikitok|Gloss=3S-work-DUR|Morf=Ø-tikit-tok|NormalizedForm=tikitok|NormalizedLemma=tikiti" >Tikitok</tok> <tok id="w-4395" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4396">n</tok> <tok id="w-4396" lemma="Alicia" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="Gloss=Alicia|Morf=ALICIA|Orig=Alı̄syah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=alisia|NormalizedLemma=alisia" head="w-4394">Alicia</tok><tok id="w-4397" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4394">.</tok> </s>
<s id="s-342"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="3S-work-DUR Ana ." labels="- 123:71b" sent_id="sasaki:123:71b" text_orig="Tikitok Ānah." text_morf="Ø-tikit-tok ANA" text="Tikitok Ana." text_eng="Ana is working"><tok id="w-4398" lemma="tikiti" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Tikitok|Gloss=3S-work-DUR|Morf=Ø-tikit-tok|NormalizedForm=tikitok|NormalizedLemma=tikiti" >Tikitok</tok> <tok id="w-4399" lemma="Ana" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="Gloss=Ana|Morf=ANA|Orig=Ānah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ana|NormalizedLemma=ana" head="w-4398">Ana</tok><tok id="w-4400" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4398">.</tok> </s>
<s id="s-343"  labels="- 124:72a" sent_id="sasaki:124:72a" text_orig="Ōwits n xārroh." text_morf="ō-Ø-wits n xārroh" text="Owits n xarroh." text_eng="The mug fell." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="PST-3S-fall.PRF DEF mug ."><tok id="w-4401" misc="Orig=Ōwits|Gloss=PST-3S-fall.PRF|Morf=ō-Ø-wits" >Owits<dtok id="w-4401" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4402" form="O"/><dtok id="w-4402" lemma="witsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=wits|Gloss=3S-fall.PRF|NormalizedForm=wits|NormalizedLemma=witsi"  form="wits"/></tok> <tok id="w-4403" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4404">n</tok> <tok id="w-4404" lemma="xarro" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Gloss=mug|Morf=xārroh|Orig=xārroh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=xarroh|NormalizedLemma=xarro" head="w-4402">xarroh</tok><tok id="w-4405" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4402">.</tok> </s>
<s id="s-344"  text_morf="ō-Ø-wits nīn xārroh" text="Owits nin xarroh." text_eng="This mug fell." text_orig="Ōwits nīn xārroh." sent_id="sasaki:124:72b" labels="- 124:72b" text_gloss="PST-3S-fall.PRF this mug ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4406" misc="Orig=Ōwits|Gloss=PST-3S-fall.PRF|Morf=ō-Ø-wits" >Owits<dtok id="w-4406" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4407" form="O"/><dtok id="w-4407" lemma="witsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=wits|Gloss=3S-fall.PRF|NormalizedForm=wits|NormalizedLemma=witsi"  form="wits"/></tok> <tok id="w-4408" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=nīn|Gloss=this|Morf=nīn|NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-4409">nin</tok> <tok id="w-4409" lemma="xarro" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Gloss=mug|Morf=xārroh|Orig=xārroh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=xarroh|NormalizedLemma=xarro" head="w-4407">xarroh</tok><tok id="w-4410" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4407">.</tok> </s>
<s id="s-345"  text_morf="ō-Ø-wits sē xārroh" text_eng="A mug fell." text="Owits se xarroh." sent_id="sasaki:125:72c" text_orig="Ōwits sē xārroh." labels="- 125:72c" text_gloss="PST-3S-fall.PRF one mug ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4411" misc="Orig=Ōwits|Gloss=PST-3S-fall.PRF|Morf=ō-Ø-wits" >Owits<dtok id="w-4411" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4412" form="O"/><dtok id="w-4412" lemma="witsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=wits|Gloss=3S-fall.PRF|NormalizedForm=wits|NormalizedLemma=witsi"  form="wits"/></tok> <tok id="w-4413" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4414">se</tok> <tok id="w-4414" lemma="xarro" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Gloss=mug|Morf=xārroh|Orig=xārroh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=xarroh|NormalizedLemma=xarro" head="w-4412">xarroh</tok><tok id="w-4415" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4412">.</tok> </s>
<s id="s-346"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="PST-1SG.S-3SG.O-buy.PRF DEF book ." sent_id="sasaki:125:73a" text_orig="Ōnikoh n lı̄broh." labels="- 125:73a" text_morf="ō-ni-k(i)-kōw n LIBRO" text="Onikoh n libroh." text_eng="I bought the book."><tok id="w-4416" misc="Orig=Ōnikoh|Gloss=PST-1SG.S-3SG.O-buy.PRF|Morf=ō-ni-k(i)-kōw" >Onikoh<dtok id="w-4416" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4417" form="O"/><dtok id="w-4417" lemma="kowa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nikoh|Gloss=1SG.S-3SG.O-buy.PRF|NormalizedForm=nikoh|NormalizedLemma=kowa"  form="nikoh"/></tok> <tok id="w-4418" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4419">n</tok> <tok id="w-4419" lemma="libro" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Gloss=book|Morf=LIBRO|Orig=lı̄broh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=libroh|NormalizedLemma=libro" head="w-4417">libroh</tok><tok id="w-4420" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4417">.</tok> </s>
<s id="s-347"  text_gloss="PST-1SG.S-3SG.O-buy.PRF this book ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_morf="ō-ni-k(i)-kōw nikānkah LIBRO" text_eng="I bought this book." text="Onikoh nikankah libroh." text_orig="Ōnikoh nikānkah lı̄broh." sent_id="sasaki:125:73b" labels="- 125:73b"><tok id="w-4421" misc="Orig=Ōnikoh|Gloss=PST-1SG.S-3SG.O-buy.PRF|Morf=ō-ni-k(i)-kōw" >Onikoh<dtok id="w-4421" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4422" form="O"/><dtok id="w-4422" lemma="kowa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nikoh|Gloss=1SG.S-3SG.O-buy.PRF|NormalizedForm=nikoh|NormalizedLemma=kowa"  form="nikoh"/></tok> <tok id="w-4423" lemma="nikankah" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=nikānkah|Gloss=this|Morf=nikānkah|NormalizedForm=nikankah|NormalizedLemma=nikankah" head="w-4424">nikankah</tok> <tok id="w-4424" lemma="libro" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Gloss=book|Morf=LIBRO|Orig=lı̄broh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=libroh|NormalizedLemma=libro" head="w-4422">libroh</tok><tok id="w-4425" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4422">.</tok> </s>
<s id="s-348"  text_orig="Ōnikoh sē lı̄broh." sent_id="sasaki:125:73c" labels="- 125:73c" text_morf="ō-ni-k(i)-kōw sē LIBRO" text="Onikoh se libroh." text_eng="I bought a book." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="PST-1SG.S-3SG.O-buy.PRF one book ."><tok id="w-4426" misc="Orig=Ōnikoh|Gloss=PST-1SG.S-3SG.O-buy.PRF|Morf=ō-ni-k(i)-kōw" >Onikoh<dtok id="w-4426" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4427" form="O"/><dtok id="w-4427" lemma="kowa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nikoh|Gloss=1SG.S-3SG.O-buy.PRF|NormalizedForm=nikoh|NormalizedLemma=kowa"  form="nikoh"/></tok> <tok id="w-4428" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4429">se</tok> <tok id="w-4429" lemma="libro" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Gloss=book|Morf=LIBRO|Orig=lı̄broh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=libroh|NormalizedLemma=libro" head="w-4427">libroh</tok><tok id="w-4430" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4427">.</tok> </s>
<s id="s-349"  text_gloss="and of there 1SG.S-walk-L-SIMOV-FUT for Tlatempa ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_morf="wan DE ompa ni-nihnim-t-ā-s PARA TLATEMPA" text_eng="And from there I will walk to Tlatempa." text="Wan de ompa ninihnintas para Tlatempa." text_orig="Wan deh ompa ninihnintās parah Tlatēmpah." sent_id="sasaki:127:76" labels="- 127:76"><tok id="w-4431" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="Orig=Wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-4434">Wan</tok> <tok id="w-4432" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="3:case" misc="Orig=deh|Gloss=of|Morf=DE|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-4433">de</tok> <tok id="w-4433" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=ompa|Gloss=there|Morf=ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-4434">ompa</tok> <tok id="w-4434" lemma="nihnimi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ninihnintās|Gloss=1SG.S-walk-L-SIMOV-FUT|Morf=ni-nihnim-t-ā-s|NormalizedForm=ninihnintas|NormalizedLemma=nihnimi" >ninihnintas</tok> <tok id="w-4435" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="6:case" misc="Orig=parah|Gloss=for|Morf=PARA|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-4436">para</tok> <tok id="w-4436" lemma="Tlatempa" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="Gloss=Tlatempa|Morf=TLATEMPA|Orig=Tlatēmpah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlatempa|NormalizedLemma=tlatempa" head="w-4434">Tlatempa</tok><tok id="w-4437" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4434">.</tok> </s>
<s id="s-350"  text_morf="-" text_eng="Will you carry it by car?" text="Tikwikas itich karroh?" sent_id="sasaki:128:79a" text_orig="Tikwı̄kas ı̄tich kārroh?" labels="- 128:79a" text_gloss="- ?" orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4438" lemma="wika" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Tikwı̄kas|NormalizedForm=tikwikas|NormalizedLemma=wika" >Tikwikas</tok> <tok id="w-4439" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="Orig=ı̄tich|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-4438">itich</tok> <tok id="w-4440" lemma="karro" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="Orig=kārroh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=karroh|NormalizedLemma=karro" head="w-4439">karroh</tok><tok id="w-4441" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-4438">?</tok> </s>
<s id="s-351"  text_eng="Will you carry it in the car?" text="Tikwikas itich n karroh?" text_morf="-" labels="- 128:79b" text_orig="Tikwı̄kas ı̄tich n kārroh?" sent_id="sasaki:128:79b" text_gloss="- ?" orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4442" lemma="wika" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Tikwı̄kas|NormalizedForm=tikwikas|NormalizedLemma=wika" >Tikwikas</tok> <tok id="w-4443" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="Orig=ı̄tich|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-4442">itich</tok> <tok id="w-4444" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4445">n</tok> <tok id="w-4445" lemma="karro" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="Orig=kārroh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=karroh|NormalizedLemma=karro" head="w-4443">karroh</tok><tok id="w-4446" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-4442">?</tok> </s>
<s id="s-352"  text_morf="nı̄n tlapahtāni Ø-ki-pahtiyā n siwā-tl" text_eng="This doctor treats the woman." text="Nin tlapahtani kipahtiya n siwatl." labels="specific 128:80a" text_orig="Nı̄n tlapahtāni kipahtiya n siwātl." sent_id="sasaki:128:80a" text_gloss="this doctor 3S-3SG.O-cure DEF woman-ABS.SG ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-4447" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Nı̄n|Gloss=this|Morf=nı̄n|NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-4448">Nin</tok> <tok id="w-4448" lemma="tlapahtani" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=tlapahtāni|Gloss=doctor|Morf=tlapahtāni|NormalizedForm=tlapahtani|NormalizedLemma=tlapahtani" head="w-4449">tlapahtani</tok> <tok id="w-4449" lemma="pahtiya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kipahtiya|Gloss=3S-3SG.O-cure|Morf=Ø-ki-pahtiyā|NormalizedForm=kipahtiya|NormalizedLemma=pahtiya" >kipahtiya</tok> <tok id="w-4450" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4451">n</tok> <tok id="w-4451" lemma="siwatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=woman-ABS.SG|Morf=siwā-tl|Orig=siwātl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=siwatl|NormalizedLemma=siwatl" head="w-4449">siwatl</tok><tok id="w-4452" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4449">.</tok> </s>
<s id="s-353"  text_gloss="this doctor 3S-3SG.O-cure woman-ABS.SG ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text="Nin tlapahtani kipahtiya siwatl." text_eng="This doctor treats a woman." text_morf="nı̄n tlapahtāni Ø-ki-pahtiyā siwā-tl" labels="generic 129:80b" text_orig="Nı̄n tlapahtāni kipahtiya siwātl." sent_id="sasaki:129:80b"><tok id="w-4453" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Nı̄n|Gloss=this|Morf=nı̄n|NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-4454">Nin</tok> <tok id="w-4454" lemma="tlapahtani" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=tlapahtāni|Gloss=doctor|Morf=tlapahtāni|NormalizedForm=tlapahtani|NormalizedLemma=tlapahtani" head="w-4455">tlapahtani</tok> <tok id="w-4455" lemma="pahtiya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kipahtiya|Gloss=3S-3SG.O-cure|Morf=Ø-ki-pahtiyā|NormalizedForm=kipahtiya|NormalizedLemma=pahtiya" >kipahtiya</tok> <tok id="w-4456" lemma="siwatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=woman-ABS.SG|Morf=siwā-tl|Orig=siwātl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=siwatl|NormalizedLemma=siwatl" head="w-4455">siwatl</tok><tok id="w-4457" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4455">.</tok> </s>
<s id="s-354"  sent_id="sasaki:129:80c" text_orig="Nı̄n tlapahtāni kipahtiya siwāmeh." labels="generic 129:80c" text="Nin tlapahtani kipahtiya siwameh." text_eng="This doctor treats women." text_morf="nı̄n tlapahtāni Ø-ki-pahtiyā siwā-meh" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="this doctor 3S-3SG.O-cure woman-ABS.PL ."><tok id="w-4458" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Nı̄n|Gloss=this|Morf=nı̄n|NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-4459">Nin</tok> <tok id="w-4459" lemma="pahtani" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=tlapahtāni|Gloss=doctor|Morf=tlapahtāni|NormalizedForm=tlapahtani|NormalizedLemma=pahtani" head="w-4460">tlapahtani</tok> <tok id="w-4460" lemma="pahtiya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kipahtiya|Gloss=3S-3SG.O-cure|Morf=Ø-ki-pahtiyā|NormalizedForm=kipahtiya|NormalizedLemma=pahtiya" >kipahtiya</tok> <tok id="w-4461" lemma="siwatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=woman-ABS.PL|Morf=siwā-meh|Orig=siwāmeh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=siwameh|NormalizedLemma=siwatl" head="w-4460">siwameh</tok><tok id="w-4462" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4460">.</tok> </s>
<s id="s-355"  text_gloss="DEF squirrel-ABS.SG 3SG.O-eat tree-ABS.SG ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_morf="n tichalō-tl ki-kwā bōwi-tl" text="N tichalotl kikwa buwitl." text_eng="The squirrel bites the tree." text_orig="N tichalōtl kikwa būwitl." sent_id="sasaki:129:81a" labels="encyclopaedic 129:81a"><tok id="w-4463" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4464">N</tok> <tok id="w-4464" lemma="tichalotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=tichalōtl|Gloss=squirrel-ABS.SG|Morf=tichalō-tl|NormalizedForm=tichalotl|NormalizedLemma=tichalotl" head="w-4465">tichalotl</tok> <tok id="w-4465" lemma="kwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kikwa|Gloss=3SG.O-eat|Morf=ki-kwā|NormalizedForm=kikwa|NormalizedLemma=kwa" >kikwa</tok> <tok id="w-4466" lemma="buwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=tree-ABS.SG|Morf=bōwi-tl|Orig=būwitl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=buwitl|NormalizedLemma=buwitl" head="w-4465">buwitl</tok><tok id="w-4467" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4465">.</tok> </s>
<s id="s-356"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="DEF squirrel-ABS.SG 3SG.O-eat DEF tree-ABS.SG ." labels="specific 129:81b" sent_id="sasaki:129:81b" text_orig="N tichalōtl kikwa n būwitl." text_morf="n tichalō-tl ki-kwā in bōwi-tl" text="N tichalotl kikwa n buwitl." text_eng="The squirrel bites the tree."><tok id="w-4468" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4469">N</tok> <tok id="w-4469" lemma="tichalotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=tichalōtl|Gloss=squirrel-ABS.SG|Morf=tichalō-tl|NormalizedForm=tichalotl|NormalizedLemma=tichalotl" head="w-4470">tichalotl</tok> <tok id="w-4470" lemma="kwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kikwa|Gloss=3SG.O-eat|Morf=ki-kwā|NormalizedForm=kikwa|NormalizedLemma=kwa" >kikwa</tok> <tok id="w-4471" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=in|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4472">n</tok> <tok id="w-4472" lemma="buwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=tree-ABS.SG|Morf=bōwi-tl|Orig=būwitl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=buwitl|NormalizedLemma=buwitl" head="w-4470">buwitl</tok><tok id="w-4473" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4470">.</tok> </s>
<s id="s-357"  text_orig="Ya wehka āmo ōyāyah n eskwēlah n kōkoneh." sent_id="sasaki:130:84" labels="- 130:84" text_morf="ya wehka āmo ō-Ø-yā-ya-h n ESCUELA n kō~konē-h" text="Ya wehka amo oyayah n escuela n kokoneh." text_eng="A long time ago, children would not go to school." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="already far no PST-3S-go-IMPF-PL.S DEF school DEF PL~child-PL ."><tok id="w-4474" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Ya|Gloss=already|Morf=ya|NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4475">Ya</tok> <tok id="w-4475" lemma="wehka" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=wehka|Gloss=far|Morf=wehka|NormalizedForm=wehka|NormalizedLemma=wehka" head="w-4478">wehka</tok> <tok id="w-4476" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=āmo|Gloss=no|Morf=āmo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4478">amo</tok> <tok id="w-4477" misc="Orig=ōyāyah|Gloss=PST-3S-go-IMPF-PL.S|Morf=ō-Ø-yā-ya-h" >oyayah<dtok id="w-4477" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4478" form="o"/><dtok id="w-4478" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=yāyah|Gloss=3S-go-IMPF-PL.S|NormalizedForm=yayah|NormalizedLemma=yowi"  form="yayah"/></tok> <tok id="w-4479" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4480">n</tok> <tok id="w-4480" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="Orig=eskwēlah|Gloss=school|Morf=ESCUELA|NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-4478">escuela</tok> <tok id="w-4481" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4482">n</tok> <tok id="w-4482" lemma="konetl" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Gloss=PL~child-PL|Morf=kō~konē-h|Orig=kōkoneh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kokoneh|NormalizedLemma=konetl" head="w-4478">kokoneh</tok><tok id="w-4483" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4478">.</tok> </s>
<s id="s-358"  text_orig="Kāmpa ya nēsi ilwitl, kikwāskeh mōli." sent_id="sasaki:131:88" labels="- 131:88" text_morf="kāmpa ya Ø-nēsi ilwi-tl Ø-k(i)-kwā-s-keh mōl-i" text="Kampa ya nesi ilwitl, kikwaskeh moli." text_eng="Where there is a festival, people eat mole." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="REL.LOC already 3S-appear festival-ABS.SG 3S-3SG.O-eat-FUT-pls DEF mole-ABS.SG ."><tok id="w-4484" lemma="kampa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Kāmpa|Morf=kāmpa|NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-4486">Kampa</tok> <tok id="w-4485" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=ya|Morf=ya|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4486">ya</tok> <tok id="w-4486" lemma="nesi" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="Orig=nēsi|Morf=Ø-nēsi|NormalizedForm=nesi|NormalizedLemma=nesi" head="w-4489">nesi</tok> <tok id="w-4487" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Morf=ilwi-tl|Orig=ilwitl,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-4486">ilwitl</tok><tok id="w-4488" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4486">,</tok> <tok id="w-4489" lemma="kwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kikwāskeh|Morf=Ø-k(i)-kwā-s-keh|NormalizedForm=kikwaskeh|NormalizedLemma=kwa" >kikwaskeh</tok> <tok id="w-4490" lemma="moli" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="Morf=mōl-i|Orig=mōli|SpaceAfter=No|NormalizedForm=moli|NormalizedLemma=moli" head="w-4489">moli</tok><tok id="w-4491" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4489">.</tok> </s>
<s id="s-359"  text_orig="Āmo sēkipiya kārroh." sent_id="sasaki:131:89" labels="- 131:89" text="Amo sekipiya karroh." text_eng="We don’t have a car." text_morf="āmo sē-ki-piya CARRO" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="not 1ALPLS-3SG.O-have car ."><tok id="w-4492" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Āmo|Gloss=not|Morf=āmo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4493">Amo</tok> <tok id="w-4493" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=sēkipiya|Gloss=1ALPLS-3SG.O-have|Morf=sē-ki-piya|NormalizedForm=sekipiya|NormalizedLemma=piya" >sekipiya</tok> <tok id="w-4494" lemma="karro" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Gloss=car|Morf=CARRO|Orig=kārroh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=karroh|NormalizedLemma=karro" head="w-4493">karroh</tok><tok id="w-4495" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4493">.</tok> </s>
<s id="s-360"  text_gloss="3S-3SG.O-have-DUR pistol ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_morf="Ø-k(i)-pix-tok PISTOLA" text_eng="He has a pistol!" text="Kipixtok pistolah." sent_id="sasaki:131:90" text_orig="Kipixtok pistōlah." labels="- 131:90"><tok id="w-4496" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Kipixtok|Gloss=3S-3SG.O-have-DUR|Morf=Ø-k(i)-pix-tok|NormalizedForm=kipixtok|NormalizedLemma=piya" >Kipixtok</tok> <tok id="w-4497" lemma="pistola" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="Gloss=pistol|Morf=PISTOLA|Orig=pistōlah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pistolah|NormalizedLemma=pistola" head="w-4496">pistolah</tok><tok id="w-4498" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4496">.</tok> </s>
<s id="s-361"  text_orig="N Danyēlah tlapahtāni." sent_id="sasaki:136:99" labels="- 136:99 203:214a" text_morf="n DANIELA Ø-tlapahtāni" text="N Daniela tlapahtani." text_eng="Daniela is a doctor." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="DEF Daniela 3SG.S-doctor ."><tok id="w-4499" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4500">N</tok> <tok id="w-4500" lemma="Daniela" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Danyēlah|Gloss=Daniela|Morf=DANIELA|NormalizedForm=daniela|NormalizedLemma=daniela" head="w-4501">Daniela</tok> <tok id="w-4501" lemma="tlapahtani" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=3SG.S-doctor|Morf=Ø-tlapahtāni|Orig=tlapahtāni|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlapahtani|NormalizedLemma=tlapahtani" >tlapahtani</tok><tok id="w-4502" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4501">.</tok> </s>
<s id="s-362"  labels="tres-políticos 136:100" text_orig="Teh ākmo tipresidēnteh." sent_id="sasaki:136:100" text_morf="teh ākmo ti-PRESIDENTE" text="Teh akmo tipresidente." text_eng="You are no longer a mayor." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="2SG no.longer 2SG.S-mayor ."><tok id="w-4503" lemma="teh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Teh|Gloss=2SG|Morf=teh|NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=teh" head="w-4505">Teh</tok> <tok id="w-4504" lemma="akmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=ākmo|Gloss=no.longer|Morf=ākmo|NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-4505">akmo</tok> <tok id="w-4505" lemma="presidente" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=2SG.S-mayor|Morf=ti-PRESIDENTE|Orig=tipresidēnteh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tipresidente|NormalizedLemma=presidente" >tipresidente</tok><tok id="w-4506" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4505">.</tok> </s>
<s id="s-363"  text_gloss="this boy-ABS.SG 3SG.P-name 3S-Pablo ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_morf="nikānkah tēlpoka-tl ı̄-tōkā Ø-PABLO" text="Nikankah telpukatl itoka Pablo." text_eng="This boy’s name is Pablo." text_orig="Nikānkah tēlpukatl ı̄tōka Pābloh." sent_id="sasaki:136:101" labels="vida-escolar 136:101"><tok id="w-4507" lemma="nikankah" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Nikānkah|Gloss=this|Morf=nikānkah|NormalizedForm=nikankah|NormalizedLemma=nikankah" head="w-4508">Nikankah</tok> <tok id="w-4508" lemma="telpukatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="Orig=tēlpukatl|Gloss=boy-ABS.SG|Morf=tēlpoka-tl|NormalizedForm=telpukatl|NormalizedLemma=telpukatl" head="w-4509">telpukatl</tok> <tok id="w-4509" lemma="toka" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=ı̄tōka|Gloss=3SG.P-name|Morf=ı̄-tōkā|NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-4510">itoka</tok> <tok id="w-4510" lemma="pablo" upos="PROPN" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=3S-Pablo|Morf=Ø-PABLO|Orig=Pābloh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pablo|NormalizedLemma=pablo" >Pablo</tok><tok id="w-4511" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4510">.</tok> </s>
<s id="s-364"  text_morf="n VÍCTOR yeh~n to-tiāchkāw nikān ı̄(ti)ch n to-PUEBLO" text="N Víctor yen totiachkah nikah ich n topueblo." text_eng="Víctor is the mayor of this town." text_orig="N Bı̄ktor yēn totiāchkah nikah ı̄ch n topwēbloh." sent_id="sasaki:137:103" labels="- 137:103" text_gloss="DEF Víctor 3SG~DEF 1PL.P-leader here in DEF 1PL.P-town ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4512" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4513">N</tok> <tok id="w-4513" lemma="victor" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=Bı̄ktor|Gloss=Víctor|Morf=VÍCTOR|NormalizedForm=víktor|NormalizedLemma=viktor" head="w-4516">Víctor</tok> <tok id="w-4514" >yen<dtok id="w-4514" lemma="ye" upos="PRON" deprel="cop"  deps="5:cop" misc="Orig=yēn|Gloss=3SG~DEF|Morf=yeh~n|NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=ye" head="w-4516" form="ye"/><dtok id="w-4515" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4516" form="n"/></tok> <tok id="w-4516" lemma="tiachkah" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=totiāchkah|Gloss=1PL.P-leader|Morf=to-tiāchkāw|NormalizedForm=totiachkah|NormalizedLemma=tiachkah" >totiachkah</tok> <tok id="w-4517" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=nikah|Gloss=here|Morf=nikān|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4516">nikah</tok> <tok id="w-4518" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="Orig=ı̄ch|Gloss=in|Morf=ı̄(ti)ch|NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-4516">ich</tok> <tok id="w-4519" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4520">n</tok> <tok id="w-4520" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="Gloss=1PL.P-town|Morf=to-PUEBLO|Orig=topwēbloh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=topueblo|NormalizedLemma=pweblo" head="w-4518">topueblo</tok><tok id="w-4521" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4516">.</tok> </s>
<s id="s-365"  text_eng="It turns out that Spider Man is Peter Parker." text="Tlakah n Hombre Araña yen Peter Parker." text_morf="tlakah n HOMBRE~ARAÑA yeh~n PETER PARKER" labels="- 137:104" sent_id="sasaki:137:104" text_orig="Tlakah n Ombrearāñah yēn Pı̄ter Pārker." text_gloss="MIR DEF Spider.Man 3SG DEF Peter Parker ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4522" lemma="tlakah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=Tlakah|Morf=tlakah|NormalizedForm=tlakah|NormalizedLemma=tlakah" head="w-4528">Tlakah</tok> <tok id="w-4523" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4524">n</tok> <tok id="w-4524" lemma="hombre" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=Ombrearāñah|Morf=HOMBRE~ARAÑA|NormalizedForm=hombre|NormalizedLemma=hombre" head="w-4528">Hombre</tok> <tok id="w-4525" lemma="araña" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="3:flat" misc="NormalizedForm=araña|NormalizedLemma=araña" head="w-4524">Araña</tok> <tok id="w-4526" >yen<dtok id="w-4526" lemma="ye" upos="PRON" deprel="cop"  deps="7:cop" misc="Orig=yēn|Morf=yeh~n|NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=ye" head="w-4528" form="ye"/><dtok id="w-4527" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4528" form="n"/></tok> <tok id="w-4528" lemma="peter" upos="PROPN" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Pı̄ter|Morf=PETER|NormalizedForm=peter|NormalizedLemma=peter" >Peter</tok> <tok id="w-4529" lemma="parker" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="7:flat" misc="Morf=PARKER|Orig=Pārker|SpaceAfter=No|NormalizedForm=parker|NormalizedLemma=parker" head="w-4528">Parker</tok><tok id="w-4530" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4528">.</tok> </s>
<s id="s-366"  text_gloss="who SUB PST-3S-3SG.O-PLAC~make.PRF this food ?" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text="Akih n okichihchih nikankah tlakwal?" text_eng="Who made this dish?" text_morf="ākih n ō-Ø-k(i)-chih~chı̄w nikānkah tlakwal" sent_id="sasaki:137:105a" text_orig="Ākih n ōkichihchih nikānkah tlakwal?" labels="- 137:105a"><tok id="w-4531" lemma="akih" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=Ākih|Gloss=who|Morf=ākih|NormalizedForm=akih|NormalizedLemma=akih" head="w-4534">Akih</tok> <tok id="w-4532" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4534">n</tok> <tok id="w-4533" misc="Orig=ōkichihchih|Gloss=PST-3S-3SG.O-PLAC~make.PRF|Morf=ō-Ø-k(i)-chih~chı̄w" >okichihchih<dtok id="w-4533" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4534" form="o"/><dtok id="w-4534" lemma="chihchiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kichihchih|Gloss=3S-3SG.O-PLAC~make.PRF|NormalizedForm=kichihchih|NormalizedLemma=chihchiwa"  form="kichihchih"/></tok> <tok id="w-4535" lemma="nikankah" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=nikānkah|Gloss=this|Morf=nikānkah|NormalizedForm=nikankah|NormalizedLemma=nikankah" head="w-4536">nikankah</tok> <tok id="w-4536" lemma="tlakwal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Gloss=food|Morf=tlakwal|Orig=tlakwal|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakwal|NormalizedLemma=tlakwal" head="w-4534">tlakwal</tok><tok id="w-4537" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=?|Gloss=?|Morf=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-4534">?</tok> </s>
<s id="s-367"  text_gloss="and 3SG~DEF Juan SUB PST-3S-3SG.O-PLAC~make.PRF ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text="Wan yen Juan n okichihchih." text_eng="Juan made it." text_morf="wan yeh~n JUAN n ō-Ø-k(i)-chih~chı̄w" labels="- 138:106" text_orig="Wan yēn Jwān n ōkichihchih." sent_id="sasaki:138:106"><tok id="w-4538" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="Orig=Wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-4541">Wan</tok> <tok id="w-4539" >yen<dtok id="w-4539" lemma="yehwatl" upos="PRON" deprel="cop"  deps="4:cop" misc="Orig=yēn|Gloss=3SG~DEF|Morf=yeh~n|NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-4541" form="ye"/><dtok id="w-4540" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4541" form="n"/></tok> <tok id="w-4541" lemma="Juan" upos="PROPN" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Jwān|Gloss=Juan|Morf=JUAN|NormalizedForm=hwan|NormalizedLemma=hwan" >Juan</tok> <tok id="w-4542" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4544">n</tok> <tok id="w-4543" misc="Gloss=PST-3S-3SG.O-PLAC~make.PRF|Morf=ō-Ø-k(i)-chih~chı̄w|Orig=ōkichihchih|SpaceAfter=No" >okichihchih<dtok id="w-4543" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4544" form="o"/><dtok id="w-4544" lemma="chihchiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="csubj"  deps="4:csubj" misc="Orig=kichihchih|Gloss=3S-3SG.O-PLAC~make.PRF|NormalizedForm=kichihchih|NormalizedLemma=chihchiwa" head="w-4541" form="kichihchih"/></tok> <tok id="w-4545" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4541">.</tok> </s>
<s id="s-368"  sent_id="sasaki:138:107" text_orig="Āmo yehwah n fransēses n ōkichihchı̄wkeh nōn tōrreh." text_spa="No son ellos los franceses quienes construyeron esa torre." labels="iglesa-de-ixquihuacan 138:107 183:195i 208:230" text_morf="āmo yehwān n FRANCESES n ō-Ø-k(i)-chih~chı̄w-keh nōn TORRE" text="Amo yehwah n franceses n okichihchiwkeh non torreh." text_eng="The French did not build that tower." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="not 3PL DEF French.PL SUB PST-3S-3SG.O-PLAC~make-PRF.PL.S that tower ."><tok id="w-4546" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Āmo|Gloss=not|Morf=āmo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4547">Amo</tok> <tok id="w-4547" lemma="yehwah" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=yehwah|Gloss=3PL|Morf=yehwān|NormalizedForm=yehwah|NormalizedLemma=yehwah" >yehwah</tok> <tok id="w-4548" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4549">n</tok> <tok id="w-4549" lemma="francés" upos="NOUN" deprel="appos"  deps="2:appos" misc="Orig=fransēses|Gloss=French.PL|Morf=FRANCESES|NormalizedForm=franseses|NormalizedLemma=fransés" head="w-4547">franceses</tok> <tok id="w-4550" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4552">n</tok> <tok id="w-4551" misc="Orig=ōkichihchı̄wkeh|Gloss=PST-3S-3SG.O-PLAC~make-PRF.PL.S|Morf=ō-Ø-k(i)-chih~chı̄w-keh" >okichihchiwkeh<dtok id="w-4551" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4552" form="o"/><dtok id="w-4552" lemma="chihchiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="csubj"  deps="2:csubj" misc="Orig=kichihchı̄wkeh|Gloss=3S-3SG.O-PLAC~make-PRF.PL.S|NormalizedForm=kichihchiwkeh|NormalizedLemma=chihchiwa" head="w-4547" form="kichihchiwkeh"/></tok> <tok id="w-4553" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=nōn|Gloss=that|Morf=nōn|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-4554">non</tok> <tok id="w-4554" lemma="torreh" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="Gloss=tower|Morf=TORRE|Orig=tōrreh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=torreh|NormalizedLemma=torreh" head="w-4552">torreh</tok><tok id="w-4555" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4547">.</tok> </s>
<s id="s-369"  text_gloss="MIR 3SG~DEF Diego SUB PST-3S-be.PRF thief ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text="Tlakah yen Diego n okatka ichtik." text_eng="It turns out that it is Diego that was a thief." text_morf="tlakah yeh~n DIEGO n ō-Ø-katka ichtik" labels="- 138:108 139:112" sent_id="sasaki:138:108" text_orig="Tlakah yēn Dyēgoh n ōkatka ichtik."><tok id="w-4556" lemma="tlakah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Tlakah|Gloss=MIR|Morf=tlakah|NormalizedForm=tlakah|NormalizedLemma=tlakah" head="w-4559">Tlakah</tok> <tok id="w-4557" >yen<dtok id="w-4557" lemma="ye" upos="PRON" deprel="cop"  deps="4:cop" misc="Orig=yēn|Gloss=3SG~DEF|Morf=yeh~n|NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=ye" head="w-4559" form="ye"/><dtok id="w-4558" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4559" form="n"/></tok> <tok id="w-4559" lemma="Diego" upos="PROPN" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Dyēgoh|Gloss=Diego|Morf=DIEGO|NormalizedForm=diego|NormalizedLemma=diego" >Diego</tok> <tok id="w-4560" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4563">n</tok> <tok id="w-4561" misc="Orig=ōkatka|Gloss=PST-3S-be.PRF|Morf=ō-Ø-katka" >okatka<dtok id="w-4561" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4563" form="o"/><dtok id="w-4562" lemma="katki" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="8:cop" misc="Orig=katka|Gloss=3S-be.PRF|NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-4563" form="katka"/></tok> <tok id="w-4563" lemma="ichtik" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="csubj"  deps="4:csubj" misc="Gloss=thief|Morf=ichtik|Orig=ichtik|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ichtik|NormalizedLemma=ichtik" head="w-4559">ichtik</tok><tok id="w-4564" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4559">.</tok> </s>
<s id="s-370"  text_morf="CADA tlāka-tl. Ø-ki-tlasohtla n ı̄-siwā-w" text_eng="Each man loves his wife." text="Kadah tlakatl kitlasohtla n isiwah." text_orig="Kādah tlākatl kitlasohtla n ı̄siwah." sent_id="sasaki:144:121a" labels="- 144:121a" text_gloss="each man-ABS.SG 3S-3SG.O-love DEF 3SG.P-woman-POS.SG ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4565" lemma="cada" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Kādah|Gloss=each|Morf=CADA|NormalizedForm=kadah|NormalizedLemma=kada" head="w-4566">Kadah</tok> <tok id="w-4566" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=tlākatl|Gloss=man-ABS.SG|Morf=tlāka-tl.|NormalizedForm=tlakatl|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-4567">tlakatl</tok> <tok id="w-4567" lemma="tlasohtla" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kitlasohtla|Gloss=3S-3SG.O-love|Morf=Ø-ki-tlasohtla|NormalizedForm=kitlasohtla|NormalizedLemma=tlasohtla" >kitlasohtla</tok> <tok id="w-4568" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4569">n</tok> <tok id="w-4569" lemma="siwatl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=3SG.P-woman-POS.SG|Morf=ı̄-siwā-w|Orig=ı̄siwah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=isiwah|NormalizedLemma=siwatl" head="w-4567">isiwah</tok><tok id="w-4570" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4567">.</tok> </s>
<s id="s-371"  text_eng="His wife loves each man." text="N isiwah kitlasohtla kadah tlakatl." text_morf="N ı̄-siwā-w Ø-ki-tlasohtla CADA tlāka-tl." labels="- 144:121b" sent_id="sasaki:144:121b" text_orig="N ı̄siwah kitlasohtla kādah tlākatl." text_gloss="DEF 3SG.P-woman-POS.SG 3S-3SG.O-love each man-ABS.SG ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4571" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=N|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4572">N</tok> <tok id="w-4572" lemma="siwatl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=ı̄siwah|Gloss=3SG.P-woman-POS.SG|Morf=ı̄-siwā-w|NormalizedForm=isiwah|NormalizedLemma=siwatl" head="w-4573">isiwah</tok> <tok id="w-4573" lemma="tlasohtla" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kitlasohtla|Gloss=3S-3SG.O-love|Morf=Ø-ki-tlasohtla|NormalizedForm=kitlasohtla|NormalizedLemma=tlasohtla" >kitlasohtla</tok> <tok id="w-4574" lemma="cada" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=kādah|Gloss=each|Morf=CADA|NormalizedForm=kadah|NormalizedLemma=kada" head="w-4575">kadah</tok> <tok id="w-4575" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=man-ABS.SG|Morf=tlāka-tl|Orig=tlākatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakatl|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-4573">tlakatl</tok><tok id="w-4576" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4573">.</tok> </s>
<s id="s-372"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="1SG 1SG.S-3SG.O-hand-stir DEF dough-ABS.SG ." labels="tortillería 159:128" sent_id="sasaki:159:128" text_orig="Nehwātl nikmānilowa n tixtli." text_morf="nehwātl ni-k-mā-nilowa n tix-tli" text_eng="I knead dough." text="Nehwatl nikmanilowa n tixtli."><tok id="w-4577" lemma="nehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Orig=Nehwātl|Gloss=1SG|Morf=nehwātl|NormalizedForm=nehwatl|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-4578">Nehwatl</tok> <tok id="w-4578" lemma="manilowa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nikmānilowa|Gloss=1SG.S-3SG.O-hand-stir|Morf=ni-k-mā-nilowa|NormalizedForm=nikmanilowa|NormalizedLemma=manilowa" >nikmanilowa</tok> <tok id="w-4579" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4580">n</tok> <tok id="w-4580" lemma="tixtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Gloss=dough-ABS.SG|Morf=tix-tli|Orig=tixtli|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tixtli|NormalizedLemma=tixtli" head="w-4578">tixtli</tok><tok id="w-4581" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4578">.</tok> </s>
<s id="s-373"  text_eng="Carranza had his soldiers." text="N Carranza okimpiyaya n isoldados." text_morf="n CARRANZA ō-Ø-kim-piya-ya n ı̄-SOLDADOS" labels="cristeros 159:129" sent_id="sasaki:159:129" text_orig="N Karrānsah ōkimpiyaya n ı̄soldādos." text_gloss="DEF Carranza PST-3S-3SG.O-have-IMPF DEF 3SG.P-soldier.PL ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4582" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4583">N</tok> <tok id="w-4583" lemma="Carranza" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=Karrānsah|Gloss=Carranza|Morf=CARRANZA|NormalizedForm=karransa|NormalizedLemma=karransa" head="w-4585">Carranza</tok> <tok id="w-4584" misc="Orig=ōkimpiyaya|Gloss=PST-3S-3SG.O-have-IMPF|Morf=ō-Ø-kim-piya-ya" >okimpiyaya<dtok id="w-4584" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4585" form="o"/><dtok id="w-4585" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kimpiyaya|Gloss=3S-3SG.O-have-IMPF|NormalizedForm=kimpiyaya|NormalizedLemma=piya"  form="kimpiyaya"/></tok> <tok id="w-4586" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4587">n</tok> <tok id="w-4587" lemma="soldado" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Gloss=3SG.P-soldier.PL|Morf=ı̄-SOLDADOS|Orig=ı̄soldādos|SpaceAfter=No|NormalizedForm=isoldados|NormalizedLemma=soldado" head="w-4585">isoldados</tok><tok id="w-4588" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4585">.</tok> </s>
<s id="s-374"  text_orig="N Gabryêl kichihchı̄wtok n tlakwal." sent_id="sasaki:159:131" labels="- 159:131" text_eng="Gabriel is preparing dishes." text="N Gabriel kichihchiwtok n tlakwal." text_morf="n GABRIEL Ø-ki-chih~chı̄w-tok n tlakwal" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="DEF Gabriel 3S-3SG.O-PLAC~make-DUR DEF food ."><tok id="w-4589" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4590">N</tok> <tok id="w-4590" lemma="Gabriel" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Gabryêl|Gloss=Gabriel|Morf=GABRIEL|NormalizedForm=gabriel|NormalizedLemma=gabriel" head="w-4591">Gabriel</tok> <tok id="w-4591" lemma="chihchiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kichihchı̄wtok|Gloss=3S-3SG.O-PLAC~make-DUR|Morf=Ø-ki-chih~chı̄w-tok|NormalizedForm=kichihchiwtok|NormalizedLemma=chihchiwa" >kichihchiwtok</tok> <tok id="w-4592" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4593">n</tok> <tok id="w-4593" lemma="tlakwal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=food|Morf=tlakwal|Orig=tlakwal|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakwal|NormalizedLemma=tlakwal" head="w-4591">tlakwal</tok><tok id="w-4594" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4591">.</tok> </s>
<s id="s-375"  text_orig="N Gabryêl kitsı̄tskihtok n Pēdroh." sent_id="sasaki:160:132" labels="- 160:132" text_morf="n GABRIEL Ø-ki-tsı̄tskih-tok n PEDRO" text_eng="Gabriel is grabbing at Pedro." text="N Gabriel kitsitskihtok n Pedro." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="DEF Gabriel 3S-3SG.O-hold-DUR DEF Pedro ."><tok id="w-4595" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4596">N</tok> <tok id="w-4596" lemma="gabriel" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Gabryêl|Gloss=Gabriel|Morf=GABRIEL|NormalizedForm=gabriel|NormalizedLemma=gabriel" head="w-4597">Gabriel</tok> <tok id="w-4597" lemma="kitsitski" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kitsı̄tskihtok|Gloss=3S-3SG.O-hold-DUR|Morf=Ø-ki-tsı̄tskih-tok|NormalizedForm=kitsitskihtok|NormalizedLemma=kitsitski" >kitsitskihtok</tok> <tok id="w-4598" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4599">n</tok> <tok id="w-4599" lemma="pedro" upos="PROPN" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=Pedro|Morf=PEDRO|Orig=Pēdroh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pedro|NormalizedLemma=pedro" head="w-4597">Pedro</tok><tok id="w-4600" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4597">.</tok> </s>
<s id="s-376"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="DEF flesh.maize-ABS 3S-3SG.O-eat-DUR DEF squirrel-ABS ." text_orig="N ēlōtl kikwahtok n tichalōtl." sent_id="sasaki:160:133" labels="- 160:133 191:197a" text="N elotl kikwahtok n tichalotl." text_eng="The corn is eating the squirrel." text_morf="n ēlō-tl Ø-ki-kwah-tok n tichalō-tl"><tok id="w-4601" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4602">N</tok> <tok id="w-4602" lemma="elotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=ēlōtl|Gloss=flesh.maize-ABS|Morf=ēlō-tl|NormalizedForm=elotl|NormalizedLemma=elotl" head="w-4603">elotl</tok> <tok id="w-4603" lemma="kwa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kikwahtok|Gloss=3S-3SG.O-eat-DUR|Morf=Ø-ki-kwah-tok|NormalizedForm=kikwahtok|NormalizedLemma=kwa" >kikwahtok</tok> <tok id="w-4604" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4605">n</tok> <tok id="w-4605" lemma="tichalotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=squirrel-ABS|Morf=tichalō-tl|Orig=tichalōtl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tichalotl|NormalizedLemma=tichalotl" head="w-4603">tichalotl</tok><tok id="w-4606" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4603">.</tok> </s>
<s id="s-377"  text_orig="N āxah n itskwintli kikūwiyah n sērahokwilimeh." sent_id="sasaki:160:135" labels="frog-story 160:135 178:189" text_morf="n āxān (i)tskwin-tli Ø-k(i)-ikōwiyā-h n CERA-okwilin-meh" text="N axah n itskwintli kikuwiyah n serahokwilimeh." text_eng="Now the bees chase the dog." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="DEF now DEF dog 3S-3SG.O-persue DEF wax-animal-ABS.PL ."><tok id="w-4607" lemma="in" upos="DET" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=N|Gloss=DEF|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4611">N</tok> <tok id="w-4608" lemma="axah" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="1:fixed" misc="Orig=āxah|Gloss=now|NormalizedForm=axah|NormalizedLemma=axah" head="w-4607">axah</tok> <tok id="w-4609" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4610">n</tok> <tok id="w-4610" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=itskwintli|Gloss=dog|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-4611">itskwintli</tok> <tok id="w-4611" lemma="kuwiya" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kikūwiyah|Gloss=3S-3SG.O-persue|NormalizedForm=kikuwiyah|NormalizedLemma=kuwiya" >kikuwiyah</tok> <tok id="w-4612" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4613">n</tok> <tok id="w-4613" lemma="serahokwilimeh" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="Gloss=wax-animal-ABS.PL|Orig=sērahokwilimeh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=serahokwilimeh|NormalizedLemma=serahokwilimeh" head="w-4611">serahokwilimeh</tok><tok id="w-4614" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4611">.</tok> </s>
<s id="s-378"  text_gloss="and one church-ABS.SG PST-3S-3SG.O-PLAC~make-PRF.PL.S DEF French-PL and one church-ABS.SG PST-3S-3SG.O-PLAC~make-PRF.PL.S 3PL DEF Spaniard-PL ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_eng="And the French built one church [tower] and the Spaniards built the other." text="Wan se tiopantl okichihchiwkeh n franceses wan se tiopantl okichihchiwkeh yehwah n españoles." text_morf="wan sē tiōpan-tl ō-Ø-k(i)-chih~chı̄w-keh n FRANCESES wan sē tiōpan-tl ō-Ø-k(i)-chih~chı̄w-keh yehwān n ESPAÑOLES" sent_id="sasaki:160:136" text_orig="Wan sē tiōpantl ōkichihchı̄wkeh n fransēses wan sē tiōpantl ōkichihchı̄wkeh yehwah n españōles." labels="iglesia-de-ixquihuacan 160:136 213:238"><tok id="w-4615" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="Orig=Wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-4619">Wan</tok> <tok id="w-4616" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4617">se</tok> <tok id="w-4617" lemma="tiopantl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="Orig=tiōpantl|Gloss=church-ABS.SG|Morf=tiōpan-tl|NormalizedForm=tiopantl|NormalizedLemma=tiopantl" head="w-4619">tiopantl</tok> <tok id="w-4618" misc="Orig=ōkichihchı̄wkeh|Gloss=PST-3S-3SG.O-PLAC~make-PRF.PL.S|Morf=ō-Ø-k(i)-chih~chı̄w-keh" >okichihchiwkeh<dtok id="w-4618" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4619" form="o"/><dtok id="w-4619" lemma="chihchiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kichihchı̄wkeh|Gloss=3S-3SG.O-PLAC~make-PRF.PL.S|NormalizedForm=kichihchiwkeh|NormalizedLemma=chihchiwa"  form="kichihchiwkeh"/></tok> <tok id="w-4620" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4621">n</tok> <tok id="w-4621" lemma="francés" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=fransēses|Gloss=French-PL|Morf=FRANCESES|NormalizedForm=franseses|NormalizedLemma=fransés" head="w-4619">franceses</tok> <tok id="w-4622" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="Orig=wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-4626">wan</tok> <tok id="w-4623" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4624">se</tok> <tok id="w-4624" lemma="tiopantl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="12:obj" misc="Orig=tiōpantl|Gloss=church-ABS.SG|Morf=tiōpan-tl|NormalizedForm=tiopantl|NormalizedLemma=tiopantl" head="w-4626">tiopantl</tok> <tok id="w-4625" misc="Orig=ōkichihchı̄wkeh|Gloss=PST-3S-3SG.O-PLAC~make-PRF.PL.S|Morf=ō-Ø-k(i)-chih~chı̄w-keh" >okichihchiwkeh<dtok id="w-4625" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4626" form="o"/><dtok id="w-4626" lemma="chihchiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="Orig=kichihchı̄wkeh|Gloss=3S-3SG.O-PLAC~make-PRF.PL.S|NormalizedForm=kichihchiwkeh|NormalizedLemma=chihchiwa" head="w-4619" form="kichihchiwkeh"/></tok> <tok id="w-4627" lemma="yehwah" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="Orig=yehwah|Gloss=3PL|Morf=yehwān|NormalizedForm=yehwah|NormalizedLemma=yehwah" head="w-4626">yehwah</tok> <tok id="w-4628" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4629">n</tok> <tok id="w-4629" lemma="español" upos="NOUN" deprel="appos"  deps="13:appos" misc="Gloss=Spaniard-PL|Morf=ESPAÑOLES|Orig=españōles|SpaceAfter=No|NormalizedForm=españoles|NormalizedLemma=español" head="w-4627">españoles</tok><tok id="w-4630" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4619">.</tok> </s>
<s id="s-379"  text_gloss="DEF Ale 3S-3SG.O-sell-DUR chicken-ABS.PL in DEF market ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_morf="n ALE Ø-k(i)-namaka-tok kaxtı̄l-meh ı̄(ti)ch n MERCADO" text="N Ale kinamakatok kaxtilmeh ich n mercado." text_eng="Ale is selling chickens in the market." labels="- 161:139" text_orig="N Āleh kinamakatok kaxtı̄lmeh ı̄ch n merkādoh." sent_id="sasaki:161:139"><tok id="w-4631" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4632">N</tok> <tok id="w-4632" lemma="ale" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Āleh|Gloss=Ale|Morf=ALE|NormalizedForm=ale|NormalizedLemma=ale" head="w-4633">Ale</tok> <tok id="w-4633" lemma="namaka" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kinamakatok|Gloss=3S-3SG.O-sell-DUR|Morf=Ø-k(i)-namaka-tok|NormalizedForm=kinamakatok|NormalizedLemma=namaka" >kinamakatok</tok> <tok id="w-4634" lemma="kaxtil" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Orig=kaxtı̄lmeh|Gloss=chicken-ABS.PL|Morf=kaxtı̄l-meh|NormalizedForm=kaxtilmeh|NormalizedLemma=kaxtil" head="w-4633">kaxtilmeh</tok> <tok id="w-4635" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="Orig=ı̄ch|Gloss=in|Morf=ı̄(ti)ch|NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-4633">ich</tok> <tok id="w-4636" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4637">n</tok> <tok id="w-4637" lemma="mercado" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="Gloss=market|Morf=MERCADO|Orig=merkādoh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=merkado|NormalizedLemma=merkado" head="w-4635">mercado</tok><tok id="w-4638" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4633">.</tok> </s>
<s id="s-380"  text_morf="neh ō-ni-k-chih~chı̄w n CORRAL PARA āmo ma-Ø-kalaki-kah (i)tskwn-meh" text="Neh onikchihchih n korrâl para amo makalakikah itskwimeh." text_eng="I fixed the corral so that dogs won’t come in." labels="- 161:140 170:166" sent_id="sasaki:161:140" text_orig="Neh ōnikchihchih n korrâl parah āmo makalakikah itskwimeh." text_gloss="1SG PST-1SG.S-3SG.O-PLAC~make DEF corral for not OPT-3S-enter-OPT.PL.S dog-ABS.PL ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-4639" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Neh|Gloss=1SG|Morf=neh|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-4641">Neh</tok> <tok id="w-4640" misc="Orig=ōnikchihchih|Gloss=PST-1SG.S-3SG.O-PLAC~make|Morf=ō-ni-k-chih~chı̄w" >onikchihchih<dtok id="w-4640" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4641" form="o"/><dtok id="w-4641" lemma="chichiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nikchihchih|Gloss=1SG.S-3SG.O-PLAC~make|NormalizedForm=nikchihchih|NormalizedLemma=chichiwa"  form="nikchihchih"/></tok> <tok id="w-4642" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4643">n</tok> <tok id="w-4643" lemma="korral" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Orig=korrâl|Gloss=corral|Morf=CORRAL|NormalizedForm=korrâl|NormalizedLemma=korral" head="w-4641">korrâl</tok> <tok id="w-4644" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="Orig=parah|Gloss=for|Morf=PARA|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-4647">para</tok> <tok id="w-4645" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="Orig=āmo|Gloss=not|Morf=āmo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4647">amo</tok> <tok id="w-4646" >makalakikah<dtok id="w-4646" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="Orig=makalakikah|Gloss=OPT-3S-enter-OPT.PL.S|Morf=ma-Ø-kalaki-kah|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-4647" form="ma"/><dtok id="w-4647" lemma="kalaki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=kalakikah|NormalizedLemma=kalaki" head="w-4641" form="kalakikah"/></tok> <tok id="w-4648" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="Gloss=dog-ABS.PL|Morf=(i)tskwn-meh|Orig=itskwimeh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwimeh|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-4647">itskwimeh</tok><tok id="w-4649" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4641">.</tok> </s>
<s id="s-381"  text="Wan n itskwintli kiwahwihtih n masatl ohkôn." text_eng="And the dog goes barking at the deer in the same way." text_morf="wan n (i)tskwin-tli Ø-k(i)-wahwih-tiw n masā-tl ohkôn" labels="frog-story 161:141" text_orig="Wan n itskwintli kiwahwihtih n masātl ohkôn." sent_id="sasaki:161:141" text_gloss="and DEF dog-ABS.SG 3S-3SG.O-bark.at-SIMOV DEF deer-ABS.SG thus ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4650" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="Orig=Wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-4653">Wan</tok> <tok id="w-4651" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4652">n</tok> <tok id="w-4652" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=itskwintli|Gloss=dog-ABS.SG|Morf=(i)tskwin-tli|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-4653">itskwintli</tok> <tok id="w-4653" lemma="wahwia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kiwahwihtih|Gloss=3S-3SG.O-bark.at-SIMOV|Morf=Ø-k(i)-wahwih-tiw|NormalizedForm=kiwahwihtih|NormalizedLemma=wahwia" >kiwahwihtih</tok> <tok id="w-4654" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4655">n</tok> <tok id="w-4655" lemma="masatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Orig=masātl|Gloss=deer-ABS.SG|Morf=masā-tl|NormalizedForm=masatl|NormalizedLemma=masatl" head="w-4653">masatl</tok> <tok id="w-4656" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Gloss=thus|Morf=ohkôn|Orig=ohkôn|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ohkôn|NormalizedLemma=ohkon" head="w-4653">ohkôn</tok><tok id="w-4657" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4653">.</tok> </s>
<s id="s-382"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="already=PST-3S-3SG.O-seize-PRF one pear ." labels="pear-film 162:142" text_orig="Yōkānki sē pērah." sent_id="sasaki:162:142" text="Yokanki se pera." text_eng="He has grabbed a pear." text_morf="ya=ō-Ø-k-ān-ki sē PERA"><tok id="w-4658" >Yokanki<dtok id="w-4658" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Yōkānki|Gloss=already=PST-3S-3SG.O-seize-PRF|Morf=ya=ō-Ø-k-ān-ki|NormalizedForm=Y|NormalizedLemma=ya" head="w-4660" form="Y"/><dtok id="w-4659" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4660" form="o"/><dtok id="w-4660" lemma="ana" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kanki|NormalizedLemma=ana"  form="kanki"/></tok> <tok id="w-4661" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4662">se</tok> <tok id="w-4662" lemma="pera" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=pear|Morf=PERA|Orig=pērah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pera|NormalizedLemma=pera" head="w-4660">pera</tok><tok id="w-4663" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4660">.</tok> </s>
<s id="s-383"  text_gloss="and already=3S-3PL.O-ITER~tie-PRF.PL.S that thief-PL ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text="Wan yokimiilpihkeh non ichtikeh." text_eng="And they have tied up those thieves." text_morf="wan ya=ō-Ø-kim-ı̄~ilpih-keh nōn ichtik-keh" text_orig="Wan yōkimı̄ilpihkeh nōn ichtikeh." sent_id="sasaki:162:143" labels="cuatreros 162:143"><tok id="w-4664" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="Orig=Wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-4667">Wan</tok> <tok id="w-4665" >yokimiilpihkeh<dtok id="w-4665" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=yōkimı̄ilpihkeh|Gloss=already=3S-3PL.O-ITER~tie-PRF.PL.S|Morf=ya=ō-Ø-kim-ı̄~ilpih-keh|NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-4667" form="y"/><dtok id="w-4666" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4667" form="o"/><dtok id="w-4667" lemma="ilpi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kimiilpihkeh|NormalizedLemma=ilpi"  form="kimiilpihkeh"/></tok> <tok id="w-4668" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=nōn|Gloss=that|Morf=nōn|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-4669">non</tok> <tok id="w-4669" lemma="ichtik" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Gloss=thief-PL|Morf=ichtik-keh|Orig=ichtikeh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ichtikeh|NormalizedLemma=ichtik" head="w-4667">ichtikeh</tok><tok id="w-4670" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4667">.</tok> </s>
<s id="s-384"  sent_id="sasaki:163:145" text_orig="Wan kimohmohtiyah n konētl astah witsi tlālpan komoh ōkatka bohmāk." labels="frog-story 163:145" text="Wan kimohmohtiyah n konetl astah witsi tlalpan komoh okatka bohmak." text_eng="And they frighten the boy so much that he falls onto the ground, because he was on a branch." text_morf="wan Ø-k(i)-moh~mohtiyā-h n konē-tl HASTA Ø-witsi tlāl-pan COMO ō-Ø-katka boh-mā-k" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="and 3S-3SG.O-frighten-PL.S DEF child-ABS.SG until 3S-fall ground-LOC because PST-3S-be.PRF tree-hand-LOC ."><tok id="w-4671" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="2:cc" misc="Orig=Wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-4672">Wan</tok> <tok id="w-4672" lemma="mohtiya" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kimohmohtiyah|Gloss=3S-3SG.O-frighten-PL.S|Morf=Ø-k(i)-moh~mohtiyā-h|NormalizedForm=kimohmohtiyah|NormalizedLemma=mohtiya" >kimohmohtiyah</tok> <tok id="w-4673" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4674">n</tok> <tok id="w-4674" lemma="konetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=konētl|Gloss=child-ABS.SG|Morf=konē-tl|NormalizedForm=konetl|NormalizedLemma=konetl" head="w-4672">konetl</tok> <tok id="w-4675" lemma="astah" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="Orig=astah|Gloss=until|Morf=HASTA|NormalizedForm=astah|NormalizedLemma=astah" head="w-4676">astah</tok> <tok id="w-4676" lemma="witsi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="Orig=witsi|Gloss=3S-fall|Morf=Ø-witsi|NormalizedForm=witsi|NormalizedLemma=witsi" head="w-4672">witsi</tok> <tok id="w-4677" lemma="tlalpan" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="Orig=tlālpan|Gloss=ground-LOC|Morf=tlāl-pan|NormalizedForm=tlalpan|NormalizedLemma=tlalpan" head="w-4676">tlalpan</tok> <tok id="w-4678" lemma="komoh" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="Orig=komoh|Gloss=because|Morf=COMO|NormalizedForm=komoh|NormalizedLemma=komoh" head="w-4680">komoh</tok> <tok id="w-4679" misc="Orig=ōkatka|Gloss=PST-3S-be.PRF|Morf=ō-Ø-katka" >okatka<dtok id="w-4679" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4680" form="o"/><dtok id="w-4680" lemma="katki" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="Orig=katka|Gloss=3S-be.PRF|NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-4672" form="katka"/></tok> <tok id="w-4681" lemma="bohmak" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="10:obl" misc="Gloss=tree-hand-LOC|Morf=boh-mā-k|Orig=bohmāk|SpaceAfter=No|NormalizedForm=bohmak|NormalizedLemma=bohmak" head="w-4680">bohmak</tok><tok id="w-4682" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4672">.</tok> </s>
<s id="s-385"  text="Yeh tikalakiskeh, komoh ya yeh kipatlas." text_eng="We well install him, because he will now replace [the present mayor]." text_morf="yeh ti-k(i)-kalakı̄-s-keh COMO ya yeh Ø-k(i)-patla-s" labels="tres-políticos 163:146" text_orig="Yeh tikalakı̄skeh, komoh ya yeh kipatlas." sent_id="sasaki:163:146" text_gloss="3SG 1PL.S-3SG.O-put.in-FUT-PL.S like already 3SG 3S-3SG.O-change-FUT ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4683" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=Yeh|Gloss=3SG|Morf=yeh|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-4684">Yeh</tok> <tok id="w-4684" lemma="kalakia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=1PL.S-3SG.O-put.in-FUT-PL.S|Morf=ti-k(i)-kalakı̄-s-keh|Orig=tikalakı̄skeh,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikalakiskeh|NormalizedLemma=kalakia" >tikalakiskeh</tok><tok id="w-4685" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4689">,</tok> <tok id="w-4686" lemma="como" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="Orig=komoh|Gloss=like|Morf=COMO|NormalizedForm=komoh|NormalizedLemma=komo" head="w-4689">komoh</tok> <tok id="w-4687" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=ya|Gloss=already|Morf=ya|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4689">ya</tok> <tok id="w-4688" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=yeh|Gloss=3SG|Morf=yeh|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-4689">yeh</tok> <tok id="w-4689" lemma="patla" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="Gloss=3S-3SG.O-change-FUT|Morf=Ø-k(i)-patla-s|Orig=kipatlas|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kipatlas|NormalizedLemma=patla" head="w-4684">kipatlas</tok><tok id="w-4690" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4684">.</tok> </s>
<s id="s-386"  text_morf="nikān=kah pān ō-ni-k-kōw" text="Nikankah pan, onikoh." text_eng="I bought this bread." labels="- 164:147b check-dislocated check-determiner check-copula" sent_id="sasaki:164:147b" text_orig="Nikānkah pān, ōnikoh." text_gloss="here=be bread PST-1SG.S-3SG.O-buy.PRF ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-4691" lemma="nikankah" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Nikānkah|Gloss=here=be|Morf=nikān=kah|NormalizedForm=nikankah|NormalizedLemma=nikankah" head="w-4692">Nikankah</tok> <tok id="w-4692" lemma="pan" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="Gloss=bread|Morf=pān|Orig=pān,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pan|NormalizedLemma=pan" head="w-4695">pan</tok><tok id="w-4693" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4692">,</tok> <tok id="w-4694" misc="Gloss=PST-1SG.S-3SG.O-buy.PRF|Morf=ō-ni-k-kōw|Orig=ōnikoh|SpaceAfter=No" >onikoh<dtok id="w-4694" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4695" form="o"/><dtok id="w-4695" lemma="kowa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nikoh|Gloss=1SG.S-3SG.O-buy.PRF|NormalizedForm=nikoh|NormalizedLemma=kowa"  form="nikoh"/></tok> <tok id="w-4696" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4695">.</tok> </s>
<s id="s-387"  labels="- 164:148a" text_orig="Kichihchı̄wtok n ı̄kārroh." sent_id="sasaki:164:148a" text="Kichihchiwtok n icarro." text_eng="He is fixing his car." text_morf="Ø-ki-chihchı̄w-tok n ī-CARRO" orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="3S-3SG.O-PLAC~make-DUR ART 3SG.P-car ."><tok id="w-4697" lemma="chihchiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Kichihchı̄wtok|Gloss=3S-3SG.O-PLAC~make-DUR|Morf=Ø-ki-chihchı̄w-tok|NormalizedForm=kichihchiwtok|NormalizedLemma=chihchiwa" >Kichihchiwtok</tok> <tok id="w-4698" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=ART|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4699">n</tok> <tok id="w-4699" lemma="carro" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="Gloss=3SG.P-car|Morf=ī-CARRO|Orig=ı̄kārroh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ikarro|NormalizedLemma=karro" head="w-4697">icarro</tok><tok id="w-4700" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4697">.</tok> </s>
<s id="s-388"  text_orig="N ı̄kārroh, kichihchı̄wtok." sent_id="sasaki:164:148b" labels="- 164:148b" text="N ikarroh, kichihchiwtok." text_eng="He is fixing his car." text_morf="n ī-CARRO Ø-ki-chihchı̄w-tok" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="ART 3SG.P-car 3S-3SG.O-arrange-DUR ."><tok id="w-4701" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=ART|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4702">N</tok> <tok id="w-4702" lemma="karroh" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Gloss=3SG.P-car|Morf=ī-CARRO|Orig=ı̄kārroh,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ikarroh|NormalizedLemma=karroh" head="w-4704">ikarroh</tok><tok id="w-4703" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4702">,</tok> <tok id="w-4704" lemma="chihchiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=3S-3SG.O-arrange-DUR|Morf=Ø-ki-chihchı̄w-tok|Orig=kichihchı̄wtok|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kichihchiwtok|NormalizedLemma=chihchiwa" >kichihchiwtok</tok><tok id="w-4705" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4704">.</tok> </s>
<s id="s-389"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="only one tamale SUB PST-3S-3SG.O-eat.PRF ." labels="- 164:149a" sent_id="sasaki:164:149a" text_orig="San sē tamal n ōkikwah." text_morf="san sē tamal n ō-Ø-ki-kwah" text_eng="He ate only one tamale." text="San se tamal n okikwah."><tok id="w-4706" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=San|Gloss=only|Morf=san|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-4708">San</tok> <tok id="w-4707" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4708">se</tok> <tok id="w-4708" lemma="tamal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tamal|Gloss=tamale|Morf=tamal|NormalizedForm=tamal|NormalizedLemma=tamal" >tamal</tok> <tok id="w-4709" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4711">n</tok> <tok id="w-4710" misc="Gloss=PST-3S-3SG.O-eat.PRF|Morf=ō-Ø-ki-kwah|Orig=ōkikwah|SpaceAfter=No" >okikwah<dtok id="w-4710" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4711" form="o"/><dtok id="w-4711" lemma="kwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="csubj"  deps="3:csubj" misc="Orig=kikwah|Gloss=3S-3SG.O-eat.PRF|NormalizedForm=kikwah|NormalizedLemma=kwa" head="w-4708" form="kikwah"/></tok> <tok id="w-4712" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4711">.</tok> </s>
<s id="s-390"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="there PST-1ALPLS-arrive-PRF and now.only like two three dance.PL SUB PST-1ALPLS-3SG.O-see-PRF ." text_orig="Ompa ōsēahsik wan sā keh dōs, trēs dānsas n ōsēkitak." sent_id="sasaki:164:150" labels="viaje-a-orizaba 164:150" text_eng="We got there and we watched only two or three dances left." text="Ompa oseahsik wan sa keh dos, tres danzas n osekitak." text_morf="ompa ō-sē-ahsi-k wan sā keh DOS TRES DANZAS n ō-sē-k(i)-(i)ta-k"><tok id="w-4713" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Ompa|Gloss=there|Morf=ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-4715">Ompa</tok> <tok id="w-4714" misc="Orig=ōsēahsik|Gloss=PST-1ALPLS-arrive-PRF|Morf=ō-sē-ahsi-k" >oseahsik<dtok id="w-4714" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4715" form="o"/><dtok id="w-4715" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=sēahsik|Gloss=1ALPLS-arrive-PRF|NormalizedForm=seahsik|NormalizedLemma=ahsi"  form="seahsik"/></tok> <tok id="w-4716" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="Orig=wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-4725">wan</tok> <tok id="w-4717" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="Orig=sā|Gloss=now.only|Morf=sā|NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=san" head="w-4722">sa</tok> <tok id="w-4718" lemma="keh" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="10:discourse" misc="Orig=keh|Gloss=like|Morf=keh|NormalizedForm=keh|NormalizedLemma=keh" head="w-4722">keh</tok> <tok id="w-4719" lemma="dos" upos="NUM" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="Gloss=two|Morf=DOS|Orig=dōs,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=dos|NormalizedLemma=dos" head="w-4722">dos</tok><tok id="w-4720" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4721">,</tok> <tok id="w-4721" lemma="tres" upos="NUM" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="Orig=trēs|Gloss=three|Morf=TRES|NormalizedForm=tres|NormalizedLemma=tres" head="w-4719">tres</tok> <tok id="w-4722" lemma="danza" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="Orig=dānsas|Gloss=dance.PL|Morf=DANZAS|NormalizedForm=danzas|NormalizedLemma=dansa" head="w-4725">danzas</tok> <tok id="w-4723" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4725">n</tok> <tok id="w-4724" misc="Gloss=PST-1ALPLS-3SG.O-see-PRF|Morf=ō-sē-k(i)-(i)ta-k|Orig=ōsēkitak|SpaceAfter=No" >osekitak<dtok id="w-4724" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4725" form="o"/><dtok id="w-4725" lemma="ita" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="Orig=sēkitak|Gloss=1ALPLS-3SG.O-see-PRF|NormalizedForm=sekitak|NormalizedLemma=ita" head="w-4715" form="sekitak"/></tok> <tok id="w-4726" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4715">.</tok> </s>
<s id="s-391"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="and DEF deer-ABS.SG 3S-be.angry ." labels="frog-story 165:151" sent_id="sasaki:165:151" text_orig="Wan n masātl kwalāni." text="Wan n masatl kwalani." text_eng="And the deer is angry." text_morf="wan n masā-tl Ø-kwalāni"><tok id="w-4727" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="Orig=Wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-4730">Wan</tok> <tok id="w-4728" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4729">n</tok> <tok id="w-4729" lemma="masatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=masātl|Gloss=deer-ABS.SG|Morf=masā-tl|NormalizedForm=masatl|NormalizedLemma=masatl" head="w-4730">masatl</tok> <tok id="w-4730" lemma="kwalani" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=3S-be.angry|Morf=Ø-kwalāni|Orig=kwalāni|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwalani|NormalizedLemma=kwalani" >kwalani</tok><tok id="w-4731" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4730">.</tok> </s>
<s id="s-392"  text_morf="ı̄(ti)ch n QUINCE tlami-s n ilwi-tl" text_eng="The festival will end after two weeks." text="Ich n quince tlamis n ilwitl." text_orig="Īch n kı̄nseh tlamis n ilwitl." sent_id="sasaki:165:152" labels="feria-de-ixquihuacan 165:152" text_gloss="in DEF fifteen end-FUT DEF festival-ABS.SG ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4732" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="Orig=Īch|Gloss=in|Morf=ı̄(ti)ch|NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-4735">Ich</tok> <tok id="w-4733" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4734">n</tok> <tok id="w-4734" lemma="quince" upos="NUM" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="Orig=kı̄nseh|Gloss=fifteen|Morf=QUINCE|NormalizedForm=quince|NormalizedLemma=quince" head="w-4732">quince</tok> <tok id="w-4735" lemma="tlami" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tlamis|Gloss=end-FUT|Morf=tlami-s|NormalizedForm=tlamis|NormalizedLemma=tlami" >tlamis</tok> <tok id="w-4736" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4737">n</tok> <tok id="w-4737" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Gloss=festival-ABS.SG|Morf=ilwi-tl|Orig=ilwitl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-4735">ilwitl</tok><tok id="w-4738" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4735">.</tok> </s>
<s id="s-393"  sent_id="sasaki:165:153" text_orig="Entōnses wilı̄ka yōmosintilihkeh n mı̄keh parah kitlahtlantokeh n rrejı̄stroh sibîl." labels="tres-políticos 165:153" text_morf="ENTONCES wilı̄ka ya=ō-Ø-mo-sintilih-keh n mı̄k-ēn PARA Ø-k(i)-tlahtlan-tok-keh n REGISTRO CIVIL" text_eng="So many people had to gather in order to ask for the civil registry." text="Entonces wilika yomosintilihkeh n mikeh para kitlahtlantokeh n registro civil." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="then necessarily already=PST-3S-REFL-gather-PRF.PL.S DEF many-PL for 3S-3SG.O-require-DUR DEF registry civil ."><tok id="w-4739" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=Entōnses|Gloss=then|Morf=ENTONCES|NormalizedForm=Entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-4743">Entonces</tok> <tok id="w-4740" lemma="wilika" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=wilı̄ka|Gloss=necessarily|Morf=wilı̄ka|NormalizedForm=wilika|NormalizedLemma=wilika" head="w-4743">wilika</tok> <tok id="w-4741" >yomosintilihkeh<dtok id="w-4741" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=yōmosintilihkeh|Gloss=already=PST-3S-REFL-gather-PRF.PL.S|Morf=ya=ō-Ø-mo-sintilih-keh|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4743" form="ya"/><dtok id="w-4742" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4743" form="o"/><dtok id="w-4743" lemma="mosintilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mosintilihkeh|NormalizedLemma=mosintilia"  form="mosintilihkeh"/></tok> <tok id="w-4744" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4745">n</tok> <tok id="w-4745" lemma="miak" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=mı̄keh|Gloss=many-PL|Morf=mı̄k-ēn|NormalizedForm=mikeh|NormalizedLemma=miak" head="w-4743">mikeh</tok> <tok id="w-4746" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="Orig=parah|Gloss=for|Morf=PARA|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-4747">para</tok> <tok id="w-4747" lemma="tlahtlania" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="Orig=kitlahtlantokeh|Gloss=3S-3SG.O-require-DUR|Morf=Ø-k(i)-tlahtlan-tok-keh|NormalizedForm=kitlahtlantokeh|NormalizedLemma=tlahtlania" head="w-4743">kitlahtlantokeh</tok> <tok id="w-4748" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4749">n</tok> <tok id="w-4749" lemma="registro" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="Orig=rrejı̄stroh|Gloss=registry|Morf=REGISTRO|NormalizedForm=registro|NormalizedLemma=registro" head="w-4747">registro</tok> <tok id="w-4750" lemma="civil" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="11:amod" misc="Gloss=civil|Morf=CIVIL|Orig=sibîl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=sivil|NormalizedLemma=sivil" head="w-4749">civil</tok><tok id="w-4751" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4743">.</tok> </s>
<s id="s-394"  sent_id="sasaki:165:154" text_orig="Ya despwês n masātl kipantlatiwı̄tih ı̄ch sē ātl." labels="frog-story 165:154" text="Ya después n masatl kipantlatiwitih ich se atl." text_eng="After that the deer went and threw him into the water." text_morf="ya DESPUÉS n masā-tl Ø-ki-pan-tlatiwı̄-tiw ı̄(ti)ch sē ā-tl" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="already after DEF deer-ABS.SG 3S-3SG.O-down-throw.near-PURP.AND in one water ."><tok id="w-4752" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=Ya|Gloss=already|Morf=ya|NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4756">Ya</tok> <tok id="w-4753" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=despwês|Gloss=after|Morf=DESPUÉS|NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-4756">después</tok> <tok id="w-4754" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4755">n</tok> <tok id="w-4755" lemma="masatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=masātl|Gloss=deer-ABS.SG|Morf=masā-tl|NormalizedForm=masatl|NormalizedLemma=masatl" head="w-4756">masatl</tok> <tok id="w-4756" lemma="pantlatiwia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kipantlatiwı̄tih|Gloss=3S-3SG.O-down-throw.near-PURP.AND|Morf=Ø-ki-pan-tlatiwı̄-tiw|NormalizedForm=kipantlatiwitih|NormalizedLemma=pantlatiwia" >kipantlatiwitih</tok> <tok id="w-4757" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="Orig=ı̄ch|Gloss=in|Morf=ı̄(ti)ch|NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-4756">ich</tok> <tok id="w-4758" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4759">se</tok> <tok id="w-4759" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="Gloss=water|Morf=ā-tl|Orig=ātl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-4757">atl</tok><tok id="w-4760" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4756">.</tok> </s>
<s id="s-395"  text="N Everardo tsikwintok." text_eng="Everardo is running." text_morf="n EVERARDO Ø-tsikwı̄n-tok" labels="- 166:156a 210:235a" sent_id="sasaki:166:156a" text_orig="N Eberārdoh tsikwı̄ntok." text_gloss="DEF Everardo 3S-run-DUR ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-4761" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4762">N</tok> <tok id="w-4762" lemma="Everardo" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Eberārdoh|Gloss=Everardo|Morf=EVERARDO|NormalizedForm=everardo|NormalizedLemma=everardo" head="w-4763">Everardo</tok> <tok id="w-4763" lemma="tsikwini" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=3S-run-DUR|Morf=Ø-tsikwı̄n-tok|Orig=tsikwı̄ntok|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tsikwintok|NormalizedLemma=tsikwini" >tsikwintok</tok><tok id="w-4764" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4763">.</tok> </s>
<s id="s-396"  text_morf="Ø-tsikwı̄n-tok n EVERARDO" text_eng="Everardo is running." text="Tsikwintok n Everardo." labels="- 166:156b 211:235b" sent_id="sasaki:166:156b" text_orig="Tsikwı̄ntok n Eberārdoh." text_gloss="3S-run-DUR DEF Everardo ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-4765" lemma="tsikwini" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Tsikwı̄ntok|Gloss=3S-run-DUR|Morf=Ø-tsikwı̄n-tok|NormalizedForm=tsikwintok|NormalizedLemma=tsikwini" >Tsikwintok</tok> <tok id="w-4766" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4767">n</tok> <tok id="w-4767" lemma="Everardo" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="Gloss=Everardo|Morf=EVERARDO|Orig=Eberārdoh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=everardo|NormalizedLemma=everardo" head="w-4765">Everardo</tok><tok id="w-4768" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4765">.</tok> </s>
<s id="s-397"  labels="- 166:157a 211:236a" text_orig="N Elīas tikitok." sent_id="sasaki:166:157a" text_morf="n ELÍAS Ø-tikit-tok" text="N Elías tikitok." text_eng="Elías is working." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="DEF Elías 3S-work-DUR ."><tok id="w-4769" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4770">N</tok> <tok id="w-4770" lemma="Elías" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Elīas|Gloss=Elías|Morf=ELÍAS|NormalizedForm=elías|NormalizedLemma=elías" head="w-4771">Elías</tok> <tok id="w-4771" lemma="tikiti" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=3S-work-DUR|Morf=Ø-tikit-tok|Orig=tikitok|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikitok|NormalizedLemma=tikiti" >tikitok</tok><tok id="w-4772" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4771">.</tok> </s>
<s id="s-398"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="3S-work-DUR DEF Elías ." labels="- 166:157b 211:236b" sent_id="sasaki:166:157b" text_orig="Tikitok n Elīas." text_eng="Elías is working." text="Tikitok n Elías." text_morf="Ø-tikit-tok n ELÍAS"><tok id="w-4773" lemma="tikiti" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Tikitok|Gloss=3S-work-DUR|Morf=Ø-tikit-tok|NormalizedForm=tikitok|NormalizedLemma=tikiti" >Tikitok</tok> <tok id="w-4774" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4775">n</tok> <tok id="w-4775" lemma="Elías" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="Gloss=Elías|Morf=ELÍAS|Orig=Elīas|SpaceAfter=No|NormalizedForm=elías|NormalizedLemma=elías" head="w-4773">Elías</tok><tok id="w-4776" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4773">.</tok> </s>
<s id="s-399"  text_orig="N Lupı̄tah ōwits." sent_id="sasaki:167:158a" labels="- 167:158a" text_morf="n LUPITA ō-Ø-wits" text="N Lupita owits." text_eng="Lupita fell." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="DEF Lupita PST-3S-fall.PRF ."><tok id="w-4777" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4778">N</tok> <tok id="w-4778" lemma="Lupita" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=Lupı̄tah|Gloss=Lupita|Morf=LUPITA|NormalizedForm=lupita|NormalizedLemma=lupita" head="w-4780">Lupita</tok> <tok id="w-4779" misc="Gloss=PST-3S-fall.PRF|Morf=ō-Ø-wits|Orig=ōwits|SpaceAfter=No" >owits<dtok id="w-4779" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4780" form="o"/><dtok id="w-4780" lemma="witsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=wits|Gloss=3S-fall.PRF|NormalizedForm=wits|NormalizedLemma=witsi"  form="wits"/></tok> <tok id="w-4781" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4780">.</tok> </s>
<s id="s-400"  labels="- 167:158b" sent_id="sasaki:167:158b" text_orig="Ōwits n Lupı̄tah." text="Owits n Lupita." text_eng="Lupita fell." text_morf="ō-Ø-wits n LUPITA" orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="PST-3S-fall.PRF DEF Lupita ."><tok id="w-4782" misc="Orig=Ōwits|Gloss=PST-3S-fall.PRF|Morf=ō-Ø-wits" >Owits<dtok id="w-4782" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4783" form="O"/><dtok id="w-4783" lemma="witsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=wits|Gloss=3S-fall.PRF|NormalizedForm=wits|NormalizedLemma=witsi"  form="wits"/></tok> <tok id="w-4784" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4785">n</tok> <tok id="w-4785" lemma="Lupita" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Gloss=Lupita|Morf=LUPITA|Orig=Lupı̄tah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=lupita|NormalizedLemma=lupita" head="w-4783">Lupita</tok><tok id="w-4786" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4783">.</tok> </s>
<s id="s-401"  labels="- 167:159a" text_orig="N Ignāsyoh yōmotlāleh." sent_id="sasaki:167:159a" text="N Ignacio yomotlaleh." text_eng="Ignacio has sat down." text_morf="n IGNACIO ya=ō-Ø-mo-tlālih" orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="DEF Ignacio already=PST-3S-REFL-seat ."><tok id="w-4787" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4788">N</tok> <tok id="w-4788" lemma="Ignacio" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Ignāsyoh|Gloss=Ignacio|Morf=IGNACIO|NormalizedForm=ignasio|NormalizedLemma=ignasio" head="w-4789">Ignacio</tok> <tok id="w-4789" lemma="motlalia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=already=PST-3S-REFL-seat|Morf=ya=ō-Ø-mo-tlālih|Orig=yōmotlāleh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=yomotlaleh|NormalizedLemma=motlalia" >yomotlaleh</tok><tok id="w-4790" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4789">.</tok> </s>
<s id="s-402"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="already=PST-3S-REFL-seat DEF Ignacio ." text_orig="Yōmotlāleh n Ignāsyoh." sent_id="sasaki:167:159b" labels="- 167:159b" text_morf="ya=ō-Ø-mo-tlālih n IGNACIO" text="Yomotlaleh n Ignacio." text_eng="Ignacio has sat down."><tok id="w-4791" lemma="motlalia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Yōmotlāleh|Gloss=already=PST-3S-REFL-seat|Morf=ya=ō-Ø-mo-tlālih|NormalizedForm=yomotlaleh|NormalizedLemma=motlalia" >Yomotlaleh</tok> <tok id="w-4792" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4793">n</tok> <tok id="w-4793" lemma="Ignacio" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="Gloss=Ignacio|Morf=IGNACIO|Orig=Ignāsyoh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ignasio|NormalizedLemma=ignasio" head="w-4791">Ignacio</tok><tok id="w-4794" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4791">.</tok> </s>
<s id="s-403"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="but there PST-3S-be.PRF one avocado-tree-ABS.SG ." text_orig="Pēroh ompa ōkatka sē awakabūwitl." sent_id="sasaki:168:162" labels="siete-fundadores 168:162" text_morf="PERO ompa ō-Ø-katka sē awaka-bōwi-tl" text_eng="And there was an avocado tree there." text="Pero ompa okatka se awakabuwitl."><tok id="w-4795" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="2:cc" misc="Orig=Pēroh|Gloss=but|Morf=PERO|NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-4796">Pero</tok> <tok id="w-4796" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ompa|Gloss=there|Morf=ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" >ompa</tok> <tok id="w-4797" misc="Orig=ōkatka|Gloss=PST-3S-be.PRF|Morf=ō-Ø-katka" >okatka<dtok id="w-4797" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4796" form="o"/><dtok id="w-4798" lemma="katki" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="2:cop" misc="Orig=katka|Gloss=3S-be.PRF|NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-4796" form="katka"/></tok> <tok id="w-4799" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4800">se</tok> <tok id="w-4800" lemma="awakabuwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Gloss=avocado-tree-ABS.SG|Morf=awaka-bōwi-tl|Orig=awakabūwitl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=awakabuwitl|NormalizedLemma=awakabuwitl" head="w-4796">awakabuwitl</tok><tok id="w-4801" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4796">.</tok> </s>
<s id="s-404"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="more still once same 3S-arrive.VEN DEF Mario ." text_orig="Mās ok sipa iwâl ehko n Māryoh." sent_id="sasaki:169:165" labels="tortillería 169:165" text_eng="Mario also arrives again." text="Mas ok sipa igual ehko n Mario." text_morf="MÁS ok sipa IGUAL Ø-ehko n MARIO"><tok id="w-4802" lemma="mas" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=Mās|Gloss=more|Morf=MÁS|NormalizedForm=Mas|NormalizedLemma=mas" head="w-4806">Mas</tok> <tok id="w-4803" lemma="ok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=ok|Gloss=still|Morf=ok|NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-4806">ok</tok> <tok id="w-4804" lemma="sipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=sipa|Gloss=once|Morf=sipa|NormalizedForm=sipa|NormalizedLemma=sipa" head="w-4806">sipa</tok> <tok id="w-4805" lemma="igual" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=iwâl|Gloss=same|Morf=IGUAL|NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-4806">igual</tok> <tok id="w-4806" lemma="ehko" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ehko|Gloss=3S-arrive.VEN|Morf=Ø-ehko|NormalizedForm=ehko|NormalizedLemma=ehko" >ehko</tok> <tok id="w-4807" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4808">n</tok> <tok id="w-4808" lemma="mario" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Gloss=Mario|Morf=MARIO|Orig=Māryoh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mario|NormalizedLemma=mario" head="w-4806">Mario</tok><tok id="w-4809" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4806">.</tok> </s>
<s id="s-405"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="already after that DEF 3SG.P-mouth-LOC tree-ABS.SG 3S-VEN-go.out one owl ." sent_id="sasaki:170:167" text_orig="Ya despwês nōn n ı̄kamak n būwitl walkı̄sa sē bohtimohmol." labels="frog-story 170:167" text="Ya después non n ikamak n buwitl walkisa se bohtimohmol." text_eng="After that, from the hollow in the tree, an owl comes out." text_morf="ya DESPUÉS nōn n ı̄-kama-k n bōwi-tl Ø-wal-kı̄sa sē bohtimohmol"><tok id="w-4810" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="Orig=Ya|Morf=ya|NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4817">Ya</tok> <tok id="w-4811" lemma="después" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=despwês|Morf=DESPUÉS|NormalizedForm=después|NormalizedLemma=después" head="w-4812">después</tok> <tok id="w-4812" lemma="non" upos="PRON" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="Orig=nōn|Morf=nōn|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-4817">non</tok> <tok id="w-4813" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4814">n</tok> <tok id="w-4814" lemma="kamak" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="Orig=ı̄kamak|Morf=ı̄-kama-k|NormalizedForm=ikamak|NormalizedLemma=kamak" head="w-4817">ikamak</tok> <tok id="w-4815" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4816">n</tok> <tok id="w-4816" lemma="buwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="Orig=būwitl|Morf=bōwi-tl|NormalizedForm=buwitl|NormalizedLemma=buwitl" head="w-4814">buwitl</tok> <tok id="w-4817" lemma="kisa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=walkı̄sa|Morf=Ø-wal-kı̄sa|NormalizedForm=walkisa|NormalizedLemma=kisa" >walkisa</tok> <tok id="w-4818" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="Orig=sē|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4819">se</tok> <tok id="w-4819" lemma="bohtimohol" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="Morf=bohtimohmol|Orig=bohtimohmol|SpaceAfter=No|NormalizedForm=bohtimohmol|NormalizedLemma=bohtimohol" head="w-4817">bohtimohmol</tok><tok id="w-4820" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4817">.</tok> </s>
<s id="s-406"  sent_id="sasaki:170:168" text_orig="Simplemēnteh sipa ōtlehkokeh siki siwāmeh ōtlatsilı̄nitoh, ōkitsilı̄nitoh n kampānas." labels="iglesia-de-ixquihuacan 170:168 check-parataxis" text="Simplemente sipa otlehkokeh siki siwameh otlatsilinitoh, okitsilinitoh n kampanas." text_eng="Only once, some women went up [in the belfry] to chime, to ring the bell." text_morf="SIMPLEMENTE sipa ō-Ø-tlehko-k-keh siki siwā-meh ō-Ø-tla-tsilı̄ni-to-h ō-Ø-k(i)-tsilı̄ni-to-h n CAMPANAS" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="simply once PST-3S-go.up-PRF-PL.S some woman-ABS.PL PST-3S-IDN-ring-PURP.AND.PRF-PL.S PST-3S-3SG.O-ring-PURP.AND.PRF-PL.S DEF bell.ABS.PL ."><tok id="w-4821" lemma="simplemente" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Simplemēnteh|Gloss=simply|Morf=SIMPLEMENTE|NormalizedForm=simplemente|NormalizedLemma=simplemente" head="w-4824">Simplemente</tok> <tok id="w-4822" lemma="sipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=sipa|Gloss=once|Morf=sipa|NormalizedForm=sipa|NormalizedLemma=sipa" head="w-4824">sipa</tok> <tok id="w-4823" misc="Orig=ōtlehkokeh|Gloss=PST-3S-go.up-PRF-PL.S|Morf=ō-Ø-tlehko-k-keh" >otlehkokeh<dtok id="w-4823" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4824" form="o"/><dtok id="w-4824" lemma="tlehko" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tlehkokeh|Gloss=3S-go.up-PRF-PL.S|NormalizedForm=tlehkokeh|NormalizedLemma=tlehko"  form="tlehkokeh"/></tok> <tok id="w-4825" lemma="siki" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=siki|Gloss=some|Morf=siki|NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-4826">siki</tok> <tok id="w-4826" lemma="siwatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=siwāmeh|Gloss=woman-ABS.PL|Morf=siwā-meh|NormalizedForm=siwameh|NormalizedLemma=siwatl" head="w-4824">siwameh</tok> <tok id="w-4827" misc="Orig=ōtlatsilı̄nitoh,|Gloss=PST-3S-IDN-ring-PURP.AND.PRF-PL.S|Morf=ō-Ø-tla-tsilı̄ni-to-h" >otlatsilinitoh,<dtok id="w-4827" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4828" form="o"/><dtok id="w-4828" lemma="tlatsilinia" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Movement=And|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="Orig=tlatsilı̄nitoh,|Gloss=3S-IDN-ring-PURP.AND.PRF-PL.S|NormalizedForm=tlatsilinitoh|NormalizedLemma=tlatsilinia" head="w-4824" form="tlatsilinitoh"/><dtok id="w-4829" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4831" form=","/></tok> <tok id="w-4830" misc="Orig=ōkitsilı̄nitoh|Gloss=PST-3S-3SG.O-ring-PURP.AND.PRF-PL.S|Morf=ō-Ø-k(i)-tsilı̄ni-to-h" >okitsilinitoh<dtok id="w-4830" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4831" form="o"/><dtok id="w-4831" lemma="tsilini" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="Orig=kitsilı̄nitoh|Gloss=3S-3SG.O-ring-PURP.AND.PRF-PL.S|NormalizedForm=kitsilinitoh|NormalizedLemma=tsilini" head="w-4824" form="kitsilinitoh"/></tok> <tok id="w-4832" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4833">n</tok> <tok id="w-4833" lemma="kampana" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="Gloss=bell.ABS.PL|Morf=CAMPANAS|Orig=kampānas|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kampanas|NormalizedLemma=kampana" head="w-4831">kampanas</tok><tok id="w-4834" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4824">.</tok> </s>
<s id="s-407"  text_gloss="all DEF Yankee.PL 3S-3PL.O-like soda.pop ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_morf="nochi n GRINGOS Ø-kim-pāktiyā n REFRESCO" text="Nochi n gringos kinpaktiya n rrefreskoh." text_eng="All the Yankees like soda pop." labels="- 170:169" text_orig="Nochi n grı̄ngos kinpāktiya n rrefrēskoh." sent_id="sasaki:170:169"><tok id="w-4835" lemma="nochi" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=Nochi|Morf=nochi|NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-4837">Nochi</tok> <tok id="w-4836" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4837">n</tok> <tok id="w-4837" lemma="gringo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=grı̄ngos|Morf=GRINGOS|NormalizedForm=gringos|NormalizedLemma=gringo" head="w-4838">gringos</tok> <tok id="w-4838" lemma="paktiya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kinpāktiya|Morf=Ø-kim-pāktiyā|NormalizedForm=kinpaktiya|NormalizedLemma=paktiya" >kinpaktiya</tok> <tok id="w-4839" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=n|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4840">n</tok> <tok id="w-4840" lemma="refresco" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Morf=REFRESCO|Orig=rrefrēskoh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=rrefreskoh|NormalizedLemma=refresko" head="w-4838">rrefreskoh</tok><tok id="w-4841" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4838">.</tok> </s>
<s id="s-408"  text_gloss="3S-REFL-see a.lot 3SG.O-like DEF 3SG.P-frog ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_morf="Ø-mo-(i)ta simi Ø-k(i)-pāktiyā n ı̄-RANA." text_eng="It seems like he likes the frog a lot." text="Mota simi kipaktiya n irrana." labels="frog-story 171:170" text_orig="Mota simi kipāktiya n ı̄rrānah." sent_id="sasaki:171:170"><tok id="w-4842" lemma="mota" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Mota|Gloss=3S-REFL-see|Morf=Ø-mo-(i)ta|NormalizedForm=mota|NormalizedLemma=mota" >Mota</tok> <tok id="w-4843" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=simi|Gloss=a.lot|Morf=simi|NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-4844">simi</tok> <tok id="w-4844" lemma="paktiya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="csubj"  deps="1:csubj" misc="Orig=kipāktiya|Gloss=3SG.O-like|Morf=Ø-k(i)-pāktiyā|NormalizedForm=kipaktiya|NormalizedLemma=paktiya" head="w-4842">kipaktiya</tok> <tok id="w-4845" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4846">n</tok> <tok id="w-4846" lemma="rana" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=3SG.P-frog|Morf=ı̄-RANA|Orig=ı̄rrānah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=irrana|NormalizedLemma=rana" head="w-4844">irrana</tok><tok id="w-4847" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4842">.</tok> </s>
<s id="s-409"  text_gloss="but like 1PL 3S-1PL.O-like 1ALPLS-3SG.O-know still one some place.PL ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text="Pero kemeh tehwah techpaktiya sekimati ok se siki lugares." text_eng="But maybe we like to know other places." text_morf="PERO kēmeh tehwān Ø-tēch-pāktiyā sē-k(i)-mati ok sē siki LUGARES" sent_id="sasaki:171:171" text_orig="Pēroh kēmeh tehwah tēchpāktiya sēkimati ok sē siki lugāres." labels="trabajo-en-canadá 171:171"><tok id="w-4848" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="Orig=Pēroh|Gloss=but|Morf=PERO|NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-4851">Pero</tok> <tok id="w-4849" lemma="kemeh" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=kēmeh|Gloss=like|Morf=kēmeh|NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-4851">kemeh</tok> <tok id="w-4850" lemma="tehwah" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=tehwah|Gloss=1PL|Morf=tehwān|NormalizedForm=tehwah|NormalizedLemma=tehwah" head="w-4851">tehwah</tok> <tok id="w-4851" lemma="paktiya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tēchpāktiya|Gloss=3S-1PL.O-like|Morf=Ø-tēch-pāktiyā|NormalizedForm=techpaktiya|NormalizedLemma=paktiya" >techpaktiya</tok> <tok id="w-4852" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="xcomp"  deps="4:xcomp" misc="Orig=sēkimati|Gloss=1ALPLS-3SG.O-know|Morf=sē-k(i)-mati|NormalizedForm=sekimati|NormalizedLemma=mati" head="w-4851">sekimati</tok> <tok id="w-4853" lemma="ok" upos="ADV" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=ok|Gloss=still|Morf=ok|NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-4856">ok</tok> <tok id="w-4854" lemma="se" upos="DET" deprel="fixed"  deps="6:fixed" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4853">se</tok> <tok id="w-4855" lemma="siki" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=siki|Gloss=some|Morf=siki|NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-4856">siki</tok> <tok id="w-4856" lemma="lugar" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="Gloss=place.PL|Morf=LUGARES|Orig=lugāres|SpaceAfter=No|NormalizedForm=lugares|NormalizedLemma=lugar" head="w-4852">lugares</tok><tok id="w-4857" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4851">.</tok> </s>
<s id="s-410"  text_gloss="good DEF PST-3S-1SG.O-congraturate-VB-PRF.pls DEF friend.PL ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_eng="My friends congratulated me nicely." text="Kwale n onechfelisitarohkeh n amigos." text_morf="kwale n ō-Ø-nēch-FELICITAR-oh-keh n AMIGOS." labels="trabajo-en-canadá 171:172 196:203, check-n" sent_id="sasaki:171:172" text_orig="Kwale n ōnēchfelisitārohkeh n amı̄gos."><tok id="w-4858" lemma="kwale" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Kwale|Gloss=good|Morf=kwale|NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwale" >Kwale</tok> <tok id="w-4859" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4861">n</tok> <tok id="w-4860" misc="Orig=ōnēchfelisitārohkeh|Gloss=PST-3S-1SG.O-congraturate-VB-PRF.pls|Morf=ō-Ø-nēch-FELICITAR-oh-keh" >onechfelisitarohkeh<dtok id="w-4860" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4861" form="o"/><dtok id="w-4861" lemma="felisitaroa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="csubj"  deps="1:csubj" misc="Orig=nēchfelisitārohkeh|Gloss=3S-1SG.O-congraturate-VB-PRF.pls|NormalizedForm=nechfelisitarohkeh|NormalizedLemma=felisitaroa" head="w-4858" form="nechfelisitarohkeh"/></tok> <tok id="w-4862" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4863">n</tok> <tok id="w-4863" lemma="amigo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Gloss=friend.PL|Morf=AMIGOS|Orig=amı̄gos|SpaceAfter=No|NormalizedForm=amigos|NormalizedLemma=amigo" head="w-4861">amigos</tok><tok id="w-4864" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4861">.</tok> </s>
<s id="s-411"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="PST-3S-3SG.O-make-PRF.PL.S all DEF REL~SUB 3S-REFL-want DEF REL~SUB already=PST-3S-3SG.O-require.APPL.PRF DEF still one for not 3S-REFL-see-CAUS-FUT DEF REL~SUB not good man ." text_orig="Ōkichı̄wkeh nochi n tlēn moniki, n tlēn yōkitlahtlaneh n ok sē parah āmo monēxtı̄s n tlēn āmo kwale tlākatl." sent_id="sasaki:171:173" labels="puente-de-cruces 171:173" text_morf="ō-Ø-k(i)-chı̄w-keh nochi n tleh~n Ø-mo-niki n tleh~n ya=ō-Ø-k(i)-tlahtlanih n oksē para āmo Ø-mo-nēx-tı̄-s n tleh~n āmo kwale tlākatl." text="Okichiwkeh nochi n tlen moniki, n tlen yokitlahtlaneh n ok se para amo monextis n tlen amo kwale tlakatl." text_eng="They did all what is needed, what another one has asked from them, so that the “wicked man” (i.e., devil) will not appear."><tok id="w-4865" misc="Orig=Ōkichı̄wkeh|Gloss=PST-3S-3SG.O-make-PRF.PL.S" >Okichiwkeh<dtok id="w-4865" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4866" form="O"/><dtok id="w-4866" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kichı̄wkeh|Gloss=3S-3SG.O-make-PRF.PL.S|NormalizedForm=kichiwkeh|NormalizedLemma=chiwa"  form="kichiwkeh"/></tok> <tok id="w-4867" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=nochi|Gloss=all|NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-4869">nochi</tok> <tok id="w-4868" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4869">n</tok> <tok id="w-4869" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=tlēn|Gloss=REL~SUB|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-4866">tlen</tok> <tok id="w-4870" lemma="moniki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="acl:relcl"  deps="5:acl:relcl" misc="Gloss=3S-REFL-want|Orig=moniki,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=moniki|NormalizedLemma=moniki" head="w-4869">moniki</tok><tok id="w-4871" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4873">,</tok> <tok id="w-4872" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4873">n</tok> <tok id="w-4873" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="appos"  deps="5:appos" misc="Orig=tlēn|Gloss=REL~SUB|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-4869">tlen</tok> <tok id="w-4874" >yokitlahtlaneh<dtok id="w-4874" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="Orig=yōkitlahtlaneh|Gloss=already=PST-3S-3SG.O-require.APPL.PRF|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4876" form="ya"/><dtok id="w-4875" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4876" form="o"/><dtok id="w-4876" lemma="tlahtlania" upos="VERB" deprel="acl:relcl"  deps="9:acl:relcl" misc="NormalizedForm=kitlahtlaneh|NormalizedLemma=tlahtlania" head="w-4873" form="kitlahtlaneh"/></tok> <tok id="w-4877" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4878">n</tok> <tok id="w-4878" lemma="ok" upos="ADV" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="Orig=ok|Gloss=still|NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-4876">ok</tok> <tok id="w-4879" lemma="se" upos="DET" deprel="fixed"  deps="14:fixed" misc="Orig=sē|Gloss=one|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4878">se</tok> <tok id="w-4880" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="18:mark" misc="Orig=parah|Gloss=for|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-4882">para</tok> <tok id="w-4881" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="Orig=āmo|Gloss=not|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4882">amo</tok> <tok id="w-4882" lemma="monextia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="Orig=monēxtı̄s|Gloss=3S-REFL-see-CAUS-FUT|NormalizedForm=monextis|NormalizedLemma=monextia" head="w-4866">monextis</tok> <tok id="w-4883" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="20:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4884">n</tok> <tok id="w-4884" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="18:nsubj" misc="Orig=tlēn|Gloss=REL~SUB|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-4882">tlen</tok> <tok id="w-4885" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="23:advmod" misc="Orig=āmo|Gloss=not|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-4887">amo</tok> <tok id="w-4886" lemma="kwali" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="23:amod" misc="Orig=kwale|Gloss=good|NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwali" head="w-4887">kwale</tok> <tok id="w-4887" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="acl:relcl"  deps="20:acl:relcl" misc="Gloss=man|Orig=tlākatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakatl|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-4884">tlakatl</tok><tok id="w-4888" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4866">.</tok> </s>
<s id="s-412"  text_gloss="already 3S-3SG.O-have time when 1SG PST-1SG.S3SG.O-have-IMPF three year-ABS.SG PST-1SG.O-put.in-PRF.PL.S DEF school ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_eng="Long time ago, when I was three years old, they put me in school." text="Ya kipiya tiempo cuando neh onikpiyaya yeyi xiwitl onechkalakihkeh n escuela." text_morf="ya Ø-k(i)-piya TIEMPO CUANDO neh ō-ni-k(i)-piya-ya yēyi xiwi-tl ō-Ø-nēch-kalakih-keh n ESCUELA." labels="vida-escolar 172:174" text_orig="Ya kipiya tyēmpoh kwāndoh neh onikpiyaya yēyi xiwitl ōnēchkalakihkeh n eskwēlah." sent_id="sasaki:172:174"><tok id="w-4889" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Ya|Gloss=already|Morf=ya|NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-4890">Ya</tok> <tok id="w-4890" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kipiya|Gloss=3S-3SG.O-have|Morf=Ø-k(i)-piya|NormalizedForm=kipiya|NormalizedLemma=piya" >kipiya</tok> <tok id="w-4891" lemma="tiempo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=tyēmpoh|Gloss=time|Morf=TIEMPO|NormalizedForm=tiempo|NormalizedLemma=tiempo" head="w-4890">tiempo</tok> <tok id="w-4892" lemma="cuando" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="Orig=kwāndoh|Gloss=when|Morf=CUANDO|NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-4895">cuando</tok> <tok id="w-4893" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=neh|Gloss=1SG|Morf=neh|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-4895">neh</tok> <tok id="w-4894" misc="Orig=onikpiyaya|Gloss=PST-1SG.S3SG.O-have-IMPF|Morf=ō-ni-k(i)-piya-ya" >onikpiyaya<dtok id="w-4894" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=o|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4895" form="o"/><dtok id="w-4895" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="11:advcl" misc="Orig=nikpiyaya|Gloss=1SG.S3SG.O-have-IMPF|NormalizedForm=nikpiyaya|NormalizedLemma=piya" head="w-4899" form="nikpiyaya"/></tok> <tok id="w-4896" lemma="yeyi" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="9:nummod" misc="Orig=yēyi|Gloss=three|Morf=yēyi|NormalizedForm=yeyi|NormalizedLemma=yeyi" head="w-4897">yeyi</tok> <tok id="w-4897" lemma="xiwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="Orig=xiwitl|Gloss=year-ABS.SG|Morf=xiwi-tl|NormalizedForm=xiwitl|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-4895">xiwitl</tok> <tok id="w-4898" misc="Orig=ōnēchkalakihkeh|Gloss=PST-1SG.O-put.in-PRF.PL.S|Morf=ō-Ø-nēch-kalakih-keh" >onechkalakihkeh<dtok id="w-4898" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4899" form="o"/><dtok id="w-4899" lemma="kalaki" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="Orig=nēchkalakihkeh|Gloss=1SG.O-put.in-PRF.PL.S|NormalizedForm=nechkalakihkeh|NormalizedLemma=kalaki" head="w-4890" form="nechkalakihkeh"/></tok> <tok id="w-4900" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4901">n</tok> <tok id="w-4901" lemma="escuela" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="Gloss=school|Morf=ESCUELA|Orig=eskwēlah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=escuela|NormalizedLemma=escuela" head="w-4899">escuela</tok><tok id="w-4902" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4890">.</tok> </s>
<s id="s-413"  labels="trabajo-en-canadá 172:175" text_orig="Matikchı̄wakah LO QUE tlēn Dyōs tēchmaka o tlēn sēkiniwiliya." sent_id="sasaki:172:175" text_morf="Ma-ti-k(i)-chı̄wa-kah LO QUE tleh~n DIOS Ø-tēch-maka O tleh~n sē-k(i)-niwiliyā" text_eng="Let us do things that God grants us or that we envision." text="Matikchiwakah lo que tlen Dios techmaka o tlen sekiniwiliya." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="OPT-1PL.S-3SG.O-make-OPT.PL.S that REL REL~SUB God 3S-1PL.O-give or REL~SUB 1ALPLS-3SG.O-think ."><tok id="w-4903" misc="Orig=Matikchı̄wakah|Gloss=OPT-1PL.S-3SG.O-make-OPT.PL.S|Morf=Ma-ti-k(i)-chı̄wa-kah" >Matikchiwakah<dtok id="w-4903" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Ma|Gloss=OPT|Morf=Ma|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-4904" form="Ma"/><dtok id="w-4904" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tikchı̄wakah|Gloss=1PL.S-3SG.O-make-OPT.PL.S|Morf=ti-k(i)-chı̄wa-kah|NormalizedForm=tikchiwakah|NormalizedLemma=chiwa"  form="tikchiwakah"/></tok> <tok id="w-4905" lemma="lo" upos="PRON" deprel="reparandum"  deps="5:reparandum" misc="Orig=LO|Gloss=that|Morf=LO|NormalizedForm=lo|NormalizedLemma=lo" head="w-4907">lo</tok> <tok id="w-4906" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="fixed"  deps="3:fixed" misc="Orig=QUE|Gloss=REL|Morf=QUE|NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-4905">que</tok> <tok id="w-4907" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="Orig=tlēn|Gloss=REL~SUB|Morf=tleh~n|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-4909">tlen</tok> <tok id="w-4908" lemma="dios" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=Dyōs|Gloss=God|Morf=DIOS|NormalizedForm=dios|NormalizedLemma=dios" head="w-4909">Dios</tok> <tok id="w-4909" lemma="maka" upos="VERB" feats="Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="Orig=tēchmaka|Gloss=3S-1PL.O-give|Morf=Ø-tēch-maka|NormalizedForm=techmaka|NormalizedLemma=maka" head="w-4904">techmaka</tok> <tok id="w-4910" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="Orig=o|Gloss=or|Morf=O|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4912">o</tok> <tok id="w-4911" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="Orig=tlēn|Gloss=REL~SUB|Morf=tleh~n|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-4912">tlen</tok> <tok id="w-4912" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="Gloss=1ALPLS-3SG.O-think|Morf=sē-k(i)-niwiliyā|Orig=sēkiniwiliya|SpaceAfter=No|NormalizedForm=sekiniwiliya|NormalizedLemma=_" head="w-4909">sekiniwiliya</tok><tok id="w-4913" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4904">.</tok> </s>
<s id="s-414"  text_gloss="DEF Lupita only one tamale PST-3S-3SG.O-eat.PRF ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_morf="n LUPITA san sē tamal ō-Ø-k(i)-kwah" text_eng="Lupita ate only one tamale." text="N Lupita san se tamal okikwah." labels="- 174:176b 181:192b" text_orig="N Lupı̄tah, san sē tamal ōkikwah." sent_id="sasaki:174:176b"><tok id="w-4914" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4915">N</tok> <tok id="w-4915" lemma="Lupita" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=Lupı̄tah,|Gloss=Lupita|Morf=LUPITA|NormalizedForm=lupita|NormalizedLemma=lupita" head="w-4920">Lupita</tok> <tok id="w-4916" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=san|Gloss=only|Morf=san|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-4918">san</tok> <tok id="w-4917" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4918">se</tok> <tok id="w-4918" lemma="tamal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="Orig=tamal|Gloss=tamale|Morf=tamal|NormalizedForm=tamal|NormalizedLemma=tamal" head="w-4920">tamal</tok> <tok id="w-4919" misc="Gloss=PST-3S-3SG.O-eat.PRF|Morf=ō-Ø-k(i)-kwah|Orig=ōkikwah|SpaceAfter=No" >okikwah<dtok id="w-4919" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4920" form="o"/><dtok id="w-4920" lemma="kwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kikwah|Gloss=3S-3SG.O-eat.PRF|NormalizedForm=kikwah|NormalizedLemma=kwa"  form="kikwah"/></tok> <tok id="w-4921" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4920">.</tok> </s>
<s id="s-415"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="DEF Lupita only one tamale SUB PST-3S-3SG.O-eat.PRF ." sent_id="sasaki:174:176c" text_orig="N Lupı̄tah, san sē tamal n ōkikwah." labels="- 174:176c" text="N Lupita san se tamal n okikwah." text_eng="Lupita ate only one tamale." text_morf="n LUPITA san sē tamal n ō-Ø-k(i)-kwah"><tok id="w-4922" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4923">N</tok> <tok id="w-4923" lemma="Lupita" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="Orig=Lupı̄tah,|Gloss=Lupita|Morf=LUPITA|NormalizedForm=lupita|NormalizedLemma=lupita" head="w-4929">Lupita</tok> <tok id="w-4924" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=san|Gloss=only|Morf=san|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-4926">san</tok> <tok id="w-4925" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4926">se</tok> <tok id="w-4926" lemma="tamal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="Orig=tamal|Gloss=tamale|Morf=tamal|NormalizedForm=tamal|NormalizedLemma=tamal" head="w-4929">tamal</tok> <tok id="w-4927" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="8:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4929">n</tok> <tok id="w-4928" misc="Gloss=PST-3S-3SG.O-eat.PRF|Morf=ō-Ø-k(i)-kwah|Orig=ōkikwah|SpaceAfter=No" >okikwah<dtok id="w-4928" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4929" form="o"/><dtok id="w-4929" lemma="kwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kikwah|Gloss=3S-3SG.O-eat.PRF|NormalizedForm=kikwah|NormalizedLemma=kwa"  form="kikwah"/></tok> <tok id="w-4930" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4929">.</tok> </s>
<s id="s-416"  text_gloss="this bread 3SG~DEF Pedro SUB PST-3S-3SG.O-bring.PRF ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text="Nikankah pan, yen Pedro n okiwalik." text_eng="Pedro brought this bread." text_morf="nikānkah PAN yeh~n PEDRO n ō-Ø-k(i)-walı̄k" text_orig="Nikānkah pān, yēn Pēdroh n ōkiwalı̄k." sent_id="sasaki:174:177c" labels="- 174:177c"><tok id="w-4931" lemma="nikankah" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Nikānkah|Gloss=this|Morf=nikānkah|NormalizedForm=nikankah|NormalizedLemma=nikankah" head="w-4932">Nikankah</tok> <tok id="w-4932" lemma="pan" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="dislocated"  deps="6:dislocated" misc="Gloss=bread|Morf=PAN|Orig=pān,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pan|NormalizedLemma=pan" head="w-4936">pan</tok><tok id="w-4933" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4932">,</tok> <tok id="w-4934" lemma="ye" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="Gloss=3SG~DEF|Morf=yeh~n|Orig=yēn|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=ye" head="w-4936">ye</tok><tok id="w-4935" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-4936">n</tok> <tok id="w-4936" lemma="pedro" upos="PROPN" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Pēdroh|Gloss=Pedro|Morf=PEDRO|NormalizedForm=pedro|NormalizedLemma=pedro" >Pedro</tok> <tok id="w-4937" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4939">n</tok> <tok id="w-4938" misc="Gloss=PST-3S-3SG.O-bring.PRF|Morf=ō-Ø-k(i)-walı̄k|Orig=ōkiwalı̄k|SpaceAfter=No" >okiwalik<dtok id="w-4938" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4939" form="o"/><dtok id="w-4939" lemma="walika" upos="VERB" deprel="acl"  deps="6:acl" misc="Orig=kiwalı̄k|Gloss=3S-3SG.O-bring.PRF|NormalizedForm=kiwalik|NormalizedLemma=walika" head="w-4936" form="kiwalik"/></tok> <tok id="w-4940" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4939">.</tok> </s>
<s id="s-417"  text_orig="Īch n tipēmeh kitlāliyah sē ofrēndah." sent_id="sasaki:177:183" labels="feria-de-ixquihuacan 177:183" text="Ich n tipemeh kitlaliyah se ofrenda." text_eng="People make an offering in the mountains." text_morf="ı̄(ti)ch n tipē-meh Ø-k(i)-tlāliyā-h sē OFRENDA" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="in DEF mountain-ABS.PL 3S-3SG.O-set-PL.S one offering ."><tok id="w-4941" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="Orig=Īch|Gloss=in|Morf=ı̄(ti)ch|NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-4944">Ich</tok> <tok id="w-4942" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4943">n</tok> <tok id="w-4943" lemma="tipetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="Orig=tipēmeh|Gloss=mountain-ABS.PL|Morf=tipē-meh|NormalizedForm=tipemeh|NormalizedLemma=tipetl" head="w-4941">tipemeh</tok> <tok id="w-4944" lemma="tlalia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kitlāliyah|Gloss=3S-3SG.O-set-PL.S|Morf=Ø-k(i)-tlāliyā-h|NormalizedForm=kitlaliyah|NormalizedLemma=tlalia" >kitlaliyah</tok> <tok id="w-4945" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-4946">se</tok> <tok id="w-4946" lemma="ofrenda" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Gloss=offering|Morf=OFRENDA|Orig=ofrēndah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ofrenda|NormalizedLemma=ofrenda" head="w-4944">ofrenda</tok><tok id="w-4947" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4944">.</tok> </s>
<s id="s-418"  text_gloss="and DEF 3SG.P-under PST-3S-be.PRF that three cross.PL ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_morf="wan n ı̄-tlampa ō-Ø-katka nōn yēyi CRUCES" text="Wan n itlampa okatka non yeyi kruses." text_eng="And those three crosses were under [the tree]." text_orig="Wan n ı̄tlampa ōkatka nōn yēyi krūses." sent_id="sasaki:177:184" labels="puente-de-cruces 177:184"><tok id="w-4948" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="Orig=Wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-4952">Wan</tok> <tok id="w-4949" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4950">n</tok> <tok id="w-4950" lemma="tlampa" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="Orig=ı̄tlampa|Gloss=3SG.P-under|Morf=ı̄-tlampa|NormalizedForm=itlampa|NormalizedLemma=tlampa" head="w-4952">itlampa</tok> <tok id="w-4951" misc="Orig=ōkatka|Gloss=PST-3S-be.PRF|Morf=ō-Ø-katka" >okatka<dtok id="w-4951" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-4952" form="o"/><dtok id="w-4952" lemma="katki" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=katka|Gloss=3S-be.PRF|NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki"  form="katka"/></tok> <tok id="w-4953" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=nōn|Gloss=that|Morf=nōn|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-4955">non</tok> <tok id="w-4954" lemma="yeyi" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="8:nummod" misc="Orig=yēyi|Gloss=three|Morf=yēyi|NormalizedForm=yeyi|NormalizedLemma=yeyi" head="w-4955">yeyi</tok> <tok id="w-4955" lemma="krus" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Gloss=cross.PL|Morf=CRUCES|Orig=krūses|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kruses|NormalizedLemma=krus" head="w-4952">kruses</tok><tok id="w-4956" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4952">.</tok> </s>
<s id="s-419"  labels="tres-políticos 177:185" sent_id="sasaki:177:185" text_orig="Nikah mihkwilōskeh n kōkoneh, wan nikah monāmiktı̄skeh, wan nikah motlı̄lpolōskeh n difūntos." text_eng="Children will be registered here, people will get married here, and the deceased are crossed out here." text="Nikah mihkwiloskeh n kokoneh, wan nikah monamiktiskeh, wan nikah motlilpoloskeh n difuntos." text_morf="nikān Ø-m(o)-(i)hkwilō-s-keh n kō~konē-h wan nikān Ø-mo-nāmiktı̄-s-keh wan nikān Ø-mo-tlı̄l-polō-s-keh n DIFUNTOS" orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="here 3S-REFL-write-FUT-PL.S DEF PL~child-PL and here 3S-REFL-marry-FUT-PL.S and here 3S-REFL-soot-lose-FUT-PL.S DEF deceased ."><tok id="w-4957" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Nikah|Gloss=here|Morf=nikān|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4958">Nikah</tok> <tok id="w-4958" lemma="ihkwiloa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=mihkwilōskeh|Gloss=3S-REFL-write-FUT-PL.S|Morf=Ø-m(o)-(i)hkwilō-s-keh|NormalizedForm=mihkwiloskeh|NormalizedLemma=ihkwiloa" >mihkwiloskeh</tok> <tok id="w-4959" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4960">n</tok> <tok id="w-4960" lemma="konetl" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Gloss=PL~child-PL|Morf=kō~konē-h|Orig=kōkoneh,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kokoneh|NormalizedLemma=konetl" head="w-4958">kokoneh</tok><tok id="w-4961" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4964">,</tok> <tok id="w-4962" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="Orig=wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-4964">wan</tok> <tok id="w-4963" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="Orig=nikah|Gloss=here|Morf=nikān|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4964">nikah</tok> <tok id="w-4964" lemma="monamiktia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="Gloss=3S-REFL-marry-FUT-PL.S|Morf=Ø-mo-nāmiktı̄-s-keh|Orig=monāmiktı̄skeh,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=monamiktiskeh|NormalizedLemma=monamiktia" head="w-4958">monamiktiskeh</tok><tok id="w-4965" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4968">,</tok> <tok id="w-4966" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="Orig=wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-4968">wan</tok> <tok id="w-4967" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="Orig=nikah|Gloss=here|Morf=nikān|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4968">nikah</tok> <tok id="w-4968" lemma="motlilpoloa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="Orig=motlı̄lpolōskeh|Gloss=3S-REFL-soot-lose-FUT-PL.S|Morf=Ø-mo-tlı̄l-polō-s-keh|NormalizedForm=motlilpoloskeh|NormalizedLemma=motlilpoloa" head="w-4958">motlilpoloskeh</tok> <tok id="w-4969" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4970">n</tok> <tok id="w-4970" lemma="difunto" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="Gloss=deceased|Morf=DIFUNTOS|Orig=difūntos|SpaceAfter=No|NormalizedForm=difuntos|NormalizedLemma=difunto" head="w-4968">difuntos</tok><tok id="w-4971" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4958">.</tok> </s>
<s id="s-420"  text_orig="Kwaltsih tlakwalkāntitok, kwaltsih kateh n sı̄tlalimeh ..." sent_id="sasaki:178:186" labels="platillo-volador 178:186 194:199" text="Kwaltsih tlakwalkantitok, kwaltsih kateh n sitlalimeh ..." text_eng="The sky is beautifully clear, the stars are beautifully there, ..." text_morf="kwaltsı̄n tla-kwalkānti-tok kwaltsı̄n Ø-kateh n sı̄tlalin-meh" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="fine LOCZR-be.clear-DUR fine 3S-be.PL.S DEF star-ABS.PL ."><tok id="w-4972" lemma="kwaltsih" upos="ADJ" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Kwaltsih|NormalizedForm=kwaltsih|NormalizedLemma=kwaltsih" head="w-4973">Kwaltsih</tok> <tok id="w-4973" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tlakwalkāntitok,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakwalkantitok|NormalizedLemma=_" >tlakwalkantitok</tok><tok id="w-4974" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4976">,</tok> <tok id="w-4975" lemma="kwaltsih" upos="ADJ" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=kwaltsih|NormalizedForm=kwaltsih|NormalizedLemma=kwaltsih" head="w-4976">kwaltsih</tok> <tok id="w-4976" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="Orig=kateh|NormalizedForm=kateh|NormalizedLemma=katki" head="w-4973">kateh</tok> <tok id="w-4977" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4978">n</tok> <tok id="w-4978" lemma="sitlali" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=sı̄tlalimeh|NormalizedForm=sitlalimeh|NormalizedLemma=sitlali" head="w-4976">sitlalimeh</tok> <tok id="w-4979" lemma="..." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=...|NormalizedForm=...|NormalizedLemma=..." head="w-4976">...</tok> </s>
<s id="s-421"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="now this only here 3SG-finish ." labels="cuatreros 178:187" text_orig="Āxah ninih san nikah tlami." sent_id="sasaki:178:187" text_morf="āxān ninı̄n san nikān Ø-tlami" text="Axah ninih san nikah tlami." text_eng="For now, this thing ends here."><tok id="w-4980" lemma="axah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=Āxah|Gloss=now|Morf=āxān|NormalizedForm=axah|NormalizedLemma=axah" head="w-4984">Axah</tok> <tok id="w-4981" lemma="ninih" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=ninih|Gloss=this|Morf=ninı̄n|NormalizedForm=ninih|NormalizedLemma=ninih" head="w-4984">ninih</tok> <tok id="w-4982" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=san|Gloss=only|Morf=san|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-4984">san</tok> <tok id="w-4983" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=nikah|Gloss=here|Morf=nikān|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-4984">nikah</tok> <tok id="w-4984" lemma="tlami" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=3SG-finish|Morf=Ø-tlami|Orig=tlami|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlami|NormalizedLemma=tlami" >tlami</tok><tok id="w-4985" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4984">.</tok> </s>
<s id="s-422"  labels="arrieros 178:188" text_orig="Entōnses ı̄ka nōn abês ı̄ch n ohtli moaparesērowa nōn kawāyoh, moaparesērowa nonoh arriēroh, nōn chārroh." sent_id="sasaki:178:188" text_morf="ENTONCES ı̄ka nōn A~VEZ ii(ti)ch n oh-tli Ø-mo-APARECER-owā nōn CABALLO Ø-mo-APARECER-owā nonōn ARRIERO nōn CHARRO" text_eng="And so that horse, that muleteer, that herdboy sometimes appears in the road." text="Entonces ika non avez ich n ohtli moapareserowa non caballo, moapareserowa nonoh arriero, non charro." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="then by that sometimes in DEF road-ABS.SG 3S-REFL-appear-VB that horse 3S-REFL-appear-VB that muleteer that herdboy ."><tok id="w-4986" lemma="entonces" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="Orig=Entōnses|Gloss=then|Morf=ENTONCES|NormalizedForm=Entonces|NormalizedLemma=entonces" head="w-4993">Entonces</tok> <tok id="w-4987" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="Orig=ı̄ka|Gloss=by|Morf=ı̄ka|NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-4993">ika</tok> <tok id="w-4988" lemma="non" upos="PRON" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="Orig=nōn|Gloss=that|Morf=nōn|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-4987">non</tok> <tok id="w-4989" lemma="avez" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="Orig=abês|Gloss=sometimes|Morf=A~VEZ|NormalizedForm=aves|NormalizedLemma=aves" head="w-4993">avez</tok> <tok id="w-4990" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="Orig=ı̄ch|Gloss=in|Morf=ii(ti)ch|NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-4993">ich</tok> <tok id="w-4991" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-4992">n</tok> <tok id="w-4992" lemma="ohtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="Orig=ohtli|Gloss=road-ABS.SG|Morf=oh-tli|NormalizedForm=ohtli|NormalizedLemma=ohtli" head="w-4990">ohtli</tok> <tok id="w-4993" lemma="moapareseroa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=moaparesērowa|Gloss=3S-REFL-appear-VB|Morf=Ø-mo-APARECER-owā|NormalizedForm=moapareserowa|NormalizedLemma=moapareseroa" >moapareserowa</tok> <tok id="w-4994" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="Orig=nōn|Gloss=that|Morf=nōn|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-4995">non</tok> <tok id="w-4995" lemma="caballo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="Gloss=horse|Morf=CABALLO|Orig=kawāyoh,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kabalo|NormalizedLemma=kabalo" head="w-4993">caballo</tok><tok id="w-4996" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-4997">,</tok> <tok id="w-4997" lemma="moapareseroa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="Orig=moaparesērowa|Gloss=3S-REFL-appear-VB|Morf=Ø-mo-APARECER-owā|NormalizedForm=moapareserowa|NormalizedLemma=moapareseroa" head="w-4993">moapareserowa</tok> <tok id="w-4998" lemma="nonoh" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="Orig=nonoh|Gloss=that|Morf=nonōn|NormalizedForm=nonoh|NormalizedLemma=nonoh" head="w-4999">nonoh</tok> <tok id="w-4999" lemma="arriero" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="Gloss=muleteer|Morf=ARRIERO|Orig=arriēroh,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=arriero|NormalizedLemma=arriero" head="w-4997">arriero</tok><tok id="w-5000" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5002">,</tok> <tok id="w-5001" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="Orig=nōn|Gloss=that|Morf=nōn|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-5002">non</tok> <tok id="w-5002" lemma="charro" upos="NOUN" deprel="appos"  deps="14:appos" misc="Gloss=herdboy|Morf=CHARRO|Orig=chārroh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=charro|NormalizedLemma=charro" head="w-4999">charro</tok><tok id="w-5003" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-4993">.</tok> </s>
<s id="s-423"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="almost there PST-3S-be.PRF-PL.S eighteen million.PL of Mexican.PL PST-3S-1PL.O-tell.PRF DEF consulate Mexican ." labels="trabajo-en-canadá 179:191 check-existential" text_orig="Kāsih ompa ōkatkah DIECIOCHO MILLONES DE MEXICANOS, ōtēchilweh n CONSULADO MEXICANO." sent_id="sasaki:179:191" text_eng="There were almost 18 millions of Mexicans out there, the Mexican Consulate told us." text="Kasih ompa okatkah dieciocho millones de mexicanos, otechilweh n consulado mexicano." text_morf="CASI ompa ō-Ø-katka-h DIECIOCHO MILLONES DE MEXICANOS ō-Ø-tēch-(i)lwih n CONSULADO MEXICANO"><tok id="w-5004" lemma="kasih" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Kāsih|Gloss=almost|Morf=CASI|NormalizedForm=kasih|NormalizedLemma=kasih" head="w-5007">Kasih</tok> <tok id="w-5005" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=ompa|Gloss=there|Morf=ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-5007">ompa</tok> <tok id="w-5006" misc="Orig=ōkatkah|Gloss=PST-3S-be.PRF-PL.S|Morf=ō-Ø-katka-h" >okatkah<dtok id="w-5006" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5007" form="o"/><dtok id="w-5007" lemma="katki" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=katkah|Gloss=3S-be.PRF-PL.S|NormalizedForm=katkah|NormalizedLemma=katki"  form="katkah"/></tok> <tok id="w-5008" lemma="diesiocho" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="6:nummod" misc="Orig=DIECIOCHO|Gloss=eighteen|Morf=DIECIOCHO|NormalizedForm=dieciocho|NormalizedLemma=diesiocho" head="w-5009">dieciocho</tok> <tok id="w-5009" lemma="millón" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=MILLONES|Gloss=million.PL|Morf=MILLONES|NormalizedForm=millones|NormalizedLemma=milón" head="w-5007">millones</tok> <tok id="w-5010" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="Orig=DE|Gloss=of|Morf=DE|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-5011">de</tok> <tok id="w-5011" lemma="mexicano" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Gender=Masc|Number=Plur|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="Gloss=Mexican.PL|Morf=MEXICANOS|Orig=MEXICANOS,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mexicanos|NormalizedLemma=mexikano" head="w-5009">mexicanos</tok><tok id="w-5012" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5014">,</tok> <tok id="w-5013" misc="Orig=ōtēchilweh|Gloss=PST-3S-1PL.O-tell.PRF|Morf=ō-Ø-tēch-(i)lwih" >otechilweh<dtok id="w-5013" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5014" form="o"/><dtok id="w-5014" lemma="ilwia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="Orig=tēchilweh|Gloss=3S-1PL.O-tell.PRF|NormalizedForm=techilweh|NormalizedLemma=ilwia" head="w-5007" form="techilweh"/></tok> <tok id="w-5015" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5016">n</tok> <tok id="w-5016" lemma="consulado" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="Orig=CONSULADO|Gloss=consulate|Morf=CONSULADO|NormalizedForm=konsulado|NormalizedLemma=konsulado" head="w-5014">consulado</tok> <tok id="w-5017" lemma="mexicano" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Gender=Masc|Number=Sing" deprel="amod"  deps="13:amod" misc="Gloss=Mexican|Morf=MEXICANO|Orig=MEXICANO|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mexicano|NormalizedLemma=mexicano" head="w-5016">mexicano</tok><tok id="w-5018" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5014">.</tok> </s>
<s id="s-424"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="today 1SG 1SG.S-go-FUT Zacatlán ." labels="- 182:194a" text_orig="Āxah neh niyās Sakatlah." sent_id="sasaki:182:194a" text_morf="āxān neh ni-yā-s Sakatlah" text_eng="I will go to Zacatlán tomorrow." text="Axah neh niyas Zacatlán."><tok id="w-5019" lemma="axah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Āxah|Gloss=today|Morf=āxān|NormalizedForm=axah|NormalizedLemma=axah" head="w-5021">Axah</tok> <tok id="w-5020" lemma="nehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=neh|Gloss=1SG|Morf=neh|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-5021">neh</tok> <tok id="w-5021" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=niyās|Gloss=1SG.S-go-FUT|Morf=ni-yā-s|NormalizedForm=niyas|NormalizedLemma=yuwi" >niyas</tok> <tok id="w-5022" lemma="Zacatlán" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="Gloss=Zacatlán|Morf=Sakatlah|Orig=Sakatlah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=zacatlán|NormalizedLemma=sakatlán" head="w-5021">Zacatlán</tok><tok id="w-5023" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5021">.</tok> </s>
<s id="s-425"  text_gloss="1SG today 1SG.S-go-FUT Zacatlán ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_morf="neh āxān ni-yā-s Sakatlah" text="Neh, axah niyas Zacatlán." text_eng="I will go to Zacatlán tomorrow." labels="- 182:194b" text_orig="Neh, āxah niyās Sakatlah." sent_id="sasaki:182:194b"><tok id="w-5024" lemma="nehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Gloss=1SG|Morf=neh|Orig=Neh,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-5027">Neh</tok><tok id="w-5025" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5024">,</tok> <tok id="w-5026" lemma="axah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=āxah|Gloss=today|Morf=āxān|NormalizedForm=axah|NormalizedLemma=axah" head="w-5027">axah</tok> <tok id="w-5027" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=niyās|Gloss=1SG.S-go-FUT|Morf=ni-yā-s|NormalizedForm=niyas|NormalizedLemma=yuwi" >niyas</tok> <tok id="w-5028" lemma="Zacatlán" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="Gloss=Zacatlán|Morf=Sakatlah|Orig=Sakatlah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=zacatlán|NormalizedLemma=sakatlán" head="w-5027">Zacatlán</tok><tok id="w-5029" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5027">.</tok> </s>
<s id="s-426"  text_morf="wan nōn TORRE n ı̄-CAMPANA ō-Ø-ı̄x-tlapān PORQUE ō-Ø-k(i)-tsilı̄nih-keh n siwā-meh" text="Wan non torre, n icampana oixtlapah porque okitsilinihkeh n siwameh." text_eng="And as for that tower, its bell cracked because the women rang it." text_orig="Wan nōn tōrreh, n ı̄kampānah ōı̄xtlapah porkéh ōkitsilı̄nihkeh n siwāmeh." sent_id="sasaki:183:195ii" labels="iglesia-de-ixquihuacan 183:195ii" text_gloss="and that towner DEF 3SG.P-bell PST-3S-front-break because PST-3S-3SG.O-ring-PRF.PL.S DEF woman-ABS.PL ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-5030" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="Orig=Wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5037">Wan</tok> <tok id="w-5031" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=nōn|Gloss=that|Morf=nōn|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-5032">non</tok> <tok id="w-5032" lemma="torre" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="Gloss=towner|Morf=TORRE|Orig=tōrreh,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=torre|NormalizedLemma=torre" head="w-5035">torre</tok><tok id="w-5033" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5032">,</tok> <tok id="w-5034" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5035">n</tok> <tok id="w-5035" lemma="campana" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="Orig=ı̄kampānah|Gloss=3SG.P-bell|Morf=ı̄-CAMPANA|NormalizedForm=ikampana|NormalizedLemma=kampana" head="w-5037">icampana</tok> <tok id="w-5036" misc="Orig=ōı̄xtlapah|Gloss=PST-3S-front-break|Morf=ō-Ø-ı̄x-tlapān" >oixtlapah<dtok id="w-5036" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5037" form="o"/><dtok id="w-5037" lemma="ixtlapani" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ı̄xtlapah|Gloss=3S-front-break|NormalizedForm=ixtlapah|NormalizedLemma=ixtlapani"  form="ixtlapah"/></tok> <tok id="w-5038" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="Orig=porkéh|Gloss=because|Morf=PORQUE|NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-5040">porque</tok> <tok id="w-5039" misc="Orig=ōkitsilı̄nihkeh|Gloss=PST-3S-3SG.O-ring-PRF.PL.S|Morf=ō-Ø-k(i)-tsilı̄nih-keh" >okitsilinihkeh<dtok id="w-5039" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5040" form="o"/><dtok id="w-5040" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="Orig=kitsilı̄nihkeh|Gloss=3S-3SG.O-ring-PRF.PL.S|NormalizedForm=kitsilinihkeh|NormalizedLemma=_" head="w-5037" form="kitsilinihkeh"/></tok> <tok id="w-5041" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5042">n</tok> <tok id="w-5042" lemma="siwatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="Gloss=woman-ABS.PL|Morf=siwā-meh|Orig=siwāmeh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=siwameh|NormalizedLemma=siwatl" head="w-5040">siwameh</tok><tok id="w-5043" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5037">.</tok> </s>
<s id="s-427"  text_gloss="already=3S-come.PRF DEF Gabriel ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_morf="ya=ō-Ø-walah n GABRIEL" text="Yowalah n Gabriel." text_eng="Gabriel has come." sent_id="sasaki:189:196a" text_orig="Yōwalah n Gabryêl." labels="- 189:196a"><tok id="w-5044" >Yowalah<dtok id="w-5044" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Yōwalah|Gloss=already=3S-come.PRF|Morf=ya=ō-Ø-walah|NormalizedForm=Y|NormalizedLemma=ya" head="w-5046" form="Y"/><dtok id="w-5045" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5046" form="o"/><dtok id="w-5046" lemma="wala" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=walah|NormalizedLemma=wala"  form="walah"/></tok> <tok id="w-5047" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5048">n</tok> <tok id="w-5048" lemma="Gabriel" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Gloss=Gabriel|Morf=GABRIEL|Orig=Gabryêl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=gabriel|NormalizedLemma=gabriel" head="w-5046">Gabriel</tok><tok id="w-5049" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5046">.</tok> </s>
<s id="s-428"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="DEF Gabriel already=3S-come.PRF ." text_orig="N Gabryêl yōwalah." sent_id="sasaki:189:196b" labels="- 189:196b" text="N Gabriel yowalah." text_eng="Gabriel has come." text_morf="n GABRIEL ya=ō-Ø-walah"><tok id="w-5050" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5051">N</tok> <tok id="w-5051" lemma="Gabriel" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=Gabryêl|Gloss=Gabriel|Morf=GABRIEL|NormalizedForm=gabriel|NormalizedLemma=gabriel" head="w-5054">Gabriel</tok> <tok id="w-5052" misc="SpaceAfter=No" >yowalah<dtok id="w-5052" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Gloss=already=3S-come.PRF|Morf=ya=ō-Ø-walah|Orig=yōwalah|NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-5054" form="y"/><dtok id="w-5053" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5054" form="o"/><dtok id="w-5054" lemma="wala" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=walah|NormalizedLemma=wala"  form="walah"/></tok> <tok id="w-5055" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5054">.</tok> </s>
<s id="s-429"  sent_id="sasaki:194:200" text_orig="Wan parah āmo monēxtı̄s n xı̄kol ōkitiōchı̄wkeh n tlamatkeh." labels="puente-de-cruces 194:200" text="Wan para amo monextis n xikol okitiochiwkeh n tlamatkeh." text_eng="And the medicine men blessed them so that the devil does not appear." text_morf="wan PARA āmo Ø-mo-nēx-tı̄-s n xı̄kol ō-Ø-k(i)-tiō-chı̄w-keh n tlamatkeh" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="and for not 3S-REFL-appear-CAUS-FUT DEF devil PST-3S-3SG.O-sacred-make-PRF.PL.S DEF medicine.man.PL ."><tok id="w-5056" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="Orig=Wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5063">Wan</tok> <tok id="w-5057" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="Orig=parah|Gloss=for|Morf=PARA|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-5059">para</tok> <tok id="w-5058" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=āmo|Gloss=not|Morf=āmo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5059">amo</tok> <tok id="w-5059" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="Orig=monēxtı̄s|Gloss=3S-REFL-appear-CAUS-FUT|Morf=Ø-mo-nēx-tı̄-s|NormalizedForm=monextis|NormalizedLemma=_" head="w-5063">monextis</tok> <tok id="w-5060" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5061">n</tok> <tok id="w-5061" lemma="xikol" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=xı̄kol|Gloss=devil|Morf=xı̄kol|NormalizedForm=xikol|NormalizedLemma=xikol" head="w-5059">xikol</tok> <tok id="w-5062" misc="Orig=ōkitiōchı̄wkeh|Gloss=PST-3S-3SG.O-sacred-make-PRF.PL.S|Morf=ō-Ø-k(i)-tiō-chı̄w-keh" >okitiochiwkeh<dtok id="w-5062" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5063" form="o"/><dtok id="w-5063" lemma="tiochiwa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kitiōchı̄wkeh|Gloss=3S-3SG.O-sacred-make-PRF.PL.S|NormalizedForm=kitiochiwkeh|NormalizedLemma=tiochiwa"  form="kitiochiwkeh"/></tok> <tok id="w-5064" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5065">n</tok> <tok id="w-5065" lemma="tlamatki" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="Gloss=medicine.man.PL|Morf=tlamatkeh|Orig=tlamatkeh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlamatkeh|NormalizedLemma=tlamatki" head="w-5063">tlamatkeh</tok><tok id="w-5066" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5063">.</tok> </s>
<s id="s-430"  labels="tortillería 195:202" text_orig="San yeh, kwāndoh yuwi n lūs, kwāndoh xitı̄ni n tipos, n mâkinah, sēmosēwiya." sent_id="sasaki:195:202" text_morf="san yeh CUANDO Ø-yowi n LUZ CUANDO Ø-xitı̄ni n tipos n MÁQUINA sē-mo-sēwiyā" text="San yeh, cuando yuwi n luz, cuando xitini n tipos, n máquina, semosewiya." text_eng="That’s all; when the power is cut off, or when the machine —the máquina— breaks down, we take a rest." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="only 3SG when 3S-go DEF light when 3S-break.down DEF metal DEF machine 1ALPLS-REFL-make.rest ."><tok id="w-5067" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=San|Gloss=only|Morf=san|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-5068">San</tok> <tok id="w-5068" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="advcl"  deps="17:advcl" misc="Gloss=3SG|Morf=yeh|Orig=yeh,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-5083">yeh</tok><tok id="w-5069" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5068">,</tok> <tok id="w-5070" lemma="cuando" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="Orig=kwāndoh|Gloss=when|Morf=CUANDO|NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-5071">cuando</tok> <tok id="w-5071" lemma="yuwi" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="17:advcl" misc="Orig=yuwi|Gloss=3S-go|Morf=Ø-yowi|NormalizedForm=yuwi|NormalizedLemma=yuwi" head="w-5083">yuwi</tok> <tok id="w-5072" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5073">n</tok> <tok id="w-5073" lemma="luz" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Gloss=light|Morf=LUZ|Orig=lūs,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=luz|NormalizedLemma=luz" head="w-5071">luz</tok><tok id="w-5074" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5071">,</tok> <tok id="w-5075" lemma="cuando" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="Orig=kwāndoh|Gloss=when|Morf=CUANDO|NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-5076">cuando</tok> <tok id="w-5076" lemma="xitini" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="17:advcl" misc="Orig=xitı̄ni|Gloss=3S-break.down|Morf=Ø-xitı̄ni|NormalizedForm=xitini|NormalizedLemma=xitini" head="w-5083">xitini</tok> <tok id="w-5077" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5078">n</tok> <tok id="w-5078" lemma="tipos" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="Gloss=metal|Morf=tipos|Orig=tipos,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tipos|NormalizedLemma=tipos" head="w-5076">tipos</tok><tok id="w-5079" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5081">,</tok> <tok id="w-5080" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5081">n</tok> <tok id="w-5081" lemma="máquina" upos="NOUN" deprel="appos"  deps="12:appos" misc="Gloss=machine|Morf=MÁQUINA|Orig=mâkinah,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=máquina|NormalizedLemma=máquina" head="w-5078">máquina</tok><tok id="w-5082" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5076">,</tok> <tok id="w-5083" lemma="mosewiya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=1ALPLS-REFL-make.rest|Morf=sē-mo-sēwiyā|Orig=sēmosēwiya|SpaceAfter=No|NormalizedForm=semosewiya|NormalizedLemma=mosewiya" >semosewiya</tok><tok id="w-5084" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5083">.</tok> </s>
<s id="s-431"  text_morf="kānin n Ø-katki n tē-tiāchkāw nikān ı̄(ti)ch n PUEBLO" text="Kanih n katki n tetiachkah nikah ich n pwebloh?" text_eng="Where is the mayor of this town?" labels="cristeros 196:204 209:231" text_orig="Kānih n katki n tētiāchkah nikah ı̄ch n pwēbloh?" sent_id="sasaki:196:204" text_gloss="where SUB 3S-be DEF IDH-leader here in DEF town ?" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-5085" lemma="kanih" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Kānih|Gloss=where|Morf=kānin|NormalizedForm=kanih|NormalizedLemma=kanih" head="w-5087">Kanih</tok> <tok id="w-5086" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5087">n</tok> <tok id="w-5087" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=katki|Gloss=3S-be|Morf=Ø-katki|NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" >katki</tok> <tok id="w-5088" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5089">n</tok> <tok id="w-5089" lemma="tetiachkah" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=tētiāchkah|Gloss=IDH-leader|Morf=tē-tiāchkāw|NormalizedForm=tetiachkah|NormalizedLemma=tetiachkah" head="w-5087">tetiachkah</tok> <tok id="w-5090" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=nikah|Gloss=here|Morf=nikān|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-5087">nikah</tok> <tok id="w-5091" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="appos"  deps="6:appos" misc="Orig=ı̄ch|Gloss=in|Morf=ı̄(ti)ch|NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-5090">ich</tok> <tok id="w-5092" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5093">n</tok> <tok id="w-5093" lemma="pweblo" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="Gloss=town|Morf=PUEBLO|Orig=pwēbloh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pwebloh|NormalizedLemma=pweblo" head="w-5091">pwebloh</tok><tok id="w-5094" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|Gloss=?|Morf=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5087">?</tok> </s>
<s id="s-432"  sent_id="sasaki:198:209" text_orig="N ı̄ch nōn pwēntes ōkitlahtlankeh n krūses n besı̄nos parah syēmpreh makı̄xtsakwilihto tlēn āmo kwali tlākatl parah āmo kimohmohtı̄s n toknı̄wah." labels="puente-de-cruces 198:209" text="N ich non puentes okitlahtlankeh n cruces n vecinos para siempre makixtsakwilihto tlen amo kwali tlakatl para amo kimohmohtis n tokniwah." text_eng="On those bridges, the neighbors prayed to the crosses so that it stands in the way of the “wicked man” forever so that he does not frighten people." text_morf="n ı̄(ti)ch nōn PUENTES ō-Ø-k(i)-tlahtlan-keh n CRUCES n VECINOS PARA SIEMPRE ma-Ø-k(i)-ı̄x-tsakwi-lih-to tleh~n āmo kwali tlāka-tl PARA āmo Ø-kim-moh~mohtı̄-s n to-(i)knı̄w-wān" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="DEF in that bridge.PL PST-3S-3SG.O-require-PRF.PL DEF cross.PL DEF neighbour.PL for always OPT-3S-3SG.O-front-close-APPL-DUR REL~SUB not good man-ABS.SG for not 3S-3PL.O-PLAC~frighten-FUT DEF 1PL.P-brother-POS.PL ."><tok id="w-5095" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5096">N</tok> <tok id="w-5096" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="Orig=ı̄ch|Gloss=in|Morf=ı̄(ti)ch|NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-5100">ich</tok> <tok id="w-5097" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=nōn|Gloss=that|Morf=nōn|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-5098">non</tok> <tok id="w-5098" lemma="puente" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="Orig=pwēntes|Gloss=bridge.PL|Morf=PUENTES|NormalizedForm=pwentes|NormalizedLemma=pwente" head="w-5096">puentes</tok> <tok id="w-5099" misc="Orig=ōkitlahtlankeh|Gloss=PST-3S-3SG.O-require-PRF.PL|Morf=ō-Ø-k(i)-tlahtlan-keh" >okitlahtlankeh<dtok id="w-5099" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5100" form="o"/><dtok id="w-5100" lemma="tlahtlani" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kitlahtlankeh|Gloss=3S-3SG.O-require-PRF.PL|NormalizedForm=kitlahtlankeh|NormalizedLemma=tlahtlani"  form="kitlahtlankeh"/></tok> <tok id="w-5101" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5102">n</tok> <tok id="w-5102" lemma="cruz" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="Orig=krūses|Gloss=cross.PL|Morf=CRUCES|NormalizedForm=kruses|NormalizedLemma=krus" head="w-5100">cruces</tok> <tok id="w-5103" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5104">n</tok> <tok id="w-5104" lemma="vecino" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="Orig=besı̄nos|Gloss=neighbour.PL|Morf=VECINOS|NormalizedForm=vecinos|NormalizedLemma=vesino" head="w-5100">vecinos</tok> <tok id="w-5105" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="14:mark" misc="Orig=parah|Gloss=for|Morf=PARA|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-5108">para</tok> <tok id="w-5106" lemma="siempre" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="Orig=syēmpreh|Gloss=always|Morf=SIEMPRE|NormalizedForm=siempre|NormalizedLemma=siempre" head="w-5108">siempre</tok> <tok id="w-5107" >makixtsakwilihto<dtok id="w-5107" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="Orig=makı̄xtsakwilihto|Gloss=OPT-3S-3SG.O-front-close-APPL-DUR|Morf=ma-Ø-k(i)-ı̄x-tsakwi-lih-to|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-5108" form="ma"/><dtok id="w-5108" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=kixtsakwilihto|NormalizedLemma=_" head="w-5100" form="kixtsakwilihto"/></tok> <tok id="w-5109" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="14:obj" misc="Orig=tlēn|Gloss=REL~SUB|Morf=tleh~n|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-5108">tlen</tok> <tok id="w-5110" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="Orig=āmo|Gloss=not|Morf=āmo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5112">amo</tok> <tok id="w-5111" lemma="kwali" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="amod"  deps="18:amod" misc="Orig=kwali|Gloss=good|Morf=kwali|NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-5112">kwali</tok> <tok id="w-5112" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="acl:relcl"  deps="15:acl:relcl" misc="Orig=tlākatl|Gloss=man-ABS.SG|Morf=tlāka-tl|NormalizedForm=tlakatl|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-5109">tlakatl</tok> <tok id="w-5113" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="21:mark" misc="Orig=parah|Gloss=for|Morf=PARA|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-5115">para</tok> <tok id="w-5114" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="21:advmod" misc="Orig=āmo|Gloss=not|Morf=āmo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5115">amo</tok> <tok id="w-5115" lemma="mohmohtia" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="Orig=kimohmohtı̄s|Gloss=3S-3PL.O-PLAC~frighten-FUT|Morf=Ø-kim-moh~mohtı̄-s|NormalizedForm=kimohmohtis|NormalizedLemma=mohmohtia" head="w-5100">kimohmohtis</tok> <tok id="w-5116" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="23:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5117">n</tok> <tok id="w-5117" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="21:obj" misc="Gloss=1PL.P-brother-POS.PL|Morf=to-(i)knı̄w-wān|Orig=toknı̄wah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-5115">tokniwah</tok><tok id="w-5118" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5100">.</tok> </s>
<s id="s-433"  text_morf="neh ni-tlapahtāni" text_eng="I am a doctor." text="Neh nitlapahtani." labels="- 201:211a" sent_id="sasaki:201:211a" text_orig="Neh nitlapahtāni." text_gloss="1SG 1SG.S-doctor ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-5119" lemma="nehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Orig=Neh|Gloss=1SG|Morf=neh|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-5120">Neh</tok> <tok id="w-5120" lemma="tlapahtani" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=1SG.S-doctor|Morf=ni-tlapahtāni|Orig=nitlapahtāni|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nitlapahtani|NormalizedLemma=tlapahtani" >nitlapahtani</tok><tok id="w-5121" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5120">.</tok> </s>
<s id="s-434"  text_gloss="1SG not 1SG.S-doctor ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text="Neh amo nitlapahtani." text_eng="I am not a doctor." text_morf="neh āmo ni-tlapahtāni" text_orig="Neh āmo nitlapahtāni." sent_id="sasaki:201:211b" labels="- 201:211b"><tok id="w-5122" lemma="nehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Neh|Gloss=1SG|Morf=neh|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-5124">Neh</tok> <tok id="w-5123" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=āmo|Gloss=not|Morf=āmo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5124">amo</tok> <tok id="w-5124" lemma="tlahpatani" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=1SG.S-doctor|Morf=ni-tlapahtāni|Orig=nitlapahtāni|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nitlapahtani|NormalizedLemma=tlahpatani" >nitlapahtani</tok><tok id="w-5125" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5124">.</tok> </s>
<s id="s-435"  text_orig="Neh niı̄ski nitlapahtāni." sent_id="sasaki:202:211d" labels="- 202:211d" text_eng="I will be a doctor." text="Neh niiski nitlapahtani." text_morf="neh ni-katka ni-tlapahtāni" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="1SG 1SG.S-be.FUT 1SG.S-doctor ."><tok id="w-5126" lemma="nehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Neh|Gloss=1SG|Morf=neh|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-5128">Neh</tok> <tok id="w-5127" lemma="katki" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="cop"  deps="3:cop" misc="Orig=niı̄ski|Gloss=1SG.S-be.FUT|Morf=ni-katka|NormalizedForm=niiski|NormalizedLemma=katki" head="w-5128">niiski</tok> <tok id="w-5128" lemma="tlapahtani" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=1SG.S-doctor|Morf=ni-tlapahtāni|Orig=nitlapahtāni|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nitlapahtani|NormalizedLemma=tlapahtani" >nitlapahtani</tok><tok id="w-5129" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5128">.</tok> </s>
<s id="s-436"  text="Neh nikah kwale." text_eng="I am fine." text_morf="neh ni-kah kwale" sent_id="sasaki:202:212" text_orig="Neh nikah kwale." labels="- 202:212" text_gloss="1SG 1SG.S-be good ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-5130" lemma="nehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Neh|Gloss=1SG|Morf=neh|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-5132">Neh</tok> <tok id="w-5131" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=nikah|Gloss=1SG.S-be|Morf=ni-kah|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-5132">nikah</tok> <tok id="w-5132" lemma="kwali" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=good|Morf=kwale|Orig=kwale|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwale|NormalizedLemma=kwali" >kwale</tok><tok id="w-5133" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5132">.</tok> </s>
<s id="s-437"  text_morf="neh ni-kah kal-(i)htik" text="Neh nikah kalihtik." text_eng="I am indoors." labels="- 202:213" sent_id="sasaki:202:213" text_orig="Neh nikah kalihtik." text_gloss="1SG 1SG.S-be house-inside ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-5134" lemma="nehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Orig=Neh|Gloss=1SG|Morf=neh|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-5135">Neh</tok> <tok id="w-5135" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nikah|Gloss=1SG.S-be|Morf=ni-kah|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" >nikah</tok> <tok id="w-5136" lemma="kalihtik" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Gloss=house-inside|Morf=kal-(i)htik|Orig=kalihtik|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kalihtik|NormalizedLemma=kalihtik" head="w-5135">kalihtik</tok><tok id="w-5137" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5135">.</tok> </s>
<s id="s-438"  text_morf="Ø-tlapahtāni n DANIELA" text_eng="Daniela is a doctor." text="Tlapahtani n Daniela." text_orig="Tlapahtāni n Danyēlah." sent_id="sasaki:203:214b" labels="- 203:214b" text_gloss="3SG.S-doctor DEF Daniela ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-5138" lemma="tlapahtani" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Tlapahtāni|Gloss=3SG.S-doctor|Morf=Ø-tlapahtāni|NormalizedForm=tlapahtani|NormalizedLemma=tlapahtani" >Tlapahtani</tok> <tok id="w-5139" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5140">n</tok> <tok id="w-5140" lemma="Daniela" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="Gloss=Daniela|Morf=DANIELA|Orig=Danyēlah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=daniela|NormalizedLemma=daniela" head="w-5138">Daniela</tok><tok id="w-5141" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5138">.</tok> </s>
<s id="s-439"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="3SG 3SG.S-doctor ." labels="- 203:215 204:218b" text_orig="Yeh tlapahtāni." sent_id="sasaki:203:215" text_morf="yeh Ø-tlapahtāni" text="Yeh tlapahtani." text_eng="He/she is a doctor."><tok id="w-5142" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Orig=Yeh|Gloss=3SG|Morf=yeh|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-5143">Yeh</tok> <tok id="w-5143" lemma="tlapahtani" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=3SG.S-doctor|Morf=Ø-tlapahtāni|Orig=tlapahtāni|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlapahtani|NormalizedLemma=tlapahtani" >tlapahtani</tok><tok id="w-5144" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5143">.</tok> </s>
<s id="s-440"  sent_id="sasaki:203:216" text_orig="Ā, KWALTSIH n tikitl." labels="trabajo-en-canadá 203:216 214:239" text_morf="ā Ø-kwaltsı̄n n tikitl" text="A, kwaltsih n tikitl." text_eng="Oh, the work is fine." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="INTERJ 3SG.S-fine DEF work-ABS.SG ."><tok id="w-5145" lemma="a" upos="INTJ" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="3:discourse" misc="Gloss=INTERJ|Morf=ā|Orig=Ā,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-5147">A</tok><tok id="w-5146" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5145">,</tok> <tok id="w-5147" lemma="kwaltsih" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=KWALTSIH|Gloss=3SG.S-fine|Morf=Ø-kwaltsı̄n|NormalizedForm=kwaltsih|NormalizedLemma=kwaltsih" >kwaltsih</tok> <tok id="w-5148" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5149">n</tok> <tok id="w-5149" lemma="tikitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Gloss=work-ABS.SG|Morf=tikitl|Orig=tikitl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikitl|NormalizedLemma=tikitl" head="w-5147">tikitl</tok><tok id="w-5150" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5147">.</tok> </s>
<s id="s-441"  text_gloss="because 3S-far DEF 2SG.P-home ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_morf="PORQUE Ø-wehkāw n mo-chān" text_eng="Because your home is far away." text="Porkeh wehkah n mochah." labels="trabajo-en-canadá 203:217 214:240 216:243" text_orig="Porkéh WEHKAH n mochah." sent_id="sasaki:203:217"><tok id="w-5151" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="2:mark" misc="Orig=Porkéh|Gloss=because|Morf=PORQUE|NormalizedForm=porkeh|NormalizedLemma=porke" head="w-5152">Porkeh</tok> <tok id="w-5152" lemma="wehkah" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=WEHKAH|Gloss=3S-far|Morf=Ø-wehkāw|NormalizedForm=wehkah|NormalizedLemma=wehkah" >wehkah</tok> <tok id="w-5153" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5154">n</tok> <tok id="w-5154" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Gloss=2SG.P-home|Morf=mo-chān|Orig=mochah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mochah|NormalizedLemma=chantli" head="w-5152">mochah</tok><tok id="w-5155" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5152">.</tok> </s>
<s id="s-442"  text="N Daniela okatka tlapahtani." text_eng="-" text_morf="n DANIELA ō-Ø-katka tlapahtāni" labels="- 204:218a" text_orig="N Danyēlah ōkatka tlapahtāni." sent_id="sasaki:204:218a" text_gloss="DEF Daniela PST-3SG.S-be.PRF doctor ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-5156" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5157">N</tok> <tok id="w-5157" lemma="daniela" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=Danyēlah|Gloss=Daniela|Morf=DANIELA|NormalizedForm=daniela|NormalizedLemma=daniela" head="w-5160">Daniela</tok> <tok id="w-5158" misc="Orig=ōkatka|Gloss=PST-3SG.S-be.PRF|Morf=ō-Ø-katka" >okatka<dtok id="w-5158" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5160" form="o"/><dtok id="w-5159" lemma="katki" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="5:cop" misc="Orig=katka|Gloss=3SG.S-be.PRF|NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-5160" form="katka"/></tok> <tok id="w-5160" lemma="tlapahtani" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=doctor|Morf=tlapahtāni|Orig=tlapahtāni|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlapahtani|NormalizedLemma=tlapahtani" >tlapahtani</tok><tok id="w-5161" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5160">.</tok> </s>
<s id="s-443"  labels="historia-de-ixquihuacan 204:219" text_orig="Ōkatka simi atrasādoh n pwēbloh." sent_id="sasaki:204:219" text="Okatka simi atrasado n pueblo." text_eng="The town was very undeveloped." text_morf="ō-Ø-katka simi atrasado n pueblo" orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="PRF-3S-be.PRF a.lot delayed the town ."><tok id="w-5162" >Okatka<dtok id="w-5162" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=Ōkatka|Gloss=PRF-3S-be.PRF|Morf=ō-Ø-katka|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5165" form="O"/><dtok id="w-5163" lemma="katki" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="4:cop" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-5165" form="katka"/></tok> <tok id="w-5164" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=simi|Gloss=a.lot|Morf=simi|NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-5165">simi</tok> <tok id="w-5165" lemma="atrasado" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=atrasādoh|Gloss=delayed|Morf=atrasado|NormalizedForm=atrasado|NormalizedLemma=atrasado" >atrasado</tok> <tok id="w-5166" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=n|Gloss=the|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5167">n</tok> <tok id="w-5167" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Gloss=town|Morf=pueblo|Orig=pwēbloh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-5165">pueblo</tok><tok id="w-5168" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5165">.</tok> </s>
<s id="s-444"  text_eng="[There was] a man [who was] young, named Miguel G." text="Se tlakatl, telpoch okatka, itoka Miguel G." text_morf="sē tlāka-tl tēlpōch ō-Ø-katka ı̄-tōkā MIGUEL G." labels="cuatreros 204:220" sent_id="sasaki:204:220" text_orig="Sē tlākatl, tēlpōch ōkatka, ı̄tōka Migêl G." text_gloss="one man-ABS.SG youth PRF-3S-be.PRF 3SG.P-name Miguel G ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-5169" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Sē|Gloss=one|Morf=sē|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5170">Se</tok> <tok id="w-5170" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="Gloss=man-ABS.SG|Morf=tlāka-tl|Orig=tlākatl,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakatl|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-5176">tlakatl</tok><tok id="w-5171" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5172">,</tok> <tok id="w-5172" lemma="telpoch" upos="NOUN" deprel="acl"  deps="2:acl" misc="Orig=tēlpōch|Gloss=youth|Morf=tēlpōch|NormalizedForm=telpoch|NormalizedLemma=telpoch" head="w-5170">telpoch</tok> <tok id="w-5173" misc="SpaceAfter=No" >okatka<dtok id="w-5173" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=ōkatka,|Gloss=PRF-3S-be.PRF|Morf=ō-Ø-katka|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5172" form="o"/><dtok id="w-5174" lemma="katki" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="4:cop" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-5172" form="katka"/></tok> <tok id="w-5175" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5172">,</tok> <tok id="w-5176" lemma="toka" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="Orig=ı̄tōka|Gloss=3SG.P-name|Morf=ı̄-tōkā|NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-5177">itoka</tok> <tok id="w-5177" lemma="miguel" upos="PROPN" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Migêl|Gloss=Miguel|Morf=MIGUEL|NormalizedForm=migwel|NormalizedLemma=migwel" >Miguel</tok> <tok id="w-5178" lemma="g" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="9:flat" misc="Gloss=G|Morf=G|Orig=G|SpaceAfter=No|NormalizedForm=g|NormalizedLemma=g" head="w-5177">G</tok><tok id="w-5179" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5177">.</tok> </s>
<s id="s-445"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="already late SUB PST-1ALPLS-arrive-PRF ." text_orig="Ya tiōtlak n ōsēahsik." sent_id="sasaki:206:221" labels="viaje-a-orizaba 206:221" text="Ya tiotlak n oseahsik." text_eng="We arrived late." text_morf="ya tiōtlak n ō-sē-ahsi-k"><tok id="w-5180" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Ya|Gloss=already|Morf=ya|NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-5181">Ya</tok> <tok id="w-5181" lemma="tiotlak" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tiōtlak|Gloss=late|Morf=tiōtlak|NormalizedForm=tiotlak|NormalizedLemma=tiotlak" >tiotlak</tok> <tok id="w-5182" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5184">n</tok> <tok id="w-5183" misc="Gloss=PST-1ALPLS-arrive-PRF|Morf=ō-sē-ahsi-k|Orig=ōsēahsik|SpaceAfter=No" >oseahsik<dtok id="w-5183" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5184" form="o"/><dtok id="w-5184" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="acl"  deps="2:acl" misc="Orig=sēahsik|Gloss=1ALPLS-arrive-PRF|NormalizedForm=seahsik|NormalizedLemma=ahsi" head="w-5181" form="seahsik"/></tok> <tok id="w-5185" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5181">.</tok> </s>
<s id="s-446"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="ten SUB PST-1PL.S-be.PRF-PL.S ." labels="platillo-volador 206:222" sent_id="sasaki:206:222" text_orig="Mahtlaktl n ōtikatkah." text_morf="mahtlak-tl n ō-ti-katka-h" text_eng="We were ten." text="Mahtlaktl n otikatkah."><tok id="w-5186" lemma="mahtlaktl" upos="NUM" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Mahtlaktl|Gloss=ten|Morf=mahtlak-tl|NormalizedForm=mahtlaktl|NormalizedLemma=mahtlaktl" >Mahtlaktl</tok> <tok id="w-5187" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5189">n</tok> <tok id="w-5188" misc="Gloss=PST-1PL.S-be.PRF-PL.S|Morf=ō-ti-katka-h|Orig=ōtikatkah|SpaceAfter=No" >otikatkah<dtok id="w-5188" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5189" form="o"/><dtok id="w-5189" lemma="katki" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="csubj"  deps="1:csubj" misc="Orig=tikatkah|Gloss=1PL.S-be.PRF-PL.S|NormalizedForm=tikatkah|NormalizedLemma=katki" head="w-5186" form="tikatkah"/></tok> <tok id="w-5190" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5186">.</tok> </s>
<s id="s-447"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="there SUB PST-3S-arrive.VEN-PRF-PL.S there SUB PST-3S-REFL-make.rest-PRF.PL.S PST-3S-3SG.O-make.rest-PRF.PL.S DEF 1PL.P-father-HON Saint.John ." labels="siete-fundadores 206:223" text_orig="Ompa n ōehkokeh, ompa n ōmosēwihkeh, ōkisēwihkeh n totahtsih Sanjwân." sent_id="sasaki:206:223" text_morf="ompa n ō-Ø-ehko-k-keh ompa n ō-Ø-mo-sēwih-keh ō-Ø-k(i)-sēwih-keh n to-tah-tsı̄n SAN~JUAN" text_eng="They came down there, settled down there, and put down [the image of] Saint John." text="Ompa n oehkokeh, ompa n omosewihkeh, okisewihkeh n totahtsih San Juan."><tok id="w-5191" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Ompa|Gloss=there|Morf=ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" >Ompa</tok> <tok id="w-5192" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5194">n</tok> <tok id="w-5193" misc="Gloss=PST-3S-arrive.VEN-PRF-PL.S|Morf=ō-Ø-ehko-k-keh|Orig=ōehkokeh,|SpaceAfter=No" >oehkokeh<dtok id="w-5193" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5194" form="o"/><dtok id="w-5194" lemma="ehko" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="csubj"  deps="1:csubj" misc="Orig=ehkokeh,|Gloss=3S-arrive.VEN-PRF-PL.S|NormalizedForm=ehkokeh|NormalizedLemma=ehko" head="w-5191" form="ehkokeh"/></tok> <tok id="w-5195" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5196">,</tok> <tok id="w-5196" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="Orig=ompa|Gloss=there|Morf=ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-5191">ompa</tok> <tok id="w-5197" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5199">n</tok> <tok id="w-5198" misc="Gloss=PST-3S-REFL-make.rest-PRF.PL.S|Morf=ō-Ø-mo-sēwih-keh|Orig=ōmosēwihkeh,|SpaceAfter=No" >omosewihkeh<dtok id="w-5198" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5199" form="o"/><dtok id="w-5199" lemma="sewia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="csubj"  deps="6:csubj" misc="Orig=mosēwihkeh,|Gloss=3S-REFL-make.rest-PRF.PL.S|NormalizedForm=mosewihkeh|NormalizedLemma=sewia" head="w-5196" form="mosewihkeh"/></tok> <tok id="w-5200" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5202">,</tok> <tok id="w-5201" misc="Orig=ōkisēwihkeh|Gloss=PST-3S-3SG.O-make.rest-PRF.PL.S|Morf=ō-Ø-k(i)-sēwih-keh" >okisewihkeh<dtok id="w-5201" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5202" form="o"/><dtok id="w-5202" lemma="sewia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="Orig=kisēwihkeh|Gloss=3S-3SG.O-make.rest-PRF.PL.S|NormalizedForm=kisewihkeh|NormalizedLemma=sewia" head="w-5196" form="kisewihkeh"/></tok> <tok id="w-5203" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5204">n</tok> <tok id="w-5204" lemma="tahtsih" upos="NOUN" feats="Degree=Dim|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="12:obj" misc="Orig=totahtsih|Gloss=1PL.P-father-HON|Morf=to-tah-tsı̄n|NormalizedForm=totahtsih|NormalizedLemma=tahtsih" head="w-5202">totahtsih</tok> <tok id="w-5205" lemma="san" upos="PROPN" deprel="appos"  deps="14:appos" misc="Orig=San|Gloss=Saint|Morf=SAN|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-5204">San</tok> <tok id="w-5206" lemma="juan" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="15:flat" misc="Gloss=John|Morf=JUAN|Orig=jwân|SpaceAfter=No|NormalizedForm=hwan|NormalizedLemma=hwan" head="w-5205">Juan</tok><tok id="w-5207" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5191">.</tok> </s>
<s id="s-448"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="thus SUB PST-3S-REFL-make.PRF ." labels="siete-fundadores 206:224" text_orig="Ohkôn n ōmochih." sent_id="sasaki:206:224" text_eng="Things were done in this way." text="Ohkon n omochih." text_morf="ohkôn n ō-Ø-mo-chı̄w"><tok id="w-5208" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Ohkôn|Gloss=thus|Morf=ohkôn|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" >Ohkon</tok> <tok id="w-5209" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5211">n</tok> <tok id="w-5210" misc="Gloss=PST-3S-REFL-make.PRF|Morf=ō-Ø-mo-chı̄w|Orig=ōmochih|SpaceAfter=No" >omochih<dtok id="w-5210" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5211" form="o"/><dtok id="w-5211" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="csubj"  deps="1:csubj" misc="Orig=mochih|Gloss=3S-REFL-make.PRF|NormalizedForm=mochih|NormalizedLemma=chiwa" head="w-5208" form="mochih"/></tok> <tok id="w-5212" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5208">.</tok> </s>
<s id="s-449"  text_gloss="necessarily fine SUB OPT-3S-go ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text="Wilika kwaltsih n mayuwi." text_eng="It should go fine." text_morf="wilı̄ka kwaltsı̄n n ma-Ø-yowi" sent_id="sasaki:207:225" text_orig="Wilı̄ka kwaltsih n mayuwi." labels="tortillería 207:225"><tok id="w-5213" lemma="wilika" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Wilı̄ka|Gloss=necessarily|Morf=wilı̄ka|NormalizedForm=wilika|NormalizedLemma=wilika" head="w-5214">Wilika</tok> <tok id="w-5214" lemma="kwaltsih" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kwaltsih|Gloss=fine|Morf=kwaltsı̄n|NormalizedForm=kwaltsih|NormalizedLemma=kwaltsih" >kwaltsih</tok> <tok id="w-5215" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5217">n</tok> <tok id="w-5216" misc="SpaceAfter=No" >mayuwi<dtok id="w-5216" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=mayuwi|Gloss=OPT-3S-go|Morf=ma-Ø-yowi|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-5217" form="ma"/><dtok id="w-5217" lemma="yuwi" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="2:csubj" misc="NormalizedForm=yuwi|NormalizedLemma=yuwi" head="w-5214" form="yuwi"/></tok> <tok id="w-5218" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5214">.</tok> </s>
<s id="s-450"  text_gloss="here in DEF park fine SUB PST-3S-REFL~PLAC-well-set.PRF ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_eng="In this park, things were renovated beautifully." text="Nikah ich n parque, kwaltsih n omoyehyektlaleh." text_morf="nikān ı̄(ti)ch n PARQUE kwaltsı̄n n ō-Ø-mo-yeh~yēk-tlālih" sent_id="sasaki:207:226" text_orig="Nikah īch n pārkeh, kwaltsih n ōmoyehyēktlāleh." labels="historia-de-ixquihuacan 207:226"><tok id="w-5219" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="Orig=Nikah|Gloss=here|Morf=nikān|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-5224">Nikah</tok> <tok id="w-5220" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="appos"  deps="1:appos" misc="Orig=īch|Gloss=in|Morf=ı̄(ti)ch|NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-5219">ich</tok> <tok id="w-5221" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5222">n</tok> <tok id="w-5222" lemma="parque" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="Gloss=park|Morf=PARQUE|Orig=pārkeh,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=parque|NormalizedLemma=parque" head="w-5220">parque</tok><tok id="w-5223" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5219">,</tok> <tok id="w-5224" lemma="kwaltsih" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kwaltsih|Gloss=fine|Morf=kwaltsı̄n|NormalizedForm=kwaltsih|NormalizedLemma=kwaltsih" >kwaltsih</tok> <tok id="w-5225" lemma="in" upos="X" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5227">n</tok> <tok id="w-5226" misc="Gloss=PST-3S-REFL~PLAC-well-set.PRF|Morf=ō-Ø-mo-yeh~yēk-tlālih|Orig=ōmoyehyēktlāleh|SpaceAfter=No" >omoyehyektlaleh<dtok id="w-5226" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5227" form="o"/><dtok id="w-5227" lemma="yehyektlalia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="csubj"  deps="6:csubj" misc="Orig=moyehyēktlāleh|Gloss=3S-REFL~PLAC-well-set.PRF|NormalizedForm=moyehyektlaleh|NormalizedLemma=yehyektlalia" head="w-5224" form="moyehyektlaleh"/></tok> <tok id="w-5228" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5224">.</tok> </s>
<s id="s-451"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="now.only 3SG~n 3SG.P-furniture DEF there=3S-be in DEF town.hall ." text_orig="Sā yēn ı̄mwēbleh n ompakah ı̄tich n presidēnsyah." sent_id="sasaki:208:229" labels="cristeros 208:229" text_morf="sā yeh~n ı̄-MUEBLE n ompa=Ø-kah ı̄(ti)ch n PRESIDENCIA" text_eng="Only its furniture was left there in the town hall." text="Sa yen imwebleh n ompakah itich n presidensyah."><tok id="w-5229" lemma="sa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Sā|Gloss=now.only|Morf=sā|NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=sa" head="w-5232">Sa</tok> <tok id="w-5230" >yen<dtok id="w-5230" lemma="yehwatl" upos="PRON" deprel="cop"  deps="4:cop" misc="Orig=yēn|Gloss=3SG~n|Morf=yeh~n|NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-5232" form="ye"/><dtok id="w-5231" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-5232" form="n"/></tok> <tok id="w-5232" lemma="mwebleh" upos="NOUN" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ı̄mwēbleh|Gloss=3SG.P-furniture|Morf=ı̄-MUEBLE|NormalizedForm=imwebleh|NormalizedLemma=mwebleh" >imwebleh</tok> <tok id="w-5233" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5235">n</tok> <tok id="w-5234" >ompakah<dtok id="w-5234" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=ompakah|Gloss=there=3S-be|Morf=ompa=Ø-kah|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-5235" form="ompa"/><dtok id="w-5235" lemma="katki" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="4:csubj" misc="NormalizedForm=kah|NormalizedLemma=katki" head="w-5232" form="kah"/></tok> <tok id="w-5236" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="Orig=ı̄tich|Gloss=in|Morf=ı̄(ti)ch|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-5235">itich</tok> <tok id="w-5237" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5238">n</tok> <tok id="w-5238" lemma="presidensyah" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="Gloss=town.hall|Morf=PRESIDENCIA|Orig=presidēnsyah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=presidensyah|NormalizedLemma=presidensyah" head="w-5236">presidensyah</tok><tok id="w-5239" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5232">.</tok> </s>
<s id="s-452"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="and DEF 3PL.P-owner DEF domestic.animal-PL.S not 3S-3SG.O-know who SUB IDN-steal who SUB thief ." labels="cuatreros 209:232" text_orig="Wan n ı̄ntēkoh n tlahpiyalmeh āmo kimati ākinoh n tlachtiki, ākinoh n ichtik." sent_id="sasaki:209:232" text="Wan n intekoh n tlahpiyalmeh amo kimati akinoh n tlachtiki, akinoh n ichtik." text_eng="And the owner of the livestock does not know who is stealing, who is the thief." text_morf="wan n ı̄m-tēkoh n tlahpiyal-meh āmo Ø-k(i)-mati ākinōn n tla-(i)chtiki ākinōn n ichtik"><tok id="w-5240" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="Orig=Wan|Gloss=and|Morf=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5246">Wan</tok> <tok id="w-5241" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5242">n</tok> <tok id="w-5242" lemma="tekoh" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=ı̄ntēkoh|Gloss=3PL.P-owner|Morf=ı̄m-tēkoh|NormalizedForm=intekoh|NormalizedLemma=tekoh" head="w-5246">intekoh</tok> <tok id="w-5243" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5244">n</tok> <tok id="w-5244" lemma="tlahpiyal" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="Orig=tlahpiyalmeh|Gloss=domestic.animal-PL.S|Morf=tlahpiyal-meh|NormalizedForm=tlahpiyalmeh|NormalizedLemma=tlahpiyal" head="w-5242">tlahpiyalmeh</tok> <tok id="w-5245" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=āmo|Gloss=not|Morf=āmo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5246">amo</tok> <tok id="w-5246" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kimati|Gloss=3S-3SG.O-know|Morf=Ø-k(i)-mati|NormalizedForm=kimati|NormalizedLemma=mati" >kimati</tok> <tok id="w-5247" lemma="akinoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="Orig=ākinoh|Gloss=who|Morf=ākinōn|NormalizedForm=akinoh|NormalizedLemma=akinoh" head="w-5249">akinoh</tok> <tok id="w-5248" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5249">n</tok> <tok id="w-5249" lemma="tlachtiki" upos="NOUN" deprel="ccomp"  deps="7:ccomp" misc="Gloss=IDN-steal|Morf=tla-(i)chtiki|Orig=tlachtiki,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlachtiki|NormalizedLemma=tlachtiki" head="w-5246">tlachtiki</tok><tok id="w-5250" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5253">,</tok> <tok id="w-5251" lemma="akinoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="Orig=ākinoh|Gloss=who|Morf=ākinōn|NormalizedForm=akinoh|NormalizedLemma=akinoh" head="w-5253">akinoh</tok> <tok id="w-5252" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="Orig=n|Gloss=SUB|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5253">n</tok> <tok id="w-5253" lemma="ichtik" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="parataxis"  deps="10:parataxis" misc="Gloss=thief|Morf=ichtik|Orig=ichtik|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ichtik|NormalizedLemma=ichtik" head="w-5249">ichtik</tok><tok id="w-5254" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5246">.</tok> </s>
<s id="s-453"  text_gloss="because 1SG when PST-1SG.S-REFL-make.grow.PRF 1PL.S PST-1PL.S-REFL-make.grow-PRF.PL.S a.lot difficult DEF 1PL.P-life ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_eng="When I grew up—we grew up—, our life was very hard." text="Porque neh cuando onimoskalteh, tehwah otimoskaltihkeh, simi uweh n tovida." text_morf="PORQUE neh CUANDO ō-ni-mo-(i)skaltih tehwān ō-ti-mo-(i)skaltih-keh simi owih n to-VIDA" sent_id="sasaki:210:234" text_orig="Porkéh neh kwāndoh ōnimoskalteh, tehwah ōtimoskaltihkeh, simi uweh n tobı̄dah." labels="memorias-de-don-miguel 210:234"><tok id="w-5255" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="Orig=Porkéh|Gloss=because|Morf=PORQUE|NormalizedForm=Porque|NormalizedLemma=porque" head="w-5259">Porque</tok> <tok id="w-5256" lemma="nehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=neh|Gloss=1SG|Morf=neh|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-5259">neh</tok> <tok id="w-5257" lemma="cuando" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="Orig=kwāndoh|Gloss=when|Morf=CUANDO|NormalizedForm=cuando|NormalizedLemma=cuando" head="w-5259">cuando</tok> <tok id="w-5258" misc="Gloss=PST-1SG.S-REFL-make.grow.PRF|Morf=ō-ni-mo-(i)skaltih|Orig=ōnimoskalteh,|SpaceAfter=No" >onimoskalteh<dtok id="w-5258" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5259" form="o"/><dtok id="w-5259" lemma="moskaltia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="12:advcl" misc="Orig=nimoskalteh,|Gloss=1SG.S-REFL-make.grow.PRF|NormalizedForm=nimoskalteh|NormalizedLemma=moskaltia" head="w-5266" form="nimoskalteh"/></tok> <tok id="w-5260" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5263">,</tok> <tok id="w-5261" lemma="tehwah" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="Orig=tehwah|Gloss=1PL.S|Morf=tehwān|NormalizedForm=tehwah|NormalizedLemma=tehwah" head="w-5263">tehwah</tok> <tok id="w-5262" misc="Gloss=PST-1PL.S-REFL-make.grow-PRF.PL.S|Morf=ō-ti-mo-(i)skaltih-keh|Orig=ōtimoskaltihkeh,|SpaceAfter=No" >otimoskaltihkeh<dtok id="w-5262" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="Orig=ō|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5263" form="o"/><dtok id="w-5263" lemma="moskaltia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="reparandum"  deps="5:reparandum" misc="Orig=timoskaltihkeh,|Gloss=1PL.S-REFL-make.grow-PRF.PL.S|NormalizedForm=timoskaltihkeh|NormalizedLemma=moskaltia" head="w-5259" form="timoskaltihkeh"/></tok> <tok id="w-5264" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5263">,</tok> <tok id="w-5265" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="Orig=simi|Gloss=a.lot|Morf=simi|NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-5266">simi</tok> <tok id="w-5266" lemma="uweh" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=uweh|Gloss=difficult|Morf=owih|NormalizedForm=uweh|NormalizedLemma=uweh" >uweh</tok> <tok id="w-5267" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5268">n</tok> <tok id="w-5268" lemma="vida" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="Gloss=1PL.P-life|Morf=to-VIDA|Orig=tobı̄dah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tovida|NormalizedLemma=vida" head="w-5266">tovida</tok><tok id="w-5269" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5266">.</tok> </s>
<s id="s-454"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="a.lot 3S-run-DUR DEF Everardo ." text_orig="Simi tsikwı̄ntok n Eberārdoh." sent_id="sasaki:211:235c" labels="- 211:235c" text_morf="simi Ø-tsikwı̄n-tok n EVERARDO" text="Simi tsikwintok n Everardo." text_eng="Everardo is running hard."><tok id="w-5270" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Simi|Gloss=a.lot|Morf=simi|NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-5271">Simi</tok> <tok id="w-5271" lemma="tsikwini" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tsikwı̄ntok|Gloss=3S-run-DUR|Morf=Ø-tsikwı̄n-tok|NormalizedForm=tsikwintok|NormalizedLemma=tsikwini" >tsikwintok</tok> <tok id="w-5272" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5273">n</tok> <tok id="w-5273" lemma="everardo" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Gloss=Everardo|Morf=EVERARDO|Orig=Eberārdoh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=everardo|NormalizedLemma=everardo" head="w-5271">Everardo</tok><tok id="w-5274" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5271">.</tok> </s>
<s id="s-455"  text_morf="simi Ø-tikit-tok n ELÍAS" text_eng="Elías is working hard." text="Simi tikitok n Elías." labels="- 211:236c" text_orig="Simi tikitok n Elīas." sent_id="sasaki:211:236c" text_gloss="a.lot 3S-work-DUR DEF Elías ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-5275" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Simi|Gloss=a.lot|Morf=simi|NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-5276">Simi</tok> <tok id="w-5276" lemma="tikiti" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tikitok|Gloss=3S-work-DUR|Morf=Ø-tikit-tok|NormalizedForm=tikitok|NormalizedLemma=tikiti" >tikitok</tok> <tok id="w-5277" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5278">n</tok> <tok id="w-5278" lemma="elias" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Gloss=Elías|Morf=ELÍAS|Orig=Elīas|SpaceAfter=No|NormalizedForm=elías|NormalizedLemma=elias" head="w-5276">Elías</tok><tok id="w-5279" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5276">.</tok> </s>
<s id="s-456"  text_eng="People have fun there." text="Ompa pakeh n tokniwah." text_morf="ompa Ø-pāki-h n to-knı̄wah" labels="feria-de-ixquihuacan 214:241" text_orig="Ompa PĀKEH n toknı̄wah." sent_id="sasaki:214:241" text_gloss="there 3S-enjoy-PL.S DEF 1PL.P-brother-POS.PL ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-5280" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Ompa|Gloss=there|Morf=ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-5281">Ompa</tok> <tok id="w-5281" lemma="paki" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=PĀKEH|Gloss=3S-enjoy-PL.S|Morf=Ø-pāki-h|NormalizedForm=pakeh|NormalizedLemma=paki" >pakeh</tok> <tok id="w-5282" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5283">n</tok> <tok id="w-5283" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Gloss=1PL.P-brother-POS.PL|Morf=to-knı̄wah|Orig=toknı̄wah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-5281">tokniwah</tok><tok id="w-5284" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5281">.</tok> </s>
<s id="s-457"  labels="historia-de-ixquihuacan 216:244" sent_id="sasaki:216:244" text_orig="Ōkatka SIMI ATRASĀDOH n pwēbloh." text_morf="ō-Ø-katka simi ATRASADO n PUEBLO" text_eng="The town was very undeveloped." text="Okatka simi atrasado n pueblo." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="PRF-3S-be.PRF a.lot delayed the town ." note="duplicate of 204:219 but with different stress"><tok id="w-5285" lemma="katki" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="3:cop" misc="Orig=Ōkatka|Gloss=PRF-3S-be.PRF|Morf=ō-Ø-katka|NormalizedForm=okatka|NormalizedLemma=katki" head="w-5287">Okatka</tok> <tok id="w-5286" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=SIMI|Gloss=a.lot|Morf=simi|NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-5287">simi</tok> <tok id="w-5287" lemma="atrasado" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ATRASĀDOH|Gloss=delayed|Morf=ATRASADO|NormalizedForm=atrasado|NormalizedLemma=atrasado" >atrasado</tok> <tok id="w-5288" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=the|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5289">n</tok> <tok id="w-5289" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Gloss=town|Morf=PUEBLO|Orig=pwēbloh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-5287">pueblo</tok><tok id="w-5290" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5287">.</tok> </s>
<s id="s-458"  sent_id="sasaki:219:248a" text_orig="N Lupı̄tah kiniki n ātl." labels="- 219:248a" text="N Lupita kiniki n atl." text_eng="Lupita wants the water." text_morf="n LUPITA Ø-k(i)-niki n ā-tl" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="DEF Lupita 3S-3SG.O-want DEF water-ABS.SG ."><tok id="w-5291" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5292">N</tok> <tok id="w-5292" lemma="Lupita" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Lupı̄tah|Gloss=Lupita|Morf=LUPITA|NormalizedForm=lupita|NormalizedLemma=lupita" head="w-5293">Lupita</tok> <tok id="w-5293" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kiniki|Gloss=3S-3SG.O-want|Morf=Ø-k(i)-niki|NormalizedForm=kiniki|NormalizedLemma=niki" >kiniki</tok> <tok id="w-5294" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5295">n</tok> <tok id="w-5295" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=water-ABS.SG|Morf=ā-tl|Orig=ātl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-5293">atl</tok><tok id="w-5296" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5293">.</tok> </s>
<s id="s-459"  text_gloss="DEF Lupita 3S-3SG.O-want water-ABS.SG ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_eng="Lupita wants water." text="N Lupita kiniki atl." text_morf="n LUPITA Ø-k(i)-niki ā-tl" text_orig="N Lupı̄tah kiniki ātl." sent_id="sasaki:219:248b" labels="- 219:248b"><tok id="w-5297" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5298">N</tok> <tok id="w-5298" lemma="Lupita" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Lupı̄tah|Gloss=Lupita|Morf=LUPITA|NormalizedForm=lupita|NormalizedLemma=lupita" head="w-5299">Lupita</tok> <tok id="w-5299" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kiniki|Gloss=3S-3SG.O-want|Morf=Ø-k(i)-niki|NormalizedForm=kiniki|NormalizedLemma=niki" >kiniki</tok> <tok id="w-5300" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=water-ABS.SG|Morf=ā-tl|Orig=ātl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-5299">atl</tok><tok id="w-5301" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5299">.</tok> </s>
<s id="s-460"  text="Kiniki n atl n Lupita." text_eng="Lupita wants the water." text_morf="-" sent_id="sasaki:219:248c" text_orig="Kiniki n ātl n Lupı̄tah." labels="- 219:248c" text_gloss="- ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-5302" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Kiniki|NormalizedForm=kiniki|NormalizedLemma=niki" >Kiniki</tok> <tok id="w-5303" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5304">n</tok> <tok id="w-5304" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="Orig=ātl|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-5302">atl</tok> <tok id="w-5305" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5306">n</tok> <tok id="w-5306" lemma="Lupita" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="Orig=Lupı̄tah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=lupita|NormalizedLemma=lupita" head="w-5302">Lupita</tok><tok id="w-5307" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5302">.</tok> </s>
<s id="s-461"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="- ." sent_id="sasaki:219:248d" text_orig="Kiniki ātl n Lupı̄tah." labels="- 219:248d" text="Kiniki atl n Lupita." text_eng="Lupita wants water." text_morf="-"><tok id="w-5308" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Kiniki|NormalizedForm=kiniki|NormalizedLemma=niki" >Kiniki</tok> <tok id="w-5309" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="Orig=ātl|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-5308">atl</tok> <tok id="w-5310" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5311">n</tok> <tok id="w-5311" lemma="Lupita" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="Orig=Lupı̄tah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=lupita|NormalizedLemma=lupita" head="w-5308">Lupita</tok><tok id="w-5312" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5308">.</tok> </s>
<s id="s-462"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="- ." labels="- 219:248e" text_orig="Kiniki n Lupı̄tah n ātl." sent_id="sasaki:219:248e" text="Kiniki n Lupita n atl." text_eng="Lupita wants the water." text_morf="-"><tok id="w-5313" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Kiniki|NormalizedForm=kiniki|NormalizedLemma=niki" >Kiniki</tok> <tok id="w-5314" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5315">n</tok> <tok id="w-5315" lemma="Lupita" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="Orig=Lupı̄tah|NormalizedForm=lupita|NormalizedLemma=lupita" head="w-5313">Lupita</tok> <tok id="w-5316" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5317">n</tok> <tok id="w-5317" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="Orig=ātl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-5313">atl</tok><tok id="w-5318" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5313">.</tok> </s>
<s id="s-463"  text_gloss="DEF Lupita 3S-3SG.O-want always water ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_morf="n LUPITA Ø-k(i)-niki nochipa ā-tl" text_eng="Lupita always wants water." text="N Lupita kiniki nochipa atl." labels="- 219:249" text_orig="N Lupı̄tah kiniki nochipa ātl." sent_id="sasaki:219:249"><tok id="w-5319" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5320">N</tok> <tok id="w-5320" lemma="Lupita" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Lupı̄tah|Gloss=Lupita|Morf=LUPITA|NormalizedForm=lupita|NormalizedLemma=lupita" head="w-5321">Lupita</tok> <tok id="w-5321" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kiniki|Gloss=3S-3SG.O-want|Morf=Ø-k(i)-niki|NormalizedForm=kiniki|NormalizedLemma=niki" >kiniki</tok> <tok id="w-5322" lemma="nochipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=nochipa|Gloss=always|Morf=nochipa|NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochipa" head="w-5321">nochipa</tok> <tok id="w-5323" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=water|Morf=ā-tl|Orig=ātl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-5321">atl</tok><tok id="w-5324" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5321">.</tok> </s>
<s id="s-464"  text="Nochi ihtlakawi n tixtli." text_eng="The whole dough goes bad." text_morf="nochi Ø-ihtlakawi n tix-tli" text_orig="Nochi ihtlakawi n tixtli." sent_id="sasaki:222:251" labels="tortilleria 222:251 226:261" text_gloss="all 3S-be.damaged DEF dough-ABS.SG ." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-5325" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=Nochi|Gloss=all|Morf=nochi|NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-5326">Nochi</tok> <tok id="w-5326" lemma="ihtlakawi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ihtlakawi|Gloss=3S-be.damaged|Morf=Ø-ihtlakawi|NormalizedForm=ihtlakawi|NormalizedLemma=ihtlakawi" >ihtlakawi</tok> <tok id="w-5327" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5328">n</tok> <tok id="w-5328" lemma="tixtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="dislocated"  deps="2:dislocated" misc="Gloss=dough-ABS.SG|Morf=tix-tli|Orig=tixtli|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tixtli|NormalizedLemma=tixtli" head="w-5326">tixtli</tok><tok id="w-5329" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5326">.</tok> </s>
<s id="s-465"  text_gloss="3SG.P-with 2SG.S-go-FUT DEF Luis ?" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w non-projective" text_morf="ı̄-wān ti-yā-s n LUIS" text_eng="Are you going to go with Luis?" text="Iwah tiyas n Luis?" labels="- 222:252 224:257a 227:264a" text_orig="Īwah tiyās n Lwı̄s?" sent_id="sasaki:222:252"><tok id="w-5330" lemma="wah" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="Orig=Īwah|Gloss=3SG.P-with|Morf=ı̄-wān|NormalizedForm=iwah|NormalizedLemma=wah" head="w-5331">Iwah</tok> <tok id="w-5331" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tiyās|Gloss=2SG.S-go-FUT|Morf=ti-yā-s|NormalizedForm=tiyas|NormalizedLemma=yuwi" >tiyas</tok> <tok id="w-5332" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5333">n</tok> <tok id="w-5333" lemma="Luis" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="Gloss=Luis|Morf=LUIS|Orig=Lwı̄s|SpaceAfter=No|NormalizedForm=lwis|NormalizedLemma=lwis" head="w-5330">Luis</tok><tok id="w-5334" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=?|Gloss=?|Morf=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5331">?</tok> </s>
<s id="s-466"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text_gloss="DEF 3SG.P-mother 1SG.S-3SG.O-front-know DEF Pedro ." text_orig="N ı̄nānah nikı̄xmati n Pēdroh." sent_id="sasaki:223:253" labels="- 223:253 225:258a" text="N inanah nikixmati n Pedro." text_eng="I know Pedro’s mother." text_morf="n ı̄-nānah ni-k(i)-ı̄x-mati n PEDRO"><tok id="w-5335" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=N|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5336">N</tok> <tok id="w-5336" lemma="nanah" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Orig=ı̄nānah|Gloss=3SG.P-mother|Morf=ı̄-nānah|NormalizedForm=inanah|NormalizedLemma=nanah" head="w-5337">inanah</tok> <tok id="w-5337" lemma="ixmati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nikı̄xmati|Gloss=1SG.S-3SG.O-front-know|Morf=ni-k(i)-ı̄x-mati|NormalizedForm=nikixmati|NormalizedLemma=ixmati" >nikixmati</tok> <tok id="w-5338" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5339">n</tok> <tok id="w-5339" lemma="Pedro" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="Gloss=Pedro|Morf=PEDRO|Orig=Pēdroh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pedro|NormalizedLemma=pedro" head="w-5336">Pedro</tok><tok id="w-5340" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5337">.</tok> </s>
<s id="s-467"  text="Tiyas iwah n Luis?" text_eng="Are you going to go with Luis?" text_morf="ti-yā-s ı̄-wān n LUIS" labels="- 224:257b 227:263a" sent_id="sasaki:224:257b" text_orig="Tiyās ı̄wah n Lwı̄s?" text_gloss="2SG.S-go-FUT 3SG.P-with DEF Luis ?" orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-5341" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Tiyās|Gloss=2SG.S-go-FUT|Morf=ti-yā-s|NormalizedForm=tiyas|NormalizedLemma=yuwi" >Tiyas</tok> <tok id="w-5342" lemma="wah" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="Orig=ı̄wah|Gloss=3SG.P-with|Morf=ı̄-wān|NormalizedForm=iwah|NormalizedLemma=wah" head="w-5341">iwah</tok> <tok id="w-5343" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5344">n</tok> <tok id="w-5344" lemma="luis" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="Gloss=Luis|Morf=LUIS|Orig=Lwı̄s|SpaceAfter=No|NormalizedForm=lwis|NormalizedLemma=lwis" head="w-5342">Luis</tok><tok id="w-5345" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=?|Gloss=?|Morf=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5341">?</tok> </s>
<s id="s-468"  text="Nikixmati n inanah n Pedro." text_eng="I know Pedro’s mother." text_morf="ni-k(i)-ı̄x-mati n ı̄-nānah n PEDRO" labels="- 225:258b" sent_id="sasaki:225:258b" text_orig="Nikı̄xmati n ı̄nānah n Pēdroh." text_gloss="1SG.S-3SG.O-front-know DEF 3SG.P-mother DEF Pedro ." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-5346" lemma="ixmati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Nikı̄xmati|Gloss=1SG.S-3SG.O-front-know|Morf=ni-k(i)-ı̄x-mati|NormalizedForm=nikixmati|NormalizedLemma=ixmati" >Nikixmati</tok> <tok id="w-5347" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5348">n</tok> <tok id="w-5348" lemma="nanah" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="Orig=ı̄nānah|Gloss=3SG.P-mother|Morf=ı̄-nānah|NormalizedForm=inanah|NormalizedLemma=nanah" head="w-5346">inanah</tok> <tok id="w-5349" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=n|Gloss=DEF|Morf=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5350">n</tok> <tok id="w-5350" lemma="Pedro" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="Gloss=Pedro|Morf=PEDRO|Orig=Pēdroh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pedro|NormalizedLemma=pedro" head="w-5348">Pedro</tok><tok id="w-5351" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5346">.</tok> </s>
<s id="s-469"  text="Tiyas iwah n Luis o akih n ok se?" text_eng="Are you going to go with Luis or with someone else?" text_morf="-" text_orig="Tiyās ı̄wah n Lwı̄s o ākih n ok sē?" sent_id="sasaki:227:263b" labels="- 227:263b" text_gloss="- ?" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-5352" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Tiyās|NormalizedForm=tiyas|NormalizedLemma=yuwi" >Tiyas</tok> <tok id="w-5353" lemma="wah" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="Orig=ı̄wah|NormalizedForm=iwah|NormalizedLemma=wah" head="w-5352">iwah</tok> <tok id="w-5354" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5355">n</tok> <tok id="w-5355" lemma="luis" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="Orig=Lwı̄s|NormalizedForm=lwis|NormalizedLemma=lwis" head="w-5353">Luis</tok> <tok id="w-5356" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="Orig=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5359">o</tok> <tok id="w-5357" lemma="akih" upos="PRON" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="Orig=ākih|NormalizedForm=akih|NormalizedLemma=akih" head="w-5355">akih</tok> <tok id="w-5358" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5359">n</tok> <tok id="w-5359" lemma="ok" upos="ADV" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="Orig=ok|NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-5357">ok</tok> <tok id="w-5360" lemma="se" upos="DET" deprel="fixed"  deps="8:fixed" misc="Orig=sē|SpaceAfter=No|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5359">se</tok><tok id="w-5361" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5352">?</tok> </s>
<s id="s-470"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="- ?" labels="- 227:263c" sent_id="sasaki:227:263c" text_orig="Tiyās ı̄wah n Lwı̄s o tiyās moı̄xkuya?" text_eng="Are you going to go with Luis or are you going by yourself?" text="Tiyas iwah n Luis o tiyas moixkuya?" text_morf="-"><tok id="w-5362" lemma="yo" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Tiyās|NormalizedForm=tiyas|NormalizedLemma=yo" >Tiyas</tok> <tok id="w-5363" lemma="wah" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="Orig=ı̄wah|NormalizedForm=iwah|NormalizedLemma=wah" head="w-5362">iwah</tok> <tok id="w-5364" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5365">n</tok> <tok id="w-5365" lemma="Luis" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="Orig=Lwı̄s|NormalizedForm=lwis|NormalizedLemma=lwis" head="w-5363">Luis</tok> <tok id="w-5366" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="Orig=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5367">o</tok> <tok id="w-5367" lemma="yo" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="Orig=tiyās|NormalizedForm=tiyas|NormalizedLemma=yo" head="w-5362">tiyas</tok> <tok id="w-5368" lemma="ixkuya" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="Orig=moı̄xkuya|SpaceAfter=No|NormalizedForm=moixkuya|NormalizedLemma=ixkuya" head="w-5367">moixkuya</tok><tok id="w-5369" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5362">?</tok> </s>
<s id="s-471"  text_orig="Īwah tiyās n Lwı̄s o ākin ok sē?" sent_id="sasaki:227:264b" labels="- 227:264b" text_morf="-" text_eng="Are you going with Luis or with someone else?" text="Iwah tiyas n Luis o akin ok se?" orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_gloss="- ?"><tok id="w-5370" lemma="iwah" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="Orig=Īwah|NormalizedForm=iwah|NormalizedLemma=iwah" head="w-5371">Iwah</tok> <tok id="w-5371" lemma="yo" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tiyās|NormalizedForm=tiyas|NormalizedLemma=yo" >tiyas</tok> <tok id="w-5372" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=n|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5373">n</tok> <tok id="w-5373" lemma="luis" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="Orig=Lwı̄s|NormalizedForm=lwis|NormalizedLemma=lwis" head="w-5370">Luis</tok> <tok id="w-5374" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="Orig=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5375">o</tok> <tok id="w-5375" lemma="akin" upos="PRON" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="Orig=ākin|NormalizedForm=akin|NormalizedLemma=akin" head="w-5373">akin</tok> <tok id="w-5376" lemma="ok" upos="ADV" deprel="appos"  deps="6:appos" misc="Orig=ok|NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-5375">ok</tok> <tok id="w-5377" lemma="se" upos="DET" deprel="fixed"  deps="7:fixed" misc="Orig=sē|SpaceAfter=No|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5376">se</tok><tok id="w-5378" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5371">?</tok> </s>
<s id="s-472"  text_eng="After talking to each other, they go." text="Yomononotskeh ya yuweh." text_orig="Yōmonōnōtskeh ya yuweh." sent_id="25b" labels="="><tok id="w-5379" misc="Gloss=already=PST-3S-REFL-ITER~call-PRF.PL.S" >Yomononotskeh<dtok id="w-5379" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Gloss=already|NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-5381" form="Ya"/><dtok id="w-5380" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Gloss=PST-3S-REFL-ITER~call-PRF.PL.S|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5381" form="o"/><dtok id="w-5381" lemma="mononotsa" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="NormalizedForm=mononotskeh|NormalizedLemma=mononotsa" head="w-5383" form="mononotskeh"/></tok> <tok id="w-5382" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Gloss=already|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-5383">ya</tok> <tok id="w-5383" lemma="yuwi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=3S-go-PL.S|SpaceAfter=No|NormalizedForm=yuweh|NormalizedLemma=yuwi" >yuweh</tok><tok id="w-5384" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5383">.</tok> </s>
<s id="s-473"  text="Wan n tetiachkah okinichikoh n tlakameh, siwameh." text_eng="And the mayor gathered the men and women." text_orig="Wan n tētiāchkah ōkinichikoh n tlākameh, siwāmeh." sent_id="61" labels="="><tok id="w-5385" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="Gloss=and|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5388">Wan</tok> <tok id="w-5386" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Gloss=DEF|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5387">n</tok> <tok id="w-5387" lemma="tetiachkah" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Gloss=IDH-leader|NormalizedForm=tetiachkah|NormalizedLemma=tetiachkah" head="w-5388">tetiachkah</tok> <tok id="w-5388" lemma="nichikoa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=okinichikoh|NormalizedLemma=nichikoa" >okinichikoh</tok> <tok id="w-5389" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Gloss=DEF|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5390">n</tok> <tok id="w-5390" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Gloss=man-ABS.PL|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakameh|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-5388">tlakameh</tok><tok id="w-5391" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Gloss=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5392">,</tok> <tok id="w-5392" lemma="siwatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="Gloss=woman-ABS.PL|SpaceAfter=No|NormalizedForm=siwameh|NormalizedLemma=siwatl" head="w-5390">siwameh</tok><tok id="w-5393" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5388">.</tok> </s>
<s id="s-474"  text="Ya kwali okitimowihkeh para tlatsintlah, kampa katki n axah." text_eng="They put it down there, where it is now." text_orig="Ya kwali ōkitimowihkeh para tlatsı̄ntlah, kāmpa katki n āxah." sent_id="62" labels="="><tok id="w-5394" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Gloss=already|NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-5397">Ya</tok> <tok id="w-5395" lemma="kwali" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Gloss=good|NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-5397">kwali</tok> <tok id="w-5396" >okitimowihkeh<dtok id="w-5396" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Gloss=PST-3S-3SG.O-put.down-PRF.PL.S|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5397" form="o"/><dtok id="w-5397" lemma="timowia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kitimowihkeh|NormalizedLemma=timowia"  form="kitimowihkeh"/></tok> <tok id="w-5398" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="6:case" misc="Gloss=for|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-5399">para</tok> <tok id="w-5399" lemma="tlatsintlah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Gloss=under|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlatsintlah|NormalizedLemma=tlatsintlah" head="w-5397">tlatsintlah</tok><tok id="w-5400" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Gloss=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5402">,</tok> <tok id="w-5401" lemma="kampa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="Gloss=REL.LOC|NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-5402">kampa</tok> <tok id="w-5402" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="acl"  deps="6:acl" misc="Gloss=3S-be|NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-5399">katki</tok> <tok id="w-5403" lemma="in" upos="DET" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="Gloss=DEF|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5402">n</tok> <tok id="w-5404" lemma="axah" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="10:fixed" misc="Gloss=now|SpaceAfter=No|NormalizedForm=axah|NormalizedLemma=axah" head="w-5403">axah</tok><tok id="w-5405" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5397">.</tok> </s>
<s id="s-475"  labels="=" sent_id="65a" text_orig="San cholohtokeh por nōn kokolis tlēn ōmochih n ompa Sān Jwān Totūtlah." text="San cholohtokeh por non kokolis tlen omochih n ompa San Jwan Totutlah." text_eng="They were only fleeing from that illness which occurred in San Juan Totutla."><tok id="w-5406" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Gloss=only|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-5407">San</tok> <tok id="w-5407" lemma="choloa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=3S-flee-DUR-PRF.PL.S|NormalizedForm=cholohtokeh|NormalizedLemma=choloa" >cholohtokeh</tok> <tok id="w-5408" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="Gloss=by|NormalizedForm=por|NormalizedLemma=por" head="w-5410">por</tok> <tok id="w-5409" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Gloss=this|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-5410">non</tok> <tok id="w-5410" lemma="kokolis" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="Gloss=illness|NormalizedForm=kokolis|NormalizedLemma=kokolis" head="w-5407">kokolis</tok> <tok id="w-5411" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="Gloss=REL.SUB|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-5413">tlen</tok> <tok id="w-5412" >omochih<dtok id="w-5412" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="Gloss=PST-3S-REFL-make.PRF|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=_" head="w-5413" form="o"/><dtok id="w-5413" lemma="mochiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="acl"  deps="5:acl" misc="NormalizedForm=mochih|NormalizedLemma=mochiwa" head="w-5410" form="mochih"/></tok> <tok id="w-5414" lemma="n" upos="DET" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="Gloss=DEF|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-5416">n</tok> <tok id="w-5415" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="9:fixed" misc="Gloss=there|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-5414">ompa</tok> <tok id="w-5416" lemma="san" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="Gloss=San|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-5413">San</tok> <tok id="w-5417" lemma="jwan" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="11:flat" misc="Gloss=Juan|NormalizedForm=Jwan|NormalizedLemma=jwan" head="w-5416">Jwan</tok> <tok id="w-5418" lemma="totutlah" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="11:flat" misc="Gloss=Totutla|SpaceAfter=No|NormalizedForm=totutlah|NormalizedLemma=totutlah" head="w-5416">Totutlah</tok><tok id="w-5419" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=_" head="w-5407">.</tok> </s>
<s id="s-476"  text_gloss="- ?" text_morf="-" text="¿Akij owalah?" text_spa="¿Quién llegó?" labels="- 14:1" sent_id="tenango:14:1" text_orig="¿Akij owalah?"><tok id="w-5420" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5422">¿</tok><tok id="w-5421" lemma="akij" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Akij|NormalizedForm=akih|NormalizedLemma=akih" head="w-5422">Akij</tok> <tok id="w-5422" lemma="wala" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=owalah|SpaceAfter=No|NormalizedForm=owalah|NormalizedLemma=wala" >owalah</tok><tok id="w-5423" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5422">?</tok> </s>
<s id="s-477"  labels="- 14:2" text_spa="¿Quienes llegaron?" sent_id="tenango:14:2" text_orig="¿Akijkej owalahkeh?" text_morf="-" text="¿Akijkej owalahkeh?" text_gloss="- ?"><tok id="w-5424" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5426">¿</tok><tok id="w-5425" lemma="akij" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Akijkej|NormalizedForm=akihkeh|NormalizedLemma=akih" head="w-5426">Akijkej</tok> <tok id="w-5426" lemma="wala" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=owalahkeh|SpaceAfter=No|NormalizedForm=owalahkeh|NormalizedLemma=wala" >owalahkeh</tok><tok id="w-5427" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5426">?</tok> </s>
<s id="s-478"  text="¿Akij kiixmati?" text_morf="-" text_spa="¿Quién lo conoce?" labels="- 14:3" sent_id="tenango:14:3" text_orig="¿Akij kiixmati?" text_gloss="- ?"><tok id="w-5428" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5430">¿</tok><tok id="w-5429" lemma="akij" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Akij|NormalizedForm=akih|NormalizedLemma=akih" head="w-5430">Akij</tok> <tok id="w-5430" lemma="ixmati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kiixmati|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kiixmati|NormalizedLemma=ixmati" >kiixmati</tok><tok id="w-5431" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5430">?</tok> </s>
<s id="s-479"  text_gloss="- ?" text_morf="-" text="¿Akijkej tikitokej panadería?" text_orig="¿Akijkej tikitokej panadería?" sent_id="tenango:14:4" text_spa="¿Quienes están trabajando en la panadería?" labels="- 14:4"><tok id="w-5432" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5434">¿</tok><tok id="w-5433" lemma="akij" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Akijkej|NormalizedForm=akihkeh|NormalizedLemma=akih" head="w-5434">Akijkej</tok> <tok id="w-5434" lemma="tikiti" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tikitokej|NormalizedForm=tikitokeh|NormalizedLemma=tikiti" >tikitokej</tok> <tok id="w-5435" lemma="panadería" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="Orig=panadería|SpaceAfter=No|NormalizedForm=panadería|NormalizedLemma=panadería" head="w-5434">panadería</tok><tok id="w-5436" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5434">?</tok> </s>
<s id="s-480"  text_gloss="- ?" sent_id="tenango:14:5" text_orig="¿Tlenoj itchiwaj?" text_spa="¿Qué hacemos?" labels="- 14:5" text="¿Tlenoj itchiwaj?" text_morf="-"><tok id="w-5437" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5439">¿</tok><tok id="w-5438" lemma="tleno" upos="PRON" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Orig=Tlenoj|NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tleno" head="w-5439">Tlenoj</tok> <tok id="w-5439" lemma="chiwa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=itchiwaj|SpaceAfter=No|NormalizedForm=itchiwah|NormalizedLemma=chiwa" >itchiwaj</tok><tok id="w-5440" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5439">?</tok> </s>
<s id="s-481"  sent_id="tenango:14:6" text_orig="¿Tlenoj itpiya?" text_spa="¿Qué tienes?" labels="- 14:6" text_morf="-" text="¿Tlenoj itpiya?" text_gloss="- ?"><tok id="w-5441" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5443">¿</tok><tok id="w-5442" lemma="tleno" upos="PRON" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Orig=Tlenoj|NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tleno" head="w-5443">Tlenoj</tok> <tok id="w-5443" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=itpiya|SpaceAfter=No|NormalizedForm=itpiya|NormalizedLemma=piya" >itpiya</tok><tok id="w-5444" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5443">?</tok> </s>
<s id="s-482"  text_orig="¿Kemaniyan oyaj?" sent_id="tenango:15:1" labels="- 15:1" text_spa="¿Cuándo se fue?" text_morf="-" text="¿Kemaniyan oyaj?" text_gloss="- ?"><tok id="w-5445" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5447">¿</tok><tok id="w-5446" lemma="kemaniyan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Kemaniyan|NormalizedForm=kemaniyan|NormalizedLemma=kemaniyan" head="w-5447">Kemaniyan</tok> <tok id="w-5447" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=oyaj|SpaceAfter=No|NormalizedForm=oyah|NormalizedLemma=yowi" >oyaj</tok><tok id="w-5448" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5447">?</tok> </s>
<s id="s-483"  text_gloss="art. niño le.gusta ciruela ." labels="- 18:1" text_spa="Al niño le gusta ciruela." sent_id="tenango:18:1" text_orig="In konetl ikwelilia xokotl." text="In konetl ikwelilia xokotl." text_morf="-"><tok id="w-5449" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=In|Gloss=art.|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5450">In</tok> <tok id="w-5450" lemma="konetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=konetl|Gloss=niño|NormalizedForm=konetl|NormalizedLemma=konetl" head="w-5451">konetl</tok> <tok id="w-5451" lemma="welilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ikwelilia|Gloss=le.gusta|NormalizedForm=ikwelilia|NormalizedLemma=welilia" >ikwelilia</tok> <tok id="w-5452" lemma="xokotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=ciruela|Orig=xokotl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=xokotl|NormalizedLemma=xokotl" head="w-5451">xokotl</tok><tok id="w-5453" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5451">.</tok> </s>
<s id="s-484"  text_gloss="ellos tienen mucho dólar ." text_morf="-" text="Yejwan ikpiyaj mik dólar." sent_id="tenango:19:1" text_orig="Yejwan ikpiyaj mik dólar." text_spa="Ellos tienen muchos dólares." labels="- 19:1"><tok id="w-5454" lemma="yejwan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Orig=Yejwan|Gloss=ellos|NormalizedForm=yehwan|NormalizedLemma=yehwan" head="w-5455">Yejwan</tok> <tok id="w-5455" lemma="piya" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ikpiyaj|Gloss=tienen|NormalizedForm=ikpiyah|NormalizedLemma=piya" >ikpiyaj</tok> <tok id="w-5456" lemma="mik" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=mik|Gloss=mucho|NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=mik" head="w-5457">mik</tok> <tok id="w-5457" lemma="dólar" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Gloss=dólar|Orig=dólar|SpaceAfter=No|NormalizedForm=dólar|NormalizedLemma=dólar" head="w-5455">dólar</tok><tok id="w-5458" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5455">.</tok> </s>
<s id="s-485"  text="Ikpiya se weyi kalli." text_morf="-" text_orig="Ikpiya se weyi kalli." sent_id="tenango:20:1" text_spa="Tiene una casa grande." labels="- 20:1" text_gloss="- ."><tok id="w-5459" lemma="piya" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Ikpiya|NormalizedForm=ikpiya|NormalizedLemma=piya" >Ikpiya</tok> <tok id="w-5460" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5462">se</tok> <tok id="w-5461" lemma="weyi" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="4:amod" misc="Orig=weyi|NormalizedForm=weyi|NormalizedLemma=weyi" head="w-5462">weyi</tok> <tok id="w-5462" lemma="kalli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="Orig=kalli|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kali|NormalizedLemma=kali" head="w-5459">kalli</tok><tok id="w-5463" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5459">.</tok> </s>
<s id="s-486"  text_gloss="porqué no les.diste.de.comer ?" text_orig="¿Tleka amo otkintlamakak?" sent_id="tenango:21:2" text_spa="¿Porqué no les diste de comer?" labels="- 21:2" text="¿Tleka amo otkintlamakak?" text_morf="-"><tok id="w-5464" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5467">¿</tok><tok id="w-5465" lemma="tleka" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Tleka|NormalizedForm=tleka|NormalizedLemma=tleka" head="w-5467">Tleka</tok> <tok id="w-5466" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5467">amo</tok> <tok id="w-5467" lemma="tlamaka" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=otkintlamakak|SpaceAfter=No|NormalizedForm=otkintlamakak|NormalizedLemma=tlamaka" >otkintlamakak</tok><tok id="w-5468" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5467">?</tok> </s>
<s id="s-487"  text="¿Akih otkitak Zacatlan?" text_morf="-" sent_id="tenango:21:3" text_orig="¿Akih otkitak Zacatlan?" text_spa="¿A quién visteen Zacatlán?" labels="- 21:3" text_gloss="quién viste Zacatlán ?"><tok id="w-5469" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5471">¿</tok><tok id="w-5470" lemma="akih" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Akih|NormalizedForm=akih|NormalizedLemma=akih" head="w-5471">Akih</tok> <tok id="w-5471" lemma="ita" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=otkitak|NormalizedForm=otkitak|NormalizedLemma=ita" >otkitak</tok> <tok id="w-5472" lemma="zacatlan" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="Orig=Zacatlan|SpaceAfter=No|NormalizedForm=zacatlan|NormalizedLemma=zacatlan" head="w-5471">Zacatlan</tok><tok id="w-5473" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5471">?</tok> </s>
<s id="s-488"  sent_id="tenango:21:4" text_orig="Inniki inmaltis." labels="- 21:4" text_spa="Me quiero bañar." text="Inniki inmaltis." text_morf="-" text_gloss="me.quiero bañar ."><tok id="w-5474" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Inniki|Gloss=me.quiero|NormalizedForm=inniki|NormalizedLemma=niki" >Inniki</tok> <tok id="w-5475" lemma="malti" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="1:xcomp" misc="Gloss=bañar|Orig=inmaltis|SpaceAfter=No|NormalizedForm=inmaltis|NormalizedLemma=malti" head="w-5474">inmaltis</tok><tok id="w-5476" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5474">.</tok> </s>
<s id="s-489"  labels="- 21:5" text_spa="¿Cómo pudiste matarla?" text_orig="¿Kenij otwilik otmiktij?" sent_id="tenango:21:5" text_morf="-" text="¿Kenij otwilik otmiktij?" text_gloss="cómo pudiste matarla ?"><tok id="w-5477" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5479">¿</tok><tok id="w-5478" lemma="kenij" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Kenij|NormalizedForm=kenih|NormalizedLemma=kenih" head="w-5479">Kenij</tok> <tok id="w-5479" lemma="wiki" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=otwilik|NormalizedForm=otwilik|NormalizedLemma=wiki" >otwilik</tok> <tok id="w-5480" lemma="miktia" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="3:xcomp" misc="Orig=otmiktij|SpaceAfter=No|NormalizedForm=otmiktih|NormalizedLemma=miktia" head="w-5479">otmiktij</tok><tok id="w-5481" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5479">?</tok> </s>
<s id="s-490"  text_gloss="necesita uno.aplastar art. masa ." text_morf="-" text="Moniki sekpachos in tixtli." text_spa="Hay que tapara la masa." labels="- 22:1" text_orig="Moniki sekpachos in tixtli." sent_id="tenango:22:1"><tok id="w-5482" lemma="moniki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Moniki|Gloss=necesita|NormalizedForm=moniki|NormalizedLemma=moniki" >Moniki</tok> <tok id="w-5483" lemma="pachoa" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="1:ccomp" misc="Orig=sekpachos|Gloss=uno.aplastar|NormalizedForm=sekpachos|NormalizedLemma=pachoa" head="w-5482">sekpachos</tok> <tok id="w-5484" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=in|Gloss=art.|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5485">in</tok> <tok id="w-5485" lemma="tixtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Gloss=masa|Orig=tixtli|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tixtli|NormalizedLemma=tixtli" head="w-5483">tixtli</tok><tok id="w-5486" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5482">.</tok> </s>
<s id="s-491"  text_gloss="un hombre más come que una mujer ." sent_id="tenango:22:2" text_orig="Se tlakatl okachi tlakwa wanamo se siwatl." labels="- 22:2, nonprojective" text_spa="Un hombre come más que una mujer." text="Se tlakatl okachi tlakwa wanamo se siwatl." text_morf="-"><tok id="w-5487" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Se|Gloss=un|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5488">Se</tok> <tok id="w-5488" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=tlakatl|Gloss=hombre|NormalizedForm=tlakatl|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-5490">tlakatl</tok> <tok id="w-5489" lemma="okachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=okachi|Gloss=más|NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-5490">okachi</tok> <tok id="w-5490" lemma="tlakwa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tlakwa|Gloss=come|NormalizedForm=tlakwa|NormalizedLemma=tlakwa" >tlakwa</tok> <tok id="w-5491" lemma="wanamo" upos="SCONJ" deprel="case"  deps="7:case" misc="Orig=wanamo|Gloss=que|NormalizedForm=wanamo|NormalizedLemma=wanamo" head="w-5493">wanamo</tok> <tok id="w-5492" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=se|Gloss=una|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5493">se</tok> <tok id="w-5493" lemma="siwatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="Gloss=mujer|Orig=siwatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=siwatl|NormalizedLemma=siwatl" head="w-5489">siwatl</tok><tok id="w-5494" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5490">.</tok> </s>
<s id="s-492"  text_gloss="este sueter más sucio que el.otro ." text="Nin tlakemitl okachi sokiyo wanamo nokse." text_morf="-" text_spa="Este suéter está más sucio que el otro." labels="- 22:3" sent_id="tenango:22:3" text_orig="Nin tlakemitl okachi sokiyo wanamo nokse."><tok id="w-5495" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Nin|Gloss=este|NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-5496">Nin</tok> <tok id="w-5496" lemma="tlakemitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=tlakemitl|Gloss=sueter|NormalizedForm=tlakemitl|NormalizedLemma=tlakemitl" head="w-5498">tlakemitl</tok> <tok id="w-5497" lemma="okachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=okachi|Gloss=más|NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-5498">okachi</tok> <tok id="w-5498" lemma="sokiyo" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=sokiyo|Gloss=sucio|NormalizedForm=sokiyo|NormalizedLemma=sokiyo" >sokiyo</tok> <tok id="w-5499" lemma="wanamo" upos="SCONJ" deprel="case"  deps="6:case" misc="Orig=wanamo|Gloss=que|NormalizedForm=wanamo|NormalizedLemma=wanamo" head="w-5500">wanamo</tok> <tok id="w-5500" misc="Gloss=el.otro|Orig=nokse|SpaceAfter=No" >nokse<dtok id="w-5500" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=n|Gloss=el|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5501" form="n"/><dtok id="w-5501" lemma="okse" upos="PRON" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="Orig=okse|Gloss=otro|NormalizedForm=okse|NormalizedLemma=okse" head="w-5497" form="okse"/></tok> <tok id="w-5502" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5498">.</tok> </s>
<s id="s-493"  text_gloss="aquellas personas los trabajan EEUU más tienen dinero que los otros ." text_orig="Nonke tokniwan non tikitih EEUU okachi ikpiyaj tomin wanamo in oksikin." sent_id="tenango:22:4" text_spa="Las personas que trabajan en EEUU tienen más dinero que los otros." labels="- 22:4" text_morf="-" text="Nonke tokniwan non tikitih eeuu okachi ikpiyaj tomin wanamo in oksikin."><tok id="w-5503" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Nonke|Gloss=aquellas|NormalizedForm=nonke|NormalizedLemma=non" head="w-5504">Nonke</tok> <tok id="w-5504" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=tokniwan|Gloss=personas|NormalizedForm=tokniwan|NormalizedLemma=ikni" head="w-5509">tokniwan</tok> <tok id="w-5505" lemma="non" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=non|Gloss=los|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-5506">non</tok> <tok id="w-5506" lemma="tikiti" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="acl"  deps="2:acl" misc="Orig=tikitih|Gloss=trabajan|NormalizedForm=tikitih|NormalizedLemma=tikiti" head="w-5504">tikitih</tok> <tok id="w-5507" lemma="eeuu" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="Orig=EEUU|Gloss=EEUU|NormalizedForm=eeuu|NormalizedLemma=eeuu" head="w-5506">eeuu</tok> <tok id="w-5508" lemma="okachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=okachi|Gloss=más|NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-5509">okachi</tok> <tok id="w-5509" lemma="piya" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ikpiyaj|Gloss=tienen|NormalizedForm=ikpiyah|NormalizedLemma=piya" >ikpiyaj</tok> <tok id="w-5510" lemma="tomin" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="Orig=tomin|Gloss=dinero|NormalizedForm=tomin|NormalizedLemma=tomin" head="w-5508">tomin</tok> <tok id="w-5511" lemma="wanamo" upos="SCONJ" deprel="case"  deps="11:case" misc="Orig=wanamo|Gloss=que|NormalizedForm=wanamo|NormalizedLemma=wanamo" head="w-5513">wanamo</tok> <tok id="w-5512" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="Orig=in|Gloss=los|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5513">in</tok> <tok id="w-5513" lemma="oksikin" upos="PRON" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="Gloss=otros|Orig=oksikin|SpaceAfter=No|NormalizedForm=oksikin|NormalizedLemma=oksikin" head="w-5510">oksikin</tok><tok id="w-5514" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5509">.</tok> </s>
<s id="s-494"  text_spa="Él camina depacito." labels="- 22:5" sent_id="tenango:22:5" text_orig="Nijnintok yolik." text_morf="-" text="Nijnintok yolik." text_gloss="camina depacito ."><tok id="w-5515" lemma="nijnimi" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Nijnintok|Gloss=camina|NormalizedForm=nihnintok|NormalizedLemma=nihnimi" >Nijnintok</tok> <tok id="w-5516" lemma="yolik" upos="ADJ" deprel="advmod"  deps="1:advmod" misc="Gloss=depacito|Orig=yolik|SpaceAfter=No|NormalizedForm=yolik|NormalizedLemma=yolik" head="w-5515">yolik</tok><tok id="w-5517" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5515">.</tok> </s>
<s id="s-495"  text_spa="Aprendió pronto." labels="- 22:6" text_orig="Omonixtilij niman." sent_id="tenango:22:6" text="Omonixtilij niman." text_morf="-" text_gloss="aprendió pronto ."><tok id="w-5518" >Omonixtilij<dtok id="w-5518" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Omonixtilij|Gloss=aprendió|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5519" form="O"/><dtok id="w-5519" lemma="nixtilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=monixtilih|NormalizedLemma=nixtilia"  form="monixtilij"/></tok> <tok id="w-5520" lemma="niman" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Gloss=pronto|Orig=niman|SpaceAfter=No|NormalizedForm=niman|NormalizedLemma=niman" head="w-5519">niman</tok><tok id="w-5521" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5519">.</tok> </s>
<s id="s-496"  text_gloss="necesita uno.hacerlo rápido ." text_morf="-" text="Moniki sekchiwa ijsiwka." sent_id="tenango:23:1" text_orig="Moniki sekchiwa ijsiwka." labels="- 23:1" text_spa="Hay que hacerlo rápido."><tok id="w-5522" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Moniki|Gloss=necesita|NormalizedForm=moniki|NormalizedLemma=niki" >Moniki</tok> <tok id="w-5523" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="ccomp"  deps="1:ccomp" misc="Orig=sekchiwa|Gloss=uno.hacerlo|NormalizedForm=sekchiwa|NormalizedLemma=chiwa" head="w-5522">sekchiwa</tok> <tok id="w-5524" lemma="ijsiwka" upos="ADJ" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Gloss=rápido|Orig=ijsiwka|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ihsiwka|NormalizedLemma=ihsiwka" head="w-5523">ijsiwka</tok><tok id="w-5525" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5522">.</tok> </s>
<s id="s-497"  text_gloss="así no se.hace ." text_spa="Así no se hace." labels="- 23:2" sent_id="tenango:23:2" text_orig="Ojkon amo seikchiwa." text="Ojkon amo seikchiwa." text_morf="-"><tok id="w-5526" lemma="ojkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Ojkon|Gloss=así|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-5528">Ojkon</tok> <tok id="w-5527" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=amo|Gloss=no|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5528">amo</tok> <tok id="w-5528" lemma="chiwa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=se.hace|Orig=seikchiwa|SpaceAfter=No|NormalizedForm=seikchiwa|NormalizedLemma=chiwa" >seikchiwa</tok><tok id="w-5529" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5528">.</tok> </s>
<s id="s-498"  text_morf="-" text="Amo ixtlali ompa." labels="- 23:3" text_spa="No lo pongas ahí." text_orig="Amo ixtlali ompa." sent_id="tenango:23:3" text_gloss="no pónlo ahí ."><tok id="w-5530" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Amo|Gloss=no|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5531">Amo</tok> <tok id="w-5531" lemma="tlalia" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ixtlali|Gloss=pónlo|NormalizedForm=ixtlali|NormalizedLemma=tlalia" >ixtlali</tok> <tok id="w-5532" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Gloss=ahí|Orig=ompa|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-5531">ompa</tok><tok id="w-5533" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5531">.</tok> </s>
<s id="s-499"  text_gloss="su.esposo no le.dió permiso ." text_morf="-" text="Itlawikal amo okmakak permiso." sent_id="tenango:23:4" text_orig="Itlawikal amo okmakak permiso." labels="- 23:4" text_spa="Su esposo no le dió permiso."><tok id="w-5534" lemma="tlawikal" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=Itlawikal|Gloss=su.esposo|NormalizedForm=itlawikal|NormalizedLemma=tlawikal" head="w-5537">Itlawikal</tok> <tok id="w-5535" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=amo|Gloss=no|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5537">amo</tok> <tok id="w-5536" >okmakak<dtok id="w-5536" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=okmakak|Gloss=le.dió|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5537" form="o"/><dtok id="w-5537" lemma="maka" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kmakak|NormalizedLemma=maka"  form="kmakak"/></tok> <tok id="w-5538" lemma="permiso" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Gloss=permiso|Orig=permiso|SpaceAfter=No|NormalizedForm=permiso|NormalizedLemma=permiso" head="w-5537">permiso</tok><tok id="w-5539" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5537">.</tok> </s>
<s id="s-500"  text_morf="-" text="Onyani Mexico, mas amo owilik." text_orig="Onyani México, mas amo owilik." sent_id="tenango:23:5" labels="- 23:5" text_spa="Me hubiera ido a México, pero no pude." text_gloss="me.hubiera.ido México pero no pude ."><tok id="w-5540" >Onyani<dtok id="w-5540" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Onyani|Gloss=me.hubiera.ido|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5541" form="O"/><dtok id="w-5541" lemma="yowi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nyani|NormalizedLemma=yowi"  form="nyani"/></tok> <tok id="w-5542" lemma="mexico" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="Gloss=México|Orig=México,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mexico|NormalizedLemma=mexico" head="w-5541">Mexico</tok><tok id="w-5543" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5547">,</tok> <tok id="w-5544" lemma="mas" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="Orig=mas|Gloss=pero|NormalizedForm=mas|NormalizedLemma=mas" head="w-5547">mas</tok> <tok id="w-5545" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="Orig=amo|Gloss=no|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5547">amo</tok> <tok id="w-5546" misc="SpaceAfter=No" >owilik<dtok id="w-5546" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="Orig=owilik|Gloss=pude|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5547" form="o"/><dtok id="w-5547" lemma="wili" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=wilik|NormalizedLemma=wili" head="w-5541" form="wilik"/></tok> <tok id="w-5548" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5541">.</tok> </s>
<s id="s-501"  text_gloss="cuando ya.se.sanó fue México ." text_morf="-" text="Ijkwak yopajtij oyaj Mexico." text_spa="Cuando se recuperó se fue a México." labels="- 23:6" sent_id="tenango:23:6" text_orig="Ijkwak yopajtij oyaj México."><tok id="w-5549" lemma="ijkwak" upos="ADV" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="Orig=Ijkwak|Gloss=cuando|NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-5552">Ijkwak</tok> <tok id="w-5550" misc="Orig=yopajtij|Gloss=ya.se.sanó" >yopajtij<dtok id="w-5550" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=y|Gloss=ya|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-5552" form="ya"/><dtok id="w-5551" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5552" form="o"/><dtok id="w-5552" lemma="pajtia" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="Orig=pajtij|Gloss=sanó|NormalizedForm=pahtih|NormalizedLemma=pahtia" head="w-5554" form="pajtij"/></tok> <tok id="w-5553" >oyaj<dtok id="w-5553" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="Orig=oyaj|Gloss=fue|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5554" form="o"/><dtok id="w-5554" lemma="yawi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yawi"  form="yaj"/></tok> <tok id="w-5555" lemma="Mexico" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="Gloss=México|Orig=México|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mexico|NormalizedLemma=mexiko" head="w-5554">Mexico</tok><tok id="w-5556" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5554">.</tok> </s>
<s id="s-502"  sent_id="tenango:28:1" text_orig="Inmitzontlasoj." labels="- 28:1" text_spa="Yo le agradezco a Ud." text_morf="n-mitz-on-tlasoj-ka-mati" text="Inmitzontlasoj." text_gloss="1p.sg.sj-2p.sg.obj-cor(1)especial-con-pensar ."><tok id="w-5557" lemma="tlasojkamatia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=1p.sg.sj-2p.sg.obj-cor(1)especial-con-pensar|Morf=n-mitz-on-tlasoj-ka-mati|Orig=Inmitzontlasoj|SpaceAfter=No|NormalizedForm=inmitsontlasoh|NormalizedLemma=tlasohkamatia" >Inmitzontlasoj</tok><tok id="w-5558" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5557">.</tok> </s>
<s id="s-503"  text_gloss="2p.sg.sj-3sg.obj.-cor(1)-cor(2)-querer-cor(2)-raíz.perf.cor ." text_spa="Ud. lo quiere." labels="- 28:2" text_orig="Itkomonikiltijtzinowa." sent_id="tenango:28:2" text="Itkomonikiltijtzinowa." text_morf="t-k-on-mo-niki-ltia-tzinowa"><tok id="w-5559" lemma="nikiltiatzinowa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=2p.sg.sj-3sg.obj.-cor(1)-cor(2)-querer-cor(2)-raíz.perf.cor|Morf=t-k-on-mo-niki-ltia-tzinowa|Orig=Itkomonikiltijtzinowa|SpaceAfter=No|NormalizedForm=itkomonikiltihtsinowa|NormalizedLemma=nikiltiatsinowa" >Itkomonikiltijtzinowa</tok><tok id="w-5560" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5559">.</tok> </s>
<s id="s-504"  text_gloss="pas-1sg.sj-refl-indef.obj-comprar-trans-ir.a(pas.) ." text_spa="Me fui a comprar." labels="- 29:1" text_orig="Onmotlakowito." sent_id="tenango:29:1" text="Onmotlakowito." text_morf="o-n-mo-tla-kow-i-to"><tok id="w-5561" misc="Gloss=pas-1sg.sj-refl-indef.obj-comprar-trans-ir.a(pas.)|Morf=o-n-mo-tla-kow-i-to|Orig=Onmotlakowito|SpaceAfter=No" >Onmotlakowito<dtok id="w-5561" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=O|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5562" form="O"/><dtok id="w-5562" lemma="motlakowa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nmotlakowito|Gloss=1sg.sj-refl-indef.obj-comprar-trans-ir.a(pas.)|NormalizedForm=nmotlakowito|NormalizedLemma=motlakowa"  form="nmotlakowito"/></tok> <tok id="w-5563" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5562">.</tok> </s>
<s id="s-505"  text_gloss="pas-2pl.sj-3sg.oj-dir(prox.)-llamar-pret.-pl ." text_spa="Uds. lo llamaron." labels="- 29:2" sent_id="tenango:29:2" text_orig="Onakwalnotzkej." text_morf="o-nan-k-wal-notza-k-j" text="Onakwalnotzkej."><tok id="w-5564" misc="Gloss=pas-2pl.sj-3sg.oj-dir(prox.)-llamar-pret.-pl|Morf=o-nan-k-wal-notza-k-j|Orig=Onakwalnotzkej|SpaceAfter=No" >Onakwalnotzkej<dtok id="w-5564" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=O|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5565" form="O"/><dtok id="w-5565" lemma="walnotza" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nakwalnotzkej|Gloss=2pl.sj-3sg.oj-dir(prox.)-llamar-pret.-pl|NormalizedForm=nakwalnotskeh|NormalizedLemma=walnotsa"  form="nakwalnotzkej"/></tok> <tok id="w-5566" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5565">.</tok> </s>
<s id="s-506"  text_gloss="2pl.aj.-pan-hacer-raíz.perf.dur.-fut.-pl.fut ." labels="- 29:3" text_spa="Estaremos haciendo pan." text_orig="Itpanchiwtoskej." sent_id="tenango:29:3" text="Itpanchiwtoskej." text_morf="t-pan-chiwa-to-s-kej"><tok id="w-5567" lemma="panchiwa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=2pl.aj.-pan-hacer-raíz.perf.dur.-fut.-pl.fut|Morf=t-pan-chiwa-to-s-kej|Orig=Itpanchiwtoskej|SpaceAfter=No|NormalizedForm=itpanchiwtoskeh|NormalizedLemma=panchiwa" >Itpanchiwtoskej</tok><tok id="w-5568" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5567">.</tok> </s>
<s id="s-507"  labels="- 29:4" text_spa="Vine a visitar." sent_id="tenango:29:4" text_orig="Onwalkajkalakiko." text="Onwalkajkalakiko." text_morf="o-n-wal-kaj-kalaki-ko" text_gloss="pas-1sg.sj.-dir(prox.)-Redupl.-entrar-venir.a(pas.) ."><tok id="w-5569" misc="Gloss=pas-1sg.sj.-dir(prox.)-Redupl.-entrar-venir.a(pas.)|Morf=o-n-wal-kaj-kalaki-ko|Orig=Onwalkajkalakiko|SpaceAfter=No" >Onwalkajkalakiko<dtok id="w-5569" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=O|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5570" form="O"/><dtok id="w-5570" lemma="kajkalaki" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nwalkajkalakiko|Gloss=1sg.sj.-dir(prox.)-Redupl.-entrar-venir.a(pas.)|NormalizedForm=nwalkahkalakiko|NormalizedLemma=kahkalaki"  form="nwalkajkalakiko"/></tok> <tok id="w-5571" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5570">.</tok> </s>
<s id="s-508"  text_morf="o-t-chan-kisa-to-ya-j" text="Otchankistoyaj." labels="- 29:5" text_spa="Salíamos de la casa." sent_id="tenango:29:5" text_orig="Otchankistoyaj." text_gloss="pas-2pl.sj-casa-salir-raíz.perf.-dur.-copret.-pl ."><tok id="w-5572" misc="Gloss=pas-2pl.sj-casa-salir-raíz.perf.-dur.-copret.-pl|Morf=o-t-chan-kisa-to-ya-j|Orig=Otchankistoyaj|SpaceAfter=No" >Otchankistoyaj<dtok id="w-5572" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=O|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5573" form="O"/><dtok id="w-5573" lemma="chankisa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tchankistoyaj|Gloss=2pl.sj-casa-salir-raíz.perf.-dur.-copret.-pl|NormalizedForm=tchankistoyah|NormalizedLemma=chankisa"  form="tchankistoyaj"/></tok> <tok id="w-5574" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5573">.</tok> </s>
<s id="s-509"  text_gloss="=" text_spa="¿Cómo es?" labels="- 31:1" text_orig="¿Kenij amej?" sent_id="tenango:31:1" text="¿Kenij amej?" text_morf="-"><tok id="w-5575" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5577">¿</tok><tok id="w-5576" lemma="kenij" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Kenij|NormalizedForm=kenih|NormalizedLemma=kenih" head="w-5577">Kenij</tok> <tok id="w-5577" lemma="amej" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=amej|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ameh|NormalizedLemma=ameh" >amej</tok><tok id="w-5578" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5577">?</tok> </s>
<s id="s-510"  text_gloss="=" text="¿Kenij amejkan?" text_morf="-" sent_id="tenango:31:2" text_orig="¿Kenij amejkan?" labels="- 31:2" text_spa="¿Cómo son?"><tok id="w-5579" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5581">¿</tok><tok id="w-5580" lemma="kenij" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Kenij|NormalizedForm=kenih|NormalizedLemma=kenih" head="w-5581">Kenij</tok> <tok id="w-5581" lemma="amej" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=amejkan|SpaceAfter=No|NormalizedForm=amehkan|NormalizedLemma=ameh" >amejkan</tok><tok id="w-5582" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5581">?</tok> </s>
<s id="s-511"  text_gloss="=" text="Ohcon amej." text_morf="-" text_spa="Así es." labels="- 31:3" text_orig="Ohcon amej." sent_id="tenango:31:3"><tok id="w-5583" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Ohcon|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-5584">Ohcon</tok> <tok id="w-5584" lemma="amej" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=amej|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ameh|NormalizedLemma=ameh" >amej</tok><tok id="w-5585" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5584">.</tok> </s>
<s id="s-512"  sent_id="tenango:31:4" text_orig="Ohcon amejkan." labels="- 31:4" text_spa="Así son." text="Ohcon amejkan." text_morf="-" text_gloss="="><tok id="w-5586" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Ohcon|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-5587">Ohcon</tok> <tok id="w-5587" lemma="amej" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=amejkan|SpaceAfter=No|NormalizedForm=amehkan|NormalizedLemma=ameh" >amejkan</tok><tok id="w-5588" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5587">.</tok> </s>
<s id="s-513"  labels="- 33:1" text_spa="Te ruego nada más por los que me diste." sent_id="tenango:33:1" text_orig="Inmitzontlatlawtia san por tlen otnechimonmaktij." text_morf="-" text="Inmitzontlatlawtia san por tlen otnechimonmaktij." text_gloss="="><tok id="w-5589" lemma="tlatlawtia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Inmitzontlatlawtia|NormalizedForm=inmitsontlatlawtia|NormalizedLemma=tlatlawtia" >Inmitzontlatlawtia</tok> <tok id="w-5590" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=san|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-5591">san</tok> <tok id="w-5591" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="Orig=por|NormalizedForm=por|NormalizedLemma=por" head="w-5592">por</tok> <tok id="w-5592" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="Orig=tlen|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-5589">tlen</tok> <tok id="w-5593" misc="SpaceAfter=No" >otnechimonmaktij<dtok id="w-5593" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="Orig=otnechimonmaktij|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5594" form="o"/><dtok id="w-5594" lemma="maktia" upos="VERB" deprel="acl:relcl"  deps="4:acl:relcl" misc="NormalizedForm=tnechimonmaktih|NormalizedLemma=maktia" head="w-5592" form="tnechimonmaktij"/></tok> <tok id="w-5595" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5589">.</tok> </s>
<s id="s-514"  text_gloss="=" text="Inmomati." text_morf="-" text_spa="Me siento a gusto." labels="- 33:2" text_orig="Inmomati." sent_id="tenango:33:2"><tok id="w-5596" lemma="momati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Morf=-|Orig=Inmomati|SpaceAfter=No|NormalizedForm=inmomati|NormalizedLemma=momati" >Inmomati</tok><tok id="w-5597" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5596">.</tok> </s>
<s id="s-515"  text_gloss="=" text_spa="Entonces el que ya había muerto revivió y se sentó." labels="- 34:1" sent_id="tenango:34:1" text_orig="Ijkwakon nakin yomikka oyol uanomotlalij." text_morf="-" text="Ijkwakon nakin yomikka oyol uanomotlalij."><tok id="w-5598" lemma="ijkwakon" upos="ADV" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="Orig=Ijkwakon|NormalizedForm=ihkwakon|NormalizedLemma=ihkwakon" head="w-5601">Ijkwakon</tok> <tok id="w-5599" lemma="nakin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=nakin|NormalizedLemma=nakin" head="w-5601">nakin</tok> <tok id="w-5600" lemma="miki" upos="VERB" deprel="acl"  deps="2:acl" misc="Orig=yomikka|NormalizedForm=yomikka|NormalizedLemma=miki" head="w-5599">yomikka</tok> <tok id="w-5601" lemma="yoli" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=oyol|NormalizedForm=oyol|NormalizedLemma=yoli" >oyol</tok> <tok id="w-5602" misc="SpaceAfter=No" >uanomotlalij<dtok id="w-5602" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="Orig=uanomotlalij|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5604" form="uan"/><dtok id="w-5603" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5604" form="o"/><dtok id="w-5604" lemma="motlalia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=motlalih|NormalizedLemma=motlalia" head="w-5601" form="motlalij"/></tok> <tok id="w-5605" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5601">.</tok> </s>
<s id="s-516"  text_gloss="3sg.oj.-acordarse-dur ." text="Kilnamiktok." text_morf="k-ilnamik-tok" labels="- 35:1" text_spa="Se está acordando." text_orig="Kilnamiktok." sent_id="tenango:35:1"><tok id="w-5606" lemma="ilnamiki" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=3sg.oj.-acordarse-dur|Morf=k-ilnamik-tok|Orig=Kilnamiktok|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kilnamiktok|NormalizedLemma=ilnamiki" >Kilnamiktok</tok><tok id="w-5607" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5606">.</tok> </s>
<s id="s-517"  text_orig="Okitztoya." sent_id="tenango:35:2" labels="- 35:2" text_spa="Lo estaba viendo." text="Okitztoya." text_morf="o-k-itz-to-ya" text_gloss="pas-3sg.sj.-ver-dur.-pas.imp ."><tok id="w-5608" misc="Gloss=pas-3sg.sj.-ver-dur.-pas.imp|Morf=o-k-itz-to-ya|Orig=Okitztoya|SpaceAfter=No" >Okitztoya<dtok id="w-5608" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=O|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5609" form="O"/><dtok id="w-5609" lemma="ita" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kitztoya|Gloss=3sg.sj.-ver-dur.-pas.imp|NormalizedForm=kitstoya|NormalizedLemma=ita"  form="kitztoya"/></tok> <tok id="w-5610" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5609">.</tok> </s>
<s id="s-518"  text_gloss="1pl.oj.-asustar-dur.-fur ." sent_id="tenango:36:1" text_orig="Techmojmojtijtos." text_spa="Nos estará asustando." labels="- 36:1" text_morf="tech-mojmojtij-to-s" text="Techmojmojtijtos."><tok id="w-5611" lemma="mojmojtia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=1pl.oj.-asustar-dur.-fur|Morf=tech-mojmojtij-to-s|Orig=Techmojmojtijtos|SpaceAfter=No|NormalizedForm=techmohmohtihtos|NormalizedLemma=mohmohtia" >Techmojmojtijtos</tok><tok id="w-5612" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5611">.</tok> </s>
<s id="s-519"  text="Okimitztinimiya." text_morf="o-kim-itz-tinimi-ya" sent_id="tenango:46:1" text_orig="Okimitztinimiya." labels="- 46:1" text_spa="Les andaba vigilando." text_gloss="pas-3pl.oj.-ver-ir.haciendo-pas.imp ."><tok id="w-5613" misc="Gloss=pas-3pl.oj.-ver-ir.haciendo-pas.imp|Morf=o-kim-itz-tinimi-ya|Orig=Okimitztinimiya|SpaceAfter=No" >Okimitztinimiya<dtok id="w-5613" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=O|Gloss=PST|Morf=o|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5614" form="O"/><dtok id="w-5614" lemma="ita" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kimitztinimiya|Gloss=3pl.oj.-ver-ir.haciendo-pas.imp|NormalizedForm=kimitstinimiya|NormalizedLemma=ita"  form="kimitztinimiya"/></tok> <tok id="w-5615" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5614">.</tok> </s>
<s id="s-520"  text_morf="-" text="Jesús omoskaltihtaya,wan omomikiltijtaya nitlaixmatilis." labels="- 46:2" text_spa="Jesús iba creciendo y su sabiduría iba aumentando." sent_id="tenango:46:2" text_orig="Jesús omoskaltihtaya,wan omomikiltijtaya nitlaixmatilis." text_gloss="="><tok id="w-5616" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Jesús|NormalizedForm=jesús|NormalizedLemma=_" head="w-5618">Jesús</tok> <tok id="w-5617" misc="SpaceAfter=No" >omoskaltihtaya<dtok id="w-5617" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=omoskaltihtaya,wan|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5618" form="o"/><dtok id="w-5618" lemma="moskaltihtiya" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=moskaltihtaya|NormalizedLemma=moskaltihtiya"  form="moskaltihtaya"/></tok> <tok id="w-5619" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5621">,</tok><tok id="w-5620" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5621">wan</tok> <tok id="w-5621" lemma="momikiltijtia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="Orig=omomikiltijtaya|NormalizedForm=omomikiltihtaya|NormalizedLemma=momikiltihtia" head="w-5618">omomikiltijtaya</tok> <tok id="w-5622" lemma="tlaixmatilis" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="Orig=nitlaixmatilis|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nitlaixmatilis|NormalizedLemma=tlaixmatilis" head="w-5621">nitlaixmatilis</tok><tok id="w-5623" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5618">.</tok> </s>
<s id="s-521"  text_morf="-" text="Tla se tlakatl namikej miki uan amo ikkautewa dion se ikonew." text_spa="Si un hombre casado se muere y nunca le dejó ni un hijo." labels="- 46:3" text_orig="Tla se tlakatl namikej miki uan amo ikkautewa dion se ikonew." sent_id="tenango:46:3" text_gloss="="><tok id="w-5624" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="Orig=Tla|NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-5628">Tla</tok> <tok id="w-5625" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5626">se</tok> <tok id="w-5626" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=tlakatl|NormalizedForm=tlakatl|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-5628">tlakatl</tok> <tok id="w-5627" lemma="namikej" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="3:amod" misc="Orig=namikej|NormalizedForm=namikeh|NormalizedLemma=namikeh" head="w-5626">namikej</tok> <tok id="w-5628" lemma="miki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=miki|NormalizedForm=miki|NormalizedLemma=miki" >miki</tok> <tok id="w-5629" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="Orig=uan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5631">uan</tok> <tok id="w-5630" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5631">amo</tok> <tok id="w-5631" lemma="kautewa" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="Orig=ikkautewa|NormalizedForm=ikkautewa|NormalizedLemma=kautewa" head="w-5628">ikkautewa</tok> <tok id="w-5632" lemma="dion" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="Orig=dion|NormalizedForm=dion|NormalizedLemma=dion" head="w-5633">dion</tok> <tok id="w-5633" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5634">se</tok> <tok id="w-5634" lemma="konetl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="Orig=ikonew|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ikonew|NormalizedLemma=konetl" head="w-5631">ikonew</tok><tok id="w-5635" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5628">.</tok> </s>
<s id="s-522"  text_gloss="=" text_spa="Cuando ve que viene el coyote termina por dejar a las ovejas y huye." labels="- 46:4" text_orig="Ihcuac kita wits in itskwinkoyotl kinkautewa in ichkamej uan cholowa." sent_id="tenango:46:4" text="Ihcuac kita wits in itskwinkoyotl kinkautewa in ichkamej uan cholowa." text_morf="-"><tok id="w-5636" lemma="ihcuac" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="2:mark" misc="Orig=Ihcuac|NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-5637">Ihcuac</tok> <tok id="w-5637" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="Orig=kita|NormalizedForm=kita|NormalizedLemma=ita" head="w-5641">kita</tok> <tok id="w-5638" lemma="wits" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="Orig=wits|NormalizedForm=wits|NormalizedLemma=wits" head="w-5637">wits</tok> <tok id="w-5639" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5640">in</tok> <tok id="w-5640" lemma="itskwinkoyotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=itskwinkoyotl|NormalizedForm=itskwinkoyotl|NormalizedLemma=itskwinkoyotl" head="w-5638">itskwinkoyotl</tok> <tok id="w-5641" lemma="kautewa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kinkautewa|NormalizedForm=kinkautewa|NormalizedLemma=kautewa" >kinkautewa</tok> <tok id="w-5642" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5643">in</tok> <tok id="w-5643" lemma="ichkatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="Orig=ichkamej|NormalizedForm=ichkameh|NormalizedLemma=ichkatl" head="w-5641">ichkamej</tok> <tok id="w-5644" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="Orig=uan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5645">uan</tok> <tok id="w-5645" lemma="cholowa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="Orig=cholowa|SpaceAfter=No|NormalizedForm=cholowa|NormalizedLemma=cholowa" head="w-5641">cholowa</tok><tok id="w-5646" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5641">.</tok> </s>
<s id="s-523"  text_spa="Fueron a pedir a Pilato que suelte a un preso, así como siempre venía haciendo." labels="- 47:1" sent_id="tenango:47:1" text_orig="Oktlahtlanitoj in Pilato makkajkaua se nakin tzakwtok, ojkon ken nochipa walchiwtiwitz." text_morf="-" text="Oktlahtlanitoj in Pilato makkajkaua se nakin tzakwtok, ojkon ken nochipa walchiwtiwitz." text_gloss="="><tok id="w-5647" >Oktlahtlanitoj<dtok id="w-5647" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Oktlahtlanitoj|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5648" form="O"/><dtok id="w-5648" lemma="tlahtlani" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ktlahtlanitoh|NormalizedLemma=tlahtlani"  form="ktlahtlanitoj"/></tok> <tok id="w-5649" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5650">in</tok> <tok id="w-5650" lemma="pilato" upos="PROPN" deprel="iobj"  deps="2:iobj" misc="Orig=Pilato|NormalizedForm=pilato|NormalizedLemma=pilato" head="w-5648">Pilato</tok> <tok id="w-5651" >makkajkaua<dtok id="w-5651" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="Orig=makkajkaua|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-5652" form="ma"/><dtok id="w-5652" lemma="kajkaua" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="NormalizedForm=kkahkawa|NormalizedLemma=kahkawa" head="w-5648" form="kkajkaua"/></tok> <tok id="w-5653" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5655">se</tok> <tok id="w-5654" >nakin<dtok id="w-5654" lemma="nakin" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=nakin|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=nakin" head="w-5655" form="n"/><dtok id="w-5655" upos="PRON" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="NormalizedForm=akin|NormalizedLemma=_" head="w-5652" form="akin"/></tok> <tok id="w-5656" lemma="tzakwtok" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="9:amod" misc="Orig=tzakwtok,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tsakwtok|NormalizedLemma=tsakwtok" head="w-5655">tzakwtok</tok><tok id="w-5657" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5661">,</tok> <tok id="w-5658" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="Orig=ojkon|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-5661">ojkon</tok> <tok id="w-5659" lemma="ken" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="Orig=ken|NormalizedForm=ken|NormalizedLemma=ken" head="w-5660">ken</tok> <tok id="w-5660" lemma="nochipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="Orig=nochipa|NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochipa" head="w-5661">nochipa</tok> <tok id="w-5661" lemma="chiwa" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="Orig=walchiwtiwitz|SpaceAfter=No|NormalizedForm=walchiwtiwits|NormalizedLemma=chiwa" head="w-5652">walchiwtiwitz</tok><tok id="w-5662" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5648">.</tok> </s>
<s id="s-524"  text_orig="Ya waltlanestiwitz." sent_id="tenango:47:2" text_spa="Ya viene amaneciendo." labels="- 47:2" text_morf="-" text="Ya waltlanestiwitz." text_gloss="="><tok id="w-5663" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Ya|NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-5664">Ya</tok> <tok id="w-5664" lemma="tlanesi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=waltlanestiwitz|SpaceAfter=No|NormalizedForm=waltlanestiwits|NormalizedLemma=tlanesi" >waltlanestiwitz</tok><tok id="w-5665" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5664">.</tok> </s>
<s id="s-525"  text_orig="Amo yej ejkotiwitzi uan yej namechonajsikiw namonkochtokej." sent_id="tenango:47:3" labels="- 47:3" text_spa="No sea que llegue rápido y los encuentre dormidos." text="Amo yej ejkotiwitzi uan yej namechonajsikiw namonkochtokej." text_morf="-" text_gloss="="><tok id="w-5666" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5667">Amo</tok> <tok id="w-5667" lemma="yejwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=yej|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" >yej</tok> <tok id="w-5668" lemma="ejko" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="2:csubj" misc="Orig=ejkotiwitzi|NormalizedForm=ehkotiwitsi|NormalizedLemma=ehko" head="w-5667">ejkotiwitzi</tok> <tok id="w-5669" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="Orig=uan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5671">uan</tok> <tok id="w-5670" lemma="yejwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="Orig=yej|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-5671">yej</tok> <tok id="w-5671" lemma="ajsi" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="Orig=namechonajsikiw|NormalizedForm=namechonahsikiw|NormalizedLemma=ahsi" head="w-5668">namechonajsikiw</tok> <tok id="w-5672" lemma="kochi" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="6:xcomp" misc="Orig=namonkochtokej|SpaceAfter=No|NormalizedForm=namonkochtokeh|NormalizedLemma=kochi" head="w-5671">namonkochtokej</tok><tok id="w-5673" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5668">.</tok> </s>
<s id="s-526"  text_gloss="Paso.rápido tu.casa ." sent_id="tenango:47:5" text_orig="Inpanotiwitzis mochantzin." text_spa="Paso rápido por tu casa." labels="- 47:5" text="Inpanotiwitzis mochantzin." text_morf="-"><tok id="w-5674" lemma="panoa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Inpanotiwitzis|Gloss=Paso.rápido|NormalizedForm=inpanotiwitsis|NormalizedLemma=panoa" >Inpanotiwitzis</tok> <tok id="w-5675" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Degree=Dim|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="Gloss=tu.casa|Orig=mochantzin|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mochantsin|NormalizedLemma=chantli" head="w-5674">mochantzin</tok><tok id="w-5676" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5674">.</tok> </s>
<s id="s-527"  sent_id="tenango:48:1" text_orig="Inyajtiwitzis Zacatlán." labels="- 48:1" text_spa="Me voy rápido a Zacatlán." text="Inyajtiwitzis Zacatlán." text_morf="-" text_gloss="me.voy.rápido Zacatlán ."><tok id="w-5677" lemma="yajtiwitzi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Inyajtiwitzis|Gloss=me.voy.rápido|NormalizedForm=inyahtiwitsis|NormalizedLemma=yahtiwitsi" >Inyajtiwitzis</tok> <tok id="w-5678" lemma="zacatlán" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="Gloss=Zacatlán|Orig=Zacatlán|SpaceAfter=No|NormalizedForm=zacatlán|NormalizedLemma=zacatlán" head="w-5677">Zacatlán</tok><tok id="w-5679" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5677">.</tok> </s>
<s id="s-528"  text_morf="-" text="Ijsiwka owaktiwitz in ikoxpowitl." sent_id="tenango:48:2" text_orig="Ijsiwka owaktiwitz in ikoxpowitl." text_spa="Rápido se secó la higuera." labels="- 48:2" text_gloss="rápido se.secó la higuera ."><tok id="w-5680" lemma="ijsiwka" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Ijsiwka|Gloss=rápido|NormalizedForm=ihsiwka|NormalizedLemma=ihsiwka" head="w-5682">Ijsiwka</tok> <tok id="w-5681" >owaktiwitz<dtok id="w-5681" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=owaktiwitz|Gloss=se.secó|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5682" form="o"/><dtok id="w-5682" lemma="waki" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=waktiwits|NormalizedLemma=waki"  form="waktiwitz"/></tok> <tok id="w-5683" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=in|Gloss=la|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5684">in</tok> <tok id="w-5684" lemma="ikoxpowitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Gloss=higuera|Orig=ikoxpowitl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ikoxpowitl|NormalizedLemma=ikoxpowitl" head="w-5682">ikoxpowitl</tok><tok id="w-5685" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5682">.</tok> </s>
<s id="s-529"  text_orig="Ijkwak ojkon okitak in Simón Pedro, omotlankwakitztiwitz iixpan Jesús." sent_id="tenango:48:3" text_spa="Cuando vio así Simón Pedro, se puso de rodillas rápidamente delante de Jesús." labels="- 48:3" text="Ijkwak ojkon okitak in Simón Pedro, omotlankwakitztiwitz iixpan Jesús." text_morf="-" text_gloss="cuando así vió el Simón Pedro, rápido.se.puso.de.rodillas. delante Jesús ."><tok id="w-5686" lemma="ijkwak" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="Orig=Ijkwak|Gloss=cuando|NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-5688">Ijkwak</tok> <tok id="w-5687" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=ojkon|Gloss=así|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-5688">ojkon</tok> <tok id="w-5688" lemma="ita" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="9:advcl" misc="Orig=okitak|Gloss=vió|NormalizedForm=okitak|NormalizedLemma=ita" head="w-5694">okitak</tok> <tok id="w-5689" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=in|Gloss=el|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5690">in</tok> <tok id="w-5690" lemma="simón" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Simón|Gloss=Simón|NormalizedForm=simón|NormalizedLemma=simón" head="w-5688">Simón</tok> <tok id="w-5691" lemma="pedro" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="5:flat" misc="Gloss=Pedro,|Orig=Pedro,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pedro|NormalizedLemma=pedro" head="w-5690">Pedro</tok><tok id="w-5692" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5688">,</tok> <tok id="w-5693" >omotlankwakitztiwitz<dtok id="w-5693" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="Orig=omotlankwakitztiwitz|Gloss=rápido.se.puso.de.rodillas.|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5694" form="o"/><dtok id="w-5694" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=motlankwakitstiwits|NormalizedLemma=_"  form="motlankwakitztiwitz"/></tok> <tok id="w-5695" lemma="ixpan" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="9:obl" misc="Orig=iixpan|Gloss=delante|NormalizedForm=iixpan|NormalizedLemma=ixpan" head="w-5694">iixpan</tok> <tok id="w-5696" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="Gloss=Jesús|Orig=Jesús|SpaceAfter=No|NormalizedForm=jesús|NormalizedLemma=_" head="w-5695">Jesús</tok><tok id="w-5697" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5694">.</tok> </s>
<s id="s-530"  text_gloss="=" text="Inmitzonantikisas." text_morf="-" sent_id="tenango:48:4" text_orig="Inmitzonantikisas." labels="- 48:4" text_spa="Voy a ir por ti."><tok id="w-5698" lemma="antikisa??" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Morf=-|Orig=Inmitzonantikisas|SpaceAfter=No|NormalizedForm=inmitsonantikisas|NormalizedLemma=antikisa??" >Inmitzonantikisas</tok><tok id="w-5699" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5698">.</tok> </s>
<s id="s-531"  text_gloss="=" text_spa="Entonces el paralítico de repente se levantó y empezó a caminar." labels="- 48:5" text_orig="Ijkwakon in wilanki sanniman omokitztewtikis wan opew nijnimi." sent_id="tenango:48:5" text="Ijkwakon in wilanki sanniman omokitztewtikis wan opew nijnimi." text_morf="-"><tok id="w-5700" lemma="ijkwakon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=Ijkwakon|NormalizedForm=ihkwakon|NormalizedLemma=ihkwakon" head="w-5706">Ijkwakon</tok> <tok id="w-5701" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5702">in</tok> <tok id="w-5702" lemma="winaki" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=wilanki|NormalizedForm=wilanki|NormalizedLemma=winaki" head="w-5706">wilanki</tok> <tok id="w-5703" >sanniman<dtok id="w-5703" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=sanniman|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-5704" form="san"/><dtok id="w-5704" lemma="niman" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=niman|NormalizedLemma=niman" head="w-5706" form="niman"/></tok> <tok id="w-5705" >omokitztewtikis<dtok id="w-5705" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=omokitztewtikis|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5706" form="o"/><dtok id="w-5706" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mokitstewtikis|NormalizedLemma=_"  form="mokitztewtikis"/></tok> <tok id="w-5707" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="Orig=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5710">wan</tok> <tok id="w-5708" >opew<dtok id="w-5708" lemma="pewa" upos="AUX" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="Orig=opew|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=pewa" head="w-5710" form="o"/><dtok id="w-5709" upos="AUX" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=pew|NormalizedLemma=_" head="w-5710" form="pew"/></tok> <tok id="w-5710" lemma="nijnimi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="Orig=nijnimi|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nihnimi|NormalizedLemma=nihnimi" head="w-5706">nijnimi</tok><tok id="w-5711" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5706">.</tok> </s>
<s id="s-532"  text_gloss="=" sent_id="tenango:48:6" text_orig="San ijkwak otlalolintikis chikawak." text_spa="Entonces de repente tembló fuerte." labels="- 48:6" text="San ijkwak otlalolintikis chikawak." text_morf="-"><tok id="w-5712" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=San|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-5713">San</tok> <tok id="w-5713" lemma="ijkwak" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=ijkwak|NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-5715">ijkwak</tok> <tok id="w-5714" >otlalolintikis<dtok id="w-5714" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=otlalolintikis|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5715" form="o"/><dtok id="w-5715" lemma="tlalolini" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlalolintikis|NormalizedLemma=tlalolini"  form="tlalolintikis"/></tok> <tok id="w-5716" lemma="chikawak" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=chikawak|SpaceAfter=No|NormalizedForm=chikawak|NormalizedLemma=chikawak" head="w-5715">chikawak</tok><tok id="w-5717" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5715">.</tok> </s>
<s id="s-533"  text_gloss="=" text_morf="-" text="Itich non pomaitl okistikis se kowatl." text_spa="De esta rama de repente salió una víbora." labels="- 49:1" text_orig="Itich non pomaitl okistikis se kowatl." sent_id="tenango:49:1"><tok id="w-5718" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="Orig=Itich|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-5722">Itich</tok> <tok id="w-5719" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=non|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-5720">non</tok> <tok id="w-5720" lemma="pomaitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="Orig=pomaitl|NormalizedForm=pomaitl|NormalizedLemma=pomaitl" head="w-5718">pomaitl</tok> <tok id="w-5721" >okistikis<dtok id="w-5721" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=okistikis|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5722" form="o"/><dtok id="w-5722" lemma="kisa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kistikis|NormalizedLemma=kisa"  form="kistikis"/></tok> <tok id="w-5723" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5724">se</tok> <tok id="w-5724" lemma="kowatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=kowatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kowatl|NormalizedLemma=kowatl" head="w-5722">kowatl</tok><tok id="w-5725" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5722">.</tok> </s>
<s id="s-534"  text_gloss="así me.dijo para que.me.vaya ." text="Ojkon onechilwij para manioj." text_morf="-" sent_id="tenango:51:1" text_orig="Ojkon onechilwij para manioj." text_spa="Así me dijo para que me vaya." labels="- 51:1"><tok id="w-5726" lemma="ojkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Ojkon|Gloss=así|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-5728">Ojkon</tok> <tok id="w-5727" >onechilwij<dtok id="w-5727" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=onechilwij|Gloss=me.dijo|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5728" form="o"/><dtok id="w-5728" lemma="ilwia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nechilwih|NormalizedLemma=ilwia"  form="nechilwij"/></tok> <tok id="w-5729" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="Orig=para|Gloss=para|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-5731">para</tok> <tok id="w-5730" misc="SpaceAfter=No" >manioj<dtok id="w-5730" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="Orig=manioj|Gloss=que.me.vaya|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-5731" form="ma"/><dtok id="w-5731" lemma="yawi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=nioh|NormalizedLemma=yawi" head="w-5728" form="nioj"/></tok> <tok id="w-5732" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5728">.</tok> </s>
<s id="s-535"  text_morf="-" text="Ojkon omitzonilwij para xoyaw." text_spa="Así te dijo para que te vayas." labels="- 51:2" sent_id="tenango:51:2" text_orig="Ojkon omitzonilwij para xoyaw." text_gloss="así te.dijo para que.te.vayas ."><tok id="w-5733" lemma="ojkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Ojkon|Gloss=así|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-5735">Ojkon</tok> <tok id="w-5734" >omitzonilwij<dtok id="w-5734" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=omitzonilwij|Gloss=te.dijo|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5735" form="o"/><dtok id="w-5735" lemma="ilwia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mitsonilwih|NormalizedLemma=ilwia"  form="mitzonilwij"/></tok> <tok id="w-5736" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="Orig=para|Gloss=para|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-5737">para</tok> <tok id="w-5737" lemma="yawi" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="Gloss=que.te.vayas|Orig=xoyaw|SpaceAfter=No|NormalizedForm=xoyaw|NormalizedLemma=yawi" head="w-5735">xoyaw</tok><tok id="w-5738" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5735">.</tok> </s>
<s id="s-536"  text_gloss="así les.dijo para que.se.vayan ." sent_id="tenango:51:3" text_orig="Ojkon okimlwih para mayakan." labels="- 51:3" text_spa="Así les dijo para que se vayan." text_morf="-" text="Ojkon okimlwih para mayakan."><tok id="w-5739" lemma="ojkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Ojkon|Gloss=así|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-5741">Ojkon</tok> <tok id="w-5740" >okimlwih<dtok id="w-5740" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=okimlwih|Gloss=les.dijo|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5741" form="o"/><dtok id="w-5741" lemma="ilwia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kimlwih|NormalizedLemma=ilwia"  form="kimlwih"/></tok> <tok id="w-5742" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="Orig=para|Gloss=para|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-5744">para</tok> <tok id="w-5743" misc="SpaceAfter=No" >mayakan<dtok id="w-5743" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="Orig=mayakan|Gloss=que.se.vayan|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-5744" form="ma"/><dtok id="w-5744" lemma="yawi" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=yakan|NormalizedLemma=yawi" head="w-5741" form="yakan"/></tok> <tok id="w-5745" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5741">.</tok> </s>
<s id="s-537"  sent_id="tenango:51:4" text_orig="Otechilwayaj mach matiakan asta Tlatzokwelko, para amo matechmojtijtos nikan." text_spa="Nos dijeron que vayamos hasta Tlatzokwelko, para que no nos esté asustando aquí." labels="- 51:4" text_morf="-" text="Otechilwayaj mach matiakan asta Tlatzokwelko, para amo matechmojtijtos nikan." text_gloss="="><tok id="w-5746" >Otechilwayaj<dtok id="w-5746" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Otechilwayaj|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5747" form="O"/><dtok id="w-5747" lemma="ilwia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[dat]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=techilwayah|NormalizedLemma=ilwia"  form="techilwayaj"/></tok> <tok id="w-5748" lemma="mach" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=mach|NormalizedForm=mach|NormalizedLemma=mach" head="w-5750">mach</tok> <tok id="w-5749" >matiakan<dtok id="w-5749" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=matiakan|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-5750" form="ma"/><dtok id="w-5750" lemma="yuwi" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="NormalizedForm=tiakan|NormalizedLemma=yuwi" head="w-5747" form="tiakan"/></tok> <tok id="w-5751" lemma="asta" upos="ADP" deprel="case"  deps="7:case" misc="Orig=asta|NormalizedForm=asta|NormalizedLemma=asta" head="w-5752">asta</tok> <tok id="w-5752" lemma="tlatzokwelko" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="Orig=Tlatzokwelko,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlatsokwelko|NormalizedLemma=tlatsokwelko" head="w-5750">Tlatzokwelko</tok><tok id="w-5753" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5757">,</tok> <tok id="w-5754" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="12:mark" misc="Orig=para|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-5757">para</tok> <tok id="w-5755" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5757">amo</tok> <tok id="w-5756" >matechmojtijtos<dtok id="w-5756" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="Orig=matechmojtijtos|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-5757" form="ma"/><dtok id="w-5757" lemma="mojtia" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="NormalizedForm=techmohtihtos|NormalizedLemma=mohtia" head="w-5750" form="techmojtijtos"/></tok> <tok id="w-5758" lemma="nikan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="Orig=nikan|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-5757">nikan</tok><tok id="w-5759" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5747">.</tok> </s>
<s id="s-538"  text_gloss="=" sent_id="tenango:52:1" text_orig="Tlakej otwiliskia ittechonmatlanis, ixtechonmatlani." text_spa="Si Ud. puede ayudarnos, ayúdenos." labels="- 52:1" text_morf="-" text="Tlakej otwiliskia ittechonmatlanis, ixtechonmatlani."><tok id="w-5760" >Tlakej<dtok id="w-5760" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="Orig=Tlakej|NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-5763" form="Tla"/><dtok id="w-5761" lemma="kej" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=keh|NormalizedLemma=keh" head="w-5763" form="kej"/></tok> <tok id="w-5762" >otwiliskia<dtok id="w-5762" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=otwiliskia|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5763" form="o"/><dtok id="w-5763" lemma="wili" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=twiliskia|NormalizedLemma=wili" head="w-5766" form="twiliskia"/></tok> <tok id="w-5764" lemma="matlani" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="4:xcomp" misc="Orig=ittechonmatlanis,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ittechonmatlanis|NormalizedLemma=matlani" head="w-5763">ittechonmatlanis</tok><tok id="w-5765" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5763">,</tok> <tok id="w-5766" lemma="matlani" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ixtechonmatlani|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ixtechonmatlani|NormalizedLemma=matlani" >ixtechonmatlani</tok><tok id="w-5767" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5766">.</tok> </s>
<s id="s-539"  text="Okachi kwali oiskia para non tlakatl amo otlakatini." text_morf="-" text_orig="Okachi kwali oiskia para non tlakatl amo otlakatini." sent_id="tenango:52:2" text_spa="Mejor sería para este hombre no haber nacido." labels="- 52:2" text_gloss="="><tok id="w-5768" lemma="okachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Okachi|NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-5769">Okachi</tok> <tok id="w-5769" lemma="kwali" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kwali|NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" >kwali</tok> <tok id="w-5770" >oiskia<dtok id="w-5770" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=oiskia|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5769" form="o"/><dtok id="w-5771" lemma="katki" upos="AUX" deprel="cop"  deps="2:cop" misc="NormalizedForm=iskia|NormalizedLemma=katki" head="w-5769" form="iskia"/></tok> <tok id="w-5772" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="7:case" misc="Orig=para|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-5774">para</tok> <tok id="w-5773" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=non|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-5774">non</tok> <tok id="w-5774" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="Orig=tlakatl|NormalizedForm=tlakatl|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-5769">tlakatl</tok> <tok id="w-5775" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5777">amo</tok> <tok id="w-5776" misc="SpaceAfter=No" >otlakatini<dtok id="w-5776" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="Orig=otlakatini|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5777" form="o"/><dtok id="w-5777" lemma="tlakati" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="2:csubj" misc="NormalizedForm=tlakatini|NormalizedLemma=tlakati" head="w-5769" form="tlakatini"/></tok> <tok id="w-5778" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5777">.</tok> </s>
<s id="s-540"  text="Tla niyas Zacatlan inmitzwalikilis nakatl." text_morf="-" text_spa="Si me voy a Zacatlán, te traeré carne." labels="- 53:1" text_orig="Tla niyas Zacatlan inmitzwalikilis nakatl." sent_id="tenango:53:1" text_gloss="="><tok id="w-5779" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="2:mark" misc="Orig=Tla|NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-5780">Tla</tok> <tok id="w-5780" lemma="yawi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="Orig=niyas|NormalizedForm=niyas|NormalizedLemma=yawi" head="w-5782">niyas</tok> <tok id="w-5781" lemma="zacatlan" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="Orig=Zacatlan|NormalizedForm=zacatlan|NormalizedLemma=zacatlan" head="w-5780">Zacatlan</tok> <tok id="w-5782" lemma="walika" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=2|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=inmitzwalikilis|NormalizedForm=inmitswalikilis|NormalizedLemma=walika" >inmitzwalikilis</tok> <tok id="w-5783" lemma="nakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Orig=nakatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nakatl|NormalizedLemma=nakatl" head="w-5782">nakatl</tok><tok id="w-5784" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5782">.</tok> </s>
<s id="s-541"  text_gloss="=" text_spa="Si me regalarán un perro, no se qué haré con él cuando no estoy aquí." labels="- 53:2" sent_id="tenango:53:2" text_orig="Tla nechtlaokoliskej se notzkwin amati tlenoj inchiwasijkwak amo nikan niski." text="Tla nechtlaokoliskej se notzkwin amati tlenoj inchiwasijkwak amo nikan niski." text_morf="-"><tok id="w-5785" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="2:mark" misc="Orig=Tla|NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-5786">Tla</tok> <tok id="w-5786" lemma="tlaokolia" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="Orig=nechtlaokoliskej|NormalizedForm=nechtlaokoliskeh|NormalizedLemma=tlaokolia" head="w-5789">nechtlaokoliskej</tok> <tok id="w-5787" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5788">se</tok> <tok id="w-5788" lemma="itzkwintli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=notzkwin|NormalizedForm=notskwin|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-5786">notzkwin</tok> <tok id="w-5789" lemma="mati" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=amati|NormalizedForm=amati|NormalizedLemma=mati" head="w-5791">amati</tok> <tok id="w-5790" lemma="tlenoj" upos="PRON" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="Orig=tlenoj|NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-5791">tlenoj</tok> <tok id="w-5791" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=inchiwasijkwak|SpaceAfter=No|NormalizedForm=inchiwas|NormalizedLemma=chiwa" >inchiwas</tok><tok id="w-5792" lemma="ijkwak" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-5795">ijkwak</tok> <tok id="w-5793" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5795">amo</tok> <tok id="w-5794" lemma="nikan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="Orig=nikan|NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-5795">nikan</tok> <tok id="w-5795" lemma="yawi" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="Orig=niski|SpaceAfter=No|NormalizedForm=niski|NormalizedLemma=yawi" head="w-5791">niski</tok><tok id="w-5796" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5791">.</tok> </s>
<s id="s-542"  text_gloss="=" text_morf="-" text="Tla onyaskia mostla Zacatlan onmitzwalikiliskia nakatl." sent_id="tenango:53:3" text_orig="Tla onyaskia mostla Zacatlan onmitzwalikiliskia nakatl." labels="- 53:3" text_spa="Si me iría mañana a Zacatlán, te traería carne."><tok id="w-5797" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="Orig=Tla|NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-5799">Tla</tok> <tok id="w-5798" >onyaskia<dtok id="w-5798" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=onyaskia|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5799" form="o"/><dtok id="w-5799" lemma="yawi" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=nyaskia|NormalizedLemma=yawi" head="w-5803" form="nyaskia"/></tok> <tok id="w-5800" lemma="mostla" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=mostla|NormalizedForm=mostla|NormalizedLemma=mostla" head="w-5799">mostla</tok> <tok id="w-5801" lemma="zacatlan" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="Orig=Zacatlan|NormalizedForm=zacatlan|NormalizedLemma=zacatlan" head="w-5799">Zacatlan</tok> <tok id="w-5802" >onmitzwalikiliskia<dtok id="w-5802" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=onmitzwalikiliskia|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5803" form="o"/><dtok id="w-5803" lemma="walika" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nmitswalikiliskia|NormalizedLemma=walika"  form="nmitzwalikiliskia"/></tok> <tok id="w-5804" lemma="nakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="Orig=nakatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nakatl|NormalizedLemma=nakatl" head="w-5803">nakatl</tok><tok id="w-5805" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5803">.</tok> </s>
<s id="s-543"  text="Tla onmokowiskia se notzkwin okaltlachixtoskia." text_morf="-" text_orig="Tla onmokowiskia se notzkwin okaltlachixtoskia." sent_id="tenango:53:4" labels="- 53:4" text_spa="Si me compraría un perro guardaría la casa." text_gloss="="><tok id="w-5806" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="Orig=Tla|NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-5808">Tla</tok> <tok id="w-5807" >onmokowiskia<dtok id="w-5807" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=onmokowiskia|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5808" form="o"/><dtok id="w-5808" lemma="kowa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nmokowiskia|NormalizedLemma=kowa"  form="nmokowiskia"/></tok> <tok id="w-5809" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5810">se</tok> <tok id="w-5810" lemma="itzkwintli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Orig=notzkwin|NormalizedForm=notskwin|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-5808">notzkwin</tok> <tok id="w-5811" lemma="tlachiya" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="Orig=okaltlachixtoskia|SpaceAfter=No|NormalizedForm=okaltlachixtoskia|NormalizedLemma=tlachiya" head="w-5808">okaltlachixtoskia</tok><tok id="w-5812" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5808">.</tok> </s>
<s id="s-544"  text_gloss="=" labels="- 54:2" text_spa="Si el dueño de mi casa hubiera arreglado el tubo me alegraría." text_orig="Tla in teteko de nochan okyektlalani in tubo onpakiskia." sent_id="tenango:54:2" text="Tla in teteko de nochan okyektlalani in tubo onpakiskia." text_morf="-"><tok id="w-5813" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="Orig=Tla|NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-5819">Tla</tok> <tok id="w-5814" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5815">in</tok> <tok id="w-5815" lemma="teteko" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=teteko|NormalizedForm=teteko|NormalizedLemma=teteko" head="w-5819">teteko</tok> <tok id="w-5816" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="Orig=de|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-5817">de</tok> <tok id="w-5817" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="Orig=nochan|NormalizedForm=nochan|NormalizedLemma=chantli" head="w-5815">nochan</tok> <tok id="w-5818" >okyektlalani<dtok id="w-5818" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=okyektlalani|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5819" form="o"/><dtok id="w-5819" lemma="tlalia" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="11:advcl" misc="NormalizedForm=kyektlalani|NormalizedLemma=tlalia" head="w-5823" form="kyektlalani"/></tok> <tok id="w-5820" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5821">in</tok> <tok id="w-5821" lemma="tubo" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="Orig=tubo|NormalizedForm=tubo|NormalizedLemma=tubo" head="w-5819">tubo</tok> <tok id="w-5822" misc="SpaceAfter=No" >onpakiskia<dtok id="w-5822" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="Orig=onpakiskia|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5823" form="o"/><dtok id="w-5823" lemma="paki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Polite=Form|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=npakiskia|NormalizedLemma=paki"  form="npakiskia"/></tok> <tok id="w-5824" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5823">.</tok> </s>
<s id="s-545"  text_gloss="=" text_morf="-" text="Tla onmokowani yalwa tlapal, axanin onwiliskia inpajpas in kalli." labels="- 54:3" text_spa="Si ayer hubiera comprado pintura, ahora podría pintar la casa." sent_id="tenango:54:3" text_orig="Tla onmokowani yalwa tlapal, axanin onwiliskia inpajpas in kalli."><tok id="w-5825" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="Orig=Tla|NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-5827">Tla</tok> <tok id="w-5826" >onmokowani<dtok id="w-5826" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=onmokowani|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5827" form="o"/><dtok id="w-5827" lemma="kowa" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="9:advcl" misc="NormalizedForm=nmokowani|NormalizedLemma=kowa" head="w-5833" form="nmokowani"/></tok> <tok id="w-5828" lemma="yalwa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=yalwa|NormalizedForm=yalwa|NormalizedLemma=yalwa" head="w-5827">yalwa</tok> <tok id="w-5829" lemma="tlapal" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Orig=tlapal,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlapal|NormalizedLemma=tlapal" head="w-5827">tlapal</tok><tok id="w-5830" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5827">,</tok> <tok id="w-5831" lemma="axanin" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="Orig=axanin|NormalizedForm=axanin|NormalizedLemma=axanin" head="w-5833">axanin</tok> <tok id="w-5832" >onwiliskia<dtok id="w-5832" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="Orig=onwiliskia|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5833" form="o"/><dtok id="w-5833" lemma="wili" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Polite=Form|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nwiliskia|NormalizedLemma=wili"  form="nwiliskia"/></tok> <tok id="w-5834" lemma="pajpa" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="9:xcomp" misc="Orig=inpajpas|NormalizedForm=inpahpas|NormalizedLemma=pahpa" head="w-5833">inpajpas</tok> <tok id="w-5835" lemma="det" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=det" head="w-5836">in</tok> <tok id="w-5836" lemma="kalli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="Orig=kalli|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kali|NormalizedLemma=kali" head="w-5834">kalli</tok><tok id="w-5837" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5833">.</tok> </s>
<s id="s-546"  text_gloss="Hubiera.sido.apropiado me.hubieran.escuchado pues si me.hubieran.escuchado no así con.nosotros hubiera.pasado ." text_morf="-" text="Ocnamiqia oxnechoncaquinih, pues tla oxnechoncaquinih amo ihquin topan opanosquia." sent_id="tenango:54:4" text_orig="Ocnamiqia oxnechoncaquinih, pues tla oxnechoncaquinih amo ihquin topan opanosquia." text_spa="- Hubiera sido mejor que me hubieran escuchado, pues si me hubieran escuchado no nos hubiera pasado así." labels="- 54:4"><tok id="w-5838" >Ocnamiqia<dtok id="w-5838" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Ocnamiqia|Gloss=Hubiera.sido.apropiado|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5839" form="O"/><dtok id="w-5839" lemma="namiqui" upos="VERB" feats="Typo=Yes" deprel="root"  deps="0:root" misc="CorrectForm=cnamiquia|NormalizedForm=knamikia|NormalizedLemma=namiki"  form="cnamiqia"/></tok> <tok id="w-5840" misc="SpaceAfter=No" >oxnechoncaquinih<dtok id="w-5840" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=oxnechoncaquinih,|Gloss=me.hubieran.escuchado|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5841" form="o"/><dtok id="w-5841" lemma="caqui" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="2:csubj" misc="NormalizedForm=xnechonkakinih|NormalizedLemma=kaki" head="w-5839" form="xnechoncaquinih"/></tok> <tok id="w-5842" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5846">,</tok> <tok id="w-5843" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="9:discourse" misc="Orig=pues|Gloss=pues|NormalizedForm=pues|NormalizedLemma=pues" head="w-5846">pues</tok> <tok id="w-5844" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="Orig=tla|Gloss=si|NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-5846">tla</tok> <tok id="w-5845" >oxnechoncaquinih<dtok id="w-5845" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="Orig=oxnechoncaquinih|Gloss=me.hubieran.escuchado|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5846" form="o"/><dtok id="w-5846" lemma="caqui" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="14:advcl" misc="NormalizedForm=xnechonkakinih|NormalizedLemma=kaki" head="w-5851" form="xnechoncaquinih"/></tok> <tok id="w-5847" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="Orig=amo|Gloss=no|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5851">amo</tok> <tok id="w-5848" lemma="ihquin" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="Orig=ihquin|Gloss=así|NormalizedForm=ihkin|NormalizedLemma=ihkin" head="w-5851">ihquin</tok> <tok id="w-5849" lemma="pan" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obl"  deps="14:obl" misc="Orig=topan|Gloss=con.nosotros|NormalizedForm=topan|NormalizedLemma=pan" head="w-5851">topan</tok> <tok id="w-5850" misc="SpaceAfter=No" >opanosquia<dtok id="w-5850" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="Orig=opanosquia|Gloss=hubiera.pasado|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5851" form="o"/><dtok id="w-5851" lemma="panoa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=panoskia|NormalizedLemma=panoa" head="w-5839" form="panosquia"/></tok> <tok id="w-5852" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5839">.</tok> </s>
<s id="s-547"  text_morf="-" text="¿Xamo yeh ocachi cuali oxontlaocoxtonih, uan yoxconquihquixtanih de namonauac naquin ohcon oquichiu?" sent_id="tenango:55:1" text_orig="¿Xamo yeh ocachi cuali oxontlaocoxtonih, uan yoxconquihquixtanih de namonauac naquin ohcon oquichiu?" labels="- 55:1" text_spa="No hubiera sido mejor si te hubieras entristecido y sacado de entre ustedes a quien hizo así?" text_gloss="No énf. más bien te.hubieras.entristecidoy hubieras.sacado de con.ustedes quien hizo así ?"><tok id="w-5853" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5857">¿</tok><tok id="w-5854" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=Xamo|NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-5857">Xamo</tok> <tok id="w-5855" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="dislocated"  deps="5:dislocated" misc="Orig=yeh|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-5857">yeh</tok> <tok id="w-5856" lemma="ocachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=ocachi|NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-5857">ocachi</tok> <tok id="w-5857" lemma="cuali" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=cuali|NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" >cuali</tok> <tok id="w-5858" misc="SpaceAfter=No" >oxontlaocoxtonih<dtok id="w-5858" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=oxontlaocoxtonih,|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5859" form="o"/><dtok id="w-5859" lemma="tlaocoya" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="5:csubj" misc="NormalizedForm=xontlaokoxtonih|NormalizedLemma=tlaokoya" head="w-5857" form="xontlaocoxtonih"/></tok> <tok id="w-5860" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5864">,</tok> <tok id="w-5861" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="Orig=uan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5864">uan</tok> <tok id="w-5862" >yoxconquihquixtanih<dtok id="w-5862" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="Orig=yoxconquihquixtanih|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-5864" form="ya"/><dtok id="w-5863" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5864" form="o"/><dtok id="w-5864" lemma="quihquixtania" upos="VERB" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=xkonkihkixtanih|NormalizedLemma=kihkixtania" head="w-5859" form="xconquihquixtanih"/></tok> <tok id="w-5865" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="14:case" misc="Orig=de|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-5866">de</tok> <tok id="w-5866" lemma="namonauac" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="12:obl" misc="Orig=namonauac|NormalizedForm=namonawak|NormalizedLemma=namonawak" head="w-5864">namonauac</tok> <tok id="w-5867" >naquin<dtok id="w-5867" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="Orig=naquin|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5868" form="n"/><dtok id="w-5868" lemma="aquin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="19:nsubj" misc="NormalizedForm=akin|NormalizedLemma=akin" head="w-5871" form="aquin"/></tok> <tok id="w-5869" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="19:advmod" misc="Orig=ohcon|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-5871">ohcon</tok> <tok id="w-5870" misc="SpaceAfter=No" >oquichiu<dtok id="w-5870" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="19:aux" misc="Orig=oquichiu|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5871" form="o"/><dtok id="w-5871" lemma="chiua" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="12:ccomp" misc="NormalizedForm=quichiu|NormalizedLemma=chiwa" head="w-5864" form="quichiu"/></tok> <tok id="w-5872" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5859">?</tok> </s>
<s id="s-548"  text_gloss="=" labels="- 56:1" text_spa="Si en el 2 de Abril hubiera estado en Tenango, hubiera ido a la casa de Clemente." sent_id="tenango:56:1" text_orig="Tla itich in 2 de Abril onini Tenango onyaya ichan Clemente." text_morf="-" text="Tla itich in 2 de Abril onini Tenango onyaya ichan Clemente."><tok id="w-5873" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="8:mark" misc="Orig=Tla|NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-5880">Tla</tok> <tok id="w-5874" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="Orig=itich|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-5880">itich</tok> <tok id="w-5875" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5876">in</tok> <tok id="w-5876" lemma="2" upos="NUM" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="Orig=2|NormalizedForm=2|NormalizedLemma=2" head="w-5874">2</tok> <tok id="w-5877" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="6:case" misc="Orig=de|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-5878">de</tok> <tok id="w-5878" lemma="abril" upos="PROPN" deprel="compound"  deps="4:compound" misc="Orig=Abril|NormalizedForm=abril|NormalizedLemma=abril" head="w-5876">Abril</tok> <tok id="w-5879" >onini<dtok id="w-5879" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="Orig=onini|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5880" form="o"/><dtok id="w-5880" lemma="yawi" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="11:advcl" misc="NormalizedForm=nini|NormalizedLemma=yawi" head="w-5883" form="nini"/></tok> <tok id="w-5881" lemma="tenango" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="Orig=Tenango|NormalizedForm=tenango|NormalizedLemma=tenango" head="w-5880">Tenango</tok> <tok id="w-5882" >onyaya<dtok id="w-5882" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="Orig=onyaya|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5883" form="o"/><dtok id="w-5883" lemma="yawi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nyaya|NormalizedLemma=yawi"  form="nyaya"/></tok> <tok id="w-5884" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="Orig=ichan|NormalizedForm=ichan|NormalizedLemma=chantli" head="w-5883">ichan</tok> <tok id="w-5885" lemma="clemente" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="12:nmod" misc="Orig=Clemente|SpaceAfter=No|NormalizedForm=clemente|NormalizedLemma=clemente" head="w-5884">Clemente</tok><tok id="w-5886" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5883">.</tok> </s>
<s id="s-549"  sent_id="tenango:56:2" text_orig="Tlen nej ontlasojtlaskia mai itich nin altipetl, ontlasojtlaskia de ke naltipetl mamokwipa municipio, ontlasojtlaskia de ke nojtli mai pavimentado wan tokniwan makpiyakan se kwalli tikitl itich nin altipetl, wan de ke nochin kokonej maestudiarokan wan noyiwki ontlasojtlaskia de ke amo mapinawakan tlajtoskej nawatl." text_spa="Que me gustaría que esté el pueblo, me gustaría que el pueblo se haga municipio, me gustaría que el camino estuviera pavimentado y que las personas tengan un buen trabajo en el pueblo y que todos los niños estudiaran y también me gustaría que no les diera pena hablar nahuatl." labels="- 56:2 needs-fixing" text="Tlen nej ontlasojtlaskia mai itich nin altipetl, ontlasojtlaskia de ke naltipetl mamokwipa municipio, ontlasojtlaskia de ke nojtli mai pavimentado wan tokniwan makpiyakan se kwalli tikitl itich nin altipetl, wan de ke nochin kokonej maestudiarokan wan noyiwki ontlasojtlaskia de ke amo mapinawakan tlajtoskej nawatl." text_morf="-" text_gloss="="><tok id="w-5887" lemma="tlen" upos="SCONJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Tlen|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" >Tlen</tok> <tok id="w-5888" lemma="nejuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=nej|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-5890">nej</tok> <tok id="w-5889" misc="Orig=ontlasojtlaskiamai" >ontlasojtlaskia<dtok id="w-5889" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5890" form="o"/><dtok id="w-5890" lemma="tlasojtla" upos="VERB" deprel="acl:relcl"  deps="1:acl:relcl" misc="NormalizedForm=ntlasohtlaskia|NormalizedLemma=tlasohtla" head="w-5887" form="ntlasojtlaskia"/></tok> <tok id="w-5891" >mai<dtok id="w-5891" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-5892" form="ma"/><dtok id="w-5892" lemma="katki" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="4:ccomp" misc="NormalizedForm=i|NormalizedLemma=katki" head="w-5890" form="i"/></tok> <tok id="w-5893" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="Orig=itich|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-5892">itich</tok> <tok id="w-5894" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=nin|NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-5895">nin</tok> <tok id="w-5895" lemma="altipetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="Orig=altipetl,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=altipetl|NormalizedLemma=altipetl" head="w-5893">altipetl</tok><tok id="w-5896" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5898">,</tok> <tok id="w-5897" >ontlasojtlaskia<dtok id="w-5897" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="Orig=ontlasojtlaskia|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5898" form="o"/><dtok id="w-5898" lemma="tlasojtla" upos="VERB" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=ntlasohtlaskia|NormalizedLemma=tlasohtla" head="w-5890" form="ntlasojtlaskia"/></tok> <tok id="w-5899" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="18:mark" misc="Orig=de|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-5904">de</tok> <tok id="w-5900" lemma="ke" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="18:mark" misc="Orig=ke|NormalizedForm=ke|NormalizedLemma=ke" head="w-5904">ke</tok> <tok id="w-5901" >naltipetl<dtok id="w-5901" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="Orig=naltipetl|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-5902" form="n"/><dtok id="w-5902" lemma="altipetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="18:nsubj" misc="NormalizedForm=altipetl|NormalizedLemma=altipetl" head="w-5904" form="altipetl"/></tok> <tok id="w-5903" >mamokwipa<dtok id="w-5903" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="18:aux" misc="Orig=mamokwipa|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-5904" form="ma"/><dtok id="w-5904" lemma="mokwipa" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="ccomp"  deps="12:ccomp" misc="NormalizedForm=mokwipa|NormalizedLemma=mokwipa" head="w-5898" form="mokwipa"/></tok> <tok id="w-5905" lemma="municipio" upos="NOUN" deprel="ccomp"  deps="18:ccomp" misc="Orig=municipio,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=municipio|NormalizedLemma=municipio" head="w-5904">municipio</tok><tok id="w-5906" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5908">,</tok> <tok id="w-5907" >ontlasojtlaskia<dtok id="w-5907" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="22:aux" misc="Orig=ontlasojtlaskia|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5908" form="o"/><dtok id="w-5908" lemma="tlasojtla" upos="VERB" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="NormalizedForm=ntlasohtlaskia|NormalizedLemma=tlasohtla" head="w-5898" form="ntlasojtlaskia"/></tok> <tok id="w-5909" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="29:mark" misc="Orig=de|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-5915">de</tok> <tok id="w-5910" lemma="ke" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="29:mark" misc="Orig=ke|NormalizedForm=ke|NormalizedLemma=ke" head="w-5915">ke</tok> <tok id="w-5911" >nojtli<dtok id="w-5911" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="26:det" misc="Orig=nojtli|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5912" form="n"/><dtok id="w-5912" lemma="ojtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="29:nsubj" misc="NormalizedForm=ohtli|NormalizedLemma=ohtli" head="w-5915" form="ojtli"/></tok> <tok id="w-5913" >mai<dtok id="w-5913" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="29:aux" misc="Orig=mai|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-5915" form="ma"/><dtok id="w-5914" lemma="katki" upos="AUX" deprel="cop"  deps="29:cop" misc="NormalizedForm=i|NormalizedLemma=katki" head="w-5915" form="i"/></tok> <tok id="w-5915" lemma="pavimentado" upos="ADJ" deprel="ccomp"  deps="22:ccomp" misc="Orig=pavimentado|NormalizedForm=pavimentado|NormalizedLemma=pavimentado" head="w-5908">pavimentado</tok> <tok id="w-5916" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="33:cc" misc="Orig=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5919">wan</tok> <tok id="w-5917" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="33:nsubj" misc="Orig=tokniwan|NormalizedForm=tokniwan|NormalizedLemma=ikni" head="w-5919">tokniwan</tok> <tok id="w-5918" >makpiyakan<dtok id="w-5918" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="33:aux" misc="Orig=makpiyakan|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-5919" form="ma"/><dtok id="w-5919" lemma="piya" upos="VERB" deprel="conj"  deps="29:conj" misc="NormalizedForm=kpiyakan|NormalizedLemma=piya" head="w-5915" form="kpiyakan"/></tok> <tok id="w-5920" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="36:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5922">se</tok> <tok id="w-5921" lemma="kwalli" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="amod"  deps="36:amod" misc="Orig=kwalli|NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-5922">kwalli</tok> <tok id="w-5922" lemma="tikitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="33:obj" misc="Orig=tikitl|NormalizedForm=tikitl|NormalizedLemma=tikitl" head="w-5919">tikitl</tok> <tok id="w-5923" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="33:obl" misc="Orig=itich|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-5919">itich</tok> <tok id="w-5924" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="39:det" misc="Orig=nin|NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-5925">nin</tok> <tok id="w-5925" lemma="altipetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="37:nmod" misc="Orig=altipetl,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=altipetl|NormalizedLemma=altipetl" head="w-5923">altipetl</tok><tok id="w-5926" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="48:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5934">,</tok> <tok id="w-5927" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="48:cc" misc="Orig=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5934">wan</tok> <tok id="w-5928" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="48:mark" misc="Orig=de|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-5934">de</tok> <tok id="w-5929" lemma="ke" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="48:mark" misc="Orig=ke|NormalizedForm=ke|NormalizedLemma=ke" head="w-5934">ke</tok> <tok id="w-5930" >nochin<dtok id="w-5930" lemma="nochi" upos="DET" deprel="det"  deps="46:det" misc="Orig=nochin|NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-5932" form="nochi"/><dtok id="w-5931" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="46:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-5932" form="n"/></tok> <tok id="w-5932" lemma="konetl" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="48:nsubj" misc="Orig=kokonej|NormalizedForm=kokoneh|NormalizedLemma=konetl" head="w-5934">kokonej</tok> <tok id="w-5933" >maestudiarokan<dtok id="w-5933" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="48:aux" misc="Orig=maestudiarokan|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-5934" form="ma"/><dtok id="w-5934" lemma="estudiaroa" upos="VERB" deprel="conj"  deps="29:conj" misc="NormalizedForm=estudiarokan|NormalizedLemma=estudiaroa" head="w-5915" form="estudiarokan"/></tok> <tok id="w-5935" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="52:cc" misc="Orig=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5938">wan</tok> <tok id="w-5936" lemma="noyiwki" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="52:advmod" misc="Orig=noyiwki|NormalizedForm=noyiwki|NormalizedLemma=noyiwki" head="w-5938">noyiwki</tok> <tok id="w-5937" >ontlasojtlaskia<dtok id="w-5937" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="52:aux" misc="Orig=ontlasojtlaskia|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5938" form="o"/><dtok id="w-5938" lemma="tlasojtla" upos="VERB" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="NormalizedForm=ntlasohtlaskia|NormalizedLemma=tlasohtla" head="w-5898" form="ntlasojtlaskia"/></tok> <tok id="w-5939" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="57:mark" misc="Orig=de|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-5943">de</tok> <tok id="w-5940" lemma="ke" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="57:mark" misc="Orig=ke|NormalizedForm=ke|NormalizedLemma=ke" head="w-5943">ke</tok> <tok id="w-5941" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="57:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5943">amo</tok> <tok id="w-5942" >mapinawakan<dtok id="w-5942" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="57:aux" misc="Orig=mapinawakantlajtoskej|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-5943" form="ma"/><dtok id="w-5943" lemma="pinawa" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="52:ccomp" misc="NormalizedForm=pinawakan|NormalizedLemma=pinawa" head="w-5938" form="pinawakan"/></tok> <tok id="w-5944" lemma="tlajtoa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="57:advcl" misc="NormalizedForm=tlahtoskeh|NormalizedLemma=tlahtoa" head="w-5943">tlajtoskej</tok> <tok id="w-5945" lemma="nawatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="58:obl" misc="Orig=nawatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nawatl|NormalizedLemma=nawatl" head="w-5944">nawatl</tok><tok id="w-5946" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="58:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5944">.</tok> </s>
<s id="s-550"  labels="- 59:1 kuakiltia" text_spa="Le pongo una cadena de flores en su cabeza." sent_id="tenango:59:1" text_orig="Inkakiltia nitzonikon se xochikoskatl." text="Inkakiltia nitzonikon se xochikoskatl." text_morf="1sg.sj.-3sg.obj.-vestir-benef. su-cabeza una cadena.de.flores" text_gloss="="><tok id="w-5947" lemma="akiltia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Inkakiltia|Morf=1sg.sj.-3sg.obj.-vestir-benef.|NormalizedForm=inkakiltia|NormalizedLemma=akiltia" >Inkakiltia</tok> <tok id="w-5948" >nitzonikon<dtok id="w-5948" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Morf=su-cabeza|Orig=nitzonikon|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-5949" form="n"/><dtok id="w-5949" lemma="itzontikon" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="NormalizedForm=itsonikon|NormalizedLemma=itsontikon" head="w-5947" form="itzonikon"/></tok> <tok id="w-5950" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=se|Morf=una|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5951">se</tok> <tok id="w-5951" lemma="xochikoskatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="Morf=cadena.de.flores|Orig=xochikoskatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=xochikoskatl|NormalizedLemma=xochikoskatl" head="w-5947">xochikoskatl</tok><tok id="w-5952" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5947">.</tok> </s>
<s id="s-551"  text_gloss="=" text_spa="Dios hizo el cielo y la tierra." labels="- 66:1" text_orig="Dios okmochiuilij in iluikak wan in tlaltikpaktli." sent_id="tenango:66:1" text="Dios okmochiuilij in iluikak wan in tlaltikpaktli." text_morf="-"><tok id="w-5953" lemma="dios" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Dios|NormalizedForm=dios|NormalizedLemma=dios" head="w-5955">Dios</tok> <tok id="w-5954" >okmochiuilij<dtok id="w-5954" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=okmochiuilij|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5955" form="o"/><dtok id="w-5955" lemma="chiuilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kmochiwilih|NormalizedLemma=chiwilia"  form="kmochiuilij"/></tok> <tok id="w-5956" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5957">in</tok> <tok id="w-5957" lemma="iluikak" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Orig=iluikak|NormalizedForm=ilwikak|NormalizedLemma=ilwikak" head="w-5955">iluikak</tok> <tok id="w-5958" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="Orig=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-5960">wan</tok> <tok id="w-5959" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5960">in</tok> <tok id="w-5960" lemma="tlaltikpaktli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="Orig=tlaltikpaktli|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlaltikpaktli|NormalizedLemma=tlaltikpaktli" head="w-5957">tlaltikpaktli</tok><tok id="w-5961" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5955">.</tok> </s>
<s id="s-552"  text_gloss="=" text="¿Kanji chanchiwaj?" text_morf="-" labels="- 67:1" text_spa="¿Dónde vive?" text_orig="¿Kanji chanchiwaj?" sent_id="tenango:67:1"><tok id="w-5962" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5964">¿</tok><tok id="w-5963" lemma="kanji" upos="ADV" feats="Typo=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Kanji|CorrectForm=kanij|NormalizedForm=kanhi|NormalizedLemma=kanhi" head="w-5964">Kanji</tok> <tok id="w-5964" lemma="chanchiwa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=chanchiwaj|SpaceAfter=No|NormalizedForm=chanchiwah|NormalizedLemma=chanchiwa" >chanchiwaj</tok><tok id="w-5965" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5964">?</tok> </s>
<s id="s-553"  sent_id="tenango:67:2" text_orig="Yejwan amo okatkaj, owiyaj faena." labels="- 67:2" text_spa="Mi esposo no estaba, se fue ala faena." text_morf="-" text="Yejwan amo okatkaj, owiyaj faena." text_gloss="="><tok id="w-5966" lemma="yejwan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=Yejwan|NormalizedForm=yehwan|NormalizedLemma=yehwan" head="w-5969">Yejwan</tok> <tok id="w-5967" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-5969">amo</tok> <tok id="w-5968" misc="SpaceAfter=No" >okatkaj<dtok id="w-5968" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=okatkaj,|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5969" form="o"/><dtok id="w-5969" lemma="katki" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katkah|NormalizedLemma=katki"  form="katkaj"/></tok> <tok id="w-5970" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-5972">,</tok> <tok id="w-5971" >owiyaj<dtok id="w-5971" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=owiyaj|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-5972" form="o"/><dtok id="w-5972" lemma="yawi" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=wiyah|NormalizedLemma=yawi" head="w-5969" form="wiyaj"/></tok> <tok id="w-5973" lemma="faena" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="Orig=faena|SpaceAfter=No|NormalizedForm=faena|NormalizedLemma=faena" head="w-5972">faena</tok><tok id="w-5974" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5969">.</tok> </s>
<s id="s-554"  text_morf="-" text="¿Xamo katej in yejwan?" sent_id="tenango:67:3" text_orig="¿Xamo katej in yejwan?" text_spa="¿No están ellos?" labels="- 67:3" text_gloss="="><tok id="w-5975" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-5977">¿</tok><tok id="w-5976" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Xamo|NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-5977">Xamo</tok> <tok id="w-5977" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=katejin|NormalizedForm=kateh|NormalizedLemma=katki" >katej</tok> <tok id="w-5978" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-5979">in</tok> <tok id="w-5979" lemma="yejwan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=yejwan|SpaceAfter=No|NormalizedForm=yehwan|NormalizedLemma=yehwan" head="w-5977">yejwan</tok><tok id="w-5980" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-5977">?</tok> </s>
<s id="s-555"  text_gloss="=" text_orig="Tlasojkamatikwil mik mowisiotzin." sent_id="tenango:69:1" text_spa="Muchas gracias a Ud." labels="- 69:1" text="Tlasojkamatikwil mik mowisiotzin." text_morf="-"><tok id="w-5981" lemma="tlasojkamatikwil" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Tlasojkamatikwil|NormalizedForm=tlasohkamatikwil|NormalizedLemma=tlasohkamatikwil" >Tlasojkamatikwil</tok> <tok id="w-5982" lemma="miak" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="1:advmod" misc="Orig=mik|NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=miak" head="w-5981">mik</tok> <tok id="w-5983" lemma="mowisiotzin" upos="PRON" feats="Degree=Dim" deprel="vocative"  deps="1:vocative" misc="Orig=mowisiotzin|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mowisiotsin|NormalizedLemma=mowisiotsin" head="w-5981">mowisiotzin</tok><tok id="w-5984" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5981">.</tok> </s>
<s id="s-556"  text_morf="imp.-2sg.oj.-dar sal." text="Ixnechmaka istatl." text_orig="Ixnechmaka istatl." sent_id="tenango:70:1" text_spa="Dame la sal." labels="- 70:1" text_gloss="="><tok id="w-5985" lemma="maka" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Ixnechmaka|Morf=imp.-2sg.oj.-dar|NormalizedForm=ixnechmaka|NormalizedLemma=maka" >Ixnechmaka</tok> <tok id="w-5986" lemma="istatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="Morf=sal|Orig=istatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=istatl|NormalizedLemma=istatl" head="w-5985">istatl</tok><tok id="w-5987" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5985">.</tok> </s>
<s id="s-557"  text_gloss="=" sent_id="tenango:70:2" text_orig="Ixnechonmaka siki istatl." text_spa="Deme la sal." labels="- 70:2" text_morf="imp.-2sg.obj.-cor(1)-dar un.poco sal" text="Ixnechonmaka siki istatl."><tok id="w-5988" lemma="maka" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=2|Polite=Form|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Ixnechonmaka|Morf=imp.-2sg.obj.-cor(1)-dar|NormalizedForm=ixnechonmaka|NormalizedLemma=maka" >Ixnechonmaka</tok> <tok id="w-5989" lemma="siki" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=siki|Morf=un.poco|NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-5990">siki</tok> <tok id="w-5990" lemma="istatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="Morf=sal|Orig=istatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=istatl|NormalizedLemma=istatl" head="w-5988">istatl</tok><tok id="w-5991" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-5988">.</tok> </s>
<s id="s-558"  text_orig="Lunes mochiwa se culto, wan ¿xamo itkonikis totzin?" sent_id="tenango:71:2" labels="- 71:2" text_spa="El lunes se hace un culto, y ¿no quiere que nos vayamos?" text_morf="-" text="Lunes mochiwa se culto, wan ¿xamo itkonikis totzin?" text_gloss="="><tok id="w-5992" lemma="lunes" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="Orig=Lunes|NormalizedForm=lunes|NormalizedLemma=lunes" head="w-5993">Lunes</tok> <tok id="w-5993" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=mochiwa|NormalizedForm=mochiwa|NormalizedLemma=chiwa" >mochiwa</tok> <tok id="w-5994" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-5995">se</tok> <tok id="w-5995" lemma="culto" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Orig=culto,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=culto|NormalizedLemma=culto" head="w-5993">culto</tok><tok id="w-5996" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6000">,</tok> <tok id="w-5997" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="Orig=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6000">wan</tok> <tok id="w-5998" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6000">¿</tok><tok id="w-5999" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="Orig=xamoitkonikis|NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-6000">xamo</tok> <tok id="w-6000" lemma="niki" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=itkonikis|NormalizedLemma=niki" head="w-5993">itkonikis</tok> <tok id="w-6001" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="9:xcomp" misc="Orig=totzin|SpaceAfter=No|NormalizedForm=totsin|NormalizedLemma=_" head="w-6000">totzin</tok><tok id="w-6002" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6000">?</tok> </s>
<s id="s-559"  text="Itmitzmochiyalia ijkwakon." text_morf="-" text_spa="Le esperamos entonces." labels="- 71:4" text_orig="Itmitzmochiyalia ijkwakon." sent_id="tenango:71:4" text_gloss="="><tok id="w-6003" lemma="mochiyalia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Itmitzmochiyalia|NormalizedForm=itmitsmochiyalia|NormalizedLemma=mochiyalia" >Itmitzmochiyalia</tok> <tok id="w-6004" lemma="ijkwakon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="1:advmod" misc="Orig=ijkwakon|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ihkwakon|NormalizedLemma=ihkwakon" head="w-6003">ijkwakon</tok><tok id="w-6005" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6003">.</tok> </s>
<s id="s-560"  sent_id="tenango:72:1" text_orig="Ik nikan onechwaltitlan in presidente." labels="- 72:1" text_spa="Por aquí me envió el presidente." text="Ik nikan onechwaltitlan in presidente." text_morf="-" text_gloss="Por aquí me.envió el presidente ."><tok id="w-6006" lemma="ik" upos="ADP" deprel="case"  deps="2:case" misc="Orig=Ik|Gloss=Por|NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=ik" head="w-6007">Ik</tok> <tok id="w-6007" lemma="nikan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=nikan|Gloss=aquí|NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-6009">nikan</tok> <tok id="w-6008" >onechwaltitlan<dtok id="w-6008" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=onechwaltitlan|Gloss=me.envió|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6009" form="o"/><dtok id="w-6009" lemma="waltia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nechwaltitlan|NormalizedLemma=waltia"  form="nechwaltitlan"/></tok> <tok id="w-6010" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=in|Gloss=el|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6011">in</tok> <tok id="w-6011" lemma="presidente" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Gloss=presidente|Orig=presidente|SpaceAfter=No|NormalizedForm=presidente|NormalizedLemma=presidente" head="w-6009">presidente</tok><tok id="w-6012" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6009">.</tok> </s>
<s id="s-561"  text_gloss="=" text_spa="De veras en secreto le andaría robando leña." labels="- 75:1" text_orig="Inkichtakamilawcapojichtikilitinimiskia." sent_id="tenango:75:1" text_morf="-" text="Inkichtakamilawcapojichtikilitinimiskia."><tok id="w-6013" lemma="tikilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Morf=-|Orig=Inkichtakamilawcapojichtikilitinimiskia|SpaceAfter=No|NormalizedForm=inkichtakamilawkapohichtikilitinimiskia|NormalizedLemma=tikilia" >Inkichtakamilawcapojichtikilitinimiskia</tok><tok id="w-6014" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6013">.</tok> </s>
<s id="s-562"  text_spa="-" labels="- 79:1" sent_id="tenango:79:1" text_orig="Ijkwakon iktowaj mach okiwikak in tlawitontli nikalwan." text_morf="-" text="Ijkwakon iktowaj mach okiwikak in tlawitontli nikalwan." text_gloss="Entonces dijeron discl. los.llevó el derrumbe sus casas ."><tok id="w-6015" lemma="ijkwakon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Ijkwakon|NormalizedForm=ihkwakon|NormalizedLemma=ihkwakon" head="w-6016">Ijkwakon</tok> <tok id="w-6016" lemma="ijtoa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=iktowaj|NormalizedForm=iktowah|NormalizedLemma=ihtoa" >iktowaj</tok> <tok id="w-6017" lemma="mach" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=machokiwikak|NormalizedForm=mach|NormalizedLemma=mach" head="w-6019">mach</tok> <tok id="w-6018" >okiwikak<dtok id="w-6018" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6019" form="o"/><dtok id="w-6019" lemma="wika" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=kiwikak|NormalizedLemma=wika" head="w-6016" form="kiwikak"/></tok> <tok id="w-6020" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6021">in</tok> <tok id="w-6021" lemma="tlawitontli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=tlawitontli|NormalizedForm=tlawitontli|NormalizedLemma=tlawitontli" head="w-6019">tlawitontli</tok> <tok id="w-6022" lemma="kali" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="Orig=nikalwan|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nikalwan|NormalizedLemma=kali" head="w-6019">nikalwan</tok><tok id="w-6023" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6016">.</tok> </s>
<s id="s-563"  text_morf="-" text="Wan nej onmatia xa nowiyan asta ik Mexico, wan yej tlakaj amo." sent_id="tenango:80:1" text_orig="Wan nej onmatia xa nowiyan asta ik México, wan yej tlakaj amo." text_spa="-" labels="- 80:1" text_gloss="Y yo pensaba hyp. en.todas.partes hasta por México y énf. de.veras no ."><tok id="w-6024" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="Orig=Wan|Gloss=Y|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6027">Wan</tok> <tok id="w-6025" lemma="nejwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=nej|Gloss=yo|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=nehwatl" head="w-6027">nej</tok> <tok id="w-6026" >onmatia<dtok id="w-6026" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=onmatia|Gloss=pensaba|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6027" form="o"/><dtok id="w-6027" lemma="mati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nmatia|NormalizedLemma=mati"  form="nmatia"/></tok> <tok id="w-6028" lemma="xa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="Orig=xa|Gloss=hyp.|NormalizedForm=xa|NormalizedLemma=xa" head="w-6029">xa</tok> <tok id="w-6029" lemma="nowiyan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=nowiyan|Gloss=en.todas.partes|NormalizedForm=nowiyan|NormalizedLemma=nowiyan" head="w-6027">nowiyan</tok> <tok id="w-6030" lemma="asta" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="Orig=asta|Gloss=hasta|NormalizedForm=asta|NormalizedLemma=asta" head="w-6032">asta</tok> <tok id="w-6031" lemma="ik" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="Orig=ik|Gloss=por|NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=ik" head="w-6032">ik</tok> <tok id="w-6032" lemma="mexico" upos="PROPN" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="Gloss=México|Orig=México,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mexico|NormalizedLemma=mexico" head="w-6027">Mexico</tok><tok id="w-6033" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6037">,</tok> <tok id="w-6034" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="14:cc" misc="Orig=wan|Gloss=y|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6037">wan</tok> <tok id="w-6035" lemma="yejwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="Orig=yej|Gloss=énf.|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-6037">yej</tok> <tok id="w-6036" lemma="tlakaj" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="Orig=tlakaj|Gloss=de.veras|NormalizedForm=tlakah|NormalizedLemma=tlakah" head="w-6037">tlakaj</tok> <tok id="w-6037" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="Gloss=no|Orig=amo|SpaceAfter=No|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6032">amo</tok><tok id="w-6038" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6027">.</tok> </s>
<s id="s-564"  text_gloss="hyp.no tienes otra olla ?" text="¿Xamo itpiya okse comitl?" text_morf="-" text_orig="¿Xamo itpiya okse comitl?" sent_id="tenango:81:1" labels="- 81:1" text_spa="¿No tienes otra olla?"><tok id="w-6039" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6041">¿</tok><tok id="w-6040" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Xamo|NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-6041">Xamo</tok> <tok id="w-6041" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=itpiya|NormalizedForm=itpiya|NormalizedLemma=piya" >itpiya</tok> <tok id="w-6042" lemma="okse" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=okse|NormalizedForm=okse|NormalizedLemma=okse" head="w-6043">okse</tok> <tok id="w-6043" lemma="comitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Orig=comitl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=komitl|NormalizedLemma=komitl" head="w-6041">comitl</tok><tok id="w-6044" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6041">?</tok> </s>
<s id="s-565"  text_orig="¿Max amo itmati tlen edad ikpia?" sent_id="tenango:82:1" labels="- 82:1" text_spa="¿Acaso no sabes  qué edad  tiene?" text="¿Max amo itmati tlen edad ikpia?" text_morf="-" text_gloss="="><tok id="w-6045" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6048">¿</tok><tok id="w-6046" lemma="max" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Max|NormalizedForm=max|NormalizedLemma=max" head="w-6048">Max</tok> <tok id="w-6047" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6048">amo</tok> <tok id="w-6048" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=itmati|NormalizedForm=itmati|NormalizedLemma=mati" >itmati</tok> <tok id="w-6049" lemma="tlen" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=tlen|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-6050">tlen</tok> <tok id="w-6050" lemma="edad" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="Orig=edad|NormalizedForm=edad|NormalizedLemma=edad" head="w-6051">edad</tok> <tok id="w-6051" lemma="piya" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="4:ccomp" misc="Orig=ikpia|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ikpia|NormalizedLemma=piya" head="w-6048">ikpia</tok><tok id="w-6052" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6048">?</tok> </s>
<s id="s-566"  text_gloss="Pues, aquí imp. que.traigas flores, que.traigas las personas, que.traigas el borrego, porque importante, porque la costumbre ." text_morf="-" text="Pos, nikan wilika itkwalikas xochitl, itkwalikas in personas, itkwalikas in borrego, porke importante, porke in costumbre." text_spa="Pues, aquí que traigas flores, traigas las personas, traigas el borrego, porque es muy importante, porque es la costumbre." labels="- 82:2, typo" text_orig="Pos, nikan wilika itkwalikas xochitl, itkwalikas in personas, itkwalikas in borrego, porke importante, porke in costumbre." sent_id="tenango:82:2"><tok id="w-6053" lemma="pues" upos="ADV" deprel="discourse"  deps="5:discourse" misc="Orig=Pos,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pos|NormalizedLemma=pwes" head="w-6057">Pos</tok><tok id="w-6054" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6057">,</tok> <tok id="w-6055" lemma="nikan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=nikan|NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-6057">nikan</tok> <tok id="w-6056" lemma="wilika" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=wilikaitkwalikas|NormalizedForm=wilika|NormalizedLemma=wilika" head="w-6057">wilika</tok> <tok id="w-6057" lemma="walika" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=wilikaitkwalikas|NormalizedForm=itkwalikas|NormalizedLemma=walika" >itkwalikas</tok> <tok id="w-6058" lemma="xochitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="Orig=xochitl,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=xochitl|NormalizedLemma=xochitl" head="w-6057">xochitl</tok><tok id="w-6059" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6060">,</tok> <tok id="w-6060" lemma="walika" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="Orig=itkwalikas|NormalizedForm=itkwalikas|NormalizedLemma=walika" head="w-6057">itkwalikas</tok> <tok id="w-6061" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6062">in</tok> <tok id="w-6062" lemma="persona" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="Orig=personas,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=personas|NormalizedLemma=persona" head="w-6060">personas</tok><tok id="w-6063" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6064">,</tok> <tok id="w-6064" lemma="walika" upos="VERB" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="Orig=itkwalikas|NormalizedForm=itkwalikas|NormalizedLemma=walika" head="w-6060">itkwalikas</tok> <tok id="w-6065" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6066">in</tok> <tok id="w-6066" lemma="borrego" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="12:obj" misc="Orig=borrego,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=borrego|NormalizedLemma=borrego" head="w-6064">borrego</tok><tok id="w-6067" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6069">,</tok> <tok id="w-6068" lemma="porke" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="17:mark" misc="Orig=porke|NormalizedForm=porke|NormalizedLemma=porke" head="w-6069">porke</tok> <tok id="w-6069" lemma="importante" upos="ADJ" deprel="advcl"  deps="12:advcl" misc="Orig=importante,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=importante|NormalizedLemma=importante" head="w-6064">importante</tok><tok id="w-6070" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="21:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6073">,</tok> <tok id="w-6071" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="21:mark" misc="Orig=porke|NormalizedForm=porke|NormalizedLemma=porke" head="w-6073">porke</tok> <tok id="w-6072" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="21:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6073">in</tok> <tok id="w-6073" lemma="costumbre" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="17:conj" misc="Orig=costumbre|SpaceAfter=No|NormalizedForm=costumbre|NormalizedLemma=costumbre" head="w-6069">costumbre</tok><tok id="w-6074" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="21:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6073">.</tok> </s>
<s id="s-567"  text_gloss="Así(es) costumbre – así decían mis.padres ." text="Ojkon costumbre – ojkon oktowaya notajwan." text_morf="-" text_orig="Ojkon costumbre – ojkon oktowaya notajwan." sent_id="tenango:82:3" labels="- 82:3" text_spa="-"><tok id="w-6075" lemma="ojkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Ojkon|Gloss=Así(es)|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-6076">Ojkon</tok> <tok id="w-6076" lemma="costumbre" upos="NOUN" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=costumbre|Gloss=costumbre|NormalizedForm=costumbre|NormalizedLemma=costumbre" >costumbre</tok> <tok id="w-6077" lemma="–" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=–|Gloss=–|NormalizedForm=–|NormalizedLemma=–" head="w-6079">–</tok> <tok id="w-6078" lemma="ojkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=ojkon|Gloss=así|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-6079">ojkon</tok> <tok id="w-6079" lemma="itoa" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="Orig=oktowaya|Gloss=decían|NormalizedForm=oktowaya|NormalizedLemma=itoa" head="w-6076">oktowaya</tok> <tok id="w-6080" lemma="tahtli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="Gloss=mis.padres|Orig=notajwan|SpaceAfter=No|NormalizedForm=notahwan|NormalizedLemma=tahtli" head="w-6079">notajwan</tok><tok id="w-6081" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6079">.</tok> </s>
<s id="s-568"  text_morf="-" text="¿Xamo yej okachi kwali oiskia xontlaxikokan ijkwakika tlakajkayawalis namechontlachtikiliaj?" text_spa="¿No sería mejor aguantar cuando les roban con engaño?" labels="- 83:1" text_orig="¿Xamo yej okachi kwali oiskia xontlaxikokan ijkwak ika tlakajkayawalis namechontlachtikiliaj?" sent_id="tenango:83:1" text_gloss="="><tok id="w-6082" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6086">¿</tok><tok id="w-6083" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=Xamo|NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-6086">Xamo</tok> <tok id="w-6084" lemma="yejuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="cop"  deps="5:cop" misc="Orig=yej|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-6086">yej</tok> <tok id="w-6085" lemma="okachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=okachi|NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-6086">okachi</tok> <tok id="w-6086" lemma="kwali" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=kwali|NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" >kwali</tok> <tok id="w-6087" lemma="katki" upos="AUX" deprel="cop"  deps="5:cop" misc="Orig=oiskia|NormalizedForm=oiskia|NormalizedLemma=katki" head="w-6086">oiskia</tok> <tok id="w-6088" lemma="tlaxikoa" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="5:csubj" misc="Orig=xontlaxikokan|NormalizedForm=xontlaxikokan|NormalizedLemma=tlaxikoa" head="w-6086">xontlaxikokan</tok> <tok id="w-6089" lemma="ijkwak" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="Orig=ijkwakika|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-6092">ijkwak</tok><tok id="w-6090" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-6092">ika</tok> <tok id="w-6091" lemma="tlakajkayawalia" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="Orig=tlakajkayawalis|NormalizedForm=tlakahkayawalis|NormalizedLemma=tlakahkayawalia" head="w-6090">tlakajkayawalis</tok> <tok id="w-6092" lemma="tlachtikilia" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="Orig=namechontlachtikiliaj|SpaceAfter=No|NormalizedForm=namechontlachtikiliah|NormalizedLemma=tlachtikilia" head="w-6088">namechontlachtikiliaj</tok><tok id="w-6093" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6086">?</tok> </s>
<s id="s-569"  sent_id="tenango:83:2" text_orig="Pero kawitz, yej yen namejwantzitzin nakin tlensaso nankontechiwiliaj wan nakin namontetlachtikiliaj ika tlakajkayawalis, wan ojcon nankimonchiwiliaj yej namokniwantzitzin tlaniltokanij." labels="- 83:2" text_spa="Pero ni pensar, hasta son ustedes quienes hacen cualquier cosa a la gente y quienes roban con engaño, y así les hacen a sus hermanos creyentes." text_morf="-" text="Pero kawitz, yej yen namejwantzitzin nakin tlensaso nankontechiwiliaj wan nakin namontetlachtikiliaj ika tlakajkayawalis, wan ojcon nankimonchiwiliaj yej namokniwantzitzin tlaniltokanij." text_gloss="="><tok id="w-6094" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="Orig=Pero|NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-6100">Pero</tok> <tok id="w-6095" lemma="kawitz" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="7:discourse" misc="Orig=kawitz,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kawits|NormalizedLemma=kawits" head="w-6100">kawitz</tok><tok id="w-6096" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6095">,</tok> <tok id="w-6097" lemma="yejwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=yej|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-6100">yej</tok> <tok id="w-6098" >yen<dtok id="w-6098" lemma="yejwatl" upos="PRON" deprel="cop"  deps="7:cop" misc="Orig=yen|NormalizedForm=ye|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-6100" form="ye"/><dtok id="w-6099" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-6100" form="n"/></tok> <tok id="w-6100" lemma="namejwan" upos="PRON" feats="Degree=Dim" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=namejwantzitzin|NormalizedForm=namehwantsitsin|NormalizedLemma=namehwan" >namejwantzitzin</tok> <tok id="w-6101" >nakin<dtok id="w-6101" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=nakin|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-6102" form="n"/><dtok id="w-6102" lemma="akin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=akin|NormalizedLemma=akin" head="w-6104" form="akin"/></tok> <tok id="w-6103" lemma="tlensaso" upos="PRON" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="Orig=tlensaso|NormalizedForm=tlensaso|NormalizedLemma=tlensaso" head="w-6104">tlensaso</tok> <tok id="w-6104" upos="VERB" deprel="acl"  deps="7:acl" misc="Orig=nankontechiwiliaj|NormalizedForm=nankontechiwiliah|NormalizedLemma=_" head="w-6100">nankontechiwiliaj</tok> <tok id="w-6105" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="15:cc" misc="Orig=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6108">wan</tok> <tok id="w-6106" >nakin<dtok id="w-6106" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="Orig=nakin|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-6107" form="n"/><dtok id="w-6107" lemma="akin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="15:nsubj" misc="NormalizedForm=akin|NormalizedLemma=akin" head="w-6108" form="akin"/></tok> <tok id="w-6108" upos="VERB" deprel="conj"  deps="11:conj" misc="Orig=namontetlachtikiliaj|NormalizedForm=namontetlachtikiliah|NormalizedLemma=_" head="w-6104">namontetlachtikiliaj</tok> <tok id="w-6109" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="15:obl" misc="Orig=ika|NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-6108">ika</tok> <tok id="w-6110" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="16:nmod" misc="Orig=tlakajkayawalis,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakahkayawalis|NormalizedLemma=_" head="w-6109">tlakajkayawalis</tok><tok id="w-6111" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="21:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6114">,</tok> <tok id="w-6112" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="21:cc" misc="Orig=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6114">wan</tok> <tok id="w-6113" lemma="ojkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="21:advmod" misc="Orig=ojcon|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-6114">ojcon</tok> <tok id="w-6114" upos="VERB" deprel="conj"  deps="15:conj" misc="Orig=nankimonchiwiliaj|NormalizedForm=nankimonchiwiliah|NormalizedLemma=_" head="w-6108">nankimonchiwiliaj</tok> <tok id="w-6115" lemma="yejwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="obj"  deps="21:obj" misc="Orig=yej|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-6114">yej</tok> <tok id="w-6116" upos="NOUN" feats="Degree=Dim" deprel="appos"  deps="22:appos" misc="Orig=namokniwantzitzin|NormalizedForm=namokniwantsitsin|NormalizedLemma=_" head="w-6115">namokniwantzitzin</tok> <tok id="w-6117" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="23:amod" misc="Orig=tlaniltokanij|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlaniltokanih|NormalizedLemma=_" head="w-6116">tlaniltokanij</tok><tok id="w-6118" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6100">.</tok> </s>
<s id="s-570"  text_morf="-" text="¿Xanki nakyolwia namejwan noiwki wilis nakcholowiliskeh in tlatzakwil tlen walajtok?" sent_id="tenango:83:3" text_orig="¿Xanki nakyolwia namejwan noiwki wilis nakcholowiliskeh in tlatzakwil tlen walajtok?" text_spa="Acaso piensan que ustedes tambíen pueden huir del castigo que viene?" labels="- 83:3" text_gloss="="><tok id="w-6119" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6121">¿</tok><tok id="w-6120" lemma="xanki" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Xanki|NormalizedForm=xanki|NormalizedLemma=xanki" head="w-6121">Xanki</tok> <tok id="w-6121" lemma="yolwia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nakyolwia|NormalizedForm=nakyolwia|NormalizedLemma=yolwia" >nakyolwia</tok> <tok id="w-6122" lemma="namejwan" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=namejwan|NormalizedForm=namehwan|NormalizedLemma=namehwan" head="w-6121">namejwan</tok> <tok id="w-6123" lemma="noiwki" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=noiwki|NormalizedForm=noiwki|NormalizedLemma=noiwki" head="w-6125">noiwki</tok> <tok id="w-6124" lemma="wili" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=wilis|NormalizedForm=wilis|NormalizedLemma=wili" head="w-6125">wilis</tok> <tok id="w-6125" lemma="choloa" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="3:ccomp" misc="Orig=nakcholowiliskeh|NormalizedForm=nakcholowiliskeh|NormalizedLemma=choloa" head="w-6121">nakcholowiliskeh</tok> <tok id="w-6126" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6127">in</tok> <tok id="w-6127" lemma="tlatzakwil" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="Orig=tlatzakwil|NormalizedForm=tlatsakwil|NormalizedLemma=tlatsakwil" head="w-6125">tlatzakwil</tok> <tok id="w-6128" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="Orig=tlen|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-6129">tlen</tok> <tok id="w-6129" lemma="wala" upos="VERB" deprel="acl"  deps="9:acl" misc="Orig=walajtok|SpaceAfter=No|NormalizedForm=walahtok|NormalizedLemma=wala" head="w-6127">walajtok</tok><tok id="w-6130" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6121">?</tok> </s>
<s id="s-571"  text="¿Xanki ojkon amo nankonamapowtokej tlan okichiw David...?" text_morf="-" sent_id="tenango:83:4" text_orig="¿Xanki ojkon amo nankonamapowtokej tlan okichiw David...?" labels="- 83:4" text_spa="¿Acaso puede ser que hasta así no leen lo que hizo David...?" text_gloss="="><tok id="w-6131" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6135">¿</tok><tok id="w-6132" lemma="xanki" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=Xanki|NormalizedForm=xanki|NormalizedLemma=xanki" head="w-6135">Xanki</tok> <tok id="w-6133" lemma="ojkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=ojkon|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-6135">ojkon</tok> <tok id="w-6134" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6135">amo</tok> <tok id="w-6135" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nankonamapowtokej|NormalizedForm=nankonamapowtokeh|NormalizedLemma=_" >nankonamapowtokej</tok> <tok id="w-6136" lemma="tlan" upos="PRON" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="Orig=tlan|correct=tlen(?)|NormalizedForm=tlan|NormalizedLemma=tlan" head="w-6138">tlan</tok> <tok id="w-6137" >okichiw<dtok id="w-6137" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="Orig=okichiw|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6138" form="o"/><dtok id="w-6138" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="ccomp"  deps="5:ccomp" misc="NormalizedForm=kichiw|NormalizedLemma=chiwa" head="w-6135" form="kichiw"/></tok> <tok id="w-6139" lemma="david" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="Orig=David|SpaceAfter=No|NormalizedForm=david|NormalizedLemma=david" head="w-6138">David</tok><tok id="w-6140" lemma="..." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=...|SpaceAfter=No|NormalizedForm=...|NormalizedLemma=..." head="w-6138">...</tok><tok id="w-6141" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6135">?</tok> </s>
<s id="s-572"  text_gloss="=" sent_id="tenango:84:1" text_orig="¿Xanki noso akaj okwalikilij tlen kikwas?" text_spa="¿Acaso puede ser que alguien le trajo qué comer?" labels="- 84:1" text="¿Xanki noso akaj okwalikilij tlen kikwas?" text_morf="-"><tok id="w-6142" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6147">¿</tok><tok id="w-6143" lemma="xanki" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="Orig=Xanki|NormalizedForm=xanki|NormalizedLemma=xanki" head="w-6147">Xanki</tok> <tok id="w-6144" lemma="noso" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="Orig=noso|NormalizedForm=noso|NormalizedLemma=noso" head="w-6147">noso</tok> <tok id="w-6145" lemma="akaj" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="Orig=akaj|NormalizedForm=akah|NormalizedLemma=akah" head="w-6147">akaj</tok> <tok id="w-6146" >okwalikilij<dtok id="w-6146" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="Orig=okwalikilij|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6147" form="o"/><dtok id="w-6147" lemma="walikilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kwalikilih|NormalizedLemma=walikilia"  form="kwalikilij"/></tok> <tok id="w-6148" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="Orig=tlen|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-6147">tlen</tok> <tok id="w-6149" lemma="kwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="acl:relcl"  deps="7:acl:relcl" misc="Orig=kikwas|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kikwas|NormalizedLemma=kwa" head="w-6148">kikwas</tok><tok id="w-6150" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6147">?</tok> </s>
<s id="s-573"  text_morf="-" text="Oksikin okinpalewij, uan kewtok axan yej amo wili mopalewia." text_spa="¿A otros los ayudó, cómo puede ser que ahora no se puede ayudar a si mismo?" labels="- 84:2" text_orig="Oksikin okinpalewij, uan kewtok axan yej amo wili mopalewia." sent_id="tenango:84:2" text_gloss="="><tok id="w-6151" >Oksikin<dtok id="w-6151" lemma="ok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Oksikin|NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-6152" form="Ok"/><dtok id="w-6152" lemma="sikin" upos="DET" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=sikin|NormalizedLemma=sikin" head="w-6154" form="sikin"/></tok> <tok id="w-6153" misc="SpaceAfter=No" >okinpalewij<dtok id="w-6153" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=okinpalewij,|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6154" form="o"/><dtok id="w-6154" lemma="palewia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kinpalewih|NormalizedLemma=palewia"  form="kinpalewij"/></tok> <tok id="w-6155" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6162">,</tok> <tok id="w-6156" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="Orig=uan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6162">uan</tok> <tok id="w-6157" lemma="kewtok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="Orig=kewtok|NormalizedForm=kewtok|NormalizedLemma=kewtok" head="w-6162">kewtok</tok> <tok id="w-6158" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="Orig=axan|NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-6162">axan</tok> <tok id="w-6159" lemma="yejuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="Orig=yej|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-6162">yej</tok> <tok id="w-6160" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6162">amo</tok> <tok id="w-6161" lemma="wili" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="Orig=wili|NormalizedForm=wili|NormalizedLemma=wili" head="w-6162">wili</tok> <tok id="w-6162" lemma="palewia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="Orig=mopalewia|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mopalewia|NormalizedLemma=palewia" head="w-6154">mopalewia</tok><tok id="w-6163" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6154">.</tok> </s>
<s id="s-574"  text_gloss="=" sent_id="tenango:84:3" text_orig="¿Kewtok Jesús tlakwa wan tlaoni iwan tikiwajkayotominnichikowanij uan tlajtlakowanij?" text_spa="¿Cómo puede ser que Jesús come y bebe con los cobradores de impuestos y los pecadores?" labels="- 84:3" text="¿Kewtok Jesús tlakwa wan tlaoni iwan tikiwajkayotominnichikowanij uan tlajtlakowanij?" text_morf="-"><tok id="w-6164" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6167">¿</tok><tok id="w-6165" lemma="kewtok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Kewtok|NormalizedForm=kewtok|NormalizedLemma=kewtok" head="w-6167">Kewtok</tok> <tok id="w-6166" lemma="jesús" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=Jesús|NormalizedForm=jesús|NormalizedLemma=jesús" head="w-6167">Jesús</tok> <tok id="w-6167" lemma="tlakwa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tlakwa|NormalizedForm=tlakwa|NormalizedLemma=tlakwa" >tlakwa</tok> <tok id="w-6168" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="Orig=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6169">wan</tok> <tok id="w-6169" lemma="tlaoni" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="Orig=tlaoni|NormalizedForm=tlaoni|NormalizedLemma=tlaoni" head="w-6167">tlaoni</tok> <tok id="w-6170" lemma="wan" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="Orig=iwan|NormalizedForm=iwan|NormalizedLemma=wan" head="w-6169">iwan</tok> <tok id="w-6171" lemma="tikiwajkayotominnichikowani" upos="ADJ" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="Orig=tikiwajkayotominnichikowanij|NormalizedForm=tikiwahkayotominnichikowanih|NormalizedLemma=tikiwahkayotominnichikowani" head="w-6170">tikiwajkayotominnichikowanij</tok> <tok id="w-6172" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="Orig=uan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6173">uan</tok> <tok id="w-6173" lemma="tlajtlakowani" upos="ADJ" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="Orig=tlajtlakowanij|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlahtlakowanih|NormalizedLemma=tlahtlakowani" head="w-6171">tlajtlakowanij</tok><tok id="w-6174" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6167">?</tok> </s>
<s id="s-575"  text_gloss="=" sent_id="tenango:84:4" text_orig="Tla Dios ojkon iktlakentia in akawalxochitl tlen axan moskaltia uan walimosti iktlatiaj, ¡kewtok amo ocachi namechontlakentis namejwantzitzin!" labels="- 84:4" text_spa="Si Dios así viste a la hierba del campo que ahora crece y mañana la queman, ¡claro que mucho más les viste a ustedes!" text="Tla Dios ojkon iktlakentia in akawalxochitl tlen axan moskaltia uan walimosti iktlatiaj, ¡kewtok amo ocachi namechontlakentis namejwantzitzin!" text_morf="-"><tok id="w-6175" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="Orig=Tla|NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-6178">Tla</tok> <tok id="w-6176" lemma="dios" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=Dios|NormalizedForm=dios|NormalizedLemma=dios" head="w-6178">Dios</tok> <tok id="w-6177" lemma="ojkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=ojkon|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-6178">ojkon</tok> <tok id="w-6178" lemma="tlakentia" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="18:advcl" misc="Orig=iktlakentia|NormalizedForm=iktlakentia|NormalizedLemma=tlakentia" head="w-6192">iktlakentia</tok> <tok id="w-6179" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6180">in</tok> <tok id="w-6180" lemma="akawalxochitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Orig=akawalxochitl|NormalizedForm=akawalxochitl|NormalizedLemma=akawalxochitl" head="w-6178">akawalxochitl</tok> <tok id="w-6181" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="Orig=tlen|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-6183">tlen</tok> <tok id="w-6182" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="Orig=axan|NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-6183">axan</tok> <tok id="w-6183" lemma="moskaltia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="acl"  deps="6:acl" misc="Orig=moskaltia|NormalizedForm=moskaltia|NormalizedLemma=moskaltia" head="w-6180">moskaltia</tok> <tok id="w-6184" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="Orig=uan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6186">uan</tok> <tok id="w-6185" lemma="walimosti" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="Orig=walimosti|NormalizedForm=walimosti|NormalizedLemma=walimosti" head="w-6186">walimosti</tok> <tok id="w-6186" lemma="tlatia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="Orig=iktlatiaj,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=iktlatiah|NormalizedLemma=tlatia" head="w-6183">iktlatiaj</tok><tok id="w-6187" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6178">,</tok> <tok id="w-6188" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="Orig=¡|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-6192">¡</tok><tok id="w-6189" lemma="kewtok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="Orig=kewtok|NormalizedForm=kewtok|NormalizedLemma=kewtok" head="w-6192">kewtok</tok> <tok id="w-6190" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6192">amo</tok> <tok id="w-6191" lemma="ocachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="Orig=ocachi|NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-6192">ocachi</tok> <tok id="w-6192" lemma="tlanentia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=namechontlakentis|NormalizedForm=namechontlakentis|NormalizedLemma=tlanentia" >namechontlakentis</tok> <tok id="w-6193" lemma="namejwan" upos="PRON" feats="Degree=Dim" deprel="nsubj"  deps="18:nsubj" misc="Orig=namejwantzitzin|SpaceAfter=No|NormalizedForm=namehwantsitsin|NormalizedLemma=namehwan" head="w-6192">namejwantzitzin</tok><tok id="w-6194" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="Orig=!|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-6192">!</tok> </s>
<s id="s-576"  text_gloss="=" labels="- 85:1" text_spa="Acaso los invitados a una boda andan tristes como cuando alguien muere?" sent_id="tenango:85:1" text_orig="¿Kenat nakin tlanotzalten itich se monamiktililuitl tlaokoxtokej kemej ijkwak akaj miki?" text_morf="-" text="¿Kenat nakin tlanotzalten itich se monamiktililuitl tlaokoxtokej kemej ijkwak akaj miki?"><tok id="w-6195" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6203">¿</tok><tok id="w-6196" lemma="kenat" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="Orig=Kenat|NormalizedForm=kenat|NormalizedLemma=kenat" head="w-6203">Kenat</tok> <tok id="w-6197" >nakin<dtok id="w-6197" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=nakin|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-6198" form="n"/><dtok id="w-6198" lemma="akin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=akin|NormalizedLemma=akin" head="w-6203" form="akin"/></tok> <tok id="w-6199" lemma="tlanotzal" upos="NOUN" deprel="acl"  deps="4:acl" misc="Orig=tlanotzalten|NormalizedForm=tlanotsalten|NormalizedLemma=tlanotsal" head="w-6198">tlanotzalten</tok> <tok id="w-6200" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="Orig=itich|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-6199">itich</tok> <tok id="w-6201" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6202">se</tok> <tok id="w-6202" lemma="monamiktililuitl" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="Orig=monamiktililuitl|NormalizedForm=monamiktililwitl|NormalizedLemma=monamiktililwitl" head="w-6200">monamiktililuitl</tok> <tok id="w-6203" lemma="tlaokoya" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tlaokoxtokej|NormalizedForm=tlaokoxtokeh|NormalizedLemma=tlaokoya" >tlaokoxtokej</tok> <tok id="w-6204" lemma="kemej" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="Orig=kemej|NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-6207">kemej</tok> <tok id="w-6205" lemma="ijkwak" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="Orig=ijkwak|NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-6207">ijkwak</tok> <tok id="w-6206" lemma="akaj" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="Orig=akaj|NormalizedForm=akah|NormalizedLemma=akah" head="w-6207">akaj</tok> <tok id="w-6207" lemma="miki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="9:advcl" misc="Orig=miki|SpaceAfter=No|NormalizedForm=miki|NormalizedLemma=miki" head="w-6203">miki</tok><tok id="w-6208" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6203">?</tok> </s>
<s id="s-577"  text="¿Kenat amo okachi namopatiw wan amo nonkej pájaros?" text_morf="-" sent_id="tenango:85:2" text_orig="¿Kenat amo okachi namopatiw wan amo nonkej pájaros?" text_spa="¿Acaso no es más el valor de ustedes que el valor de estos pájaros?" labels="- 85:2" text_gloss="="><tok id="w-6209" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6213">¿</tok><tok id="w-6210" lemma="kenat" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=Kenat|NormalizedForm=kenat|NormalizedLemma=kenat" head="w-6213">Kenat</tok> <tok id="w-6211" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6213">amo</tok> <tok id="w-6212" lemma="okachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=okachi|NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-6213">okachi</tok> <tok id="w-6213" lemma="patiw" upos="NOUN" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=namopatiw|NormalizedForm=namopatiw|NormalizedLemma=patiw" >namopatiw</tok> <tok id="w-6214" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="case"  deps="9:case" misc="Orig=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6217">wan</tok> <tok id="w-6215" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="fixed"  deps="6:fixed" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6214">amo</tok> <tok id="w-6216" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=nonkej|NormalizedForm=nonkeh|NormalizedLemma=non" head="w-6217">nonkej</tok> <tok id="w-6217" lemma="pájaro" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="Orig=pájaros|SpaceAfter=No|NormalizedForm=pájaros|NormalizedLemma=páharo" head="w-6213">pájaros</tok><tok id="w-6218" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6213">?</tok> </s>
<s id="s-578"  text_gloss="=" sent_id="tenango:86:1" text_orig="Kamach ica amo otitis uan yeh ocatca nixtamal." labels="- 86:1" text_spa="Cómo puede ser que no hiciste tortilla aunque había nixtamal?" text="Kamach ica amo otitis uan yeh ocatca nixtamal." text_morf="-"><tok id="w-6219" lemma="kamach" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=Kamach|NormalizedForm=kamach|NormalizedLemma=kamach" head="w-6223">Kamach</tok> <tok id="w-6220" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="fixed"  deps="1:fixed" misc="Orig=ica|NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-6219">ica</tok> <tok id="w-6221" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6223">amo</tok> <tok id="w-6222" >otitis<dtok id="w-6222" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=otitis|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6223" form="o"/><dtok id="w-6223" lemma="tisi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=titis|NormalizedLemma=tisi"  form="titis"/></tok> <tok id="w-6224" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="Orig=uan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6227">uan</tok> <tok id="w-6225" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="dislocated"  deps="9:dislocated" misc="Orig=yeh|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-6227">yeh</tok> <tok id="w-6226" >ocatca<dtok id="w-6226" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="Orig=ocatca|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6227" form="o"/><dtok id="w-6227" lemma="catqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-6223" form="catca"/></tok> <tok id="w-6228" lemma="nixtamal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="Orig=nixtamal|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nixtamal|NormalizedLemma=nixtamal" head="w-6227">nixtamal</tok><tok id="w-6229" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6223">.</tok> </s>
<s id="s-579"  text="-- Pero ya yowak." text_morf="-" text_spa="Pero ya (es) noche/tarde." labels="- 87:1" text_orig="-- Pero ya yowak." sent_id="tenango:87:1" text_gloss="="><tok id="w-6230" lemma="--" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=--|NormalizedForm=--|NormalizedLemma=--" head="w-6233">--</tok> <tok id="w-6231" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="Orig=Pero|NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-6233">Pero</tok> <tok id="w-6232" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=ya|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-6233">ya</tok> <tok id="w-6233" lemma="yowak" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=yowak|SpaceAfter=No|NormalizedForm=yowak|NormalizedLemma=yowak" >yowak</tok><tok id="w-6234" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6233">.</tok> </s>
<s id="s-580"  text_gloss="hyp.no Ud.quiere comprar la casa ?" text_morf="-" text="Xamo itkonniki itkonkowasin kalli?" text_spa="-" labels="- 87:2" sent_id="tenango:87:2" text_orig="Xamo itkonniki itkonkowasin kalli?"><tok id="w-6235" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Xamo|NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-6236">Xamo</tok> <tok id="w-6236" lemma="oni" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Polite=Form|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=itkonniki|NormalizedForm=itkonniki|NormalizedLemma=oni" >itkonniki</tok> <tok id="w-6237" lemma="kowa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Polite=Form|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="2:xcomp" misc="Orig=itkonkowasin|SpaceAfter=No|NormalizedForm=itkonkowas|NormalizedLemma=kowa" head="w-6236">itkonkowas</tok><tok id="w-6238" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6239">in</tok> <tok id="w-6239" lemma="kalli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Orig=kalli|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kali|NormalizedLemma=kali" head="w-6237">kalli</tok><tok id="w-6240" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6236">?</tok> </s>
<s id="s-581"  text_gloss="=" text_morf="-" text="Amo." labels="- 87:3" text_spa="No." sent_id="tenango:87:3" text_orig="Amo."><tok id="w-6241" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="root"  deps="0:root" misc="Morf=-|Orig=Amo|SpaceAfter=No|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" >Amo</tok><tok id="w-6242" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Morf=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6241">.</tok> </s>
<s id="s-582"  text_morf="-" text="Amo inpiya istatl." text_orig="Amo inpiya istatl." sent_id="tenango:88:1" text_spa="No tengo sal." labels="- 88:1" text_gloss="="><tok id="w-6243" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6244">Amo</tok> <tok id="w-6244" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=inpiya|NormalizedForm=inpiya|NormalizedLemma=piya" >inpiya</tok> <tok id="w-6245" lemma="istatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=istatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=istatl|NormalizedLemma=istatl" head="w-6244">istatl</tok><tok id="w-6246" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6244">.</tok> </s>
<s id="s-583"  text_gloss="=" labels="- 88:2" text_spa="Ahora no puedo ir Zacatlán, pero mañana sí me iré." sent_id="tenango:88:2" text_orig="Axan amo wili niyoj Zacatlán, pero mostla kemaj niyas." text_morf="-" text="Axan amo wili niyoj Zacatlán, pero mostla kemaj niyas."><tok id="w-6247" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Axan|NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-6250">Axan</tok> <tok id="w-6248" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6250">amo</tok> <tok id="w-6249" lemma="wili" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=wili|NormalizedForm=wili|NormalizedLemma=wili" head="w-6250">wili</tok> <tok id="w-6250" lemma="yawi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=niyoj|NormalizedForm=niyoh|NormalizedLemma=yawi" >niyoj</tok> <tok id="w-6251" lemma="zacatlán" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="Orig=Zacatlán,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=zacatlán|NormalizedLemma=zacatlán" head="w-6250">Zacatlán</tok><tok id="w-6252" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6256">,</tok> <tok id="w-6253" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="Orig=pero|NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-6256">pero</tok> <tok id="w-6254" lemma="mostla" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="Orig=mostla|NormalizedForm=mostla|NormalizedLemma=mostla" head="w-6256">mostla</tok> <tok id="w-6255" lemma="kemaj" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="Orig=kemaj|NormalizedForm=kemah|NormalizedLemma=kemah" head="w-6256">kemaj</tok> <tok id="w-6256" lemma="yawi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="Orig=niyas|SpaceAfter=No|NormalizedForm=niyas|NormalizedLemma=yawi" head="w-6250">niyas</tok><tok id="w-6257" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="Orig.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6256">.</tok> </s>
<s id="s-584"  text_spa="Allá no (es) seco, allá mucho llueve." labels="- 88:3" sent_id="tenango:88:3" text_orig="Ompa amo tlawaktok, ompa simi kiyawi." text="Ompa amo tlawaktok, ompa simi kiyawi." text_morf="-" text_gloss="="><tok id="w-6258" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-6260">Ompa</tok> <tok id="w-6259" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6260">amo</tok> <tok id="w-6260" lemma="waki" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tlawaktok,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlawaktok|NormalizedLemma=waki" >tlawaktok</tok><tok id="w-6261" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6264">,</tok> <tok id="w-6262" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-6264">ompa</tok> <tok id="w-6263" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=simi|NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-6264">simi</tok> <tok id="w-6264" lemma="kiyawi" upos="VERB" feats="Subcat=Intr" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="Orig=kiyawi|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kiyawi|NormalizedLemma=kiyawi" head="w-6260">kiyawi</tok><tok id="w-6265" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6260">.</tok> </s>
<s id="s-585"  text_gloss="=" labels="- 88:4" text_spa="Él no(es)mi papá, él mi.abuelito." text_orig="Yej amo nopapan, yej noabuelito." sent_id="tenango:88:4" text="Yej amo nopapan, yej noabuelito." text_morf="-"><tok id="w-6266" lemma="yej" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Yej|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-6268">Yej</tok> <tok id="w-6267" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6268">amo</tok> <tok id="w-6268" lemma="papa" upos="NOUN" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nopapan,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nopapan|NormalizedLemma=papa" >nopapan</tok><tok id="w-6269" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6271">,</tok> <tok id="w-6270" lemma="yejuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="Orig=yej|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-6271">yej</tok> <tok id="w-6271" lemma="abuelo" upos="NOUN" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="Orig=noabuelito|SpaceAfter=No|NormalizedForm=noabuelito|NormalizedLemma=abwelo" head="w-6268">noabuelito</tok><tok id="w-6272" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6268">.</tok> </s>
<s id="s-586"  text_gloss="=" text="Nin milli amo de tejwan." text_morf="-" labels="- 88:5" text_spa="Esta milpa no (es) de nosotros." text_orig="Nin milli amo de tejwan." sent_id="tenango:88:5"><tok id="w-6273" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Nin|NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-6274">Nin</tok> <tok id="w-6274" lemma="milli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=milli|NormalizedForm=mili|NormalizedLemma=mili" head="w-6277">milli</tok> <tok id="w-6275" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6277">amo</tok> <tok id="w-6276" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="Orig=de|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-6277">de</tok> <tok id="w-6277" lemma="tejwan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tejwan|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tehwan|NormalizedLemma=tehwan" >tejwan</tok><tok id="w-6278" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6277">.</tok> </s>
<s id="s-587"  text_gloss="=" text_orig="¡Amo xiyoj ompa!" sent_id="tenango:89:1" text_spa="¡No te vayas allá!" labels="- 89:1" text="¡Amo xiyoj ompa!" text_morf="-"><tok id="w-6279" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¡|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-6281">¡</tok><tok id="w-6280" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6281">Amo</tok> <tok id="w-6281" lemma="yawi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=xiyoj|NormalizedForm=xiyoh|NormalizedLemma=yawi" >xiyoj</tok> <tok id="w-6282" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=ompa|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-6281">ompa</tok><tok id="w-6283" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=!|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-6281">!</tok> </s>
<s id="s-588"  text_spa="No le hacía nada." labels="- 89:2" sent_id="tenango:89:2" text_orig="Amotlen okchiwilaya." text="Amotlen okchiwilaya." text_morf="-" text_gloss="nada le.hacía ."><tok id="w-6284" >Amotlen<dtok id="w-6284" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Amotlen|Gloss=nada|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6286" form="Amo"/><dtok id="w-6285" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-6286" form="tlen"/></tok> <tok id="w-6286" lemma="chiwilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=le.hacía|Orig=okchiwilaya|SpaceAfter=No|NormalizedForm=okchiwilaya|NormalizedLemma=chiwilia" >okchiwilaya</tok><tok id="w-6287" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6286">.</tok> </s>
<s id="s-589"  text_gloss="ni alguién no me.conoció ." text_spa="Ni una persona me conoció." labels="- 90:1" sent_id="tenango:90:1" text_orig="Dion akin amo onechixmatia." text="Dion akin amo onechixmatia." text_morf="-"><tok id="w-6288" lemma="dion" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Dion|Gloss=ni|NormalizedForm=dion|NormalizedLemma=dion" head="w-6289">Dion</tok> <tok id="w-6289" lemma="akin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=akin|Gloss=alguién|NormalizedForm=akin|NormalizedLemma=akin" head="w-6292">akin</tok> <tok id="w-6290" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=amo|Gloss=no|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6292">amo</tok> <tok id="w-6291" misc="SpaceAfter=No" >onechixmatia<dtok id="w-6291" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=onechixmatia|Gloss=me.conoció|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6292" form="o"/><dtok id="w-6292" lemma="ixmati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nechixmatia|NormalizedLemma=ixmati"  form="nechixmatia"/></tok> <tok id="w-6293" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6292">.</tok> </s>
<s id="s-590"  text_gloss="ni cerdo no le.gusto ." text_morf="-" text="Dion lechon amo nechwilita." text_orig="Dion lechon amo nechwilita." sent_id="tenango:90:2" labels="- 90:2" text_spa="Ni al cerdo le caigo bien."><tok id="w-6294" lemma="dion" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Dion|Gloss=ni|NormalizedForm=dion|NormalizedLemma=dion" head="w-6295">Dion</tok> <tok id="w-6295" lemma="lechon" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=lechon|Gloss=cerdo|NormalizedForm=lechon|NormalizedLemma=lechon" head="w-6297">lechon</tok> <tok id="w-6296" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=amo|Gloss=no|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6297">amo</tok> <tok id="w-6297" lemma="wilita" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=le.gusto|Orig=nechwilita|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nechwilita|NormalizedLemma=wilita" >nechwilita</tok><tok id="w-6298" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6297">.</tok> </s>
<s id="s-591"  text_orig="Amo inpiya dion se cerillo." sent_id="tenango:90:3" labels="- 90:3" text_spa="No tengo ni un cerillo." text_morf="-" text="Amo inpiya dion se cerillo." text_gloss="="><tok id="w-6299" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6300">Amo</tok> <tok id="w-6300" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=inpiya|NormalizedForm=inpiya|NormalizedLemma=piya" >inpiya</tok> <tok id="w-6301" lemma="dion" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=dion|NormalizedForm=dion|NormalizedLemma=dion" head="w-6302">dion</tok> <tok id="w-6302" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6303">se</tok> <tok id="w-6303" lemma="cerillo" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=cerillo|SpaceAfter=No|NormalizedForm=cerillo|NormalizedLemma=cerillo" head="w-6300">cerillo</tok><tok id="w-6304" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6300">.</tok> </s>
<s id="s-592"  text_gloss="=" text_morf="-" text="¿Tleka amo otwalaj?" text_spa="¿Por qué no veniste?" labels="- 90:4" text_orig="¿Tleka amo otwalaj?" sent_id="tenango:90:4"><tok id="w-6305" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6309">¿</tok><tok id="w-6306" lemma="tleka" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=Tleka|NormalizedForm=tleka|NormalizedLemma=tleka" head="w-6309">Tleka</tok> <tok id="w-6307" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6309">amo</tok> <tok id="w-6308" misc="SpaceAfter=No" >otwalaj<dtok id="w-6308" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=otwalaj|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6309" form="o"/><dtok id="w-6309" lemma="wala" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=twalah|NormalizedLemma=wala"  form="twalaj"/></tok> <tok id="w-6310" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6309">?</tok> </s>
<s id="s-593"  text_morf="-" text="¿Akij omitzonwikak ilwitl?" labels="- 90:5" text_spa="¿Quiénle llevó (a la) fiesta?" text_orig="¿Akij omitzonwikak ilwitl?" sent_id="tenango:90:5" text_gloss="="><tok id="w-6311" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6314">¿</tok><tok id="w-6312" lemma="akij" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=Akij|NormalizedForm=akih|NormalizedLemma=akih" head="w-6314">Akij</tok> <tok id="w-6313" >omitzonwikak<dtok id="w-6313" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=omitzonwikak|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6314" form="o"/><dtok id="w-6314" lemma="wika" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=2|Person[subj]=3|Polite=Form|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mitsonwikak|NormalizedLemma=wika"  form="mitzonwikak"/></tok> <tok id="w-6315" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="Orig=ilwitl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-6314">ilwitl</tok><tok id="w-6316" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6314">?</tok> </s>
<s id="s-594"  text_morf="-" text="¿Max oyaj Zacatlán mopapan?" labels="- 91:1" text_spa="¿Se fue a Zacatlán tu papá?" sent_id="tenango:91:1" text_orig="¿Max oyaj Zacatlán mopapan?" text_gloss="preg. se.fue Zacatlán tu.papá ?"><tok id="w-6317" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6320">¿</tok><tok id="w-6318" lemma="max" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Max|NormalizedForm=max|NormalizedLemma=max" head="w-6320">Max</tok> <tok id="w-6319" >oyaj<dtok id="w-6319" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=oyaj|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6320" form="o"/><dtok id="w-6320" lemma="yawi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yawi"  form="yaj"/></tok> <tok id="w-6321" lemma="zacatlán" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="Orig=Zacatlán|NormalizedForm=zacatlán|NormalizedLemma=zacatlán" head="w-6320">Zacatlán</tok> <tok id="w-6322" lemma="papan" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=mopapan|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mopapan|NormalizedLemma=papan" head="w-6320">mopapan</tok><tok id="w-6323" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6320">?</tok> </s>
<s id="s-595"  text_morf="-" text="¿Max amo oyaj?" text_orig="¿Max amo oyaj?" sent_id="tenango:91:2" text_spa="¿No se fue?" labels="- 91:2" text_gloss="preg. no se.fue ?"><tok id="w-6324" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6328">¿</tok><tok id="w-6325" lemma="max" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=Max|NormalizedForm=max|NormalizedLemma=max" head="w-6328">Max</tok> <tok id="w-6326" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6328">amo</tok> <tok id="w-6327" misc="SpaceAfter=No" >oyaj<dtok id="w-6327" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=oyaj|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6328" form="o"/><dtok id="w-6328" lemma="yawi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yawi"  form="yaj"/></tok> <tok id="w-6329" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6328">?</tok> </s>
<s id="s-596"  text_gloss="preg. tres quienes se.fueron ?" labels="- 92:1" text_spa="¿Fueron tres quienes se fueron?" sent_id="tenango:92:1" text_orig="¿Max yeyin naquin oyajkej?" text_morf="-" text="¿Max yeyin naquin oyajkej?"><tok id="w-6330" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6332">¿</tok><tok id="w-6331" lemma="max" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Max|NormalizedForm=max|NormalizedLemma=max" head="w-6332">Max</tok> <tok id="w-6332" lemma="yeyi" upos="NUM" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=yeyin|NormalizedForm=yeyin|NormalizedLemma=yeyi" >yeyin</tok> <tok id="w-6333" >naquin<dtok id="w-6333" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=naquin|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-6334" form="n"/><dtok id="w-6334" lemma="aquin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=akin|NormalizedLemma=akin" head="w-6336" form="aquin"/></tok> <tok id="w-6335" misc="SpaceAfter=No" >oyajkej<dtok id="w-6335" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=oyajkej|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6336" form="o"/><dtok id="w-6336" lemma="yawi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="acl"  deps="3:acl" misc="NormalizedForm=yahkeh|NormalizedLemma=yawi" head="w-6332" form="yajkej"/></tok> <tok id="w-6337" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6332">?</tok> </s>
<s id="s-597"  text_spa="¿Es grande la casa?" labels="- 92:2" sent_id="tenango:92:2" text_orig="¿Max weyi in kalli?" text_morf="-" text="¿Max weyi in kalli?" text_gloss="preg. grande la casa ?"><tok id="w-6338" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6340">¿</tok><tok id="w-6339" lemma="max" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Max|NormalizedForm=max|NormalizedLemma=max" head="w-6340">Max</tok> <tok id="w-6340" lemma="weyi" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=weyi|NormalizedForm=weyi|NormalizedLemma=weyi" >weyi</tok> <tok id="w-6341" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6342">in</tok> <tok id="w-6342" lemma="kalli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=kalli|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kali|NormalizedLemma=kali" head="w-6340">kalli</tok><tok id="w-6343" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6340">?</tok> </s>
<s id="s-598"  text_gloss="Quieres que.vayamos visitaremos a.tu.tia ?" text="Itniki matiakan itkajkalakitiwej moawitzin?" text_morf="-" text_orig="Itniki matiakan itkajkalakitiwej moawitzin?" sent_id="tenango:92:3" text_spa="Quieres que vayamos a ver a tu tía?" labels="- 92:3"><tok id="w-6344" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Itniki|Gloss=Quieres|NormalizedForm=itniki|NormalizedLemma=niki" >Itniki</tok> <tok id="w-6345" >matiakan<dtok id="w-6345" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=matiakan|Gloss=que.vayamos|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-6346" form="ma"/><dtok id="w-6346" lemma="yuwi" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="1:ccomp" misc="NormalizedForm=tiakan|NormalizedLemma=yuwi" head="w-6344" form="tiakan"/></tok> <tok id="w-6347" lemma="kajkalaki" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="3:xcomp" misc="Orig=itkajkalakitiwej|Gloss=visitaremos|NormalizedForm=itkahkalakitiweh|NormalizedLemma=kahkalaki" head="w-6346">itkajkalakitiwej</tok> <tok id="w-6348" lemma="awitzin" upos="NOUN" feats="Degree=Dim" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Gloss=a.tu.tia|Orig=moawitzin|SpaceAfter=No|NormalizedForm=moawitsin|NormalizedLemma=awitsin" head="w-6347">moawitzin</tok><tok id="w-6349" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=?|Gloss=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6344">?</tok> </s>
<s id="s-599"  text="Natentli non nipa itkilwia Towapan, ... yej milawak weyi temojtij." text_morf="-" text_orig="Natentli non nipa itkilwia Towapan, ... yej milawak weyi temojtij." sent_id="tenango:98:1" labels="- 98:1" text_spa="La cañada que aquí llamamos Towapan, de veras (creció) espantosamente grande." text_gloss="="><tok id="w-6350" >Natentli<dtok id="w-6350" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Natentli|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-6351" form="N"/><dtok id="w-6351" lemma="atentli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="dislocated"  deps="11:dislocated" misc="NormalizedForm=atentli|NormalizedLemma=atentli" head="w-6360" form="atentli"/></tok> <tok id="w-6352" lemma="non" upos="PRON" deprel="iobj"  deps="5:iobj" misc="Orig=non|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-6354">non</tok> <tok id="w-6353" lemma="nipan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=nipa|NormalizedForm=nipa|NormalizedLemma=nipan" head="w-6354">nipa</tok> <tok id="w-6354" lemma="ilwia" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="acl"  deps="2:acl" misc="Orig=itkilwia|NormalizedForm=itkilwia|NormalizedLemma=ilwia" head="w-6351">itkilwia</tok> <tok id="w-6355" lemma="towapan" upos="PROPN" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="Orig=Towapan,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=towapan|NormalizedLemma=towapan" head="w-6354">Towapan</tok><tok id="w-6356" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6354">,</tok> <tok id="w-6357" lemma="..." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=...|NormalizedForm=...|NormalizedLemma=..." head="w-6354">...</tok> <tok id="w-6358" lemma="yejuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="Orig=yej|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-6360">yej</tok> <tok id="w-6359" lemma="milawak" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="Orig=milawak|NormalizedForm=milawak|NormalizedLemma=milawak" head="w-6360">milawak</tok> <tok id="w-6360" lemma="weyi" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=weyi|NormalizedForm=weyi|NormalizedLemma=weyi" >weyi</tok> <tok id="w-6361" lemma="temojtij" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="Orig=temojtij|SpaceAfter=No|NormalizedForm=temohtih|NormalizedLemma=temohtih" head="w-6360">temojtij</tok><tok id="w-6362" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6360">.</tok> </s>
<s id="s-600"  text_gloss="=" sent_id="tenango:98:2" text_orig="Tlen oyajkej, pos oyajkej." text_spa="Los que se fueron, pues se fueron." labels="- 98:2" text="Tlen oyajkej, pos oyajkej." text_morf="-"><tok id="w-6363" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=Tlen|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-6369">Tlen</tok> <tok id="w-6364" misc="SpaceAfter=No" >oyajkej<dtok id="w-6364" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=oyajkej,|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6365" form="o"/><dtok id="w-6365" lemma="yawi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="acl:relcl"  deps="1:acl:relcl" misc="NormalizedForm=yahkeh|NormalizedLemma=yawi" head="w-6363" form="yajkej"/></tok> <tok id="w-6366" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6363">,</tok> <tok id="w-6367" lemma="pues" upos="ADV" deprel="discourse"  deps="7:discourse" misc="Orig=pos|NormalizedForm=pos|NormalizedLemma=pwes" head="w-6369">pos</tok> <tok id="w-6368" misc="SpaceAfter=No" >oyajkej<dtok id="w-6368" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=oyajkej|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6369" form="o"/><dtok id="w-6369" lemma="yawi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yahkeh|NormalizedLemma=yawi"  form="yajkej"/></tok> <tok id="w-6370" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6369">.</tok> </s>
<s id="s-601"  text_orig="Iktato in tlakatl akinniaxka nakatl." sent_id="tenango:98:3" text_spa="Lo fue a ver el hombre quien es el dueño de la carne." labels="- 98:3" text="Iktato in tlakatl akinniaxka nakatl." text_morf="-" text_gloss="="><tok id="w-6371" lemma="ita" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Iktato|NormalizedForm=iktato|NormalizedLemma=ita" >Iktato</tok> <tok id="w-6372" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6373">in</tok> <tok id="w-6373" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="Orig=tlakatl|NormalizedForm=tlakatl|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-6371">tlakatl</tok> <tok id="w-6374" lemma="akin" upos="PRON" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="Orig=akinniaxka|SpaceAfter=No|NormalizedForm=akin|NormalizedLemma=akin" head="w-6376">akin</tok><tok id="w-6375" >niaxka<dtok id="w-6375" lemma="axka" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=axka" head="w-6376" form="n"/><dtok id="w-6376" upos="NOUN" deprel="acl"  deps="3:acl" misc="NormalizedForm=iaxka|NormalizedLemma=_" head="w-6373" form="iaxka"/></tok> <tok id="w-6377" lemma="nakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="Orig=nakatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nakatl|NormalizedLemma=nakatl" head="w-6376">nakatl</tok><tok id="w-6378" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6371">.</tok> </s>
<s id="s-602"  text_gloss="=" text="Pero in titl sa ipan oajkotzikwinaya." text_morf="-" text_orig="Pero in titl sa ipan oajkotzikwinaya." sent_id="tenango:103:1" text_spa="Pero las piedras nada más rebotaban en ella." labels="- 103:1"><tok id="w-6379" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="Orig=Pero|NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-6385">Pero</tok> <tok id="w-6380" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6381">in</tok> <tok id="w-6381" lemma="titl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=titl|NormalizedForm=titl|NormalizedLemma=titl" head="w-6385">titl</tok> <tok id="w-6382" lemma="sa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=sa|NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=sa" head="w-6385">sa</tok> <tok id="w-6383" lemma="pan" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="Orig=ipan|NormalizedForm=ipan|NormalizedLemma=pan" head="w-6385">ipan</tok> <tok id="w-6384" misc="SpaceAfter=No" >oajkotzikwinaya<dtok id="w-6384" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=oajkotzikwinaya|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6385" form="o"/><dtok id="w-6385" lemma="ajkotzikwini" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ahkotsikwinaya|NormalizedLemma=ahkotsikwini"  form="ajkotzikwinaya"/></tok> <tok id="w-6386" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6385">.</tok> </s>
<s id="s-603"  text_morf="-" text="Ik ompa tlailiwis tentokej kowamej." text_spa="Por allá de veras hay muchas víboras." labels="- 104:1" text_orig="Ik ompa tlailiwis tentokej kowamej." sent_id="tenango:104:1" text_gloss="="><tok id="w-6387" lemma="ik" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Ik|NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=ik" head="w-6390">Ik</tok> <tok id="w-6388" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-6390">ompa</tok> <tok id="w-6389" lemma="tlailiwis" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=tlailiwis|NormalizedForm=tlailiwis|NormalizedLemma=tlailiwis" head="w-6390">tlailiwis</tok> <tok id="w-6390" lemma="tentok" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tentokej|NormalizedForm=tentokeh|NormalizedLemma=tentok" >tentokej</tok> <tok id="w-6391" lemma="kowatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=kowamej|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kowameh|NormalizedLemma=kowatl" head="w-6390">kowamej</tok><tok id="w-6392" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6390">.</tok> </s>
<s id="s-604"  text_morf="-" text="Komo tixajkalo tentok kowatl ompa." sent_id="tenango:104:2" text_orig="Komo tixajkalo tentok kowatl ompa." text_spa="Como pedregoso hay mucha víbora allá." labels="- 104:2" text_gloss="="><tok id="w-6393" lemma="komo" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="2:mark" misc="Orig=Komo|NormalizedForm=komo|NormalizedLemma=komo" head="w-6394">Komo</tok> <tok id="w-6394" lemma="tixajkalo" upos="ADJ" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="Orig=tixajkalo|NormalizedForm=tixahkalo|NormalizedLemma=tixahkalo" head="w-6395">tixajkalo</tok> <tok id="w-6395" lemma="tentok" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tentok|NormalizedForm=tentok|NormalizedLemma=tentok" >tentok</tok> <tok id="w-6396" lemma="kowatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=kowatl|NormalizedForm=kowatl|NormalizedLemma=kowatl" head="w-6395">kowatl</tok> <tok id="w-6397" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=ompa|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-6395">ompa</tok><tok id="w-6398" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6395">.</tok> </s>
<s id="s-605"  text_gloss="=" text_orig="Yalwa nikniw wan isiwaw okpixkej se inkonew." sent_id="tenango:107:1" text_spa="Ayer mi hermano y su esposa tuvieron un hijo." labels="- 107:1" text="Yalwa nikniw wan isiwaw okpixkej se inkonew." text_morf="-"><tok id="w-6399" lemma="yalwa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="Orig=Yalwa|NormalizedForm=yalwa|NormalizedLemma=yalwa" head="w-6404">Yalwa</tok> <tok id="w-6400" lemma="ikni" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="Orig=nikniw|NormalizedForm=nikniw|NormalizedLemma=ikni" head="w-6404">nikniw</tok> <tok id="w-6401" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="Orig=wan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6402">wan</tok> <tok id="w-6402" lemma="siwatl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="Orig=isiwaw|NormalizedForm=isiwaw|NormalizedLemma=siwatl" head="w-6400">isiwaw</tok> <tok id="w-6403" >okpixkej<dtok id="w-6403" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="Orig=okpixkej|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6404" form="o"/><dtok id="w-6404" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kpixkeh|NormalizedLemma=piya"  form="kpixkej"/></tok> <tok id="w-6405" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6406">se</tok> <tok id="w-6406" lemma="konetl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="Orig=inkonew|SpaceAfter=No|NormalizedForm=inkonew|NormalizedLemma=konetl" head="w-6404">inkonew</tok><tok id="w-6407" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6404">.</tok> </s>
<s id="s-606"  text_gloss="=" sent_id="tenango:110:1" text_orig="Simi inmayana." text_spa="Tengo mucha hambre." labels="- 110:1" text_morf="-" text="Simi inmayana."><tok id="w-6408" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Simi|NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-6409">Simi</tok> <tok id="w-6409" lemma="mayana" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=inmayana|SpaceAfter=No|NormalizedForm=inmayana|NormalizedLemma=mayana" >inmayana</tok><tok id="w-6410" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6409">.</tok> </s>
<s id="s-607"  text_spa="Ayer llovió mucho." labels="- 110:2" sent_id="tenango:110:2" text_orig="Yalwa simi okiyaw." text_morf="-" text="Yalwa simi okiyaw." text_gloss="="><tok id="w-6411" lemma="yalwa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Yalwa|NormalizedForm=yalwa|NormalizedLemma=yalwa" head="w-6414">Yalwa</tok> <tok id="w-6412" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=simi|NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-6414">simi</tok> <tok id="w-6413" misc="SpaceAfter=No" >okiyaw<dtok id="w-6413" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=okiyaw|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6414" form="o"/><dtok id="w-6414" lemma="kiyawi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kiyaw|NormalizedLemma=kiyawi"  form="kiyaw"/></tok> <tok id="w-6415" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6414">.</tok> </s>
<s id="s-608"  text_gloss="=" text_spa="Me puse muy triste." labels="- 110:3" text_orig="Simi onmoyolkokoj." sent_id="tenango:110:3" text_morf="-" text="Simi onmoyolkokoj."><tok id="w-6416" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Simi|NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-6418">Simi</tok> <tok id="w-6417" misc="SpaceAfter=No" >onmoyolkokoj<dtok id="w-6417" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=onmoyolkokoj|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6418" form="o"/><dtok id="w-6418" lemma="moyolkokoa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nmoyolkokoh|NormalizedLemma=moyolkokoa"  form="nmoyolkokoj"/></tok> <tok id="w-6419" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6418">.</tok> </s>
<s id="s-609"  text_gloss="=" labels="- 110:4 121:3" text_spa="Esta vez llegó con mucha hambre." sent_id="tenango:110:4" text_orig="Ijkwakon oajsik simi mayana." text="Ijkwakon oajsik simi mayana." text_morf="-"><tok id="w-6420" lemma="ijkuakon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Ijkwakon|NormalizedForm=ihkwakon|NormalizedLemma=ihkwakon" head="w-6422">Ijkwakon</tok> <tok id="w-6421" >oajsik<dtok id="w-6421" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=oajsik|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6422" form="o"/><dtok id="w-6422" lemma="ajsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ahsik|NormalizedLemma=ahsi"  form="ajsik"/></tok> <tok id="w-6423" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=simi|NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-6424">simi</tok> <tok id="w-6424" lemma="mayana" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="Orig=mayana|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mayana|NormalizedLemma=mayana" head="w-6422">mayana</tok><tok id="w-6425" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6422">.</tok> </s>
<s id="s-610"  text="Nin chikiwitl okachi weyi wanamo nochtin noksikin tlen itkimpiaj." text_morf="-" text_spa="Este cesto es más grande que todos los otros que tenemos." labels="- 111:4" text_orig="Nin chikiwitl okachi weyi wanamo nochtin noksikin tlen itkimpiaj." sent_id="tenango:111:4" text_gloss="="><tok id="w-6426" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Nin|NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-6427">Nin</tok> <tok id="w-6427" lemma="chikiwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=chikiwitl|NormalizedForm=chikiwitl|NormalizedLemma=chikiwitl" head="w-6429">chikiwitl</tok> <tok id="w-6428" lemma="okachi" upos="ADV" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="Orig=okachi|NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-6429">okachi</tok> <tok id="w-6429" lemma="weyi" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=weyi|NormalizedForm=weyi|NormalizedLemma=weyi" >weyi</tok> <tok id="w-6430" lemma="wanamo" upos="SCONJ" deprel="case"  deps="8:case" misc="Orig=wanamo|NormalizedForm=wanamo|NormalizedLemma=wanamo" head="w-6433">wanamo</tok> <tok id="w-6431" lemma="nochi" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=nochtin|NormalizedForm=nochtin|NormalizedLemma=nochi" head="w-6433">nochtin</tok> <tok id="w-6432" >noksikin<dtok id="w-6432" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=noksikin|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-6433" form="n"/><dtok id="w-6433" lemma="ok" upos="ADV" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-6429" form="ok"/><dtok id="w-6434" lemma="sikin" upos="PRON" deprel="fixed"  deps="8:fixed" misc="NormalizedForm=sikin|NormalizedLemma=sikin" head="w-6433" form="sikin"/></tok> <tok id="w-6435" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="Orig=tlen|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-6436">tlen</tok> <tok id="w-6436" lemma="pia" upos="VERB" deprel="acl"  deps="8:acl" misc="Orig=itkimpiaj|SpaceAfter=No|NormalizedForm=itkimpiah|NormalizedLemma=pia" head="w-6433">itkimpiaj</tok><tok id="w-6437" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6429">.</tok> </s>
<s id="s-611"  text="Opew tzajtzi in kowatl." text_morf="-" labels="- 128:1" text_spa="La vibora empezó a silbar." sent_id="tenango:128:1" text_orig="Opew tzajtzi in kowatl." text_gloss="empezó silbar la víbora ."><tok id="w-6438" >Opew<dtok id="w-6438" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=Opew|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=_" head="w-6440" form="O"/><dtok id="w-6439" lemma="pewa" upos="AUX" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=pew|NormalizedLemma=pewa" head="w-6440" form="pew"/></tok> <tok id="w-6440" lemma="tzajtzi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tzajtziin|NormalizedForm=tsahtsi|NormalizedLemma=tsahtsi" >tzajtzi</tok> <tok id="w-6441" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6442">in</tok> <tok id="w-6442" lemma="kowatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=kowatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kowatl|NormalizedLemma=kowatl" head="w-6440">kowatl</tok><tok id="w-6443" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6440">.</tok> </s>
<s id="s-612"  text_orig="Oktolojtitlalij nisijtzin tlikotenko." sent_id="tenango:113:1" text_spa="Puso su abuelita sentada al lado del fuego." labels="- 113:1" text_morf="-" text="Oktolojtitlalij nisijtzin tlikotenko." text_gloss="puso.sentada su.abuelita fuego.márgen.loc ."><tok id="w-6444" >Oktolojtitlalij<dtok id="w-6444" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Oktolojtitlalij|Gloss=puso.sentada|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6445" form="O"/><dtok id="w-6445" lemma="tolojtitlalia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ktolohtitlalih|NormalizedLemma=tolohtitlalia"  form="ktolojtitlalij"/></tok> <tok id="w-6446" lemma="sijtzin" upos="NOUN" feats="Degree=Dim" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Orig=nisijtzin|Gloss=su.abuelita|NormalizedForm=nisihtsin|NormalizedLemma=sihtsin" head="w-6445">nisijtzin</tok> <tok id="w-6447" lemma="tlikotenko" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Gloss=fuego.márgen.loc|Orig=tlikotenko|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlikotenko|NormalizedLemma=tlikotenko" head="w-6445">tlikotenko</tok><tok id="w-6448" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6445">.</tok> </s>
<s id="s-613"  text_gloss="=" text="Amo onechkumplirwilij nowewetzin." text_morf="-" sent_id="tenango:114:1" text_orig="Amo onechkumplirwilij nowewetzin." text_spa="Mi esposo no me cumplió." labels="- 114:1"><tok id="w-6449" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6451">Amo</tok> <tok id="w-6450" >onechkumplirwilij<dtok id="w-6450" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=onechkumplirwilij|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6451" form="o"/><dtok id="w-6451" lemma="kumplirwili" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nechkumplirwilij|NormalizedLemma=kumplirwili"  form="nechkumplirwilij"/></tok> <tok id="w-6452" lemma="wewetzin" upos="NOUN" feats="Degree=Dim" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=nowewetzin|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nowewetsin|NormalizedLemma=wewetsin" head="w-6451">nowewetzin</tok><tok id="w-6453" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6451">.</tok> </s>
<s id="s-614"  text_gloss="pero donde llegaba.imp./nec.así me.hacían ." text_spa="Pero donde llegaba así me hacían." labels="- 131:1" text_orig="Pero kampa onajsia wilika ojkon onechchiwilayaj." sent_id="tenango:131:1" text_morf="-" text="Pero kampa onajsia wilika ojkon onechchiwilayaj."><tok id="w-6454" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="Orig=Pero|Gloss=pero|NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-6457">Pero</tok> <tok id="w-6455" lemma="kampa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=kampa|Gloss=donde|NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-6457">kampa</tok> <tok id="w-6456" >onajsia<dtok id="w-6456" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=onajsiawilikaojkon|Gloss=llegaba.imp./nec.así|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6457" form="o"/><dtok id="w-6457" lemma="ajsi" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="NormalizedForm=nahsia|NormalizedLemma=ahsi" head="w-6461" form="najsia"/></tok> <tok id="w-6458" lemma="wilika" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=wilika|NormalizedLemma=wilika" head="w-6461">wilika</tok> <tok id="w-6459" lemma="ojkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-6461">ojkon</tok> <tok id="w-6460" misc="SpaceAfter=No" >onechchiwilayaj<dtok id="w-6460" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="Orig=onechchiwilayaj|Gloss=me.hacían|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6461" form="o"/><dtok id="w-6461" lemma="chiwilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nechchiwilayah|NormalizedLemma=chiwilia"  form="nechchiwilayaj"/></tok> <tok id="w-6462" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6461">.</tok> </s>
<s id="s-615"  text="Kampa owalaj oktokaroj simi wejka." text_morf="-" labels="- 116:2" text_spa="(El lugar) donde se fue le tocó muy lejos." sent_id="tenango:116:2" text_orig="Kampa owalaj oktokaroj simi wejka." text_gloss="donde se.fue le.tocó muy lejos ."><tok id="w-6463" lemma="kampa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Kampa|Gloss=donde|NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-6465">Kampa</tok> <tok id="w-6464" >owalaj<dtok id="w-6464" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=owalaj|Gloss=se.fue|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6465" form="o"/><dtok id="w-6465" lemma="wala" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="NormalizedForm=walah|NormalizedLemma=wala" head="w-6467" form="walaj"/></tok> <tok id="w-6466" >oktokaroj<dtok id="w-6466" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=oktokaroj|Gloss=le.tocó|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6467" form="o"/><dtok id="w-6467" lemma="tokaroa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ktokaroh|NormalizedLemma=tokaroa"  form="ktokaroj"/></tok> <tok id="w-6468" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=simi|Gloss=muy|NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-6469">simi</tok> <tok id="w-6469" lemma="wejka" upos="ADJ" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Gloss=lejos|Orig=wejka|SpaceAfter=No|NormalizedForm=wehka|NormalizedLemma=wehka" head="w-6467">wejka</tok><tok id="w-6470" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6467">.</tok> </s>
<s id="s-616"  text_gloss="que allá viven, ellos tienen mucho dólar ." text="Tlen ompa chanchiwaj yejwan ikpiyaj mik dólar." text_morf="-" labels="- 129:4, check-acl" text_spa="Los que allá viven, ellos tienen mucho dólar." sent_id="tenango:129:4" text_orig="Tlen ompa chanchiwaj yejwan ikpiyaj mik dólar."><tok id="w-6471" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="dislocated"  deps="5:dislocated" misc="Orig=Tlen|NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-6475">Tlen</tok> <tok id="w-6472" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=ompa|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-6473">ompa</tok> <tok id="w-6473" lemma="chanchiwa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="acl:relcl"  deps="1:acl:relcl" misc="Orig=chanchiwaj|NormalizedForm=chanchiwah|NormalizedLemma=chanchiwa" head="w-6471">chanchiwaj</tok> <tok id="w-6474" lemma="yejwan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=yejwan|NormalizedForm=yehwan|NormalizedLemma=yehwan" head="w-6475">yejwan</tok> <tok id="w-6475" lemma="piya" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ikpiyaj|NormalizedForm=ikpiyah|NormalizedLemma=piya" >ikpiyaj</tok> <tok id="w-6476" lemma="mik" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=mik|NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=mik" head="w-6477">mik</tok> <tok id="w-6477" lemma="dólar" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="Orig=dólar|SpaceAfter=No|NormalizedForm=dólar|NormalizedLemma=dólar" head="w-6475">dólar</tok><tok id="w-6478" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6475">.</tok> </s>
<s id="s-617"  text_gloss="encontré una grande piedra nada.más como con.mucha.fuerza aguanté la.levanté ." labels="- 117:1" text_spa="Encontré una piedra grandela (que)puede levantar nada más con mucha fuerza." text_orig="Onkajsik se weyi titl san ken paraver onxikoj onkajkokw." sent_id="tenango:117:1" text="Onkajsik se weyi titl san ken paraver onxikoj onkajkokw." text_morf="-"><tok id="w-6479" >Onkajsik<dtok id="w-6479" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Onkajsik|Gloss=encontré|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6480" form="O"/><dtok id="w-6480" lemma="ajsi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nkahsik|NormalizedLemma=ahsi"  form="nkajsik"/></tok> <tok id="w-6481" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=se|Gloss=una|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6483">se</tok> <tok id="w-6482" lemma="weyi" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="5:amod" misc="Orig=weyi|Gloss=grande|NormalizedForm=weyi|NormalizedLemma=weyi" head="w-6483">weyi</tok> <tok id="w-6483" lemma="titl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=titl|Gloss=piedra|NormalizedForm=titl|NormalizedLemma=titl" head="w-6480">titl</tok> <tok id="w-6484" lemma="san" upos="ADV" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="Orig=san|Gloss=nada.más|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-6487">san</tok> <tok id="w-6485" lemma="ken" upos="ADV" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="Orig=ken|Gloss=como|NormalizedForm=ken|NormalizedLemma=ken" head="w-6487">ken</tok> <tok id="w-6486" >paraver<dtok id="w-6486" lemma="paraver" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="Orig=paraver|Gloss=con.mucha.fuerza|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=paraver" head="w-6487" form="para"/><dtok id="w-6487" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="11:advcl" misc="NormalizedForm=ver|NormalizedLemma=_" head="w-6489" form="ver"/></tok> <tok id="w-6488" >onxikoj<dtok id="w-6488" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="Orig=onxikoj|Gloss=aguanté|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6489" form="o"/><dtok id="w-6489" lemma="xikoa" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=nxikoh|NormalizedLemma=xikoa" head="w-6480" form="nxikoj"/></tok> <tok id="w-6490" misc="SpaceAfter=No" >onkajkokw<dtok id="w-6490" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="Orig=onkajkokw|Gloss=la.levanté|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6491" form="o"/><dtok id="w-6491" lemma="ajkokwi" upos="VERB" deprel="conj"  deps="11:conj" misc="NormalizedForm=nkahkokw|NormalizedLemma=ahkokwi" head="w-6489" form="nkajkokw"/></tok> <tok id="w-6492" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6480">.</tok> </s>
<s id="s-618"  text_gloss="sentía sus.tripas se.estaban.haciendo.pedazos de hambre ." text_spa="Sentía (que) sus tripas se estaban haciendo pedazos de hambre." labels="- 117:2" text_orig="Okmachilaya nikwitlaxkolwan okokotokayaj de mayantli." sent_id="tenango:117:2" text="Okmachilaya nikwitlaxkolwan okokotokayaj de mayantli." text_morf="-"><tok id="w-6493" >Okmachilaya<dtok id="w-6493" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Okmachilaya|Gloss=sentía|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6494" form="O"/><dtok id="w-6494" lemma="machilia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kmachilaya|NormalizedLemma=machilia"  form="kmachilaya"/></tok> <tok id="w-6495" >nikwitlaxkolwan<dtok id="w-6495" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=nikwitlaxkolwan|Gloss=sus.tripas|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-6496" form="n"/><dtok id="w-6496" lemma="kwitlaxkol" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=ikwitlaxkolwan|NormalizedLemma=kwitlaxkol" head="w-6498" form="ikwitlaxkolwan"/></tok> <tok id="w-6497" >okokotokayaj<dtok id="w-6497" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="Orig=okokotokayaj|Gloss=se.estaban.haciendo.pedazos|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6498" form="o"/><dtok id="w-6498" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="NormalizedForm=kokotokayah|NormalizedLemma=_" head="w-6494" form="kokotokayaj"/></tok> <tok id="w-6499" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="Orig=de|Gloss=de|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-6500">de</tok> <tok id="w-6500" lemma="mayantli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="Gloss=hambre|Orig=mayantli|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mayantli|NormalizedLemma=mayantli" head="w-6498">mayantli</tok><tok id="w-6501" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6494">.</tok> </s>
<s id="s-619"  text="Okitak se weyi itzkwintli ikkwajtok ninakaw." text_morf="-" text_spa="Vió (que)un perro grande está comiendo su carne." labels="- 118:1,Ambiguous-ccomp-or-rel,QUESTIONABLE" text_orig="Okitak se weyi itzkwintli ikkwajtok ninakaw." sent_id="tenango:118:1" text_gloss="vió un grande perro lo.está.comiendo su.carne ."><tok id="w-6502" >Okitak<dtok id="w-6502" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Okitak|Gloss=vió|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=_" head="w-6503" form="O"/><dtok id="w-6503" lemma="ita" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root"  form="kitak"/></tok> <tok id="w-6504" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=se|Gloss=un|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6506">se</tok> <tok id="w-6505" lemma="weyi" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="5:amod" misc="Orig=weyi|Gloss=grande|NormalizedForm=weyi|NormalizedLemma=weyi" head="w-6506">weyi</tok> <tok id="w-6506" lemma="itzkwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="Orig=itzkwintli|Gloss=perro|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-6507">itzkwintli</tok> <tok id="w-6507" lemma="kwa" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="Orig=ikkwajtok|Gloss=lo.está.comiendo|NormalizedForm=ikkwahtok|NormalizedLemma=kwa" head="w-6503">ikkwajtok</tok> <tok id="w-6508" misc="SpaceAfter=No" >ninakaw<dtok id="w-6508" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Gloss=su.carne|Orig=ninakaw|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=_" head="w-6509" form="n"/><dtok id="w-6509" lemma="nakatl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="6:obj" head="w-6507" form="inakaw"/></tok> <tok id="w-6510" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6503">.</tok> </s>
<s id="s-620"  text_gloss="=" text="Intekakilia tlaol ika español sektowa &#039;maíz&#039;." text_morf="-" text_orig="Intekakilia tlaol ika español sektowa &#039;maíz&#039;." sent_id="tenango:118:2" labels="- 118:2" text_spa="Dicen que maíz en español se dice &#039;maíz&#039;."><tok id="w-6511" lemma="kakilia" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Hum|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Intekakilia|NormalizedForm=intekakilia|NormalizedLemma=kakilia" >Intekakilia</tok> <tok id="w-6512" lemma="tlaol" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=tlaol|NormalizedForm=tlaol|NormalizedLemma=tlaol" head="w-6515">tlaol</tok> <tok id="w-6513" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="Orig=ika|NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-6515">ika</tok> <tok id="w-6514" lemma="español" upos="PROPN" feats="Foreign=Yes" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="Orig=español|NormalizedForm=español|NormalizedLemma=español" head="w-6513">español</tok> <tok id="w-6515" lemma="itoa" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="1:ccomp" misc="Orig=sektowa|NormalizedForm=sektowa|NormalizedLemma=itoa" head="w-6511">sektowa</tok> <tok id="w-6516" lemma="&#039;" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=&#039;|SpaceAfter=No|NormalizedForm=&#039;|NormalizedLemma=&#039;" head="w-6517">&#039;</tok><tok id="w-6517" lemma="maíz" upos="NOUN" deprel="parataxis"  deps="5:parataxis" misc="Orig=maíz|SpaceAfter=No|NormalizedForm=maíz|NormalizedLemma=maíz" head="w-6515">maíz</tok><tok id="w-6518" lemma="&#039;" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=&#039;|SpaceAfter=No|NormalizedForm=&#039;|NormalizedLemma=&#039;" head="w-6517">&#039;</tok><tok id="w-6519" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6511">.</tok> </s>
<s id="s-621"  text_orig="Oajsik kampa kaltichowaj nakatl." sent_id="tenango:118:3" text_spa="Llegó donde se guarda la carne." labels="- 118:3" text="Oajsik kampa kaltichowaj nakatl." text_morf="-" text_gloss="="><tok id="w-6520" >Oajsik<dtok id="w-6520" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Oajsik|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6521" form="O"/><dtok id="w-6521" lemma="ajsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ahsik|NormalizedLemma=ahsi"  form="ajsik"/></tok> <tok id="w-6522" lemma="kampa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=kampa|NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-6523">kampa</tok> <tok id="w-6523" lemma="kaltichowa" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="Orig=kaltichowaj|NormalizedForm=kaltichowah|NormalizedLemma=kaltichowa" head="w-6521">kaltichowaj</tok> <tok id="w-6524" lemma="nakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Orig=nakatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nakatl|NormalizedLemma=nakatl" head="w-6523">nakatl</tok><tok id="w-6525" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6521">.</tok> </s>
<s id="s-622"  text_gloss="=" text_spa="No sé dónde quedarme." labels="- 118:4" sent_id="tenango:118:4" text_orig="Amo inmati kanij inmokawas." text_morf="-" text="Amo inmati kanij inmokawas."><tok id="w-6526" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6527">Amo</tok> <tok id="w-6527" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=inmati|NormalizedForm=inmati|NormalizedLemma=mati" >inmati</tok> <tok id="w-6528" lemma="kanij" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=kanij|NormalizedForm=kanih|NormalizedLemma=kanih" head="w-6529">kanij</tok> <tok id="w-6529" lemma="mokawa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="Orig=inmokawas|SpaceAfter=No|NormalizedForm=inmokawas|NormalizedLemma=mokawa" head="w-6527">inmokawas</tok><tok id="w-6530" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6527">.</tok> </s>
<s id="s-623"  text_spa="Buscó qué comer." labels="- 118:5" sent_id="tenango:118:5" text_orig="Oktemoto tlenoj kikwa." text_morf="-" text="Oktemoto tlenoj kikwa." text_gloss="="><tok id="w-6531" >Oktemoto<dtok id="w-6531" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Oktemoto|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6532" form="O"/><dtok id="w-6532" lemma="temoa" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ktemoto|NormalizedLemma=temoa"  form="ktemoto"/></tok> <tok id="w-6533" lemma="tlenoj" upos="PRON" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=tlenoj|NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-6532">tlenoj</tok> <tok id="w-6534" lemma="kwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="acl:relcl"  deps="3:acl:relcl" misc="Orig=kikwa|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kikwa|NormalizedLemma=kwa" head="w-6533">kikwa</tok><tok id="w-6535" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6532">.</tok> </s>
<s id="s-624"  text_gloss="=" text="Okitato tlenoj ojkon kakisti." text_morf="-" text_orig="Okitato tlenoj ojkon kakisti." sent_id="tenango:118:6" labels="- 118:6" text_spa="Fui a ver qué es lo que se escucha."><tok id="w-6536" >Okitato<dtok id="w-6536" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Okitato|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6537" form="O"/><dtok id="w-6537" lemma="ita" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kitato|NormalizedLemma=ita"  form="kitato"/></tok> <tok id="w-6538" lemma="tlenoj" upos="PRON" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=tlenoj|NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-6537">tlenoj</tok> <tok id="w-6539" lemma="ojkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=ojkon|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-6540">ojkon</tok> <tok id="w-6540" lemma="kaki" upos="VERB" deprel="acl:relcl"  deps="3:acl:relcl" misc="Orig=kakisti|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kakisti|NormalizedLemma=kaki" head="w-6538">kakisti</tok><tok id="w-6541" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6537">.</tok> </s>
<s id="s-625"  text_gloss="=" text_morf="-" text="Amo inkajsikamati tlenoj kijtowa." labels="- 118:7" text_spa="No entiendo lo que dice." text_orig="Amo inkajsikamati tlenoj kijtowa." sent_id="tenango:118:7"><tok id="w-6542" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6543">Amo</tok> <tok id="w-6543" lemma="ajsikamati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=inkajsikamati|NormalizedForm=inkahsikamati|NormalizedLemma=ahsikamati" >inkajsikamati</tok> <tok id="w-6544" lemma="tlenoj" upos="PRON" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=tlenoj|NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-6543">tlenoj</tok> <tok id="w-6545" lemma="ijtowa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="acl:relcl"  deps="3:acl:relcl" misc="Orig=kijtowa|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kihtowa|NormalizedLemma=ihtowa" head="w-6544">kijtowa</tok><tok id="w-6546" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6543">.</tok> </s>
<s id="s-626"  text_gloss="me.enseñó con su.mano que me.mete su.casa.adentro ." text_morf="-" text="Onechnextilij ika nima ke mankalaki ikalijtik." sent_id="tenango:118:8" text_orig="Onechnextilij ika nima ke mankalaki ikalijtik." labels="- 118:8" text_spa="Me hizó seña que me mete a su casa."><tok id="w-6547" >Onechnextilij<dtok id="w-6547" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Onechnextilij|Gloss=me.enseñó|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6548" form="O"/><dtok id="w-6548" lemma="nextilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nechnextilih|NormalizedLemma=nextilia"  form="nechnextilij"/></tok> <tok id="w-6549" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="Orig=ika|Gloss=con|NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-6548">ika</tok> <tok id="w-6550" >nima<dtok id="w-6550" lemma="maitl" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="Orig=nima|Gloss=su.mano|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=maitl" head="w-6551" form="n"/><dtok id="w-6551" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=ima|NormalizedLemma=_" head="w-6549" form="ima"/></tok> <tok id="w-6552" lemma="ke" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="8:mark" misc="Orig=ke|Gloss=que|NormalizedForm=ke|NormalizedLemma=ke" head="w-6554">ke</tok> <tok id="w-6553" >mankalaki<dtok id="w-6553" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="Orig=mankalaki|Gloss=me.mete|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-6554" form="ma"/><dtok id="w-6554" lemma="kalaki" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="NormalizedForm=nkalaki|NormalizedLemma=kalaki" head="w-6548" form="nkalaki"/></tok> <tok id="w-6555" lemma="kalijtik" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="Gloss=su.casa.adentro|Orig=ikalijtik|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ikalihtik|NormalizedLemma=kalihtik" head="w-6554">ikalijtik</tok><tok id="w-6556" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6548">.</tok> </s>
<s id="s-627"  text="Amo itmatij tla Dios techmaktijtoc." text_morf="-" text_spa="No nos estamos dando cuenta que Dios nos lo está dando." labels="- 119:1" text_orig="Amo itmatij tla Dios techmaktijtoc." sent_id="tenango:119:1" text_gloss="="><tok id="w-6557" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Amo|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6558">Amo</tok> <tok id="w-6558" lemma="mati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=itmatijtla|NormalizedForm=itmatih|NormalizedLemma=mati" >itmatij</tok> <tok id="w-6559" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-6561">tla</tok> <tok id="w-6560" lemma="dios" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=Dios|NormalizedForm=dios|NormalizedLemma=dios" head="w-6561">Dios</tok> <tok id="w-6561" lemma="maka" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="Orig=techmaktijtoc|SpaceAfter=No|NormalizedForm=techmaktihtok|NormalizedLemma=maka" head="w-6558">techmaktijtoc</tok><tok id="w-6562" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6558">.</tok> </s>
<s id="s-628"  sent_id="tenango:119:2" text_orig="Onechnotzkej mach itich nokse lado amo ojkon porobes." text_spa="Me dijeron que en el otro lado no son así de pobres." labels="- 119:2" text="Onechnotzkej mach itich nokse lado amo ojkon porobes." text_morf="-" text_gloss="me.avisaron cita en el.otro lado no así pobres ."><tok id="w-6563" >Onechnotzkej<dtok id="w-6563" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Onechnotzkej|Gloss=me.avisaron|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6564" form="O"/><dtok id="w-6564" lemma="notza" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nechnotskeh|NormalizedLemma=notsa"  form="nechnotzkej"/></tok> <tok id="w-6565" lemma="mach" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="Orig=mach|Gloss=cita|NormalizedForm=mach|NormalizedLemma=mach" head="w-6573">mach</tok> <tok id="w-6566" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="Orig=itich|Gloss=en|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-6573">itich</tok> <tok id="w-6567" >nokse<dtok id="w-6567" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=nokse|Gloss=el.otro|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-6570" form="n"/><dtok id="w-6568" lemma="ok" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-6569" form="ok"/><dtok id="w-6569" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6570" form="se"/></tok> <tok id="w-6570" lemma="lado" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="Orig=lado|Gloss=lado|NormalizedForm=lado|NormalizedLemma=lado" head="w-6566">lado</tok> <tok id="w-6571" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="Orig=amo|Gloss=no|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6573">amo</tok> <tok id="w-6572" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="Orig=ojkon|Gloss=así|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-6573">ojkon</tok> <tok id="w-6573" lemma="pobre" upos="ADJ" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="Gloss=pobres|Orig=porobes|SpaceAfter=No" head="w-6564">porobes</tok><tok id="w-6574" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6564">.</tok> </s>
<s id="s-629"  text_morf="-" text="Nechilwiaj mach okachi kwalli nikan." text_orig="Nechilwiaj mach okachi kwalli nikan." sent_id="tenango:119:3" labels="- 119:3" text_spa="Me dicen que está mejor aquí." text_gloss="me.dicen cita más bien aquí ."><tok id="w-6575" lemma="ilwia" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Nechilwiaj|Gloss=me.dicen|NormalizedForm=nechilwiah|NormalizedLemma=ilwia" >Nechilwiaj</tok> <tok id="w-6576" lemma="mach" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="Orig=mach|Gloss=cita|NormalizedForm=mach|NormalizedLemma=mach" head="w-6578">mach</tok> <tok id="w-6577" lemma="okachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=okachi|Gloss=más|NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-6578">okachi</tok> <tok id="w-6578" lemma="kwalli" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="ccomp"  deps="1:ccomp" misc="Orig=kwalli|Gloss=bien|NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-6575">kwalli</tok> <tok id="w-6579" lemma="nikan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Gloss=aquí|Orig=nikan|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-6578">nikan</tok><tok id="w-6580" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6575">.</tok> </s>
<s id="s-630"  text_gloss="llegué mi.casa le.aviso mi.mamá ." text_morf="-" text="Onejkok nochan innonotza nomaman." sent_id="tenango:126:3" text_orig="Onejkok nochan innonotza nomaman." text_spa="Cuando llegué a mi casa le platiqué a mi madre." labels="- 126:3"><tok id="w-6581" lemma="ejko" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Onejkok|Gloss=llegué|NormalizedForm=onehkok|NormalizedLemma=ehko" >Onejkok</tok> <tok id="w-6582" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="Orig=nochan|Gloss=mi.casa|NormalizedForm=nochan|NormalizedLemma=chantli" head="w-6581">nochan</tok> <tok id="w-6583" lemma="nonotza" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="Orig=innonotza|Gloss=le.aviso|NormalizedForm=innonotsa|NormalizedLemma=nonotsa" head="w-6581">innonotza</tok> <tok id="w-6584" lemma="maman" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="Gloss=mi.mamá|Orig=nomaman|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nomaman|NormalizedLemma=maman" head="w-6583">nomaman</tok><tok id="w-6585" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6581">.</tok> </s>
<s id="s-631"  text="Ontlatijtiwij kaltenko, owalkis se tlakatl werojtik." text_morf="-" labels="- 120:2" text_spa="Cuando toqué la puerta, salió un hombre güero." text_orig="Ontlatijtiwij kaltenko, owalkis se tlakatl werojtik." sent_id="tenango:120:2" text_gloss="toqué la puerta, salió un hombre güero ."><tok id="w-6586" >Ontlatijtiwij<dtok id="w-6586" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Ontlatijtiwij|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6587" form="O"/><dtok id="w-6587" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ntlatihtiwih|NormalizedLemma=_"  form="ntlatijtiwij"/></tok> <tok id="w-6588" lemma="kaltenko" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=kaltenko,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kaltenko|NormalizedLemma=kaltenko" head="w-6587">kaltenko</tok><tok id="w-6589" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6591">,</tok> <tok id="w-6590" >owalkis<dtok id="w-6590" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="Orig=owalkis|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6591" form="o"/><dtok id="w-6591" lemma="walkisa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=walkis|NormalizedLemma=walkisa" head="w-6587" form="walkis"/></tok> <tok id="w-6592" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6593">se</tok> <tok id="w-6593" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="Orig=tlakatl|NormalizedForm=tlakatl|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-6591">tlakatl</tok> <tok id="w-6594" lemma="werojtik" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="8:amod" misc="Orig=werojtik|SpaceAfter=No|NormalizedForm=werohtik|NormalizedLemma=werohtik" head="w-6593">werojtik</tok><tok id="w-6595" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6587">.</tok> </s>
<s id="s-632"  text_gloss="cuando hago.falta en.la.casa dicen" labels="- 120:3" text_spa="Cuando les hago falta en la casa, dicen:" sent_id="tenango:120:3" text_orig="Ijkwak ompoliwia kalijtik kijtowaj:" text_morf="-" text="Ijkwak ompoliwia kalijtik kijtowaj:"><tok id="w-6596" lemma="ijkwak" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="2:mark" misc="Orig=Ijkwak|Gloss=cuando|NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-6597">Ijkwak</tok> <tok id="w-6597" lemma="poliwia" upos="VERB" feats="Typo=Yes" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="CorrectForm=onipoliwia|NormalizedForm=ompoliwia|NormalizedLemma=poliwia" head="w-6599">ompoliwia</tok> <tok id="w-6598" lemma="kalijtik" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="Orig=kalijtik|Gloss=en.la.casa|NormalizedForm=kalihtik|NormalizedLemma=kalihtik" head="w-6597">kalijtik</tok> <tok id="w-6599" lemma="ijtowa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=dicen|Orig=kijtowaj:|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kihtowah|NormalizedLemma=ihtowa" >kijtowaj</tok><tok id="w-6600" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-6599">:</tok> </s>
<s id="s-633"  text="Ompa onkatka asta yatlayowa." text_morf="-" sent_id="tenango:121:1" text_orig="Ompa onkatka asta yatlayowa." text_spa="Allá estuve hasta ya era noche." labels="- 121:1" text_gloss="allá estuve hasta se.hizo.noche ."><tok id="w-6601" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Ompa|Gloss=allá|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-6603">Ompa</tok> <tok id="w-6602" >onkatka<dtok id="w-6602" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=onkatka|Gloss=estuve|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6603" form="o"/><dtok id="w-6603" lemma="katki" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nkatka|NormalizedLemma=katki"  form="nkatka"/></tok> <tok id="w-6604" lemma="asta" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="Orig=asta|Gloss=hasta|NormalizedForm=asta|NormalizedLemma=asta" head="w-6606">asta</tok> <tok id="w-6605" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="Gloss=se.hizo.noche|Orig=yatlayowa|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-6606">ya</tok><tok id="w-6606" lemma="tlayowa" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlayowa|NormalizedLemma=tlayowa" head="w-6603">tlayowa</tok><tok id="w-6607" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6603">.</tok> </s>
<s id="s-634"  text_gloss="ten cuidado cuando por.allá te.vas ." sent_id="tenango:121:2" text_orig="Ixpiya kwidado ijkwak ikompa tiyoj." text_spa="Ten cuidado cuando te vas por allá." labels="- 121:2" text_morf="-" text="Ixpiya kwidado ijkwak ikompa tiyoj."><tok id="w-6608" lemma="piya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Ixpiya|Gloss=ten|NormalizedForm=ixpiya|NormalizedLemma=piya" >Ixpiya</tok> <tok id="w-6609" lemma="kwidado" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="Orig=kwidado|Gloss=cuidado|NormalizedForm=kwidado|NormalizedLemma=kwidado" head="w-6608">kwidado</tok> <tok id="w-6610" lemma="ijkwak" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="Orig=ijkwak|Gloss=cuando|NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-6612">ijkwak</tok> <tok id="w-6611" lemma="ikompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=ikompa|Gloss=por.allá|NormalizedForm=ikompa|NormalizedLemma=ikompa" head="w-6612">ikompa</tok> <tok id="w-6612" lemma="yawi" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="1:advcl" misc="Gloss=te.vas|Orig=tiyoj|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tiyoh|NormalizedLemma=yawi" head="w-6608">tiyoj</tok><tok id="w-6613" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6608">.</tok> </s>
<s id="s-635"  text_gloss="=" sent_id="tenango:121:4" text_orig="Nin itzkwintli nochipa oyaj kampa katki se ilwitl." labels="- 121:4" text_spa="El perro siempre iba donde hay una fiesta." text_morf="-" text="Nin itzkwintli nochipa oyaj kampa katki se ilwitl."><tok id="w-6614" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="Orig=Nin|NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-6615">Nin</tok> <tok id="w-6615" lemma="itzkwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=itzkwintli|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-6618">itzkwintli</tok> <tok id="w-6616" lemma="nochipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=nochipa|NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochipa" head="w-6618">nochipa</tok> <tok id="w-6617" >oyaj<dtok id="w-6617" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=oyaj|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6618" form="o"/><dtok id="w-6618" lemma="yawi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yawi"  form="yaj"/></tok> <tok id="w-6619" lemma="kampa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=kampa|NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-6620">kampa</tok> <tok id="w-6620" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="Orig=katki|NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-6618">katki</tok> <tok id="w-6621" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=se|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6622">se</tok> <tok id="w-6622" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=ilwitl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-6620">ilwitl</tok><tok id="w-6623" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6618">.</tok> </s>
<s id="s-636"  text_morf="-" text="Amo onmatiya kanij inmokawas." text_spa="No sabía dónde quedarme." labels="- 122:1" sent_id="tenango:122:1" text_orig="Amo onmatiya kanij inmokawas." text_gloss="no sabía dónde me.quedo ."><tok id="w-6624" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Amo|Gloss=no|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6626">Amo</tok> <tok id="w-6625" >onmatiya<dtok id="w-6625" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=onmatiya|Gloss=sabía|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6626" form="o"/><dtok id="w-6626" lemma="mati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nmatiya|NormalizedLemma=mati"  form="nmatiya"/></tok> <tok id="w-6627" lemma="kanij" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=kanij|Gloss=dónde|NormalizedForm=kanih|NormalizedLemma=kanih" head="w-6628">kanij</tok> <tok id="w-6628" lemma="mokawa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="ccomp"  deps="3:ccomp" misc="Gloss=me.quedo|Orig=inmokawas|SpaceAfter=No|NormalizedForm=inmokawas|NormalizedLemma=mokawa" head="w-6626">inmokawas</tok><tok id="w-6629" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6626">.</tok> </s>
<s id="s-637"  text_gloss="en un pueblo su.nombre Omitlan se.hizo una fiesta su.casa un hombre, porque ." sent_id="tenango:122:2" text_orig="Itich se altipetl itookaa Omitlan omochiwtoya se ilwitl ichan se tlakatl, porke..." labels="- 122:2" text_spa="En un pueblo llamado Omitlán se hizo una fiesta en la casa de un hombre, porque..." text_morf="-" text="Itich se altipetl itookaa Omitlan omochiwtoya se ilwitl ichan se tlakatl, porke..."><tok id="w-6630" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="Orig=Itich|Gloss=en|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-6636">Itich</tok> <tok id="w-6631" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=se|Gloss=un|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6632">se</tok> <tok id="w-6632" lemma="altipetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="Orig=altipetl|Gloss=pueblo|NormalizedForm=altipetl|NormalizedLemma=altipetl" head="w-6630">altipetl</tok> <tok id="w-6633" lemma="toka" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=itookaa|Gloss=su.nombre|NormalizedForm=itookaa|NormalizedLemma=toka" head="w-6634">itookaa</tok> <tok id="w-6634" lemma="omitlan" upos="PROPN" deprel="acl"  deps="3:acl" misc="Orig=Omitlan|Gloss=Omitlan|NormalizedForm=omitlan|NormalizedLemma=omitlan" head="w-6632">Omitlan</tok> <tok id="w-6635" >omochiwtoya<dtok id="w-6635" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=omochiwtoya|Gloss=se.hizo|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6636" form="o"/><dtok id="w-6636" lemma="mochiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mochiwtoya|NormalizedLemma=mochiwa"  form="mochiwtoya"/></tok> <tok id="w-6637" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="Orig=se|Gloss=una|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6638">se</tok> <tok id="w-6638" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=ilwitl|Gloss=fiesta|NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-6636">ilwitl</tok> <tok id="w-6639" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="Orig=ichan|Gloss=su.casa|NormalizedForm=ichan|NormalizedLemma=chantli" head="w-6636">ichan</tok> <tok id="w-6640" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="Orig=se|Gloss=un|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6641">se</tok> <tok id="w-6641" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="Gloss=hombre,|Orig=tlakatl,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakatl|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-6639">tlakatl</tok><tok id="w-6642" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6643">,</tok> <tok id="w-6643" lemma="porke" upos="SCONJ" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="Gloss=porque|Orig=porke..|SpaceAfter=No|NormalizedForm=porke|NormalizedLemma=porke" head="w-6636">porke</tok><tok id="w-6644" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=...|NormalizedLemma=." head="w-6636">...</tok> </s>
<s id="s-638"  text="Itich non ilwitl oajsik se itzkwintli weyi." text_morf="-" sent_id="tenango:122:3" text_orig="Itich non ilwitl oajsik se itzkwintli weyi." text_spa="En esta fiesta llegó un perro grande." labels="- 122:3" text_gloss="en esta fiesta llegó un perro grande ."><tok id="w-6645" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="Orig=Itich|Gloss=en|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-6649">Itich</tok> <tok id="w-6646" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="Orig=non|Gloss=esta|NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-6647">non</tok> <tok id="w-6647" lemma="ilwitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="Orig=ilwitl|Gloss=fiesta|NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-6645">ilwitl</tok> <tok id="w-6648" >oajsik<dtok id="w-6648" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="Orig=oajsik|Gloss=llegó|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6649" form="o"/><dtok id="w-6649" lemma="ajsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ahsik|NormalizedLemma=ahsi"  form="ajsik"/></tok> <tok id="w-6650" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=se|Gloss=un|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6651">se</tok> <tok id="w-6651" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=itzkwintli|Gloss=perro|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-6649">itzkwintli</tok> <tok id="w-6652" lemma="weyi" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="7:amod" misc="Gloss=grande|Orig=weyi|SpaceAfter=No|NormalizedForm=weyi|NormalizedLemma=weyi" head="w-6651">weyi</tok><tok id="w-6653" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6649">.</tok> </s>
<s id="s-639"  text_gloss="con.eso este perro ya.no aguantaba más tiempo para esperará el hueso ." text="Ikanon nin itzkwintli akmo okxikowaya okachi tiempo para ikchiyas in omitl." text_morf="-" text_orig="Ikanon nin itzkwintli akmo okxikowaya okachi tiempo para ikchiyas in omitl." sent_id="tenango:122:4" labels="- 122:4" text_spa="Por eso este perro ya no aguantaba más tiempo para esperar el hueso."><tok id="w-6654" >Ikanon<dtok id="w-6654" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="Gloss=con.eso|Orig=Ikanon|NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-6660" form="Ika"/><dtok id="w-6655" lemma="non" upos="PRON" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-6654" form="non"/></tok> <tok id="w-6656" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=nin|Gloss=este|NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-6657">nin</tok> <tok id="w-6657" lemma="itskwintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="Orig=itzkwintli|Gloss=perro|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-6660">itzkwintli</tok> <tok id="w-6658" lemma="akmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=akmo|Gloss=ya.no|NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-6660">akmo</tok> <tok id="w-6659" >okxikowaya<dtok id="w-6659" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=okxikowaya|Gloss=aguantaba|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6660" form="o"/><dtok id="w-6660" lemma="xikowa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kxikowaya|NormalizedLemma=xikowa"  form="kxikowaya"/></tok> <tok id="w-6661" lemma="okachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="Orig=okachi|Gloss=más|NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-6662">okachi</tok> <tok id="w-6662" lemma="tiempo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="Orig=tiempo|Gloss=tiempo|NormalizedForm=tiempo|NormalizedLemma=tiempo" head="w-6660">tiempo</tok> <tok id="w-6663" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="Orig=para|Gloss=para|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-6664">para</tok> <tok id="w-6664" lemma="chiya" upos="VERB" deprel="acl"  deps="9:acl" misc="Orig=ikchiyas|Gloss=esperará|NormalizedForm=ikchiyas|NormalizedLemma=chiya" head="w-6662">ikchiyas</tok> <tok id="w-6665" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="Orig=in|Gloss=el|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6666">in</tok> <tok id="w-6666" lemma="omitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="Gloss=hueso|Orig=omitl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=omitl|NormalizedLemma=omitl" head="w-6664">omitl</tok><tok id="w-6667" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6660">.</tok> </s>
<s id="s-640"  text_orig="Okichiw mik tonal para oejkok." sent_id="tenango:122:5" text_spa="Caminó muchos dás para llegar." labels="- 122:5" text="Okichiw mik tonal para oejkok." text_morf="-" text_gloss="hizo mucho día para llegó ."><tok id="w-6668" >Okichiw<dtok id="w-6668" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Okichiw|Gloss=hizo|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6669" form="O"/><dtok id="w-6669" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kichiw|NormalizedLemma=chiwa"  form="kichiw"/></tok> <tok id="w-6670" lemma="miak" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=mik|Gloss=mucho|NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=miak" head="w-6671">mik</tok> <tok id="w-6671" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Orig=tonal|Gloss=día|NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-6669">tonal</tok> <tok id="w-6672" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="Orig=para|Gloss=para|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-6674">para</tok> <tok id="w-6673" misc="SpaceAfter=No" >oejkok<dtok id="w-6673" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="Orig=oejkok|Gloss=llegó|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6674" form="o"/><dtok id="w-6674" lemma="ejko" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="NormalizedForm=ehkok|NormalizedLemma=ehko" head="w-6669" form="ejkok"/></tok> <tok id="w-6675" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6669">.</tok> </s>
<s id="s-641"  text_gloss="como pedregoso abunda víbora allá ." text_morf="-" text="Komo tixajkaloj tentok kowatl ompa." text_orig="Komo tixajkaloj tentok kowatl ompa." sent_id="tenango:123:1" labels="- 123:1" text_spa="Como es pedregoso, hay muchas víboras allá."><tok id="w-6676" lemma="komo" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="2:mark" misc="Orig=Komo|Gloss=como|NormalizedForm=komo|NormalizedLemma=komo" head="w-6677">Komo</tok> <tok id="w-6677" lemma="tixajkaloj" upos="ADJ" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="Orig=tixajkaloj|Gloss=pedregoso|NormalizedForm=tixahkaloh|NormalizedLemma=tixahkaloh" head="w-6678">tixajkaloj</tok> <tok id="w-6678" lemma="tentok" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tentok|Gloss=abunda|NormalizedForm=tentok|NormalizedLemma=tentok" >tentok</tok> <tok id="w-6679" lemma="kowatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=kowatl|Gloss=víbora|NormalizedForm=kowatl|NormalizedLemma=kowatl" head="w-6678">kowatl</tok> <tok id="w-6680" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Gloss=allá|Orig=ompa|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-6678">ompa</tok><tok id="w-6681" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6678">.</tok> </s>
<s id="s-642"  text_gloss="empezó dolerme mi.cabeza qué tanto silba fuerte ." text="Opew nechkokowa notzontikon ken tanto tzajtzi chikawak." text_morf="-" sent_id="tenango:123:2" text_orig="Opew nechkokowa notzontikon ken tanto tzajtzi chikawak." labels="- 123:2" text_spa="Me empezó a doler mi cabeza (de) qué tan fuerte silba."><tok id="w-6682" >Opew<dtok id="w-6682" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=Opew|Gloss=empezó|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6684" form="O"/><dtok id="w-6683" lemma="pewa" upos="AUX" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=pew|NormalizedLemma=pewa" head="w-6684" form="pew"/></tok> <tok id="w-6684" lemma="kokoa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nechkokowa|Gloss=dolerme|NormalizedForm=nechkokowa|NormalizedLemma=kokoa" >nechkokowa</tok> <tok id="w-6685" lemma="itzontikon" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=notzontikon|Gloss=mi.cabeza|NormalizedForm=notsontikon|NormalizedLemma=itsontikon" head="w-6684">notzontikon</tok> <tok id="w-6686" lemma="keni" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="Orig=ken|Gloss=qué|NormalizedForm=ken|NormalizedLemma=keni" head="w-6688">ken</tok> <tok id="w-6687" lemma="tanto" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=tanto|Gloss=tanto|NormalizedForm=tanto|NormalizedLemma=tanto" head="w-6688">tanto</tok> <tok id="w-6688" lemma="tzajtzi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="Orig=tzajtzi|Gloss=silba|NormalizedForm=tsahtsi|NormalizedLemma=tsahtsi" head="w-6684">tzajtzi</tok> <tok id="w-6689" lemma="chikawak" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Gloss=fuerte|Orig=chikawak|SpaceAfter=No|NormalizedForm=chikawak|NormalizedLemma=chikawak" head="w-6688">chikawak</tok><tok id="w-6690" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6684">.</tok> </s>
<s id="s-643"  text_gloss="empezó empujarme con su.hocico ." text_morf="-" text="Opew nechtojtopewa ika nitemalakach." sent_id="tenango:123:3" text_orig="Opew nechtojtopewa ika nitemalakach." text_spa="-" labels="- 123:3"><tok id="w-6691" >Opew<dtok id="w-6691" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=Opew|Gloss=empezó|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6693" form="O"/><dtok id="w-6692" lemma="pewa" upos="AUX" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=pew|NormalizedLemma=pewa" head="w-6693" form="pew"/></tok> <tok id="w-6693" lemma="tojtopewa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nechtojtopewa|Gloss=empujarme|NormalizedForm=nechtohtopewa|NormalizedLemma=tohtopewa" >nechtojtopewa</tok> <tok id="w-6694" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="Orig=ika|Gloss=con|NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-6693">ika</tok> <tok id="w-6695" misc="SpaceAfter=No" >nitemalakach<dtok id="w-6695" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Gloss=su.hocico|Orig=nitemalakach|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-6696" form="n"/><dtok id="w-6696" lemma="temalakach" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="4:nmod" head="w-6694" form="itemalakach"/></tok> <tok id="w-6697" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6693">.</tok> </s>
<s id="s-644"  labels="- 123:4" text_spa="Empezó a comer, hace ruidos al comer, y cruje huesos." text_orig="Opew tlakwa, kamchajchakwani, uan tlaxaxamatza ikaj omitl." sent_id="tenango:123:4" text="Opew tlakwa, kamchajchakwani, uan tlaxaxamatza ikaj omitl." text_morf="-" text_gloss="empezó comer, hace.ruidos.al.comer y cruje huesos ."><tok id="w-6698" >Opew<dtok id="w-6698" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=Opew|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6700" form="O"/><dtok id="w-6699" lemma="pewa" upos="AUX" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=pew|NormalizedLemma=pewa" head="w-6700" form="pew"/></tok> <tok id="w-6700" lemma="tlakwa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tlakwa,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakwa|NormalizedLemma=tlakwa" >tlakwa</tok><tok id="w-6701" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6702">,</tok> <tok id="w-6702" lemma="kamchajchakwa" upos="ADJ" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="Orig=kamchajchakwani,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kamchahchakwani|NormalizedLemma=kamchahchakwa" head="w-6700">kamchajchakwani</tok><tok id="w-6703" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6705">,</tok> <tok id="w-6704" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="Orig=uan|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6705">uan</tok> <tok id="w-6705" lemma="tlaxaxamatza" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="Orig=tlaxaxamatza|NormalizedForm=tlaxaxamatsa|NormalizedLemma=tlaxaxamatsa" head="w-6702">tlaxaxamatza</tok> <tok id="w-6706" lemma="kaj" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="Orig=ikaj|NormalizedForm=ikah|NormalizedLemma=kah" head="w-6705">ikaj</tok> <tok id="w-6707" lemma="omitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="Orig=omitl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=omitl|NormalizedLemma=omitl" head="w-6706">omitl</tok><tok id="w-6708" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6700">.</tok> </s>
<s id="s-645"  text_gloss="te.lo.digo para tú.sabes si te.critican ." text_morf="-" text="Inmitzilwia para itmatis tla mitzijijtowaj." text_spa="Te lo digo, para que sepas cuando te critican." labels="- 124:1" text_orig="Inmitzilwia para itmatis tla mitzijijtowaj." sent_id="tenango:124:1"><tok id="w-6709" lemma="ilwia" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=2|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Inmitzilwia|Gloss=te.lo.digo|NormalizedForm=inmitsilwia|NormalizedLemma=ilwia" >Inmitzilwia</tok> <tok id="w-6710" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="Orig=para|Gloss=para|NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-6711">para</tok> <tok id="w-6711" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="1:advcl" misc="Orig=itmatis|Gloss=tú.sabes|NormalizedForm=itmatis|NormalizedLemma=mati" head="w-6709">itmatis</tok> <tok id="w-6712" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="Orig=tla|Gloss=si|NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-6713">tla</tok> <tok id="w-6713" lemma="ijijtowa" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="Gloss=te.critican|Orig=mitzijijtowaj|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mitsihihtowah|NormalizedLemma=ihihtowa" head="w-6711">mitzijijtowaj</tok><tok id="w-6714" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6709">.</tok> </s>
<s id="s-646"  text_gloss="le.eché, pero la piedra nada.más en.ella.rebotaban ." sent_id="tenango:125:1" text_orig="Ontitlanilaya, pero in titl san ipan oajkotzikwinaya." text_spa="Le eché (piedras), pero las piedras nada más rebotaban en ella." labels="- 125:1" text="Ontitlanilaya, pero in titl san ipan oajkotzikwinaya." text_morf="-"><tok id="w-6715" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Ontitlanilaya,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6716">O</tok><tok id="w-6716" lemma="titlanilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ntitlanilaya|NormalizedLemma=titlanilia" >ntitlanilaya</tok><tok id="w-6717" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6724">,</tok> <tok id="w-6718" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="Orig=pero|NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-6724">pero</tok> <tok id="w-6719" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="Orig=in|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6720">in</tok> <tok id="w-6720" lemma="titl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="Orig=titl|NormalizedForm=titl|NormalizedLemma=titl" head="w-6724">titl</tok> <tok id="w-6721" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="Orig=san|NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-6724">san</tok> <tok id="w-6722" lemma="pan" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="10:obl" misc="Orig=ipan|NormalizedForm=ipan|NormalizedLemma=pan" head="w-6724">ipan</tok> <tok id="w-6723" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="Orig=oajkotzikwinaya|SpaceAfter=No|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6724">o</tok><tok id="w-6724" lemma="ajkotzikwini" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ahkotsikwinaya|NormalizedLemma=ahkotsikwini" head="w-6716">ajkotzikwinaya</tok><tok id="w-6725" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6716">.</tok> </s>
<s id="s-647"  text_spa="Ella estaba allá, pero ya había muerto." labels="- 125:2" sent_id="tenango:125:2" text_orig="Yej ompaka, pero yomik." text_morf="-" text="Yej ompaka, pero yomik." text_gloss="ellá allá.estaba, pero ya.murió ."><tok id="w-6726" lemma="yej" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Yej|Gloss=ellá|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-6728">Yej</tok> <tok id="w-6727" misc="SpaceAfter=No" >ompaka<dtok id="w-6727" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=ompaka,|Gloss=allá.estaba,|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-6728" form="ompa"/><dtok id="w-6728" lemma="katki" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ka|NormalizedLemma=katki"  form="ka"/></tok> <tok id="w-6729" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6733">,</tok> <tok id="w-6730" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="Orig=pero|Gloss=pero|NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-6733">pero</tok> <tok id="w-6731" misc="SpaceAfter=No" >yomik<dtok id="w-6731" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="Orig=yomik|Gloss=ya.murió|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-6733" form="ya"/><dtok id="w-6732" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6733" form="o"/><dtok id="w-6733" lemma="miki" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=miki" head="w-6728" form="mik"/></tok> <tok id="w-6734" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6728">.</tok> </s>
<s id="s-648"  text_gloss="me.llegó gripe, porque pasó en río ." text_orig="Onechajsik tzompil nik ompanok itich weyatl." sent_id="tenango:125:3" text_spa="Me llegó gripe por pasar por el río." labels="- 125:3" text_morf="-" text="Onechajsik tzompil nik ompanok itich weyatl."><tok id="w-6735" lemma="ajsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Onechajsik|NormalizedForm=onechahsik|NormalizedLemma=ahsi" >Onechajsik</tok> <tok id="w-6736" lemma="tzompil" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="Orig=tzompilnik" head="w-6735">tzompil</tok> <tok id="w-6737" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=_" head="w-6738">nik</tok> <tok id="w-6738" lemma="panoa" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="1:advcl" misc="Orig=ompanok|NormalizedForm=ompanok|NormalizedLemma=panoa" head="w-6735">ompanok</tok> <tok id="w-6739" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="Orig=itich|NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-6738">itich</tok> <tok id="w-6740" lemma="weyatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="Orig=weyatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=weyatl|NormalizedLemma=weyatl" head="w-6739">weyatl</tok><tok id="w-6741" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6735">.</tok> </s>
<s id="s-649"  text_gloss="hyp. grandemente se.alegra porque ya.llegé ." text="Xa temojtij paki nik yonajsik." text_morf="-" text_spa="A lo mejor se alegra mucho porque ya llegé." labels="- 125:4" sent_id="tenango:125:4" text_orig="Xa temojtij paki nik yonajsik."><tok id="w-6742" lemma="xa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Xa|Gloss=hyp.|NormalizedForm=xa|NormalizedLemma=xa" head="w-6744">Xa</tok> <tok id="w-6743" lemma="temojtij" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=temojtij|Gloss=grandemente|NormalizedForm=temohtih|NormalizedLemma=temohtih" head="w-6744">temojtij</tok> <tok id="w-6744" lemma="paki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=paki|Gloss=se.alegra|NormalizedForm=paki|NormalizedLemma=paki" >paki</tok> <tok id="w-6745" lemma="nik" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="Orig=nik|Gloss=porque|NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-6748">nik</tok> <tok id="w-6746" misc="SpaceAfter=No" >yonajsik<dtok id="w-6746" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="Orig=yonajsik|Gloss=ya.llegé|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-6748" form="ya"/><dtok id="w-6747" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6748" form="o"/><dtok id="w-6748" lemma="ajsi" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=nahsik|NormalizedLemma=ahsi" head="w-6744" form="najsik"/></tok> <tok id="w-6749" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6744">.</tok> </s>
<s id="s-650"  labels="- 125:5" text_spa="-" sent_id="tenango:125:5" text_orig="Tej amo ittikiti, sayejnic ittlakwajtoc." text="Tej amo ittikiti, sayejnic ittlakwajtoc." text_morf="-" text_gloss="Tu no trabajas, nada.más comes ."><tok id="w-6750" lemma="tej" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Orig=Tejamo|Gloss=Tuno|NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=teh" head="w-6752">Tej</tok> <tok id="w-6751" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6752">amo</tok> <tok id="w-6752" lemma="tikiti" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=trabajas,|Orig=ittikiti,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ittikiti|NormalizedLemma=tikiti" >ittikiti</tok><tok id="w-6753" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6757">,</tok> <tok id="w-6754" >sayejnic<dtok id="w-6754" lemma="sa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="Orig=sayejnic|Gloss=nada.más|NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=sa" head="w-6757" form="sa"/><dtok id="w-6755" lemma="yejuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="fixed"  deps="5:fixed" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-6754" form="yej"/><dtok id="w-6756" lemma="nic" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="8:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-6757" form="nic"/></tok> <tok id="w-6757" lemma="tlakwa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="Gloss=comes|Orig=ittlakwajtoc|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ittlakwahtok|NormalizedLemma=tlakwa" head="w-6752">ittlakwajtoc</tok><tok id="w-6758" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6752">.</tok> </s>
<s id="s-651"  text_gloss="como sabe con animales venía.buscando vino.buscando y llegó con una víbora ." text_morf="-" text="Komo ikmati ikaj okwilin owaltlaixtemojtaya owaltlajtlachixtiw wan oejkok ikaj se kowatl." labels="- 126:1" text_spa="como sabe cazar venía buscando intensamente y llegó con una víbora." sent_id="tenango:126:1" text_orig="Komo ikmati ikaj okwilin owaltlaixtemojtaya owaltlajtlachixtiw wan oejkok ikaj se kowatl."><tok id="w-6759" lemma="komo" upos="ADV" deprel="mark"  deps="2:mark" misc="Orig=Komo|Gloss=como|NormalizedForm=komo|NormalizedLemma=komo" head="w-6760">Komo</tok> <tok id="w-6760" lemma="mati" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="Orig=ikmati|Gloss=sabe|NormalizedForm=ikmati|NormalizedLemma=mati" head="w-6764">ikmati</tok> <tok id="w-6761" lemma="kaj" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="Orig=ikaj|Gloss=con|NormalizedForm=ikah|NormalizedLemma=kah" head="w-6760">ikaj</tok> <tok id="w-6762" lemma="okwilin" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="Orig=okwilin|Gloss=animales|NormalizedForm=okwilin|NormalizedLemma=okwilin" head="w-6761">okwilin</tok> <tok id="w-6763" >owaltlaixtemojtaya<dtok id="w-6763" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="Orig=owaltlaixtemojtaya|Gloss=venía.buscando|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=_" head="w-6764" form="o"/><dtok id="w-6764" lemma="waltlaixtemojtia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=waltlaixtemohtaya|NormalizedLemma=waltlaixtemohtia"  form="waltlaixtemojtaya"/></tok> <tok id="w-6765" >owaltlajtlachixtiw<dtok id="w-6765" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="Orig=owaltlajtlachixtiw|Gloss=vino.buscando|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=_" head="w-6766" form="o"/><dtok id="w-6766" lemma="waltlajtlachiya" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="NormalizedForm=waltlahtlachixtiw|NormalizedLemma=waltlahtlachiya" head="w-6764" form="waltlajtlachixtiw"/></tok> <tok id="w-6767" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="Orig=wan|Gloss=y|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6769">wan</tok> <tok id="w-6768" >oejkok<dtok id="w-6768" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="Orig=oejkok|Gloss=llegó|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6769" form="o"/><dtok id="w-6769" lemma="ejko" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=ehkok|NormalizedLemma=ehko" head="w-6766" form="ejkok"/></tok> <tok id="w-6770" lemma="kaj" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="Orig=ikaj|Gloss=con|NormalizedForm=ikah|NormalizedLemma=kah" head="w-6769">ikaj</tok> <tok id="w-6771" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="Orig=se|Gloss=una|NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6772">se</tok> <tok id="w-6772" lemma="kowatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="12:nmod" misc="Gloss=víbora|Orig=kowatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kowatl|NormalizedLemma=kowatl" head="w-6770">kowatl</tok><tok id="w-6773" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6764">.</tok> </s>
<s id="s-652"  text_gloss="yo me.dí.vuelta lo.fui.a.ver y fui.a.alcanzar la víbora ." labels="- 126:2" text_spa="Yo me dí vuelta, fui a ver y llegué adonde estaba la víbora." text_orig="Nej onmokwip inkitztiw wan onkajsito in kowatl." sent_id="tenango:126:2" text_morf="-" text="Nej onmokwip inkitztiw wan onkajsito in kowatl."><tok id="w-6774" lemma="nej" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="Orig=Nej|Gloss=yo|NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-6775">Nej</tok> <tok id="w-6775" lemma="mokwipa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=onmokwip|Gloss=me.dí.vuelta|NormalizedForm=onmokwip|NormalizedLemma=mokwipa" >onmokwip</tok> <tok id="w-6776" lemma="ita" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="Orig=inkitztiw|Gloss=lo.fui.a.ver|NormalizedForm=inkitstiw|NormalizedLemma=ita" head="w-6775">inkitztiw</tok> <tok id="w-6777" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="Orig=wan|Gloss=y|NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6778">wan</tok> <tok id="w-6778" lemma="ajsi" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="Orig=onkajsito|Gloss=fui.a.alcanzar|NormalizedForm=onkahsito|NormalizedLemma=ahsi" head="w-6776">onkajsito</tok> <tok id="w-6779" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="Orig=in|Gloss=la|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6780">in</tok> <tok id="w-6780" lemma="kowatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="Gloss=víbora|Orig=kowatl|SpaceAfter=No|NormalizedForm=kowatl|NormalizedLemma=kowatl" head="w-6778">kowatl</tok><tok id="w-6781" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6775">.</tok> </s>
<s id="s-653"  text_gloss="empezó dolerme mi.cabeza ." text_orig="Opew nechkokowa notzontikon." sent_id="tenango:127:1" labels="- 127:1 128:2" text_spa="Mi cabeza empezó a dolerme." text="Opew nechkokowa notzontikon." text_morf="-"><tok id="w-6782" >Opew<dtok id="w-6782" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=Opew|Gloss=empezó|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6784" form="O"/><dtok id="w-6783" lemma="pewa" upos="AUX" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=pew|NormalizedLemma=pewa" head="w-6784" form="pew"/></tok> <tok id="w-6784" lemma="kokowa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=nechkokowa|Gloss=dolerme|NormalizedForm=nechkokowa|NormalizedLemma=kokowa" >nechkokowa</tok> <tok id="w-6785" lemma="itzontikon" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="Gloss=mi.cabeza|Orig=notzontikon|SpaceAfter=No|NormalizedForm=notsontikon|NormalizedLemma=itsontikon" head="w-6784">notzontikon</tok><tok id="w-6786" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6784">.</tok> </s>
<s id="s-654"  text_morf="-" text="Xamo itkonnikis itnechowikas." text_orig="Xamo itkonnikis itnechowikas." sent_id="tenango:127:2" text_spa="No me quiere llevar." labels="- 127:2, QUESTIONABLE" text_gloss="hyp.no 2sg.sj.3sg.oj.cor(1)querer-fut 2sg.sj.1sg.oj.cor(1)llevar-fut ."><tok id="w-6787" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Xamo|Gloss=hyp.no|NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-6788">Xamo</tok> <tok id="w-6788" lemma="niki" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Polite=Form|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=itkonnikis|Gloss=2sg.sj.3sg.oj.cor(1)querer-fut|NormalizedForm=itkonnikis|NormalizedLemma=niki" >itkonnikis</tok> <tok id="w-6789" lemma="wika" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="2:xcomp" misc="Gloss=2sg.sj.1sg.oj.cor(1)llevar-fut|Orig=itnechowikas|SpaceAfter=No|NormalizedForm=itnechowikas|NormalizedLemma=wika" head="w-6788">itnechowikas</tok><tok id="w-6790" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6788">.</tok> </s>
<s id="s-655"  text_gloss="hasta así su.boca abría ." labels="- 127:3" text_spa="Abría su boca así." text_orig="Hasta ojkon nikamak oktlapowaya." sent_id="tenango:127:3" text="Hasta ojkon nikamak oktlapowaya." text_morf="-"><tok id="w-6791" lemma="hasta" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="2:mark" misc="Orig=Hasta|Gloss=hasta|NormalizedForm=Hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-6792">Hasta</tok> <tok id="w-6792" lemma="ohkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="Orig=ojkon|Gloss=así|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-6795">ojkon</tok> <tok id="w-6793" >nikamak<dtok id="w-6793" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=nikamak|Gloss=su.boca|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-6794" form="n"/><dtok id="w-6794" lemma="kamak" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="NormalizedForm=ikamak|NormalizedLemma=kamak" head="w-6795" form="ikamak"/></tok> <tok id="w-6795" lemma="tlapowa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=abría|Orig=oktlapowaya|SpaceAfter=No|NormalizedForm=oktlapowaya|NormalizedLemma=tlapowa" >oktlapowaya</tok><tok id="w-6796" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6795">.</tok> </s>
<s id="s-656"  text_gloss="como pedregoso abunda víbora allá ." text="Komo tixajkaloj tentok kowatl ompa." text_morf="-" text_orig="Komo tixajkaloj tentok kowatl ompa." sent_id="tenango:128:3" text_spa="Como es pedregoso las víboras abundan allá." labels="- 128:3"><tok id="w-6797" lemma="komo" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="2:mark" misc="Orig=Komo|NormalizedForm=komo|NormalizedLemma=komo" head="w-6798">Komo</tok> <tok id="w-6798" lemma="tixajkaloj" upos="ADJ" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="Orig=tixajkaloj|NormalizedForm=tixahkaloh|NormalizedLemma=tixahkaloh" head="w-6799">tixajkaloj</tok> <tok id="w-6799" lemma="temi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=tentokkowatl|NormalizedForm=tentok|NormalizedLemma=temi" >tentok</tok> <tok id="w-6800" lemma="kowatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=kowatl|NormalizedLemma=kowatl" head="w-6799">kowatl</tok> <tok id="w-6801" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=ompa|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-6799">ompa</tok><tok id="w-6802" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6799">.</tok> </s>
<s id="s-657"  text="Niman ikmonixtilia." text_morf="-" text_orig="Niman ikmonixtilia." sent_id="tenango:128:4" text_spa="Lo aprende pronto." labels="- 128:4" text_gloss="pronto lo.aprende ."><tok id="w-6803" lemma="niman" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Niman|Gloss=pronto|NormalizedForm=niman|NormalizedLemma=niman" head="w-6804">Niman</tok> <tok id="w-6804" lemma="monixtilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="Gloss=lo.aprende|Orig=ikmonixtilia|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ikmonixtilia|NormalizedLemma=monixtilia" >ikmonixtilia</tok><tok id="w-6805" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6804">.</tok> </s>
<s id="s-658"  text_gloss="guesa la víbora de.veras ." text_morf="-" text="Chikawak in kowatl tlailiwis." text_orig="Chikawak in kowatl tlailiwis." sent_id="tenango:129:1" labels="- 129:1" text_spa="La víbora de veras era gruesa."><tok id="w-6806" lemma="chikawak" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=Chikawakin|NormalizedForm=chikawak|NormalizedLemma=chikawak" >Chikawak</tok> <tok id="w-6807" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-6808">in</tok> <tok id="w-6808" lemma="kowatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="Orig=kowatl|NormalizedForm=kowatl|NormalizedLemma=kowatl" head="w-6806">kowatl</tok> <tok id="w-6809" lemma="tlailiwis" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="1:advmod" misc="Orig=tlailiwis|SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlailiwis|NormalizedLemma=tlailiwis" head="w-6806">tlailiwis</tok><tok id="w-6810" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6806">.</tok> </s>
<s id="s-659"  text_gloss="grandemente me.alegré ." text_spa="Me alegré grandemente." labels="- 129:2" text_orig="Temojtij onipak." sent_id="tenango:129:2" text_morf="-" text="Temojtij onipak."><tok id="w-6811" lemma="temojtij" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="Orig=Temojtij|Gloss=grandemente|NormalizedForm=temohtih|NormalizedLemma=temohtih" head="w-6813">Temojtij</tok> <tok id="w-6812" misc="SpaceAfter=No" >onipak<dtok id="w-6812" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="Orig=onipak|Gloss=me.alegré|NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6813" form="o"/><dtok id="w-6813" lemma="paki" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nipak|NormalizedLemma=paki"  form="nipak"/></tok> <tok id="w-6814" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6813">.</tok> </s>
<s id="s-660"  text_orig="Mattemotin totlaoltzin, porke oksiki ya moniki." sent_id="tenango:129:3" text_spa="Vamos a buscar nuestro maicito, porque ya hace falta otro." labels="- 129:3" text="Mattemotin totlaoltzin, porke oksiki ya moniki." text_morf="-" text_gloss="vayamos.en.busca nuestro.maízito, porque otro ya hace.falta ."><tok id="w-6815" >Mattemotin<dtok id="w-6815" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="Orig=Mattemotin|Gloss=vayamos.en.busca|NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-6816" form="Ma"/><dtok id="w-6816" lemma="temoa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ttemotin|NormalizedLemma=temoa"  form="ttemotin"/></tok> <tok id="w-6817" lemma="tlaol" upos="NOUN" feats="Degree=Dim" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="Gloss=nuestro.maízito,|Orig=totlaoltzin,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=totlaoltsin|NormalizedLemma=tlaol" head="w-6816">totlaoltzin</tok><tok id="w-6818" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6823">,</tok> <tok id="w-6819" lemma="porke" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="Orig=porke|Gloss=porque|NormalizedForm=porke|NormalizedLemma=porke" head="w-6823">porke</tok> <tok id="w-6820" misc="Orig=oksiki|Gloss=otro" >oksiki<dtok id="w-6820" lemma="ok" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-6823" form="ok"/><dtok id="w-6821" lemma="siki" upos="DET" deprel="fixed"  deps="6:fixed" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-6820" form="siki"/></tok> <tok id="w-6822" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="Orig=ya|Gloss=ya|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-6823">ya</tok> <tok id="w-6823" lemma="moniki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="Gloss=hace.falta|Orig=moniki|SpaceAfter=No|NormalizedForm=moniki|NormalizedLemma=moniki" head="w-6816">moniki</tok><tok id="w-6824" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6816">.</tok> </s>
<s id="s-661"  text_spa="¿Tú, qué es tu nombre?" labels="- 129:5" sent_id="tenango:129:5" text_orig="Tej, ¿tlenoj motookaa?" text="Tej, ¿tlenoj motookaa?" text_morf="-" text_gloss="Tú qué 2sg.pos.nombre ?"><tok id="w-6825" lemma="tej" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="vocative"  deps="5:vocative" misc="Orig=Tej,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=teh" head="w-6829">Tej</tok><tok id="w-6826" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6825">,</tok> <tok id="w-6827" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=¿|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6829">¿</tok><tok id="w-6828" lemma="tlenoj" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Orig=tlenoj|NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-6829">tlenoj</tok> <tok id="w-6829" lemma="tooka" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=motookaa|SpaceAfter=No|NormalizedForm=motookaa|NormalizedLemma=tooka" >motookaa</tok><tok id="w-6830" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="Orig=?|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6829">?</tok> </s>
<s id="s-662"  text_gloss="Apoco tú 2sg.sj.maíz" text="¡Max tej ittlaol!" text_morf="-" text_orig="¡Max tej ittlaol!" sent_id="tenango:130:1" text_spa="¡Apoco tú eres maíz!" labels="- 130:1"><tok id="w-6831" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=¡|SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-6834">¡</tok><tok id="w-6832" lemma="max" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=Max|NormalizedForm=max|NormalizedLemma=max" head="w-6834">Max</tok> <tok id="w-6833" lemma="tejuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="Orig=tej|NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tehwatl" head="w-6834">tej</tok> <tok id="w-6834" lemma="tlaol" upos="NOUN" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=ittlaol|SpaceAfter=No|NormalizedForm=ittlaol|NormalizedLemma=tlaol" >ittlaol</tok><tok id="w-6835" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="Orig=!|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-6834">!</tok> </s>
<s id="s-663"  text="Yej ojkon milawak otechweyikamojti." text_morf="-" sent_id="tenango:131:2" text_orig="Ye jojkon milawak otechweyikamojti." labels="- 131:2" text_spa="Así de veras nos espantó grandemente." text_gloss="emf.así de.veras nos.asustó.mucho ."><tok id="w-6836" lemma="yej" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="cop"  deps="2:cop" misc="Orig=Yejojkon|Gloss=emf.así|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-6837">Yej</tok> <tok id="w-6837" lemma="ojkon" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" >ojkon</tok> <tok id="w-6838" lemma="milawak" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="Orig=milawak|Gloss=de.veras|NormalizedForm=milawak|NormalizedLemma=milawak" head="w-6839">milawak</tok> <tok id="w-6839" lemma="weyikamojtia" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="2:csubj" misc="Gloss=nos.asustó.mucho|Orig=otechweyikamojti|SpaceAfter=No|NormalizedForm=otechweyikamohti|NormalizedLemma=weyikamohtia" head="w-6837">otechweyikamojti</tok><tok id="w-6840" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6837">.</tok> </s>
<s id="s-664"  text_gloss="pero emf. los.otros ya.antes ya.se.apuntaron ." text="Pero yej noksiki ya achtoj yomoapuntarojkej." text_morf="-" labels="- 131:3, check-cleft" text_spa="Pero los demás ya se apuntaron antes." text_orig="Pero yej noksiki ya achtoj yomoapuntarojkej." sent_id="tenango:131:3"><tok id="w-6841" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="Orig=Pero|Gloss=pero|NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-6844">Pero</tok> <tok id="w-6842" lemma="yejuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="cop"  deps="4:cop" misc="Orig=yej|Gloss=emf.|NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-6844">yej</tok> <tok id="w-6843" >noksiki<dtok id="w-6843" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="Orig=noksikiya|Gloss=los.otros|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-6844" form="n"/><dtok id="w-6844" lemma="ok" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok"  form="ok"/><dtok id="w-6845" lemma="siki" upos="PRON" deprel="fixed"  deps="4:fixed" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-6844" form="siki"/></tok> <tok id="w-6846" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-6850">ya</tok> <tok id="w-6847" lemma="achtoj" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="Orig=achtoj|Gloss=ya.antes|NormalizedForm=achtoh|NormalizedLemma=achtoh" head="w-6850">achtoj</tok> <tok id="w-6848" misc="SpaceAfter=No" >yomoapuntarojkej<dtok id="w-6848" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="Orig=yomoapuntarojkej|Gloss=ya.se.apuntaron|NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-6850" form="ya"/><dtok id="w-6849" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6850" form="o"/><dtok id="w-6850" lemma="apuntaroa" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="4:csubj" misc="NormalizedForm=moapuntarohkeh|NormalizedLemma=apuntaroa" head="w-6844" form="moapuntarojkej"/></tok> <tok id="w-6851" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6850">.</tok> </s>
<s id="s-665"  text_spa="Núnca más saldré de aquí, de México." labels="- 131:4" sent_id="tenango:131:4" text_orig="Akmokeman inkisas de nikan, México." text="Akmokeman inkisas de nikan, Mexico." text_morf="-" text_gloss="nunca.más saldré de aquí, México ."><tok id="w-6852" lemma="akmokeman" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Orig=Akmokeman|Gloss=nunca.más|NormalizedForm=akmokeman|NormalizedLemma=akmokeman" head="w-6853">Akmokeman</tok> <tok id="w-6853" lemma="kisa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="Orig=inkisas|Gloss=saldré|NormalizedForm=inkisas|NormalizedLemma=kisa" >inkisas</tok> <tok id="w-6854" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="Orig=de|Gloss=de|NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-6855">de</tok> <tok id="w-6855" lemma="nikan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="Gloss=aquí,|Orig=nikan,|SpaceAfter=No|NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-6853">nikan</tok><tok id="w-6856" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="Orig=,|Gloss=,|Morf=,|NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6857">,</tok> <tok id="w-6857" lemma="mexico" upos="PROPN" deprel="appos"  deps="4:appos" misc="Gloss=México|Orig=México|SpaceAfter=No|NormalizedForm=mexico|NormalizedLemma=mexico" head="w-6855">Mexico</tok><tok id="w-6858" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="Orig=.|Gloss=.|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6853">.</tok> </s>
<s id="s-666"  text="Se tonal siqui coyomeh otlahtlachiyatoh itich se altipetl, uan ompa omocauqueh." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:1" labels="partial" text_spa="Un día unas personas finas fueron a ver en un pueblo, y ahí se quedaron."><tok id="w-6859" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6860">Se</tok> <tok id="w-6860" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-6864">tonal</tok> <tok id="w-6861" lemma="siqui" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-6862">siqui</tok> <tok id="w-6862" lemma="coyotl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=koyomeh|NormalizedLemma=koyotl" head="w-6864">coyomeh</tok> <tok id="w-6863" >otlahtlachiyatoh<dtok id="w-6863" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6864" form="o"/><dtok id="w-6864" lemma="tlahtlachiya" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlahtlachiyatoh|NormalizedLemma=tlahtlachiya"  form="tlahtlachiyatoh"/></tok> <tok id="w-6865" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-6864">itich</tok> <tok id="w-6866" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6867">se</tok> <tok id="w-6867" lemma="altipetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=altipetl|NormalizedLemma=altipetl" head="w-6865">altipetl</tok><tok id="w-6868" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6872">,</tok> <tok id="w-6869" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="14:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6872">uan</tok> <tok id="w-6870" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-6872">ompa</tok> <tok id="w-6871" misc="SpaceAfter=No" >omocauqueh<dtok id="w-6871" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6872" form="o"/><dtok id="w-6872" lemma="mocaua" upos="VERB" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=mokaukeh|NormalizedLemma=mokawa" head="w-6864" form="mocauqueh"/></tok> <tok id="w-6873" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6864">.</tok> </s>
<s id="s-667"  sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:2" text_spa="Y por ahí unos animalitos, Ticpinitos y Ticpintzin, empezaron a platicarse: -¿sabes?, Ticpintzin, yo quiero ir a conocer su casa de esas personas finas." labels="partial" text="Icompa siqui oquiltzitzin, Ticpinitos uan Ticpintzin, opeu mononotzah: —¿Itmatis?, Ticpintzin, neh inniqui nixtlamatitiu inchan necateh coyomeh."><tok id="w-6874" lemma="icompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=ikompa|NormalizedLemma=ikompa" head="w-6884">Icompa</tok> <tok id="w-6875" lemma="siqui" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-6876">siqui</tok> <tok id="w-6876" lemma="oquilin" upos="NOUN" feats="Degree=Dim|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=okiltsitsin|NormalizedLemma=okilin" head="w-6884">oquiltzitzin</tok><tok id="w-6877" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6878">,</tok> <tok id="w-6878" lemma="ticpinitos" upos="PROPN" deprel="appos"  deps="3:appos" misc="NormalizedForm=tikpinitos|NormalizedLemma=tikpinitos" head="w-6876">Ticpinitos</tok> <tok id="w-6879" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6880">uan</tok> <tok id="w-6880" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim|Number=Sing" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-6878">Ticpintzin</tok><tok id="w-6881" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6876">,</tok> <tok id="w-6882" >opeu<dtok id="w-6882" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6884" form="o"/><dtok id="w-6883" lemma="peua" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=peu|NormalizedLemma=pewa" head="w-6884" form="peu"/></tok> <tok id="w-6884" lemma="mononotza" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mononotsah|NormalizedLemma=mononotsa" >mononotzah</tok><tok id="w-6885" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-6888">:</tok> <tok id="w-6886" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-6888">—</tok><tok id="w-6887" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-6888">¿</tok><tok id="w-6888" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="parataxis"  deps="11:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itmatis|NormalizedLemma=mati" head="w-6884">Itmatis</tok><tok id="w-6889" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-6888">?</tok><tok id="w-6890" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="21:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6894">,</tok> <tok id="w-6891" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="vocative"  deps="21:vocative" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-6894">Ticpintzin</tok><tok id="w-6892" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6891">,</tok> <tok id="w-6893" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="21:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-6894">neh</tok> <tok id="w-6894" lemma="niqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="15:parataxis" misc="NormalizedForm=inniki|NormalizedLemma=niki" head="w-6888">inniqui</tok> <tok id="w-6895" lemma="ixtlamati" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="21:xcomp" misc="NormalizedForm=nixtlamatitiu|NormalizedLemma=ixtlamati" head="w-6894">nixtlamatitiu</tok> <tok id="w-6896" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="22:obj" misc="NormalizedForm=inchan|NormalizedLemma=chantli" head="w-6895">inchan</tok> <tok id="w-6897" lemma="neca" upos="DET" deprel="det"  deps="25:det" misc="NormalizedForm=nekateh|NormalizedLemma=neka" head="w-6898">necateh</tok> <tok id="w-6898" lemma="coyotl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="23:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=koyomeh|NormalizedLemma=koyotl" head="w-6896">coyomeh</tok><tok id="w-6899" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6884">.</tok> </s>
<s id="s-668"  sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:3" labels="partial" text_spa="Su casa ha de estar muy bonita" text="Ninchan xa simi tlacualtzincan."><tok id="w-6900" >Ninchan<dtok id="w-6900" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-6901" form="N"/><dtok id="w-6901" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=inchan|NormalizedLemma=chantli" head="w-6904" form="inchan"/></tok> <tok id="w-6902" lemma="xa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=xa|NormalizedLemma=xa" head="w-6904">xa</tok> <tok id="w-6903" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-6904">simi</tok> <tok id="w-6904" lemma="cuali" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakwaltsinkan|NormalizedLemma=kwali" >tlacualtzincan</tok><tok id="w-6905" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6904">.</tok> </s>
<s id="s-669"  sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:4" text_spa="- yo también - contestó Ticpintzin -, pero mira a esa persona nada le parece." labels="partial, check-taluilita-pos" text="—Neh noyiuqui —onauat Ticpintzin—, pero ixquita necah coyotl amo tlauilita."><tok id="w-6906" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-6907">—</tok><tok id="w-6907" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" >Neh</tok> <tok id="w-6908" lemma="noyiuqui" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=noyiuki|NormalizedLemma=noyiuki" head="w-6907">noyiuqui</tok> <tok id="w-6909" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-6911">—</tok><tok id="w-6910" >onauat<dtok id="w-6910" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6911" form="o"/><dtok id="w-6911" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat" head="w-6907" form="nauat"/></tok> <tok id="w-6912" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-6911">Ticpintzin</tok><tok id="w-6913" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-6916">—</tok><tok id="w-6914" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6916">,</tok> <tok id="w-6915" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-6916">pero</tok> <tok id="w-6916" lemma="ita" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="NormalizedForm=ixkita|NormalizedLemma=ita" head="w-6911">ixquita</tok> <tok id="w-6917" lemma="necah" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=nekah|NormalizedLemma=nekah" head="w-6918">necah</tok> <tok id="w-6918" lemma="coyotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="15:nsubj" misc="NormalizedForm=koyotl|NormalizedLemma=koyotl" head="w-6920">coyotl</tok> <tok id="w-6919" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6920">amo</tok> <tok id="w-6920" lemma="tlauilita" upos="ADJ" deprel="ccomp"  deps="11:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlawilita|NormalizedLemma=tlawilita" head="w-6916">tlauilita</tok><tok id="w-6921" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6907">.</tok> </s>
<s id="s-670"  sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:5" text_spa="Se ve muy enojón." labels="partial" text="Mota simi tlauel."><tok id="w-6922" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mota|NormalizedLemma=ita" >Mota</tok> <tok id="w-6923" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-6924">simi</tok> <tok id="w-6924" lemma="tlauel" upos="ADJ" deprel="xcomp"  deps="1:xcomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlawel|NormalizedLemma=tlawel" head="w-6922">tlauel</tok><tok id="w-6925" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6922">.</tok> </s>
<s id="s-671"  labels="partial" text_spa="- no le hace - dijo Ticpinitos-." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:6" text="—Amo icchiuilia —oquihtoh Ticpinitos—."><tok id="w-6926" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-6928">—</tok><tok id="w-6927" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6928">Amo</tok> <tok id="w-6928" lemma="chiua" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ikchiwilia|NormalizedLemma=chiwa" >icchiuilia</tok> <tok id="w-6929" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-6931">—</tok><tok id="w-6930" >oquihtoh<dtok id="w-6930" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6931" form="o"/><dtok id="w-6931" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-6928" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-6932" lemma="ticpinitos" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpinitos|NormalizedLemma=tikpinitos" head="w-6931">Ticpinitos</tok><tok id="w-6933" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-6928">—</tok><tok id="w-6934" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6928">.</tok> </s>
<s id="s-672"  sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:7" labels="partial" text_spa="Cuando se duerman se van a dar cuenta quienes somos nosotros." text="Ihcuac yacochisqueh icmatisqueh aquin tehuan."><tok id="w-6935" lemma="ihcuac" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-6937">Ihcuac</tok> <tok id="w-6936" >yacochisqueh<dtok id="w-6936" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-6937" form="ya"/><dtok id="w-6937" lemma="cochi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kochiskeh|NormalizedLemma=kochi"  form="cochisqueh"/></tok> <tok id="w-6938" lemma="mati" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=ikmatiskeh|NormalizedLemma=mati" head="w-6937">icmatisqueh</tok> <tok id="w-6939" lemma="aquin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=akin|NormalizedLemma=akin" head="w-6940">aquin</tok> <tok id="w-6940" lemma="tehuan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="ccomp"  deps="4:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tewan|NormalizedLemma=tewan" head="w-6938">tehuan</tok><tok id="w-6941" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6937">.</tok> </s>
<s id="s-673"  labels="partial, check-advcl-vs-parataxis" text_spa="Tú y yo vamos a andar en el estómago de ellos, así por mucho tiempo nos van a recordar." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:8" text="Teh uan neh itquinpoxpipiyotzasqueh, ohcon uehcau techilnamictosqueh."><tok id="w-6942" lemma="teh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=teh" head="w-6945">Teh</tok> <tok id="w-6943" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-6944">uan</tok> <tok id="w-6944" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-6942">neh</tok> <tok id="w-6945" lemma="poxpipiyotza" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itkinpoxpipiyotsaskeh|NormalizedLemma=poxpipiyotsa" >itquinpoxpipiyotzasqueh</tok><tok id="w-6946" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6949">,</tok> <tok id="w-6947" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-6949">ohcon</tok> <tok id="w-6948" lemma="uehcau" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=uehcau|NormalizedLemma=uehcau" head="w-6949">uehcau</tok> <tok id="w-6949" lemma="ilnamiqui" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=techilnamiktoskeh|NormalizedLemma=ilnamiki" head="w-6945">techilnamictosqueh</tok><tok id="w-6950" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6945">.</tok> </s>
<s id="s-674"  text_spa="-¡ja ja ja!, sí, un ratito vamos a estar de fiesta -dijo Ticpintzin-." labels="partial" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:9" text="—¡Ja ja ja!, quemah, santipitzin tiluitisqueh —oquihtoh Ticpintzin—."><tok id="w-6951" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-6962">—</tok><tok id="w-6952" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-6953">¡</tok><tok id="w-6953" lemma="ja" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="12:discourse" misc="NormalizedForm=ha|NormalizedLemma=ha" head="w-6962">Ja</tok> <tok id="w-6954" lemma="ja" upos="INTJ" deprel="fixed"  deps="3:fixed" misc="NormalizedForm=ha|NormalizedLemma=ha" head="w-6953">ja</tok> <tok id="w-6955" lemma="ja" upos="INTJ" deprel="fixed"  deps="3:fixed" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ha|NormalizedLemma=ha" head="w-6953">ja</tok><tok id="w-6956" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-6953">!</tok><tok id="w-6957" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6953">,</tok> <tok id="w-6958" lemma="quemah" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="12:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kemah|NormalizedLemma=kemah" head="w-6962">quemah</tok><tok id="w-6959" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-6958">,</tok> <tok id="w-6960" >santipitzin<dtok id="w-6960" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-6961" form="san"/><dtok id="w-6961" lemma="tipitl" upos="NOUN" feats="Degree=Dim|Number=Sing" deprel="obl"  deps="12:obl" misc="NormalizedForm=tipitsin|NormalizedLemma=tipitl" head="w-6962" form="tipitzin"/></tok> <tok id="w-6962" lemma="iluitia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tilwitiskeh|NormalizedLemma=ilwitia" >tiluitisqueh</tok> <tok id="w-6963" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-6965">—</tok><tok id="w-6964" >oquihtoh<dtok id="w-6964" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6965" form="o"/><dtok id="w-6965" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="12:parataxis" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-6962" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-6966" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="nsubj"  deps="15:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-6965">Ticpintzin</tok><tok id="w-6967" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-6962">—</tok><tok id="w-6968" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6962">.</tok> </s>
<s id="s-675"  labels="partial" text_spa="Con ellos tenemos todo para una fiesta." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:10" text="Inuan itpiah nochi para se iluitl."><tok id="w-6969" lemma="uan" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=inwan|NormalizedLemma=wan" head="w-6970">Inuan</tok> <tok id="w-6970" lemma="pia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=itpiah|NormalizedLemma=pia" >itpiah</tok> <tok id="w-6971" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-6970">nochi</tok> <tok id="w-6972" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="6:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-6974">para</tok> <tok id="w-6973" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6974">se</tok> <tok id="w-6974" lemma="iluitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ilwitl|NormalizedLemma=ilwitl" head="w-6971">iluitl</tok><tok id="w-6975" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6970">.</tok> </s>
<s id="s-676"  text="—Mostla cualcan techmacasqueh se rait para inchan —oquihtoh Ticpinitos—." text_spa="=-Mañana temprano nos van a dar rait para su casa -dijo Ticpinitos-." labels="partial" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:11"><tok id="w-6976" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-6979">—</tok><tok id="w-6977" lemma="mostla" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=mostla|NormalizedLemma=mostla" head="w-6979">Mostla</tok> <tok id="w-6978" lemma="cualcan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=kwalkan|NormalizedLemma=kwalkan" head="w-6979">cualcan</tok> <tok id="w-6979" lemma="maca" upos="VERB" feats="Number[dat]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=techmakaskeh|NormalizedLemma=maka" >techmacasqueh</tok> <tok id="w-6980" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-6981">se</tok> <tok id="w-6981" lemma="rait" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=rait|NormalizedLemma=rait" head="w-6979">rait</tok> <tok id="w-6982" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-6983">para</tok> <tok id="w-6983" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="NormalizedForm=inchan|NormalizedLemma=chantli" head="w-6981">inchan</tok> <tok id="w-6984" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-6986">—</tok><tok id="w-6985" >oquihtoh<dtok id="w-6985" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6986" form="o"/><dtok id="w-6986" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-6979" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-6987" lemma="ticpinitos" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpinitos|NormalizedLemma=tikpinitos" head="w-6986">Ticpinitos</tok><tok id="w-6988" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-6979">—</tok><tok id="w-6989" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6979">.</tok> </s>
<s id="s-677"  text="Ontecaquilih ompa amo secpanoua mayantli, uan nican acmo techahsi tlenoh itcuasqueh." text_spa="Escuché que ahí no pasaremos hambre, y aquí no nos alcanza qué comer." labels="partial" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:12"><tok id="w-6990" >Ontecaquilih<dtok id="w-6990" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-6991" form="O"/><dtok id="w-6991" lemma="caqui" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ntekakilih|NormalizedLemma=kaki"  form="ntecaquilih"/></tok> <tok id="w-6992" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-6994">ompa</tok> <tok id="w-6993" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-6994">amo</tok> <tok id="w-6994" lemma="panoua" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="NormalizedForm=sekpanowa|NormalizedLemma=panowa" head="w-6991">secpanoua</tok> <tok id="w-6995" lemma="mayantli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mayantli|NormalizedLemma=mayantli" head="w-6994">mayantli</tok><tok id="w-6996" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7000">,</tok> <tok id="w-6997" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7000">uan</tok> <tok id="w-6998" lemma="nican" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-7000">nican</tok> <tok id="w-6999" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-7000">acmo</tok> <tok id="w-7000" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=techahsi|NormalizedLemma=ahsi" head="w-6991">techahsi</tok> <tok id="w-7001" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-7002">tlenoh</tok> <tok id="w-7002" lemma="cua" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="11:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itkwaskeh|NormalizedLemma=kwa" head="w-7000">itcuasqueh</tok><tok id="w-7003" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-6991">.</tok> </s>
<s id="s-678"  text="Inchiya de que ompa amo ohcon mai." labels="partial" text_spa="Espero de que ahí no sea así." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:13"><tok id="w-7004" lemma="chiya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=inchiya|NormalizedLemma=chiya" >Inchiya</tok> <tok id="w-7005" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-7009">de</tok> <tok id="w-7006" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-7009">que</tok> <tok id="w-7007" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-7009">ompa</tok> <tok id="w-7008" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7009">amo</tok> <tok id="w-7009" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="ccomp"  deps="1:ccomp" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-7004">ohcon</tok> <tok id="w-7010" misc="SpaceAfter=No" >mai<dtok id="w-7010" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-7009" form="ma"/><dtok id="w-7011" lemma="i" upos="AUX" deprel="cop"  deps="6:cop" misc="NormalizedForm=i|NormalizedLemma=i" head="w-7009" form="i"/></tok> <tok id="w-7012" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7004">.</tok> </s>
<s id="s-679"  sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:14" text_spa="=-¿Sabes?, a mí ya me duele el pico -dijo Ticpintzin-." labels="partial" text="—¿Itmatis?, neh yanechcocoua notempil —oquihtoh Ticpintzin—."><tok id="w-7013" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7015">—</tok><tok id="w-7014" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-7015">¿</tok><tok id="w-7015" lemma="itmatis" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itmatis|NormalizedLemma=itmatis" >Itmatis</tok><tok id="w-7016" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-7015">?</tok><tok id="w-7017" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7020">,</tok> <tok id="w-7018" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-7020">neh</tok> <tok id="w-7019" >yanechcocoua<dtok id="w-7019" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-7020" form="ya"/><dtok id="w-7020" lemma="cocoua" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=nechkokowa|NormalizedLemma=kokowa" head="w-7015" form="nechcocoua"/></tok> <tok id="w-7021" lemma="tempil" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=notempil|NormalizedLemma=tempil" head="w-7020">notempil</tok> <tok id="w-7022" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7024">—</tok><tok id="w-7023" >oquihtoh<dtok id="w-7023" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7024" form="o"/><dtok id="w-7024" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-7020" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-7025" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-7024">Ticpintzin</tok><tok id="w-7026" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7015">—</tok><tok id="w-7027" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7015">.</tok> </s>
<s id="s-680"  text_spa="Aquí la piel de los perros y gatos es muy fuerte." labels="partial" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:15" text="Nican ninnacayo in itzcuimeh uan mistomeh simi chicauac."><tok id="w-7028" lemma="nican" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-7036">Nican</tok> <tok id="w-7029" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-7030">n</tok><tok id="w-7030" lemma="nacayo" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=innakayo|NormalizedLemma=nakayo" head="w-7036">innacayo</tok> <tok id="w-7031" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7032">in</tok> <tok id="w-7032" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=itskwimeh|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-7030">itzcuimeh</tok> <tok id="w-7033" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7034">uan</tok> <tok id="w-7034" lemma="miston" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=mistomeh|NormalizedLemma=miston" head="w-7032">mistomeh</tok> <tok id="w-7035" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-7036">simi</tok> <tok id="w-7036" lemma="chicauac" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=chikawak|NormalizedLemma=chikawak" >chicauac</tok><tok id="w-7037" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7036">.</tok> </s>
<s id="s-681"  text="—Yeh milauac —oquihtoh Ticpinitos—, uan tla ompa amo ohcon, amo monquis itquitatiueh in tetlanquixtani." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:16" labels="partial check-typo-moniqui" text_spa="-es cierto - dijo Ticpinitos-, y ahí no es así, no se va necesitar ir a ver al dentista."><tok id="w-7038" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7040">—</tok><tok id="w-7039" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-7040">Yeh</tok> <tok id="w-7040" lemma="milauac" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=milawak|NormalizedLemma=milawak" >milauac</tok> <tok id="w-7041" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7043">—</tok><tok id="w-7042" >oquihtoh<dtok id="w-7042" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7043" form="o"/><dtok id="w-7043" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-7040" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-7044" lemma="ticpinitos" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpinitos|NormalizedLemma=tikpinitos" head="w-7043">Ticpinitos</tok><tok id="w-7045" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7054">—</tok><tok id="w-7046" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7054">,</tok> <tok id="w-7047" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="17:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7054">uan</tok> <tok id="w-7048" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="14:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-7051">tla</tok> <tok id="w-7049" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-7051">ompa</tok> <tok id="w-7050" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7051">amo</tok> <tok id="w-7051" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advcl"  deps="17:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-7054">ohcon</tok><tok id="w-7052" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7051">,</tok> <tok id="w-7053" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7054">amo</tok> <tok id="w-7054" lemma="monqui" upos="VERB" feats="Typo=Yes" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="CorrectForm=moniqui|NormalizedForm=monkis|NormalizedLemma=monki" head="w-7040">monquis</tok> <tok id="w-7055" lemma="ita" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="17:ccomp" misc="NormalizedForm=itkitatiweh|NormalizedLemma=ita" head="w-7054">itquitatiueh</tok> <tok id="w-7056" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="20:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7057">in</tok> <tok id="w-7057" lemma="tetlanquixtani" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="18:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tetlankixtani|NormalizedLemma=tetlankixtani" head="w-7055">tetlanquixtani</tok><tok id="w-7058" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7040">.</tok> </s>
<s id="s-682"  text="—¡Ayy, ocachi cualli!,  porque neh inmouilia simi in ticpintetlanquixtani —onauat Ticpintzin—." text_spa="-¡Ayy, mejor!, porque le tengo mucho miedo al pulga-dentista -contestó Ticpintzin-." labels="partial, check-obl" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:17"><tok id="w-7059" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7064">—</tok><tok id="w-7060" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7064">¡</tok><tok id="w-7061" lemma="ayy" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="6:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ayy|NormalizedLemma=ayy" head="w-7064">Ayy</tok><tok id="w-7062" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7061">,</tok> <tok id="w-7063" lemma="ocachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-7064">ocachi</tok> <tok id="w-7064" lemma="cualli" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" >cualli</tok><tok id="w-7065" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7064">!</tok><tok id="w-7066" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7069">,</tok> <tok id="w-7067" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-7069">porque</tok> <tok id="w-7068" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-7069">neh</tok> <tok id="w-7069" lemma="mouilia" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="NormalizedForm=inmowilia|NormalizedLemma=mowilia" head="w-7064">inmouilia</tok> <tok id="w-7070" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-7069">simi</tok> <tok id="w-7071" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7072">in</tok> <tok id="w-7072" lemma="ticpintetlanquixtani" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="NormalizedForm=tikpintetlankixtani|NormalizedLemma=tikpintetlankixtani" head="w-7069">ticpintetlanquixtani</tok> <tok id="w-7073" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7075">—</tok><tok id="w-7074" >onauat<dtok id="w-7074" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="17:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7075" form="o"/><dtok id="w-7075" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="11:parataxis" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat" head="w-7069" form="nauat"/></tok> <tok id="w-7076" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-7075">Ticpintzin</tok><tok id="w-7077" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7064">—</tok><tok id="w-7078" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7064">.</tok> </s>
<s id="s-683"  labels="partial" text_spa="¡Aa!, pero si vamos, yo no sé &#039;English.&#039;" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:18" text="¡Aa!, pero tla tiaueh, neh amo inmatis “English.”"><tok id="w-7079" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7080">¡</tok><tok id="w-7080" lemma="aa" upos="PROPN" deprel="discourse"  deps="11:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=aa|NormalizedLemma=aa" head="w-7089">Aa</tok><tok id="w-7081" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7080">!</tok><tok id="w-7082" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7080">,</tok> <tok id="w-7083" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-7085">pero</tok> <tok id="w-7084" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-7085">tla</tok> <tok id="w-7085" lemma="youi" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="11:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tiaweh|NormalizedLemma=yowi" head="w-7089">tiaueh</tok><tok id="w-7086" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7085">,</tok> <tok id="w-7087" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-7089">neh</tok> <tok id="w-7088" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7089">amo</tok> <tok id="w-7089" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=inmatis|NormalizedLemma=mati" >inmatis</tok> <tok id="w-7090" lemma="#“#" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=“|NormalizedLemma=#“#" head="w-7091">“</tok><tok id="w-7091" lemma="english" upos="PROPN" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=english|NormalizedLemma=english" head="w-7089">English</tok><tok id="w-7092" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7091">.</tok><tok id="w-7093" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-7091">”</tok> </s>
<s id="s-684"  labels="partial, check-last-conj" text_spa="-¡Ayy, Ticpintzin!, ¡Eres muy inocente! No es inglés, es español." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:19" text="—¡Aay, Ticpintzin!, ¡simi itlasohtzintli!  Yeh amo inglés, yeh español."><tok id="w-7094" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7103">—</tok><tok id="w-7095" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7096">¡</tok><tok id="w-7096" lemma="aay" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="10:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=aay|NormalizedLemma=aay" head="w-7103">Aay</tok><tok id="w-7097" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7096">,</tok> <tok id="w-7098" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="vocative"  deps="10:vocative" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-7103">Ticpintzin</tok><tok id="w-7099" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7098">!</tok><tok id="w-7100" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7098">,</tok> <tok id="w-7101" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7103">¡</tok><tok id="w-7102" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-7103">simi</tok> <tok id="w-7103" lemma="itlasohtzintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itlasohtsintli|NormalizedLemma=itlasohtsintli" >itlasohtzintli</tok><tok id="w-7104" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7103">!</tok> <tok id="w-7105" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-7107">Yeh</tok> <tok id="w-7106" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7107">amo</tok> <tok id="w-7107" lemma="inglés" upos="PROPN" deprel="parataxis"  deps="10:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=inglés|NormalizedLemma=inglés" head="w-7103">inglés</tok><tok id="w-7108" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7110">,</tok> <tok id="w-7109" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-7110">yeh</tok> <tok id="w-7110" lemma="español" upos="PROPN" feats="Foreign=Yes" deprel="conj"  deps="14:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=español|NormalizedLemma=español" head="w-7107">español</tok><tok id="w-7111" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7103">.</tok> </s>
<s id="s-685"  text="Neh incahsicamati tzocotzin." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:20" labels="partial" text_spa="Yo le entiendo un poco."><tok id="w-7112" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-7113">Neh</tok> <tok id="w-7113" lemma="ahsicamati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=inkahsikamati|NormalizedLemma=ahsikamati" >incahsicamati</tok> <tok id="w-7114" lemma="tzocotzin" upos="ADV" feats="Degree=Dim" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tsokotsin|NormalizedLemma=tsokotsin" head="w-7113">tzocotzin</tok><tok id="w-7115" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7113">.</tok> </s>
<s id="s-686"  text="Chaueh, neh inmitziluis tlenoh ictouah." labels="partial" text_spa="Vamos, yo te digo qué dicen." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:21"><tok id="w-7116" lemma="youi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=chaweh|NormalizedLemma=yowi" >Chaueh</tok><tok id="w-7117" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7119">,</tok> <tok id="w-7118" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-7119">neh</tok> <tok id="w-7119" lemma="iluia" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=2|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="parataxis"  deps="1:parataxis" misc="NormalizedForm=inmitsilwis|NormalizedLemma=ilwia" head="w-7116">inmitziluis</tok> <tok id="w-7120" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-7121">tlenoh</tok> <tok id="w-7121" lemma="itoua" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="4:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=iktowah|NormalizedLemma=itowa" head="w-7119">ictouah</tok><tok id="w-7122" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7116">.</tok> </s>
<s id="s-687"  sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:22" labels="partial" text_spa="Así sucedió, estas pulgas fueron con las personas finas." text="Ohcon oualimostic, ninqueh ticpimeh oyahqueh inuan in coyomeh."><tok id="w-7123" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-7125">Ohcon</tok> <tok id="w-7124" misc="SpaceAfter=No" >oualimostic<dtok id="w-7124" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7125" form="o"/><dtok id="w-7125" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=walimostik|NormalizedLemma=_"  form="ualimostic"/></tok> <tok id="w-7126" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7130">,</tok> <tok id="w-7127" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=ninkeh|NormalizedLemma=nin" head="w-7130">ninqueh</tok> <tok id="w-7128" lemma="ticpin" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=tikpimeh|NormalizedLemma=tikpin" head="w-7130">ticpimeh</tok> <tok id="w-7129" >oyahqueh<dtok id="w-7129" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7130" form="o"/><dtok id="w-7130" lemma="youi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=yahkeh|NormalizedLemma=yowi" head="w-7125" form="yahqueh"/></tok> <tok id="w-7131" lemma="uan" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="NormalizedForm=inwan|NormalizedLemma=wan" head="w-7130">inuan</tok> <tok id="w-7132" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7133">in</tok> <tok id="w-7133" lemma="coyotl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=koyomeh|NormalizedLemma=koyotl" head="w-7131">coyomeh</tok><tok id="w-7134" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7125">.</tok> </s>
<s id="s-688"  labels="partial" text_spa="Y en el carro, empezaron a platicarse." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:23" text="Uan itich in tipostli opeu mononotzah."><tok id="w-7135" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7141">Uan</tok> <tok id="w-7136" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-7141">itich</tok> <tok id="w-7137" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7138">in</tok> <tok id="w-7138" lemma="tipostli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="NormalizedForm=tipostli|NormalizedLemma=tipostli" head="w-7136">tipostli</tok> <tok id="w-7139" >opeu<dtok id="w-7139" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7141" form="o"/><dtok id="w-7140" lemma="peua" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=peu|NormalizedLemma=pewa" head="w-7141" form="peu"/></tok> <tok id="w-7141" lemma="mononotza" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mononotsah|NormalizedLemma=mononotsa" >mononotzah</tok><tok id="w-7142" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7141">.</tok> </s>
<s id="s-689"  sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:24" labels="partial" text_spa="Ticpintzin empieza a decir: -¿Sabes?, nuestro carro es el perro y gato." text="Ticpintzin opeu tlahtoua: —¿Itmatoc?, tehuan in tocarro yeh nitzcuintli uan miston."><tok id="w-7143" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-7146">Ticpintzin</tok> <tok id="w-7144" >opeu<dtok id="w-7144" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7146" form="o"/><dtok id="w-7145" lemma="peua" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=peu|NormalizedLemma=pewa" head="w-7146" form="peu"/></tok> <tok id="w-7146" lemma="tlahtoua" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlahtowa|NormalizedLemma=tlahtowa" >tlahtoua</tok><tok id="w-7147" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-7150">:</tok> <tok id="w-7148" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7150">—</tok><tok id="w-7149" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-7150">¿</tok><tok id="w-7150" lemma="itmatoc" upos="PROPN" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itmatok|NormalizedLemma=itmatok" head="w-7146">Itmatoc</tok><tok id="w-7151" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-7150">?</tok><tok id="w-7152" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7158">,</tok> <tok id="w-7153" lemma="tehuan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="nmod"  deps="13:nmod" misc="NormalizedForm=tewan|NormalizedLemma=tewan" head="w-7155">tehuan</tok> <tok id="w-7154" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7155">in</tok> <tok id="w-7155" lemma="carro" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="16:nsubj" misc="NormalizedForm=tocarro|NormalizedLemma=karro" head="w-7158">tocarro</tok> <tok id="w-7156" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="cop"  deps="16:cop" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-7158">yeh</tok> <tok id="w-7157" >nitzcuintli<dtok id="w-7157" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-7158" form="n"/><dtok id="w-7158" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-7150" form="itzcuintli"/></tok> <tok id="w-7159" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="18:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7160">uan</tok> <tok id="w-7160" lemma="miston" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="conj"  deps="16:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=miston|NormalizedLemma=miston" head="w-7158">miston</tok><tok id="w-7161" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7146">.</tok> </s>
<s id="s-690"  text_spa="¡ay nanita! aquí es un carro." labels="partial" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:25" text="¡Ayy nanita!, nican se tipostli."><tok id="w-7162" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7163">¡</tok><tok id="w-7163" lemma="ayy" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="8:discourse" misc="NormalizedForm=ayy|NormalizedLemma=ayy" head="w-7169">Ayy</tok> <tok id="w-7164" lemma="nana" upos="NOUN" deprel="fixed"  deps="2:fixed" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nanita|NormalizedLemma=nana" head="w-7163">nanita</tok><tok id="w-7165" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7163">!</tok><tok id="w-7166" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7163">,</tok> <tok id="w-7167" lemma="nican" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-7169">nican</tok> <tok id="w-7168" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7169">se</tok> <tok id="w-7169" lemma="tipostli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tipostli|NormalizedLemma=tipostli" >tipostli</tok><tok id="w-7170" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7169">.</tok> </s>
<s id="s-691"  text="—¡Ay!, neh yonixiuintic uan inelmoyaui." text_spa="-¡Ay!, yo ya me mareé y tengo asco." labels="partial" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:26"><tok id="w-7171" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7179">—</tok><tok id="w-7172" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7173">¡</tok><tok id="w-7173" lemma="ay" upos="PROPN" deprel="discourse"  deps="9:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ai|NormalizedLemma=ai" head="w-7179">Ay</tok><tok id="w-7174" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7173">!</tok><tok id="w-7175" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7173">,</tok> <tok id="w-7176" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-7179">neh</tok> <tok id="w-7177" >yonixiuintic<dtok id="w-7177" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-7179" form="y"/><dtok id="w-7178" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7179" form="o"/><dtok id="w-7179" lemma="xiuintia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nixiwintik|NormalizedLemma=xiwintia"  form="nixiuintic"/></tok> <tok id="w-7180" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7181">uan</tok> <tok id="w-7181" lemma="elmoyaui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=inelmoyawi|NormalizedLemma=elmoyawi" head="w-7179">inelmoyaui</tok><tok id="w-7182" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7179">.</tok> </s>
<s id="s-692"  labels="partial" text_spa="¿Ya viste como corren los árboles? -así dijo Ticpinitos." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:27" text="¿Yotquitac quen tzicuinih in ocopomeh? —ohcon oquihtoh Ticpinitos."><tok id="w-7183" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-7186">¿</tok><tok id="w-7184" >Yotquitac<dtok id="w-7184" lemma="yotquitac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=Y|NormalizedLemma=yotkitak" head="w-7186" form="Y"/><dtok id="w-7185" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7186" form="o"/><dtok id="w-7186" lemma="ita" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tkitak|NormalizedLemma=ita"  form="tquitac"/></tok> <tok id="w-7187" lemma="quen" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ken|NormalizedLemma=ken" head="w-7188">quen</tok> <tok id="w-7188" lemma="tzicuini" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="ccomp"  deps="4:ccomp" misc="NormalizedForm=tsikwinih|NormalizedLemma=tsikwini" head="w-7186">tzicuinih</tok> <tok id="w-7189" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7190">in</tok> <tok id="w-7190" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=okopomeh|NormalizedLemma=_" head="w-7188">ocopomeh</tok><tok id="w-7191" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-7186">?</tok> <tok id="w-7192" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7195">—</tok><tok id="w-7193" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-7195">ohcon</tok> <tok id="w-7194" >oquihtoh<dtok id="w-7194" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7195" form="o"/><dtok id="w-7195" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-7186" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-7196" lemma="ticpinitos" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpinitos|NormalizedLemma=tikpinitos" head="w-7195">Ticpinitos</tok><tok id="w-7197" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7186">.</tok> </s>
<s id="s-693"  text="—¡aay nanita! ¿itmatis?, axanin yeh tlen otcuahqueh yehua otechcocoh —oquihtoh Ticpintzin—." labels="partial" text_spa="-¡aay nanita! ¿sabes?, ahora lo que nos _ éso nos hizo daño -dijo Ticpintzin-." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:29"><tok id="w-7198" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7204">—</tok><tok id="w-7199" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7200">¡</tok><tok id="w-7200" lemma="ay" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="7:discourse" misc="NormalizedForm=aay|NormalizedLemma=ai" head="w-7204">aay</tok> <tok id="w-7201" lemma="nanita" upos="NOUN" deprel="fixed"  deps="3:fixed" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nanita|NormalizedLemma=nanita" head="w-7200">nanita</tok><tok id="w-7202" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7200">!</tok> <tok id="w-7203" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-7204">¿</tok><tok id="w-7204" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itmatis|NormalizedLemma=mati" >itmatis</tok><tok id="w-7205" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-7204">?</tok><tok id="w-7206" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7208">,</tok> <tok id="w-7207" lemma="axanin" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=axanin|NormalizedLemma=axanin" head="w-7208">axanin</tok> <tok id="w-7208" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="parataxis"  deps="7:parataxis" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-7204">yeh</tok> <tok id="w-7209" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="14:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-7211">tlen</tok> <tok id="w-7210" >otcuahqueh<dtok id="w-7210" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7211" form="o"/><dtok id="w-7211" lemma="cua" upos="VERB" deprel="acl"  deps="11:acl" misc="NormalizedForm=tkwahkeh|NormalizedLemma=kwa" head="w-7208" form="tcuahqueh"/></tok> <tok id="w-7212" lemma="yehua" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=yewa|NormalizedLemma=yewa" head="w-7214">yehua</tok> <tok id="w-7213" >otechcocoh<dtok id="w-7213" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="17:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7214" form="o"/><dtok id="w-7214" lemma="cocoua" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="11:parataxis" misc="NormalizedForm=techkokoh|NormalizedLemma=kokowa" head="w-7208" form="techcocoh"/></tok> <tok id="w-7215" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7217">—</tok><tok id="w-7216" >oquihtoh<dtok id="w-7216" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="20:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7217" form="o"/><dtok id="w-7217" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="17:parataxis" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-7214" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-7218" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="nsubj"  deps="20:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-7217">Ticpintzin</tok><tok id="w-7219" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7204">—</tok><tok id="w-7220" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7204">.</tok> </s>
<s id="s-694"  text_spa="Por eso vemos correr a los árboles." labels="partial" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:30" text="Icanon itquitah tzicuinih in ocopomeh."><tok id="w-7221" lemma="icanon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=ikanon|NormalizedLemma=ikanon" head="w-7222">Icanon</tok> <tok id="w-7222" lemma="ita" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=itkitah|NormalizedLemma=ita" >itquitah</tok> <tok id="w-7223" lemma="tzicuini" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="NormalizedForm=tsikwinih|NormalizedLemma=tsikwini" head="w-7222">tzicuinih</tok> <tok id="w-7224" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7226">in</tok> <tok id="w-7225" misc="SpaceAfter=No" >ocopomeh<dtok id="w-7225" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7226" form="o"/><dtok id="w-7226" upos="VERB" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=kopomeh|NormalizedLemma=_" head="w-7223" form="copomeh"/></tok> <tok id="w-7227" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7222">.</tok> </s>
<s id="s-695"  text="Ninqueh coyomeh cocolisohqueh, itmatoqueh uelic tlacual." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:31" labels="partial" text_spa="Estas personas finas están enfermas, estamos pensando que es rica comida."><tok id="w-7228" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=ninkeh|NormalizedLemma=nin" head="w-7229">Ninqueh</tok> <tok id="w-7229" lemma="coyotl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=koyomeh|NormalizedLemma=koyotl" head="w-7230">coyomeh</tok> <tok id="w-7230" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kokolisohkeh|NormalizedLemma=_" >cocolisohqueh</tok><tok id="w-7231" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7232">,</tok> <tok id="w-7232" lemma="mati" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=itmatokeh|NormalizedLemma=mati" head="w-7230">itmatoqueh</tok> <tok id="w-7233" lemma="uelic" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="7:amod" misc="NormalizedForm=welik|NormalizedLemma=welik" head="w-7234">uelic</tok> <tok id="w-7234" lemma="tlacual" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="ccomp"  deps="5:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakwal|NormalizedLemma=tlakwal" head="w-7232">tlacual</tok><tok id="w-7235" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7230">.</tok> </s>
<s id="s-696"  text="Satepan oahsiqueh inchan in coyomeh, uan Ticpinitos opeu tlahtoua:" labels="partial" text_spa="Luego llegaron en la casa de las personas finas, y Ticpinitos empezó a decir:" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:32"><tok id="w-7236" lemma="satepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-7238">Satepan</tok> <tok id="w-7237" >oahsiqueh<dtok id="w-7237" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7238" form="o"/><dtok id="w-7238" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ahsikeh|NormalizedLemma=ahsi"  form="ahsiqueh"/></tok> <tok id="w-7239" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=inchan|NormalizedLemma=chantli" head="w-7238">inchan</tok> <tok id="w-7240" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7241">in</tok> <tok id="w-7241" lemma="coyotl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=koyomeh|NormalizedLemma=koyotl" head="w-7239">coyomeh</tok><tok id="w-7242" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7247">,</tok> <tok id="w-7243" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7247">uan</tok> <tok id="w-7244" lemma="ticpinitos" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=tikpinitos|NormalizedLemma=tikpinitos" head="w-7247">Ticpinitos</tok> <tok id="w-7245" >opeu<dtok id="w-7245" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7247" form="o"/><dtok id="w-7246" lemma="peua" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=peu|NormalizedLemma=pewa" head="w-7247" form="peu"/></tok> <tok id="w-7247" lemma="tlahtoa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlahtowa|NormalizedLemma=tlahtoa" head="w-7238">tlahtoua</tok><tok id="w-7248" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-7238">:</tok> </s>
<s id="s-697"  labels="partial" text_spa="-¡Mira!, ya llegamos." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:33" text="—¡Ixtlachia!, yotehcoqueh."><tok id="w-7249" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7251">—</tok><tok id="w-7250" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7251">¡</tok><tok id="w-7251" lemma="tlachia" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ixtlachia|NormalizedLemma=tlachia" >Ixtlachia</tok><tok id="w-7252" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7251">!</tok><tok id="w-7253" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7256">,</tok> <tok id="w-7254" misc="SpaceAfter=No" >yotehcoqueh<dtok id="w-7254" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-7256" form="y"/><dtok id="w-7255" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7256" form="o"/><dtok id="w-7256" lemma="ehco" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=tehkokeh|NormalizedLemma=ehko" head="w-7251" form="tehcoqueh"/></tok> <tok id="w-7257" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7251">.</tok> </s>
<s id="s-698"  text="¡Ixquita quen tlacualtzincan!" text_spa="¡Mira que bonito es!" labels="partial" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:34"><tok id="w-7258" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7259">¡</tok><tok id="w-7259" lemma="ita" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ixkita|NormalizedLemma=ita" >Ixquita</tok> <tok id="w-7260" lemma="quen" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ken|NormalizedLemma=ken" head="w-7261">quen</tok> <tok id="w-7261" lemma="tlacualtzincan" upos="ADJ" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakwaltsinkan|NormalizedLemma=tlakwaltsinkan" head="w-7259">tlacualtzincan</tok><tok id="w-7262" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7259">!</tok> </s>
<s id="s-699"  text="Nican neh in momatis." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:35" text_spa="Aquí yo me voy a hallar." labels="partial"><tok id="w-7263" lemma="nican" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-7265">Nican</tok> <tok id="w-7264" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-7265">neh</tok> <tok id="w-7265" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut|Typo=Yes" deprel="root"  deps="0:root" misc="CorrectForm=inmomatis|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=mati" >in</tok> <tok id="w-7266" upos="X" deprel="goeswith"  deps="3:goeswith" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=momatis|NormalizedLemma=_" head="w-7265">momatis</tok><tok id="w-7267" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7265">.</tok> </s>
<s id="s-700"  text="— ¡Aa!, neh noyiuqui, uan nican itpiah mic tlacual —onauat Ticpintzin—." text_spa="- ¡Aa!, yo también, y aquí tenemos mucha comida -contestó Ticpintzin-." labels="partial" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:36"><tok id="w-7268" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7278">—</tok> <tok id="w-7269" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7270">¡</tok><tok id="w-7270" lemma="aa" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="11:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=aa|NormalizedLemma=aa" head="w-7278">Aa</tok><tok id="w-7271" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7270">!</tok><tok id="w-7272" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7270">,</tok> <tok id="w-7273" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="parataxis"  deps="11:parataxis" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-7278">neh</tok> <tok id="w-7274" lemma="noyiuqui" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=noyiuki|NormalizedLemma=noyiuki" head="w-7273">noyiuqui</tok><tok id="w-7275" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7273">,</tok> <tok id="w-7276" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7278">uan</tok> <tok id="w-7277" lemma="nican" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-7278">nican</tok> <tok id="w-7278" lemma="pia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=itpiah|NormalizedLemma=pia" >itpiah</tok> <tok id="w-7279" lemma="miac" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=miak" head="w-7280">mic</tok> <tok id="w-7280" lemma="tlacual" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="NormalizedForm=tlakwal|NormalizedLemma=tlakwal" head="w-7278">tlacual</tok> <tok id="w-7281" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7283">—</tok><tok id="w-7282" >onauat<dtok id="w-7282" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="16:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7283" form="o"/><dtok id="w-7283" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="11:parataxis" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat" head="w-7278" form="nauat"/></tok> <tok id="w-7284" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="nsubj"  deps="16:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-7283">Ticpintzin</tok><tok id="w-7285" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7278">—</tok><tok id="w-7286" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7278">.</tok> </s>
<s id="s-701"  text="Uan simi uelic, amo quemeh ompa." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:37" labels="partial" text_spa="Y está muy rica, no como allá."><tok id="w-7287" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7289">Uan</tok> <tok id="w-7288" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-7289">simi</tok> <tok id="w-7289" lemma="uelic" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=welik|NormalizedLemma=welik" >uelic</tok><tok id="w-7290" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7292">,</tok> <tok id="w-7291" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7292">amo</tok> <tok id="w-7292" lemma="quemeh" upos="ADP" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-7289">quemeh</tok> <tok id="w-7293" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-7292">ompa</tok><tok id="w-7294" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7292">.</tok> </s>
<s id="s-702"  text="Pero, ¿amati xamo cocolisohqueh?" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:38" text_spa="Pero, ¿A poco no están enfermos?" labels="partial"><tok id="w-7295" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-7298">Pero</tok><tok id="w-7296" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7298">,</tok> <tok id="w-7297" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-7298">¿</tok><tok id="w-7298" lemma="amati" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=amati|NormalizedLemma=amati" head="w-7300">amati</tok> <tok id="w-7299" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-7300">xamo</tok> <tok id="w-7300" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kokolisohkeh|NormalizedLemma=_" >cocolisohqueh</tok><tok id="w-7301" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-7300">?</tok> </s>
<s id="s-703"  sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:39" labels="partial" text_spa="-! No le hace! -contestó Ticpinitos-, aquí abunda nuestra comida." text="—¡Amo icchiuilia! —onauat Ticpinitos—, nican tentoc totlacual."><tok id="w-7302" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7305">—</tok><tok id="w-7303" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7305">¡</tok><tok id="w-7304" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7305">Amo</tok> <tok id="w-7305" lemma="chiuilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ikchiwilia|NormalizedLemma=chiwilia" >icchiuilia</tok><tok id="w-7306" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7305">!</tok> <tok id="w-7307" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7309">—</tok><tok id="w-7308" >onauat<dtok id="w-7308" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7309" form="o"/><dtok id="w-7309" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat" head="w-7305" form="nauat"/></tok> <tok id="w-7310" lemma="ticpinitos" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpinitos|NormalizedLemma=tikpinitos" head="w-7309">Ticpinitos</tok><tok id="w-7311" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7314">—</tok><tok id="w-7312" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7314">,</tok> <tok id="w-7313" lemma="nican" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-7314">nican</tok> <tok id="w-7314" lemma="tentoc" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="NormalizedForm=tentok|NormalizedLemma=tentok" head="w-7309">tentoc</tok> <tok id="w-7315" lemma="tlacual" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=totlakwal|NormalizedLemma=tlakwal" head="w-7314">totlacual</tok><tok id="w-7316" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7305">.</tok> </s>
<s id="s-704"  sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:40" labels="partial" text_spa="¡Mira!, en el suelo hay una cobija." text="¡Ixquita!, tlalpan catqui se ayatl."><tok id="w-7317" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7318">¡</tok><tok id="w-7318" lemma="ita" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ixkita|NormalizedLemma=ita" >Ixquita</tok><tok id="w-7319" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7318">!</tok><tok id="w-7320" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7322">,</tok> <tok id="w-7321" lemma="tlalpan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=tlalpan|NormalizedLemma=tlalpan" head="w-7322">tlalpan</tok> <tok id="w-7322" lemma="catqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-7318">catqui</tok> <tok id="w-7323" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7324">se</tok> <tok id="w-7324" lemma="ayatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ayatl|NormalizedLemma=ayatl" head="w-7322">ayatl</tok><tok id="w-7325" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7318">.</tok> </s>
<s id="s-705"  text="Chaueh, mota simi totoxtic." text_spa="Vamos, se ve muy calientita." labels="partial" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:41"><tok id="w-7326" lemma="youi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=chaweh|NormalizedLemma=yowi" >Chaueh</tok><tok id="w-7327" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7328">,</tok> <tok id="w-7328" lemma="mota" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="1:parataxis" misc="NormalizedForm=mota|NormalizedLemma=mota" head="w-7326">mota</tok> <tok id="w-7329" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-7330">simi</tok> <tok id="w-7330" lemma="totoxtic" upos="ADJ" deprel="xcomp"  deps="3:xcomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=totoxtik|NormalizedLemma=totoxtik" head="w-7328">totoxtic</tok><tok id="w-7331" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7326">.</tok> </s>
<s id="s-706"  text="Ohcon Ticpinitos uan Ticpintzin oahcotzicuiniah de paquilistli, uan opeu mocuicatiah: Ixcochi cochi ticpin itich ayatl." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:42" labels="partial" text_spa="Así Ticpinitos y Ticpintzin brincaron de felicidad, y ahí empezaron a cantar: Duerme duerme pulga en la cobija."><tok id="w-7332" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-7337">Ohcon</tok> <tok id="w-7333" lemma="ticpinitos" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=tikpinitos|NormalizedLemma=tikpinitos" head="w-7337">Ticpinitos</tok> <tok id="w-7334" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7335">uan</tok> <tok id="w-7335" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-7333">Ticpintzin</tok> <tok id="w-7336" >oahcotzicuiniah<dtok id="w-7336" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7337" form="o"/><dtok id="w-7337" lemma="ahcotzicuini" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ahkotsikwiniah|NormalizedLemma=ahkotsikwini"  form="ahcotzicuiniah"/></tok> <tok id="w-7338" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-7339">de</tok> <tok id="w-7339" lemma="paquilistli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pakilistli|NormalizedLemma=pakilistli" head="w-7337">paquilistli</tok><tok id="w-7340" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7344">,</tok> <tok id="w-7341" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7344">uan</tok> <tok id="w-7342" >opeu<dtok id="w-7342" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7344" form="o"/><dtok id="w-7343" lemma="peua" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=peu|NormalizedLemma=pewa" head="w-7344" form="peu"/></tok> <tok id="w-7344" lemma="mocuicatia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mokwikatiah|NormalizedLemma=mokwikatia" head="w-7337">mocuicatiah</tok><tok id="w-7345" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-7346">:</tok> <tok id="w-7346" lemma="ixcochi" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr" deprel="parataxis"  deps="13:parataxis" misc="NormalizedForm=ixkochi|NormalizedLemma=ixkochi" head="w-7344">Ixcochi</tok> <tok id="w-7347" lemma="cochi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="discourse"  deps="15:discourse" misc="NormalizedForm=kochi|NormalizedLemma=kochi" head="w-7346">cochi</tok> <tok id="w-7348" lemma="ticpin" upos="NOUN" deprel="vocative"  deps="15:vocative" misc="NormalizedForm=tikpin|NormalizedLemma=tikpin" head="w-7346">ticpin</tok> <tok id="w-7349" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="15:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-7346">itich</tok> <tok id="w-7350" lemma="ayatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="18:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ayatl|NormalizedLemma=ayatl" head="w-7349">ayatl</tok><tok id="w-7351" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7337">.</tok> </s>
<s id="s-707"  text="Uitz incoyotl uan mitztlamacas." labels="partial" text_spa="Viene la persona fina y te da de comer." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:43"><tok id="w-7352" lemma="uitzi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=wits|NormalizedLemma=witsi" >Uitz</tok> <tok id="w-7353" >incoyotl<dtok id="w-7353" lemma="incoyotl" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=inkoyotl" head="w-7354" form="in"/><dtok id="w-7354" lemma="coyotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="1:nsubj" misc="NormalizedForm=koyotl|NormalizedLemma=koyotl" head="w-7352" form="coyotl"/></tok> <tok id="w-7355" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7356">uan</tok> <tok id="w-7356" lemma="maca" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=2|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mitstlamakas|NormalizedLemma=maka" head="w-7352">mitztlamacas</tok><tok id="w-7357" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7352">.</tok> </s>
<s id="s-708"  text="Ixcochi cochi ticpin." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:44" labels="partial" text_spa="Duerme duerme pulga."><tok id="w-7358" lemma="cochi" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ixkochi|NormalizedLemma=kochi" >Ixcochi</tok> <tok id="w-7359" lemma="cochi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="discourse"  deps="1:discourse" misc="NormalizedForm=kochi|NormalizedLemma=kochi" head="w-7358">cochi</tok> <tok id="w-7360" lemma="ticpin" upos="NOUN" deprel="vocative"  deps="1:vocative" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpin|NormalizedLemma=tikpin" head="w-7358">ticpin</tok><tok id="w-7361" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7358">.</tok> </s>
<s id="s-709"  sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:45" text_spa="=¡Ay, ya me cansé! -dijo Ticpinitos-, pero no aparece que comer." labels="partial" text="¡Ay, yonsiyau! —oquihtoh Ticpinitos—, pero amo nesi tlenoh itcuasqueh."><tok id="w-7362" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7367">¡</tok><tok id="w-7363" lemma="ay" upos="PROPN" deprel="discourse"  deps="6:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ai|NormalizedLemma=ai" head="w-7367">Ay</tok><tok id="w-7364" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7363">,</tok> <tok id="w-7365" misc="SpaceAfter=No" >yonsiyau<dtok id="w-7365" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-7367" form="y"/><dtok id="w-7366" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7367" form="o"/><dtok id="w-7367" lemma="siyaui" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nsiyau|NormalizedLemma=siyawi"  form="nsiyau"/></tok> <tok id="w-7368" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7367">!</tok> <tok id="w-7369" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7371">—</tok><tok id="w-7370" >oquihtoh<dtok id="w-7370" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7371" form="o"/><dtok id="w-7371" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-7367" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-7372" lemma="ticpinitos" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpinitos|NormalizedLemma=tikpinitos" head="w-7371">Ticpinitos</tok><tok id="w-7373" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7377">—</tok><tok id="w-7374" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7377">,</tok> <tok id="w-7375" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="16:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-7377">pero</tok> <tok id="w-7376" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7377">amo</tok> <tok id="w-7377" lemma="nesi" upos="VERB" deprel="conj"  deps="10:conj" misc="NormalizedForm=nesi|NormalizedLemma=nesi" head="w-7371">nesi</tok> <tok id="w-7378" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="18:nsubj" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-7379">tlenoh</tok> <tok id="w-7379" lemma="cua" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="16:csubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itkwaskeh|NormalizedLemma=kwa" head="w-7377">itcuasqueh</tok><tok id="w-7380" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7367">.</tok> </s>
<s id="s-710"  sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:46" text_spa="-Yo comí bien -contestó Ticpintzin-, pero ahora que brincamos ya tengo hambre." labels="partial" text="—Neh ontlacuah cualli —onauat Ticpintzin—, pero axan quen otahcotzicuinqueh yanmayana."><tok id="w-7381" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7384">—</tok><tok id="w-7382" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-7384">Neh</tok> <tok id="w-7383" >ontlacuah<dtok id="w-7383" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7384" form="o"/><dtok id="w-7384" lemma="cua" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ntlakwah|NormalizedLemma=kwa"  form="ntlacuah"/></tok> <tok id="w-7385" lemma="cualli" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-7384">cualli</tok> <tok id="w-7386" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7388">—</tok><tok id="w-7387" >onauat<dtok id="w-7387" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7388" form="o"/><dtok id="w-7388" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawat" head="w-7384" form="nauat"/></tok> <tok id="w-7389" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-7388">Ticpintzin</tok><tok id="w-7390" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7398">—</tok><tok id="w-7391" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7398">,</tok> <tok id="w-7392" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="18:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-7398">pero</tok> <tok id="w-7393" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-7398">axan</tok> <tok id="w-7394" lemma="quen" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="16:mark" misc="NormalizedForm=ken|NormalizedLemma=ken" head="w-7396">quen</tok> <tok id="w-7395" >otahcotzicuinqueh<dtok id="w-7395" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="16:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7396" form="o"/><dtok id="w-7396" lemma="ahcotzicuini" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="18:advcl" misc="NormalizedForm=tahkotsikwinkeh|NormalizedLemma=ahkotsikwini" head="w-7398" form="tahcotzicuinqueh"/></tok> <tok id="w-7397" misc="SpaceAfter=No" >yanmayana<dtok id="w-7397" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-7398" form="ya"/><dtok id="w-7398" lemma="mayana" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="NormalizedForm=nmayana|NormalizedLemma=mayana" head="w-7388" form="nmayana"/></tok> <tok id="w-7399" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7384">.</tok> </s>
<s id="s-711"  text="—Oc maehcocan uan ittlacuasqueh —oquihtoh Ticpinitos—." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:47" text_spa="=-Otra vez lleguemos y vamos a comer - dijo Ticpinitos-." labels="partial"><tok id="w-7400" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7403">—</tok><tok id="w-7401" lemma="oc" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-7403">Oc</tok> <tok id="w-7402" >maehcocan<dtok id="w-7402" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-7403" form="ma"/><dtok id="w-7403" lemma="ehco" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ehkokan|NormalizedLemma=ehko"  form="ehcocan"/></tok> <tok id="w-7404" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7405">uan</tok> <tok id="w-7405" lemma="cua" upos="VERB" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=ittlakwaskeh|NormalizedLemma=kwa" head="w-7403">ittlacuasqueh</tok> <tok id="w-7406" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7408">—</tok><tok id="w-7407" >oquihtoh<dtok id="w-7407" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7408" form="o"/><dtok id="w-7408" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-7405" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-7409" lemma="ticpinitos" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpinitos|NormalizedLemma=tikpinitos" head="w-7408">Ticpinitos</tok><tok id="w-7410" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7403">—</tok><tok id="w-7411" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7403">.</tok> </s>
<s id="s-712"  text="Axan ixnechcaqui Ticpintzin, ihcuac itcaquis ictouah &#039;¡Pulgas!&#039; tlahtohtoqueh de tehuan." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:48" labels="partial, check-obj-quote" text_spa="Ahora escuchame Ticpintzin, cuando escuchas que digan &#039;¡Pulgas!&#039; están hablando de nosotros."><tok id="w-7412" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-7413">Axan</tok> <tok id="w-7413" lemma="caqui" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ixnechkaki|NormalizedLemma=kaki" >ixnechcaqui</tok> <tok id="w-7414" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="vocative"  deps="2:vocative" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-7413">Ticpintzin</tok><tok id="w-7415" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7417">,</tok> <tok id="w-7416" lemma="ihcuac" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-7417">ihcuac</tok> <tok id="w-7417" lemma="caqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="13:advcl" misc="NormalizedForm=itkakis|NormalizedLemma=kaki" head="w-7424">itcaquis</tok> <tok id="w-7418" lemma="ihtoa" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="6:ccomp" misc="NormalizedForm=iktowah|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-7417">ictouah</tok> <tok id="w-7419" lemma="&#039;" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=&#039;|NormalizedLemma=&#039;" head="w-7421">&#039;</tok><tok id="w-7420" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7421">¡</tok><tok id="w-7421" lemma="pulgas" upos="PROPN" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pulgas|NormalizedLemma=pulgas" head="w-7418">Pulgas</tok><tok id="w-7422" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7421">!</tok><tok id="w-7423" lemma="&#039;" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=&#039;|NormalizedLemma=&#039;" head="w-7421">&#039;</tok> <tok id="w-7424" lemma="tlahtoa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Aspect=Prog|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=tlahtohtokeh|NormalizedLemma=tlahtoa" head="w-7413">tlahtohtoqueh</tok> <tok id="w-7425" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="15:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-7426">de</tok> <tok id="w-7426" lemma="tehuan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=1|PronType=Prs" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tewan|NormalizedLemma=tewan" head="w-7424">tehuan</tok><tok id="w-7427" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7413">.</tok> </s>
<s id="s-713"  labels="partial, check-advcl" text_spa="Todo estaba bien, hasta que una mañana hicieron de enojar." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:49" text="Nochi cualli ocatca, asta que se cualcan otlacualanihqueh."><tok id="w-7428" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-7429">Nochi</tok> <tok id="w-7429" lemma="cualli" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" >cualli</tok> <tok id="w-7430" misc="SpaceAfter=No" >ocatca<dtok id="w-7430" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7429" form="o"/><dtok id="w-7431" lemma="catqui" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="cop"  deps="2:cop" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-7429" form="catca"/></tok> <tok id="w-7432" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7438">,</tok> <tok id="w-7433" lemma="asta" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=asta|NormalizedLemma=asta" head="w-7438">asta</tok> <tok id="w-7434" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-7438">que</tok> <tok id="w-7435" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7436">se</tok> <tok id="w-7436" lemma="cualcan" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="NormalizedForm=kwalkan|NormalizedLemma=kwalkan" head="w-7438">cualcan</tok> <tok id="w-7437" misc="SpaceAfter=No" >otlacualanihqueh<dtok id="w-7437" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7438" form="o"/><dtok id="w-7438" lemma="cualani" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="NormalizedForm=tlakwalanihkeh|NormalizedLemma=kwalani" head="w-7429" form="tlacualanihqueh"/></tok> <tok id="w-7439" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7429">.</tok> </s>
<s id="s-714"  text="In coyomeh otlanesqueh ica sauameh, nic in ticpimeh cualli yomoticipanohqueh." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:50" text_spa="Las personas finas amanecieron con granos, porque las pulgas ya se mantuvieron bien." labels="partial"><tok id="w-7440" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7441">In</tok> <tok id="w-7441" lemma="coyotl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=koyomeh|NormalizedLemma=koyotl" head="w-7443">coyomeh</tok> <tok id="w-7442" >otlanesqueh<dtok id="w-7442" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7443" form="o"/><dtok id="w-7443" lemma="tlanesi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlaneskeh|NormalizedLemma=tlanesi"  form="tlanesqueh"/></tok> <tok id="w-7444" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-7443">ica</tok> <tok id="w-7445" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sawameh|NormalizedLemma=_" head="w-7444">sauameh</tok><tok id="w-7446" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7453">,</tok> <tok id="w-7447" lemma="nic" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="14:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-7453">nic</tok> <tok id="w-7448" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7449">in</tok> <tok id="w-7449" lemma="ticpin" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=tikpimeh|NormalizedLemma=tikpin" head="w-7453">ticpimeh</tok> <tok id="w-7450" lemma="cualli" upos="ADV" deprel="advcl"  deps="14:advcl" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-7453">cualli</tok> <tok id="w-7451" misc="SpaceAfter=No" >yomoticipanohqueh<dtok id="w-7451" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-7453" form="y"/><dtok id="w-7452" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7453" form="o"/><dtok id="w-7453" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="NormalizedForm=motisipanohkeh|NormalizedLemma=_" head="w-7443" form="moticipanohqueh"/></tok> <tok id="w-7454" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7443">.</tok> </s>
<s id="s-715"  labels="partial" text_spa="Ticpinitos ya entendio un poco esta lengua." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:51" text="Ticpinitos yocahsicamatia tzocotzin nin tlahtol."><tok id="w-7455" lemma="ticpinitos" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=tikpinitos|NormalizedLemma=tikpinitos" head="w-7458">Ticpinitos</tok> <tok id="w-7456" >yocahsicamatia<dtok id="w-7456" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-7458" form="y"/><dtok id="w-7457" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7458" form="o"/><dtok id="w-7458" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kahsikamatia|NormalizedLemma=_"  form="cahsicamatia"/></tok> <tok id="w-7459" lemma="tzocotzin" upos="ADV" feats="Degree=Dim" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=tsokotsin|NormalizedLemma=tsokotsin" head="w-7458">tzocotzin</tok> <tok id="w-7460" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-7461">nin</tok> <tok id="w-7461" lemma="tlahtol" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlahtol|NormalizedLemma=tlahtol" head="w-7458">tlahtol</tok><tok id="w-7462" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7458">.</tok> </s>
<s id="s-716"  text="—Teh, ¿itmatis? —oquihtoh Ticpinitos—, techuicasque itich carro." text_spa="-Tú, ¿Sabes? -dijo Ticpinitos-, Nos van a llevar en el carro." labels="partial" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:52"><tok id="w-7463" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7467">—</tok><tok id="w-7464" lemma="teh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="vocative"  deps="5:vocative" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=teh" head="w-7467">Teh</tok><tok id="w-7465" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7464">,</tok> <tok id="w-7466" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-7467">¿</tok><tok id="w-7467" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itmatis|NormalizedLemma=mati" >itmatis</tok><tok id="w-7468" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-7467">?</tok> <tok id="w-7469" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7471">—</tok><tok id="w-7470" >oquihtoh<dtok id="w-7470" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7471" form="o"/><dtok id="w-7471" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="5:parataxis" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-7467" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-7472" lemma="ticpinitos" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpinitos|NormalizedLemma=tikpinitos" head="w-7471">Ticpinitos</tok><tok id="w-7473" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7475">—</tok><tok id="w-7474" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7475">,</tok> <tok id="w-7475" lemma="uica" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="9:parataxis" misc="NormalizedForm=techwikaske|NormalizedLemma=wika" head="w-7471">techuicasque</tok> <tok id="w-7476" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-7475">itich</tok> <tok id="w-7477" lemma="carro" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="14:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=carro|NormalizedLemma=carro" head="w-7476">carro</tok><tok id="w-7478" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7467">.</tok> </s>
<s id="s-717"  labels="partial" text_spa="-¿Por qué? -le contestó Ticpintzin-." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:53" text="—¿Tleca? —octlahtlan Ticpintzin—."><tok id="w-7479" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7481">—</tok><tok id="w-7480" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-7481">¿</tok><tok id="w-7481" lemma="tleca" upos="ADV" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tleka|NormalizedLemma=tleka" >Tleca</tok><tok id="w-7482" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-7481">?</tok> <tok id="w-7483" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7485">—</tok><tok id="w-7484" >octlahtlan<dtok id="w-7484" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7485" form="o"/><dtok id="w-7485" lemma="tlahtlani" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=ktlahtlan|NormalizedLemma=tlahtlani" head="w-7481" form="ctlahtlan"/></tok> <tok id="w-7486" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-7485">Ticpintzin</tok><tok id="w-7487" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7481">—</tok><tok id="w-7488" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7481">.</tok> </s>
<s id="s-718"  labels="partial" text_spa="¿Cómo sabes?" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:54" text="¿Qenih itmati?"><tok id="w-7489" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-7491">¿</tok><tok id="w-7490" lemma="qenih" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=kenih|NormalizedLemma=kenih" head="w-7491">Qenih</tok> <tok id="w-7491" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itmati|NormalizedLemma=mati" >itmati</tok><tok id="w-7492" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-7491">?</tok> </s>
<s id="s-719"  text="—Porque oncincac ictohtoqueh: &#039;A las pulgas hay que darles Raid.”" text_spa="- Porque los escuché están diciento: &#039;A las pulgas hay que darles Raid.&#039;" labels="partial" sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:55"><tok id="w-7493" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7496">—</tok><tok id="w-7494" lemma="porque" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=Porque|NormalizedLemma=porque" head="w-7496">Porque</tok> <tok id="w-7495" >oncincac<dtok id="w-7495" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7496" form="o"/><dtok id="w-7496" lemma="caqui" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nsinkak|NormalizedLemma=kaki"  form="ncincac"/></tok> <tok id="w-7497" lemma="ihtoa" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="4:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=iktohtokeh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-7496">ictohtoqueh</tok><tok id="w-7498" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-7505">:</tok> <tok id="w-7499" lemma="&#039;" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=&#039;|NormalizedLemma=&#039;" head="w-7505">&#039;</tok><tok id="w-7500" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="10:case" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-7502">A</tok> <tok id="w-7501" lemma="la" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=las|NormalizedLemma=la" head="w-7502">las</tok> <tok id="w-7502" lemma="pulga" upos="NOUN" deprel="iobj"  deps="13:iobj" misc="NormalizedForm=pulgas|NormalizedLemma=pulga" head="w-7505">pulgas</tok> <tok id="w-7503" lemma="haber" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=hay|NormalizedLemma=haber" head="w-7505">hay</tok> <tok id="w-7504" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-7505">que</tok> <tok id="w-7505" >darles<dtok id="w-7505" lemma="dar" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="5:parataxis" misc="NormalizedForm=dar|NormalizedLemma=dar" head="w-7497" form="dar"/><dtok id="w-7506" lemma="les" upos="PRON" deprel="iobj"  deps="13:iobj" misc="NormalizedForm=les|NormalizedLemma=les" head="w-7505" form="les"/></tok> <tok id="w-7507" lemma="raid" upos="PROPN" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=raid|NormalizedLemma=raid" head="w-7505">Raid</tok><tok id="w-7508" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7496">.</tok><tok id="w-7509" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-7496">”</tok> </s>
<s id="s-720"  labels="partial" text_spa="Así Ticpinitos y Ticpintzin esperaban con mucha alegría para ir en el carro." sent_id="ticpinitos-uan-ticpintzin:56" text="Ohcon Ticpinitos uan Ticpintzin occhixtoya ica mic pacilistli para yasque itich carro."><tok id="w-7510" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-7515">Ohcon</tok> <tok id="w-7511" lemma="ticpinitos" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=tikpinitos|NormalizedLemma=tikpinitos" head="w-7515">Ticpinitos</tok> <tok id="w-7512" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7513">uan</tok> <tok id="w-7513" lemma="ticpintzin" upos="PROPN" feats="Degree=Dim" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=tikpintsin|NormalizedLemma=tikpintsin" head="w-7511">Ticpintzin</tok> <tok id="w-7514" >occhixtoya<dtok id="w-7514" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7515" form="o"/><dtok id="w-7515" lemma="chiya" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kchixtoya|NormalizedLemma=chiya"  form="cchixtoya"/></tok> <tok id="w-7516" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-7515">ica</tok> <tok id="w-7517" lemma="miac" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=miak" head="w-7518">mic</tok> <tok id="w-7518" lemma="pacilistli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="7:nmod" head="w-7516">pacilistli</tok> <tok id="w-7519" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="case"  deps="11:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-7520">para</tok> <tok id="w-7520" lemma="youi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=yaske|NormalizedLemma=yowi" head="w-7515">yasque</tok> <tok id="w-7521" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-7520">itich</tok> <tok id="w-7522" lemma="carro" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="12:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=carro|NormalizedLemma=carro" head="w-7521">carro</tok><tok id="w-7523" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7515">.</tok> </s>
<s id="s-721"  labels="partial" text_spa="Una mañana en el mes de mayo un pájaro fue a buscar unos gusanos para comer." sent_id="tiquitini:1" text="Ce cualcan itich in tlapohual de mayo ce cacalotl oquintemoto ciqui chacaltzitzin, para ica tlacuaz." location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z"><tok id="w-7524" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7525">Ce</tok> <tok id="w-7525" lemma="cualcan" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="NormalizedForm=kwalkan|NormalizedLemma=kwalkan" head="w-7534">cualcan</tok> <tok id="w-7526" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-7534">itich</tok> <tok id="w-7527" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7528">in</tok> <tok id="w-7528" lemma="tlapohual" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=tlapowal|NormalizedLemma=tlapowal" head="w-7526">tlapohual</tok> <tok id="w-7529" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="7:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-7530">de</tok> <tok id="w-7530" lemma="mayo" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="NormalizedForm=mayo|NormalizedLemma=mayo" head="w-7528">mayo</tok> <tok id="w-7531" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7532">ce</tok> <tok id="w-7532" lemma="cacalotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=kakalotl|NormalizedLemma=kakalotl" head="w-7534">cacalotl</tok> <tok id="w-7533" >oquintemoto<dtok id="w-7533" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7534" form="o"/><dtok id="w-7534" lemma="temoa" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kintemoto|NormalizedLemma=temoa"  form="quintemoto"/></tok> <tok id="w-7535" lemma="ciqui" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-7536">ciqui</tok> <tok id="w-7536" lemma="chacalin" upos="NOUN" feats="Degree=Dim|Number=Plur" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=chakaltsitsin|NormalizedLemma=chakalin" head="w-7534">chacaltzitzin</tok><tok id="w-7537" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7540">,</tok> <tok id="w-7538" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="17:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-7540">para</tok> <tok id="w-7539" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="17:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-7540">ica</tok> <tok id="w-7540" lemma="cua" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="11:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlakwas|NormalizedLemma=kwa" head="w-7534">tlacuaz</tok><tok id="w-7541" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7534">.</tok> </s>
<s id="s-722"  location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z" text="Ihcuac yotlamitlacuah opeuh amiqui." labels="partial" text_spa="Cuando terminó de comer empezó a tener sed." sent_id="tiquitini:2"><tok id="w-7542" lemma="ihcuac" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-7545">Ihcuac</tok> <tok id="w-7543" >yotlamitlacuah<dtok id="w-7543" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-7545" form="y"/><dtok id="w-7544" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7545" form="o"/><dtok id="w-7545" lemma="tlamitlacua" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=tlamitlakwah|NormalizedLemma=tlamitlakwa" head="w-7548" form="tlamitlacuah"/></tok> <tok id="w-7546" >opeuh<dtok id="w-7546" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7548" form="o"/><dtok id="w-7547" lemma="pehua" upos="AUX" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=pew|NormalizedLemma=pewa" head="w-7548" form="peuh"/></tok> <tok id="w-7548" lemma="amiqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=amiki|NormalizedLemma=amiki" >amiqui</tok><tok id="w-7549" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7548">.</tok> </s>
<s id="s-723"  orthography="traditional_h-c-u-z" location="San Miguel Tenango" text="Yeh icmatoc nic ohueh cahciz atl." text_spa="Sabe que va a ser difícil econtrar agua." labels="partial" sent_id="tiquitini:3"><tok id="w-7550" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-7551">Yeh</tok> <tok id="w-7551" lemma="mati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ikmatok|NormalizedLemma=mati" >icmatoc</tok> <tok id="w-7552" lemma="nic" upos="ADV" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-7553">nic</tok> <tok id="w-7553" lemma="ohueh" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="NormalizedForm=oweh|NormalizedLemma=oweh" head="w-7551">ohueh</tok> <tok id="w-7554" lemma="ahci" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="4:csubj" misc="NormalizedForm=kahsis|NormalizedLemma=ahsi" head="w-7553">cahciz</tok> <tok id="w-7555" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-7554">atl</tok><tok id="w-7556" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7554">.</tok> </s>
<s id="s-724"  text="Oyah opatlantah octemoto atl." labels="partial" text_spa="Fue volando a buscar agua." sent_id="tiquitini:4" location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z"><tok id="w-7557" >Oyah<dtok id="w-7557" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7558" form="O"/><dtok id="w-7558" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yawi"  form="yah"/></tok> <tok id="w-7559" >opatlantah<dtok id="w-7559" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7560" form="o"/><dtok id="w-7560" lemma="patlani" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="NormalizedForm=patlantah|NormalizedLemma=patlani" head="w-7558" form="patlantah"/></tok> <tok id="w-7561" >octemoto<dtok id="w-7561" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7562" form="o"/><dtok id="w-7562" lemma="temoa" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=ktemoto|NormalizedLemma=temoa" head="w-7558" form="ctemoto"/></tok> <tok id="w-7563" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-7562">atl</tok><tok id="w-7564" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7562">.</tok> </s>
<s id="s-725"  text="Huehca yoyaya, ihcuac ochualitac ce tapalcatihuilotl ica atl." sent_id="tiquitini:5" text_spa="Iba lejos, y luego vio una jarra con agua." labels="partial" location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z"><tok id="w-7565" lemma="huehca" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=wehka|NormalizedLemma=wehka" head="w-7568">Huehca</tok> <tok id="w-7566" misc="SpaceAfter=No" >yoyaya<dtok id="w-7566" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-7568" form="y"/><dtok id="w-7567" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7568" form="o"/><dtok id="w-7568" lemma="yahui" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yaya|NormalizedLemma=yawi"  form="yaya"/></tok> <tok id="w-7569" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7572">,</tok> <tok id="w-7570" lemma="ihcuac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-7572">ihcuac</tok> <tok id="w-7571" >ochualitac<dtok id="w-7571" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7572" form="o"/><dtok id="w-7572" lemma="hualita" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Movement=Ven|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="NormalizedForm=kwalitak|NormalizedLemma=walita" head="w-7568" form="chualitac"/></tok> <tok id="w-7573" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7574">ce</tok> <tok id="w-7574" lemma="tapalcatihuilotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="Cmpnd=tapalca#tihuilotl|NormalizedForm=tapalkatiwilotl|NormalizedLemma=tapalkatiwilotl" head="w-7568">tapalcatihuilotl</tok> <tok id="w-7575" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-7574">ica</tok> <tok id="w-7576" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="11:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-7575">atl</tok><tok id="w-7577" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7568">.</tok> </s>
<s id="s-726"  sent_id="tiquitini:6" text_spa="Con mucha felicidad regresó por esta agua." labels="partial" text="Ica mic paquiliztli ohualah icah nicancah atl." orthography="traditional_h-c-u-z" location="San Miguel Tenango"><tok id="w-7578" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-7582">Ica</tok> <tok id="w-7579" lemma="mic" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=mik" head="w-7580">mic</tok> <tok id="w-7580" lemma="paquiliztli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="NormalizedForm=pakilistli|NormalizedLemma=pakilistli" head="w-7578">paquiliztli</tok> <tok id="w-7581" >ohualah<dtok id="w-7581" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7582" form="o"/><dtok id="w-7582" lemma="huala" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=walah|NormalizedLemma=wala"  form="hualah"/></tok> <tok id="w-7583" lemma="cah" upos="NOUN" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=ikah|NormalizedLemma=kah" head="w-7585">icah</tok> <tok id="w-7584" lemma="nicanca" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=nikankah|NormalizedLemma=nikanka" head="w-7585">nicancah</tok> <tok id="w-7585" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-7582">atl</tok><tok id="w-7586" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7582">.</tok> </s>
<s id="s-727"  location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z" text="Ihcuac ompa oahcito otlaocox, porque oquitac de que in atl cimi huehcatlan huan amo huili atli." sent_id="tiquitini:7" text_spa="Cuando allá llegó se puso triste, porque vio que el agua está muy hasta abajo y no puede tomar agua." labels="partial"><tok id="w-7587" lemma="ihcuac" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-7590">Ihcuac</tok> <tok id="w-7588" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-7590">ompa</tok> <tok id="w-7589" >oahcito<dtok id="w-7589" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7590" form="o"/><dtok id="w-7590" lemma="ahci" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=ahsito|NormalizedLemma=ahsi" head="w-7592" form="ahcito"/></tok> <tok id="w-7591" misc="SpaceAfter=No" >otlaocox<dtok id="w-7591" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7592" form="o"/><dtok id="w-7592" lemma="tlacoya" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlaokox|NormalizedLemma=tlakoya"  form="tlaocox"/></tok> <tok id="w-7593" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7596">,</tok> <tok id="w-7594" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-7596">porque</tok> <tok id="w-7595" >oquitac<dtok id="w-7595" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7596" form="o"/><dtok id="w-7596" lemma="itta" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=kitak|NormalizedLemma=itta" head="w-7592" form="quitac"/></tok> <tok id="w-7597" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="16:mark" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-7602">de</tok> <tok id="w-7598" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="16:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-7602">que</tok> <tok id="w-7599" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7600">in</tok> <tok id="w-7600" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="16:nsubj" misc="NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-7602">atl</tok> <tok id="w-7601" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-7602">cimi</tok> <tok id="w-7602" lemma="huehcatlan" upos="ADJ" deprel="ccomp"  deps="10:ccomp" misc="NormalizedForm=wehkatlan|NormalizedLemma=wehkatlan" head="w-7596">huehcatlan</tok> <tok id="w-7603" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="20:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7606">huan</tok> <tok id="w-7604" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="20:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7606">amo</tok> <tok id="w-7605" lemma="huili" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="aux"  deps="20:aux" misc="NormalizedForm=wili|NormalizedLemma=wili" head="w-7606">huili</tok> <tok id="w-7606" lemma="atli" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="16:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atli|NormalizedLemma=atli" head="w-7602">atli</tok><tok id="w-7607" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7606">.</tok> </s>
<s id="s-728"  text="Icompa yoixihcataya, nic cimi ocniquia atliz." labels="partial" text_spa="=" sent_id="tiquitini:8" orthography="traditional_h-c-u-z" location="San Miguel Tenango"><tok id="w-7608" lemma="icompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ikompa|NormalizedLemma=ikompa" head="w-7611">Icompa</tok> <tok id="w-7609" misc="SpaceAfter=No" >yoixihcataya<dtok id="w-7609" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-7611" form="y"/><dtok id="w-7610" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7611" form="o"/><dtok id="w-7611" lemma="ixihcata" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ixihkataya|NormalizedLemma=ixihkata"  form="ixihcataya"/></tok> <tok id="w-7612" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7616">,</tok> <tok id="w-7613" lemma="nic" upos="ADV" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-7616">nic</tok> <tok id="w-7614" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-7616">cimi</tok> <tok id="w-7615" >ocniquia<dtok id="w-7615" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7616" form="o"/><dtok id="w-7616" lemma="niqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="NormalizedForm=knikia|NormalizedLemma=niki" head="w-7611" form="cniquia"/></tok> <tok id="w-7617" lemma="atli" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="9:xcomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atlis|NormalizedLemma=atli" head="w-7616">atliz</tok><tok id="w-7618" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7616">.</tok> </s>
<s id="s-729"  orthography="traditional_h-c-u-z" location="San Miguel Tenango" sent_id="tiquitini:9" labels="partial" text_spa="Este pájaro se preguntó:" text="Nicancah cacalotl ocmotlahtlanih:"><tok id="w-7619" lemma="nicancah" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=nikankah|NormalizedLemma=nikankah" head="w-7620">Nicancah</tok> <tok id="w-7620" lemma="cacalotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=kakalotl|NormalizedLemma=kakalotl" head="w-7622">cacalotl</tok> <tok id="w-7621" misc="SpaceAfter=No" >ocmotlahtlanih<dtok id="w-7621" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7622" form="o"/><dtok id="w-7622" lemma="tlahtlania" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kmotlahtlanih|NormalizedLemma=tlahtlania"  form="cmotlahtlanih"/></tok> <tok id="w-7623" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-7622">:</tok> </s>
<s id="s-730"  labels="partial" text_spa="&#039;Cómo hago para tomar agua?&#039;" sent_id="tiquitini:10" text="“¿Quenih inchihuaz para natliz?”" location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z"><tok id="w-7624" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-7627">“</tok><tok id="w-7625" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-7627">¿</tok><tok id="w-7626" lemma="queni" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=kenih|NormalizedLemma=keni" head="w-7627">Quenih</tok> <tok id="w-7627" lemma="chihua" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=inchiwas|NormalizedLemma=chiwa" >inchihuaz</tok> <tok id="w-7628" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-7629">para</tok> <tok id="w-7629" lemma="atli" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=natlis|NormalizedLemma=atli" head="w-7627">natliz</tok><tok id="w-7630" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-7627">?</tok><tok id="w-7631" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-7627">”</tok> </s>
<s id="s-731"  orthography="traditional_h-c-u-z" location="San Miguel Tenango" text="Zan tipitzin oquihtoh:" sent_id="tiquitini:11" labels="partial" text_spa="Poquito después dijo:"><tok id="w-7632" lemma="zan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-7633">Zan</tok> <tok id="w-7633" lemma="tipitzin" upos="ADV" feats="Degree=Dim" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=tipitsin|NormalizedLemma=tipitsin" head="w-7635">tipitzin</tok> <tok id="w-7634" misc="SpaceAfter=No" >oquihtoh<dtok id="w-7634" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7635" form="o"/><dtok id="w-7635" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa"  form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-7636" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-7635">:</tok> </s>
<s id="s-732"  orthography="traditional_h-c-u-z" location="San Miguel Tenango" text="— ¡Ah! ¡Ya inmati tlenoh inchihuaz!" labels="partial" text_spa="¡Ah! ¡Ya sé qué voy a hacer!" sent_id="tiquitini:12"><tok id="w-7637" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7643">—</tok> <tok id="w-7638" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7639">¡</tok><tok id="w-7639" lemma="ah" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="7:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ah|NormalizedLemma=ah" head="w-7643">Ah</tok><tok id="w-7640" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7639">!</tok> <tok id="w-7641" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7643">¡</tok><tok id="w-7642" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-7643">Ya</tok> <tok id="w-7643" lemma="mati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=inmati|NormalizedLemma=mati" >inmati</tok> <tok id="w-7644" lemma="tlenoh" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-7643">tlenoh</tok> <tok id="w-7645" lemma="chihua" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="acl:relcl"  deps="8:acl:relcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=inchiwas|NormalizedLemma=chiwa" head="w-7644">inchihuaz</tok><tok id="w-7646" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7643">!</tok> </s>
<s id="s-733"  sent_id="tiquitini:13" text_spa="Luefo fue donda encontró los gusanos, y con su pico levantó una piedra de tierra grande." labels="partial" text="Zatepan oyah canic oquimahcic in chacalimeh, huan ica nitempil oquian ce tlaltitl hueyihtzin." location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z"><tok id="w-7647" lemma="zatepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-7649">Zatepan</tok> <tok id="w-7648" >oyah<dtok id="w-7648" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7649" form="o"/><dtok id="w-7649" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yawi"  form="yah"/></tok> <tok id="w-7650" lemma="cani" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=kanik|NormalizedLemma=kani" head="w-7652">canic</tok> <tok id="w-7651" >oquimahcic<dtok id="w-7651" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7652" form="o"/><dtok id="w-7652" lemma="ahci" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=kimahsik|NormalizedLemma=ahsi" head="w-7649" form="quimahcic"/></tok> <tok id="w-7653" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7654">in</tok> <tok id="w-7654" lemma="chacalin" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=chakalimeh|NormalizedLemma=chakalin" head="w-7652">chacalimeh</tok><tok id="w-7655" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7660">,</tok> <tok id="w-7656" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="14:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7660">huan</tok> <tok id="w-7657" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="case"  deps="12:case" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-7658">ica</tok> <tok id="w-7658" lemma="tempil" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="14:obl" misc="NormalizedForm=nitempil|NormalizedLemma=tempil" head="w-7660">nitempil</tok> <tok id="w-7659" >oquian<dtok id="w-7659" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7660" form="o"/><dtok id="w-7660" lemma="ehua" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=kian|NormalizedLemma=ewa" head="w-7649" form="quian"/></tok> <tok id="w-7661" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7662">ce</tok> <tok id="w-7662" lemma="tlaltitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="14:obj" misc="NormalizedForm=tlaltitl|NormalizedLemma=tlaltitl" head="w-7660">tlaltitl</tok> <tok id="w-7663" lemma="hueyi" upos="ADJ" feats="Degree=Dim" deprel="amod"  deps="16:amod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=weyihtsin|NormalizedLemma=weyi" head="w-7662">hueyihtzin</tok><tok id="w-7664" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7660">.</tok> </s>
<s id="s-734"  orthography="traditional_h-c-u-z" location="San Miguel Tenango" text="Nicanca tlaltitl ocuicac canic icchayotihtoc in atl." text_spa="=" labels="partial" sent_id="tiquitini:14"><tok id="w-7665" lemma="nicanca" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=nikanka|NormalizedLemma=nikanka" head="w-7666">Nicanca</tok> <tok id="w-7666" lemma="tlaltitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=tlaltitl|NormalizedLemma=tlaltitl" head="w-7668">tlaltitl</tok> <tok id="w-7667" >ocuicac<dtok id="w-7667" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7668" form="o"/><dtok id="w-7668" lemma="uica" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kwikak|NormalizedLemma=wika"  form="cuicac"/></tok> <tok id="w-7669" lemma="cani" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=kanik|NormalizedLemma=kani" head="w-7670">canic</tok> <tok id="w-7670" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="NormalizedForm=ikchayotihtok|NormalizedLemma=_" head="w-7668">icchayotihtoc</tok> <tok id="w-7671" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7672">in</tok> <tok id="w-7672" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-7670">atl</tok><tok id="w-7673" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7670">.</tok> </s>
<s id="s-735"  sent_id="tiquitini:15" text_spa="Ahí llegó, y con mucho cuidado puso la piedra de tierra, así para que no se salpicara." labels="partial" text="Ompa oahcic, huan ica mic tlamalhuil ocpantalih in tlaltlitl, ohcon para amo motlaachoponiliz." location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z"><tok id="w-7674" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-7676">Ompa</tok> <tok id="w-7675" misc="SpaceAfter=No" >oahcic<dtok id="w-7675" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7676" form="o"/><dtok id="w-7676" lemma="ahci" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ahsik|NormalizedLemma=ahsi"  form="ahcic"/></tok> <tok id="w-7677" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7683">,</tok> <tok id="w-7678" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7683">huan</tok> <tok id="w-7679" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="10:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-7683">ica</tok> <tok id="w-7680" lemma="mic" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=mik" head="w-7681">mic</tok> <tok id="w-7681" lemma="tlamahuil" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="NormalizedForm=tlamalwil|NormalizedLemma=tlamawil" head="w-7679">tlamalhuil</tok> <tok id="w-7682" >ocpantalih<dtok id="w-7682" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7683" form="o"/><dtok id="w-7683" lemma="pantlalia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=kpantalih|NormalizedLemma=pantlalia" head="w-7676" form="cpantalih"/></tok> <tok id="w-7684" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7685">in</tok> <tok id="w-7685" lemma="tlaltlitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlaltlitl|NormalizedLemma=tlaltlitl" head="w-7683">tlaltlitl</tok><tok id="w-7686" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7690">,</tok> <tok id="w-7687" lemma="ohcón" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkón" head="w-7690">ohcon</tok> <tok id="w-7688" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="17:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-7690">para</tok> <tok id="w-7689" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7690">amo</tok> <tok id="w-7690" lemma="tlaachoponili" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=motlaachoponilis|NormalizedLemma=tlaachoponili" head="w-7683">motlaachoponiliz</tok><tok id="w-7691" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7690">.</tok> </s>
<s id="s-736"  orthography="traditional_h-c-u-z" location="San Miguel Tenango" sent_id="tiquitini:16" text_spa="- Ahora otra vez me voy - así se dijo." labels="partial" text="— Axan occipa manioh — ohcon ocmoilhuih."><tok id="w-7692" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7696">—</tok> <tok id="w-7693" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-7696">Axan</tok> <tok id="w-7694" lemma="occipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=oksipa|NormalizedLemma=oksipa" head="w-7696">occipa</tok> <tok id="w-7695" >manioh<dtok id="w-7695" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-7696" form="ma"/><dtok id="w-7696" lemma="yahui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nioh|NormalizedLemma=yawi"  form="nioh"/></tok> <tok id="w-7697" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7700">—</tok> <tok id="w-7698" lemma="ohcón" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkón" head="w-7700">ohcon</tok> <tok id="w-7699" misc="SpaceAfter=No" >ocmoilhuih<dtok id="w-7699" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7700" form="o"/><dtok id="w-7700" lemma="ilhuia" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="5:parataxis" misc="NormalizedForm=kmoilwih|NormalizedLemma=ilwia" head="w-7696" form="cmoilhuih"/></tok> <tok id="w-7701" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7700">.</tok> </s>
<s id="s-737"  text="Ihcuacon ocachi ya tona chicahuac, huan yeh ohcon ocmotiquitaya tiquitiz." sent_id="tiquitini:17" text_spa="Entonces hace calor más fuerte, y así trabajaba." labels="partial" orthography="traditional_h-c-u-z" location="San Miguel Tenango"><tok id="w-7702" lemma="ihcuacon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ihkwakon|NormalizedLemma=ihkwakon" head="w-7705">Ihcuacon</tok> <tok id="w-7703" lemma="ocachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-7705">ocachi</tok> <tok id="w-7704" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-7705">ya</tok> <tok id="w-7705" lemma="tona" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tona|NormalizedLemma=tona" >tona</tok> <tok id="w-7706" lemma="chicahuac" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="amod"  deps="4:amod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=chikawak|NormalizedLemma=chikawak" head="w-7705">chicahuac</tok><tok id="w-7707" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7712">,</tok> <tok id="w-7708" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7712">huan</tok> <tok id="w-7709" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-7712">yeh</tok> <tok id="w-7710" lemma="ohcón" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkón" head="w-7712">ohcon</tok> <tok id="w-7711" >ocmotiquitaya<dtok id="w-7711" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7712" form="o"/><dtok id="w-7712" lemma="tiquitia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=kmotikitaya|NormalizedLemma=tikitia" head="w-7705" form="cmotiquitaya"/></tok> <tok id="w-7713" lemma="tiquiti" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="11:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikitis|NormalizedLemma=tikiti" head="w-7712">tiquitiz</tok><tok id="w-7714" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7712">.</tok> </s>
<s id="s-738"  orthography="traditional_h-c-u-z" location="San Miguel Tenango" sent_id="tiquitini:18" text_spa="En su casa le enseñaron que nunca hiciera a la mitad un trabajo." labels="partial" text="Nichan ocnextilihqueh de que amoqueman mactlahcolcahua ce tiquitl."><tok id="w-7715" >Nichan<dtok id="w-7715" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-7716" form="N"/><dtok id="w-7716" lemma="chantli" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=ichan|NormalizedLemma=chantli" head="w-7718" form="ichan"/></tok> <tok id="w-7717" >ocnextilihqueh<dtok id="w-7717" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7718" form="o"/><dtok id="w-7718" lemma="nextilia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=knextilihkeh|NormalizedLemma=nextilia"  form="cnextilihqueh"/></tok> <tok id="w-7719" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-7723">de</tok> <tok id="w-7720" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-7723">que</tok> <tok id="w-7721" lemma="amoqueman" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=amokeman|NormalizedLemma=amokeman" head="w-7723">amoqueman</tok> <tok id="w-7722" >mactlahcolcahua<dtok id="w-7722" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-7723" form="ma"/><dtok id="w-7723" lemma="tlahcolcahua" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="4:ccomp" misc="NormalizedForm=ktlahkolkawa|NormalizedLemma=tlahkolkawa" head="w-7718" form="ctlahcolcahua"/></tok> <tok id="w-7724" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7725">ce</tok> <tok id="w-7725" lemma="tiquitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikitl|NormalizedLemma=tikitl" head="w-7723">tiquitl</tok><tok id="w-7726" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7723">.</tok> </s>
<s id="s-739"  orthography="traditional_h-c-u-z" location="San Miguel Tenango" text="Amati tleca ihcuac oahcia icah in atl oquitaya ocachi tzocotzitzin in tlaltitl, amo ocmatia tleca." sent_id="tiquitini:19" text_spa="Quién sabe por qué cuando llegaba con el agua veía más chiquitas las piedras, no sabía por qué." labels="partial  needs-review"><tok id="w-7727" lemma="mati" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=amati|NormalizedLemma=mati" head="w-7736">Amati</tok> <tok id="w-7728" lemma="tleca" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="1:advmod" misc="NormalizedForm=tleka|NormalizedLemma=tleka" head="w-7727">tleca</tok> <tok id="w-7729" lemma="ihcuac" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-7731">ihcuac</tok> <tok id="w-7730" >oahcia<dtok id="w-7730" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7731" form="o"/><dtok id="w-7731" lemma="ahci" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=ahsia|NormalizedLemma=ahsi" head="w-7736" form="ahcia"/></tok> <tok id="w-7732" lemma="cah" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=ikah|NormalizedLemma=kah" head="w-7731">icah</tok> <tok id="w-7733" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7734">in</tok> <tok id="w-7734" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-7732">atl</tok> <tok id="w-7735" >oquitaya<dtok id="w-7735" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7736" form="o"/><dtok id="w-7736" lemma="ita" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kitaya|NormalizedLemma=ita"  form="quitaya"/></tok> <tok id="w-7737" lemma="ocachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-7738">ocachi</tok> <tok id="w-7738" lemma="in" upos="ADJ" feats="Degree=Dim|Number=Plur" deprel="amod"  deps="14:amod" misc="NormalizedForm=tsokotsitsin|NormalizedLemma=in" head="w-7740">tzocotzitzin</tok> <tok id="w-7739" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7740">in</tok> <tok id="w-7740" lemma="tlaltitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlaltitl|NormalizedLemma=tlaltitl" head="w-7736">tlaltitl</tok><tok id="w-7741" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7744">,</tok> <tok id="w-7742" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7744">amo</tok> <tok id="w-7743" >ocmatia<dtok id="w-7743" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="18:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7744" form="o"/><dtok id="w-7744" lemma="mati" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="10:parataxis" misc="NormalizedForm=kmatia|NormalizedLemma=mati" head="w-7736" form="cmatia"/></tok> <tok id="w-7745" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tleka|NormalizedLemma=_" head="w-7744">tleca</tok><tok id="w-7746" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7744">.</tok> </s>
<s id="s-740"  location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z" text="Tlen quemah ocmatia, nic ocpiayaya de que ihcihuiz ocachi." labels="partial" text_spa="=" sent_id="tiquitini:20"><tok id="w-7747" upos="PRON" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=_" head="w-7750">Tlen</tok> <tok id="w-7748" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=kemah|NormalizedLemma=_" head="w-7750">quemah</tok> <tok id="w-7749" misc="SpaceAfter=No" >ocmatia<dtok id="w-7749" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7750" form="o"/><dtok id="w-7750" lemma="mati" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kmatia|NormalizedLemma=mati"  form="cmatia"/></tok> <tok id="w-7751" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7754">,</tok> <tok id="w-7752" lemma="nic" upos="ADV" deprel="mark"  deps="8:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-7754">nic</tok> <tok id="w-7753" >ocpiayaya<dtok id="w-7753" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7754" form="o"/><dtok id="w-7754" lemma="piya" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="NormalizedForm=kpiayaya|NormalizedLemma=piya" head="w-7750" form="cpiayaya"/></tok> <tok id="w-7755" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-7757">de</tok> <tok id="w-7756" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-7757">que</tok> <tok id="w-7757" lemma="ihcihui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="8:xcomp" misc="NormalizedForm=ihsiwis|NormalizedLemma=ihsiwi" head="w-7754">ihcihuiz</tok> <tok id="w-7758" lemma="ocachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-7757">ocachi</tok><tok id="w-7759" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7757">.</tok> </s>
<s id="s-741"  text="— ¡Ah!, ¡cimi yonciyau! — octohuaya —, pero icpia que intlacamatiz tlen onechilhuihqueh notahuan:" labels="partial" text_spa="¡Ah! ¡Ya me cansé mucho! -dijo-, pero tengo que obedecer lo que me dijeron mis papás:" sent_id="tiquitini:21" location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z"><tok id="w-7760" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7762">—</tok> <tok id="w-7761" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7762">¡</tok><tok id="w-7762" lemma="ah" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="10:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ah|NormalizedLemma=ah" head="w-7769">Ah</tok><tok id="w-7763" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7762">!</tok><tok id="w-7764" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7769">,</tok> <tok id="w-7765" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7769">¡</tok><tok id="w-7766" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-7769">cimi</tok> <tok id="w-7767" misc="SpaceAfter=No" >yonciyau<dtok id="w-7767" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-7769" form="y"/><dtok id="w-7768" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7769" form="o"/><dtok id="w-7769" lemma="ciyahui" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root"  form="nciyau"/></tok> <tok id="w-7770" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7769">!</tok> <tok id="w-7771" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7773">—</tok> <tok id="w-7772" >octohuaya<dtok id="w-7772" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7773" form="o"/><dtok id="w-7773" lemma="ihtoa" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="10:parataxis" misc="NormalizedForm=ktowaya|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-7769" form="ctohuaya"/></tok> <tok id="w-7774" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-7773">—</tok><tok id="w-7775" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7777">,</tok> <tok id="w-7776" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="18:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-7777">pero</tok> <tok id="w-7777" lemma="pia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="10:conj" misc="NormalizedForm=ikpia|NormalizedLemma=pia" head="w-7769">icpia</tok> <tok id="w-7778" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="20:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-7779">que</tok> <tok id="w-7779" lemma="tlacamati" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="18:xcomp" misc="NormalizedForm=intlakamatis|NormalizedLemma=tlakamati" head="w-7777">intlacamatiz</tok> <tok id="w-7780" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="obj"  deps="20:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-7779">tlen</tok> <tok id="w-7781" >onechilhuihqueh<dtok id="w-7781" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="23:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7782" form="o"/><dtok id="w-7782" lemma="ilhuia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="acl"  deps="21:acl" misc="NormalizedForm=nechilwihkeh|NormalizedLemma=ilwia" head="w-7780" form="nechilhuihqueh"/></tok> <tok id="w-7783" lemma="tahtli" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="23:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=notahwan|NormalizedLemma=tahtli" head="w-7782">notahuan</tok><tok id="w-7784" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="23:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-7782">:</tok> </s>
<s id="s-742"  sent_id="tiquitini:22" labels="partial" text_spa="&#039;¡Nunca deja un trabajo a la mitad!&#039;" text="“¡Amo queman ixtlahcolcahua ce tiquitl!”" location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z"><tok id="w-7785" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-7789">“</tok><tok id="w-7786" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7789">¡</tok><tok id="w-7787" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg|Typo=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="CorrectForm=Amoqueman|NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7789">Amo</tok> <tok id="w-7788" upos="X" deprel="goeswith"  deps="3:goeswith" misc="NormalizedForm=keman|NormalizedLemma=_" head="w-7787">queman</tok> <tok id="w-7789" lemma="tlahcolcahua" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ixtlahkolkawa|NormalizedLemma=tlahkolkawa" >ixtlahcolcahua</tok> <tok id="w-7790" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7791">ce</tok> <tok id="w-7791" lemma="tiquitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikitl|NormalizedLemma=tikitl" head="w-7789">tiquitl</tok><tok id="w-7792" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7789">!</tok><tok id="w-7793" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-7789">”</tok> </s>
<s id="s-743"  text="Oquilnamic." sent_id="tiquitini:23" text_spa="Recordó." labels="partial" location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z"><tok id="w-7794" misc="SpaceAfter=No" >Oquilnamic<dtok id="w-7794" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7795" form="O"/><dtok id="w-7795" lemma="ilnamiqui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kilnamik|NormalizedLemma=ilnamiki"  form="quilnamic"/></tok> <tok id="w-7796" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7795">.</tok> </s>
<s id="s-744"  text="Ohcon omocuicuipaya micpa, huan ya mic tlaltitl tlen yoczazacaya." sent_id="tiquitini:24" labels="partial" text_spa="=" location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z"><tok id="w-7797" lemma="ohcón" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkón" head="w-7799">Ohcon</tok> <tok id="w-7798" >omocuicuipaya<dtok id="w-7798" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7799" form="o"/><dtok id="w-7799" lemma="mocuicuipa" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mokwikwipaya|NormalizedLemma=mokwikwipa"  form="mocuicuipaya"/></tok> <tok id="w-7800" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mikpa|NormalizedLemma=_" head="w-7799">micpa</tok><tok id="w-7801" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7805">,</tok> <tok id="w-7802" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7805">huan</tok> <tok id="w-7803" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-7805">ya</tok> <tok id="w-7804" lemma="mic" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=mik" head="w-7805">mic</tok> <tok id="w-7805" lemma="tlaltitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=tlaltitl|NormalizedLemma=tlaltitl" head="w-7799">tlaltitl</tok> <tok id="w-7806" lemma="tlen" upos="SCONJ" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-7809">tlen</tok> <tok id="w-7807" misc="SpaceAfter=No" >yoczazacaya<dtok id="w-7807" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-7809" form="y"/><dtok id="w-7808" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7809" form="o"/><dtok id="w-7809" lemma="zazaca" upos="VERB" deprel="acl"  deps="9:acl" misc="NormalizedForm=ksasakaya|NormalizedLemma=sasaka" head="w-7805" form="czazacaya"/></tok> <tok id="w-7810" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7799">.</tok> </s>
<s id="s-745"  text="Pero oc opolihuia occiqui para que yeh amo pancalaquiz itch in atl." sent_id="tiquitini:25" text_spa="=" labels="partial" location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z"><tok id="w-7811" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-7814">Pero</tok> <tok id="w-7812" lemma="oc" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-7814">oc</tok> <tok id="w-7813" >opolihuia<dtok id="w-7813" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7814" form="o"/><dtok id="w-7814" lemma="polihui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=poliwia|NormalizedLemma=poliwi"  form="polihuia"/></tok> <tok id="w-7815" >occiqui<dtok id="w-7815" upos="AUX" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=_" head="w-7814" form="oc"/><dtok id="w-7816" upos="PRON" deprel="fixed"  deps="5:fixed" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=_" head="w-7815" form="ciqui"/></tok> <tok id="w-7817" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-7821">para</tok> <tok id="w-7818" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="fixed"  deps="7:fixed" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-7817">que</tok> <tok id="w-7819" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-7821">yeh</tok> <tok id="w-7820" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7821">amo</tok> <tok id="w-7821" lemma="pancalaqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="NormalizedForm=pankalakis|NormalizedLemma=pankalaki" head="w-7814">pancalaquiz</tok> <tok id="w-7822" lemma="tich" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="NormalizedForm=itch|NormalizedLemma=tich" head="w-7821">itch</tok> <tok id="w-7823" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7824">in</tok> <tok id="w-7824" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="12:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-7822">atl</tok><tok id="w-7825" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7814">.</tok> </s>
<s id="s-746"  text="Cimi yociyau, huan ya iccocohua nitempil, nic itic in tlaltitl." text_spa="Se cansó mucho, y ya le dolía su pico, porque la piedra es muy pesada." labels="partial" sent_id="tiquitini:26" location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z"><tok id="w-7826" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-7827">Cimi</tok> <tok id="w-7827" lemma="ciyahui" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=yociyau|NormalizedLemma=siyawi" >yociyau</tok><tok id="w-7828" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7831">,</tok> <tok id="w-7829" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7831">huan</tok> <tok id="w-7830" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-7831">ya</tok> <tok id="w-7831" lemma="cocohua" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=ikkokowa|NormalizedLemma=kokowa" head="w-7827">iccocohua</tok> <tok id="w-7832" lemma="tempil" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nitempil|NormalizedLemma=tempil" head="w-7831">nitempil</tok><tok id="w-7833" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7835">,</tok> <tok id="w-7834" lemma="nic" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-7835">nic</tok> <tok id="w-7835" lemma="itic" upos="ADJ" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=itik|NormalizedLemma=itik" head="w-7831">itic</tok> <tok id="w-7836" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7837">in</tok> <tok id="w-7837" lemma="tlaltitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlaltitl|NormalizedLemma=tlaltitl" head="w-7835">tlaltitl</tok><tok id="w-7838" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7827">.</tok> </s>
<s id="s-747"  location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z" sent_id="tiquitini:27" text_spa="=" labels="partial" text="Yotlaocox, huan icompa yacniqui tzahtzic, ihcuac opeuh icyolhuia:"><tok id="w-7839" misc="SpaceAfter=No" >Yotlaocox<dtok id="w-7839" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=Y|NormalizedLemma=ya" head="w-7841" form="Y"/><dtok id="w-7840" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7841" form="o"/><dtok id="w-7841" lemma="tlaocoya" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlaokox|NormalizedLemma=tlaokoya"  form="tlaocox"/></tok> <tok id="w-7842" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7845">,</tok> <tok id="w-7843" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7845">huan</tok> <tok id="w-7844" lemma="icompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ikompa|NormalizedLemma=ikompa" head="w-7845">icompa</tok> <tok id="w-7845" lemma="niqui" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=yakniki|NormalizedLemma=niki" head="w-7841">yacniqui</tok> <tok id="w-7846" lemma="tzahtzi" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="7:xcomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tsahtsik|NormalizedLemma=tsahtsi" head="w-7845">tzahtzic</tok><tok id="w-7847" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7851">,</tok> <tok id="w-7848" lemma="ihcuac" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-7851">ihcuac</tok> <tok id="w-7849" >opeuh<dtok id="w-7849" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7851" form="o"/><dtok id="w-7850" lemma="pehua" upos="AUX" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=pew|NormalizedLemma=pewa" head="w-7851" form="peuh"/></tok> <tok id="w-7851" lemma="yolhuia" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ikyolwia|NormalizedLemma=yolwia" head="w-7841">icyolhuia</tok><tok id="w-7852" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-7841">:</tok> </s>
<s id="s-748"  text="“¡Quemah inhuili!, ¡inhuili quemah!, ¡quemah inhuili!...”" sent_id="tiquitini:28" labels="partial" text_spa="&#039;¡Sí puedo!, ¡Puedo sí!, ¡sí puedo!...&#039;" orthography="traditional_h-c-u-z" location="San Miguel Tenango"><tok id="w-7853" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-7856">“</tok><tok id="w-7854" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7856">¡</tok><tok id="w-7855" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="4:discourse" misc="NormalizedForm=kemah|NormalizedLemma=_" head="w-7856">Quemah</tok> <tok id="w-7856" lemma="huili" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=inwili|NormalizedLemma=wili" >inhuili</tok><tok id="w-7857" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7856">!</tok><tok id="w-7858" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7860">,</tok> <tok id="w-7859" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7860">¡</tok><tok id="w-7860" lemma="huili" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=inwili|NormalizedLemma=wili" head="w-7856">inhuili</tok> <tok id="w-7861" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="8:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kemah|NormalizedLemma=_" head="w-7860">quemah</tok><tok id="w-7862" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7860">!</tok><tok id="w-7863" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7866">,</tok> <tok id="w-7864" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7866">¡</tok><tok id="w-7865" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="14:discourse" misc="NormalizedForm=kemah|NormalizedLemma=_" head="w-7866">quemah</tok> <tok id="w-7866" lemma="huili" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=inwili|NormalizedLemma=wili" head="w-7856">inhuili</tok><tok id="w-7867" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7866">!</tok><tok id="w-7868" lemma="..." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=...|NormalizedLemma=..." head="w-7856">...</tok><tok id="w-7869" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-7856">”</tok> </s>
<s id="s-749"  location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z" sent_id="tiquitini:29" labels="complete" text_spa="Entonces una niñita iba a beber agua." text="Ihcuacon ce ichpocaconetl oyahtoya atlitiu."><tok id="w-7870" lemma="ihcuacon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ihkwakon|NormalizedLemma=ihkwakon" head="w-7874">Ihcuacon</tok> <tok id="w-7871" lemma="ce" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7872">ce</tok> <tok id="w-7872" lemma="ichpocaconetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="Cmpnd=ichpoca#conetl|NormalizedForm=ichpokakonetl|NormalizedLemma=ichpokakonetl" head="w-7874">ichpocaconetl</tok> <tok id="w-7873" >oyahtoya<dtok id="w-7873" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7874" form="o"/><dtok id="w-7874" lemma="youi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yahtoya|NormalizedLemma=yowi"  form="yahtoya"/></tok> <tok id="w-7875" lemma="atli" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="5:xcomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atlitiu|NormalizedLemma=atli" head="w-7874">atlitiu</tok><tok id="w-7876" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7874">.</tok> </s>
<s id="s-750"  location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z" text="Ihcuac oquitac nicancah cacalotl, cimi ocmotetzahui." sent_id="tiquitini:30" labels="partial" text_spa="Cuando vio a este pájaro, se sorprendió mucho."><tok id="w-7877" lemma="Ihcuac" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-7879">Ihcuac</tok> <tok id="w-7878" >oquitac<dtok id="w-7878" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7879" form="o"/><dtok id="w-7879" lemma="ita" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="9:advcl" misc="NormalizedForm=kitak|NormalizedLemma=ita" head="w-7885" form="quitac"/></tok> <tok id="w-7880" lemma="nicancah" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=nikankah|NormalizedLemma=nikankah" head="w-7881">nicancah</tok> <tok id="w-7881" lemma="cacalotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kakalotl|NormalizedLemma=kakalotl" head="w-7879">cacalotl</tok><tok id="w-7882" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7879">,</tok> <tok id="w-7883" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-7885">cimi</tok> <tok id="w-7884" misc="SpaceAfter=No" >ocmotetzahui<dtok id="w-7884" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7885" form="o"/><dtok id="w-7885" lemma="motetzahuia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kmotetsawi|NormalizedLemma=motetsawia"  form="cmotetzahui"/></tok> <tok id="w-7886" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7885">.</tok> </s>
<s id="s-751"  location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z" text_spa="Y como esta es una muy buena niña, no pensó espantarlo o quitarle el agua." labels="partial" sent_id="tiquitini:31" text="Huan como nicancah cimi cualli conetl, amo ocyolhuih icmohmohtis o iccuiliz in atl."><tok id="w-7887" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7896">Huan</tok> <tok id="w-7888" lemma="como" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-7892">como</tok> <tok id="w-7889" lemma="nicancah" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=nikankah|NormalizedLemma=nikankah" head="w-7892">nicancah</tok> <tok id="w-7890" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-7891">cimi</tok> <tok id="w-7891" lemma="cualli" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="amod"  deps="6:amod" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-7892">cualli</tok> <tok id="w-7892" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=konetl|NormalizedLemma=konetl" head="w-7896">conetl</tok><tok id="w-7893" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7892">,</tok> <tok id="w-7894" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7896">amo</tok> <tok id="w-7895" >ocyolhuih<dtok id="w-7895" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7896" form="o"/><dtok id="w-7896" lemma="yolhuia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kyolwih|NormalizedLemma=yolwia"  form="cyolhuih"/></tok> <tok id="w-7897" lemma="mohmohtia" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="10:xcomp" misc="NormalizedForm=ikmohmohtis|NormalizedLemma=mohmohtia" head="w-7896">icmohmohtis</tok> <tok id="w-7898" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7899">o</tok> <tok id="w-7899" lemma="cuilia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="11:conj" misc="NormalizedForm=ikkwilis|NormalizedLemma=kwilia" head="w-7897">iccuiliz</tok> <tok id="w-7900" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7901">in</tok> <tok id="w-7901" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-7899">atl</tok><tok id="w-7902" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7899">.</tok> </s>
<s id="s-752"  location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z" text_spa="Y luego de que tuvo mucho calor y se cansó llegó la hora que él estaba esperando." labels="partial" sent_id="tiquitini:32" text="Zatepan de que otonalmic huan omociyautih oahcic in hora tlen yeh cimi occhixtoya."><tok id="w-7903" lemma="zatepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-7907">Zatepan</tok> <tok id="w-7904" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-7907">de</tok> <tok id="w-7905" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="5:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-7907">que</tok> <tok id="w-7906" >otonalmic<dtok id="w-7906" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7907" form="o"/><dtok id="w-7907" lemma="tonalmiqui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="acl"  deps="10:acl" misc="NormalizedForm=tonalmik|NormalizedLemma=tonalmiki" head="w-7912" form="tonalmic"/></tok> <tok id="w-7908" lemma="huan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7910">huan</tok> <tok id="w-7909" >omociyautih<dtok id="w-7909" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7910" form="o"/><dtok id="w-7910" lemma="ciyahui" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=mosiyawtih|NormalizedLemma=siyawi" head="w-7907" form="mociyauhtih"/></tok> <tok id="w-7911" >oahcic<dtok id="w-7911" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7912" form="o"/><dtok id="w-7912" lemma="ahci" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ahsik|NormalizedLemma=ahsi"  form="ahcic"/></tok> <tok id="w-7913" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7914">in</tok> <tok id="w-7914" lemma="hora" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="NormalizedForm=hora|NormalizedLemma=hora" head="w-7912">hora</tok> <tok id="w-7915" lemma="tlen" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="17:mark" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-7919">tlen</tok> <tok id="w-7916" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-7919">yeh</tok> <tok id="w-7917" lemma="cimi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-7919">cimi</tok> <tok id="w-7918" misc="SpaceAfter=No" >occhixtoya<dtok id="w-7918" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="17:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7919" form="o"/><dtok id="w-7919" lemma="chiya" upos="VERB" deprel="acl"  deps="12:acl" misc="NormalizedForm=kchixtoya|NormalizedLemma=chiya" head="w-7914" form="cchixtoya"/></tok> <tok id="w-7920" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7919">.</tok> </s>
<s id="s-753"  orthography="traditional_h-c-u-z" location="San Miguel Tenango" text="¡Atliz! Ohcon ayic oquilcauh nin tlahtol:" labels="partial" text_spa="¡A tomar agua! Así nunca olvidó esta palabra:" sent_id="tiquitini:33"><tok id="w-7921" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7922">¡</tok><tok id="w-7922" lemma="atli" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="discourse"  deps="7:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atlis|NormalizedLemma=atli" head="w-7927">Atliz</tok><tok id="w-7923" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7922">!</tok> <tok id="w-7924" lemma="ohcón" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkón" head="w-7927">Ohcon</tok> <tok id="w-7925" lemma="ayic" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ayik|NormalizedLemma=ayik" head="w-7927">ayic</tok> <tok id="w-7926" >oquilcauh<dtok id="w-7926" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7927" form="o"/><dtok id="w-7927" lemma="ilcahua" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kilkaw|NormalizedLemma=ilkawa"  form="quilcauh"/></tok> <tok id="w-7928" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=in" head="w-7929">nin</tok> <tok id="w-7929" lemma="tlahtol" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlahtol|NormalizedLemma=tlahtol" head="w-7927">tlahtol</tok><tok id="w-7930" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-7927">:</tok> </s>
<s id="s-754"  location="San Miguel Tenango" orthography="traditional_h-c-u-z" labels="partial" text_spa="&#039;¡Sí puedo!, ¡Puedo sí!&#039;" sent_id="tiquitini:34" text="“¡Quemah inhuili!, ¡inhuili quemah!”"><tok id="w-7931" lemma="“" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=“|NormalizedLemma=“" head="w-7934">“</tok><tok id="w-7932" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7934">¡</tok><tok id="w-7933" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="4:discourse" misc="NormalizedForm=kemah|NormalizedLemma=_" head="w-7934">Quemah</tok> <tok id="w-7934" lemma="huili" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=inwili|NormalizedLemma=wili" >inhuili</tok><tok id="w-7935" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7934">!</tok><tok id="w-7936" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7938">,</tok> <tok id="w-7937" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-7938">¡</tok><tok id="w-7938" lemma="huili" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Intr" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=inwili|NormalizedLemma=wili" head="w-7934">inhuili</tok> <tok id="w-7939" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="8:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kemah|NormalizedLemma=_" head="w-7938">quemah</tok><tok id="w-7940" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-7938">!</tok><tok id="w-7941" lemma="”" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=”|NormalizedLemma=”" head="w-7934">”</tok> </s>
<s id="s-755"  text="Icah se pouitl ocatca se ocuilin, tlen simi otlahcahcochia ." text_spa="En un árbol había un animal, que era muy dormilon." labels="partial" sent_id="tlahcahcochini:1"><tok id="w-7942" lemma="cah" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=ikah|NormalizedLemma=kah" head="w-7946">Icah</tok> <tok id="w-7943" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7944">se</tok> <tok id="w-7944" lemma="pouitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="NormalizedForm=powitl|NormalizedLemma=powitl" head="w-7942">pouitl</tok> <tok id="w-7945" >ocatca<dtok id="w-7945" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7946" form="o"/><dtok id="w-7946" lemma="catqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki"  form="catca"/></tok> <tok id="w-7947" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7948">se</tok> <tok id="w-7948" lemma="ocuilin" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=okwilin|NormalizedLemma=okwilin" head="w-7946">ocuilin</tok><tok id="w-7949" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7953">,</tok> <tok id="w-7950" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-7953">tlen</tok> <tok id="w-7951" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-7953">simi</tok> <tok id="w-7952" >otlahcahcochia<dtok id="w-7952" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7953" form="o"/><dtok id="w-7953" lemma="tlahcahcochi" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="acl"  deps="7:acl" misc="NormalizedForm=tlahkahkochia|NormalizedLemma=tlahkahkochi" head="w-7948" form="tlahcahcochia"/></tok> <tok id="w-7954" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7953">.</tok> </s>
<s id="s-756"  text="Se tonal se lechon ocholoh de nicollal, uan oyah itich in pohyoh, ihcuac oquitac se ocuilin pilcatoc itich se pouitl ." text_spa="Un día un puerco escapó de su corral, y fue al monte, entonces vio un animal colgando en un árbol." labels="partial" sent_id="tlahcahcochini:2"><tok id="w-7955" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7956">Se</tok> <tok id="w-7956" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-7960">tonal</tok> <tok id="w-7957" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7958">se</tok> <tok id="w-7958" lemma="lechon" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=lechon|NormalizedLemma=lechon" head="w-7960">lechon</tok> <tok id="w-7959" >ocholoh<dtok id="w-7959" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7960" form="o"/><dtok id="w-7960" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=choloh|NormalizedLemma=_"  form="choloh"/></tok> <tok id="w-7961" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-7962">de</tok> <tok id="w-7962" lemma="collal" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nikolal|NormalizedLemma=kolal" head="w-7960">nicollal</tok><tok id="w-7963" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7966">,</tok> <tok id="w-7964" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7966">uan</tok> <tok id="w-7965" >oyah<dtok id="w-7965" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7966" form="o"/><dtok id="w-7966" lemma="youi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yowi" head="w-7960" form="yah"/></tok> <tok id="w-7967" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="12:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-7966">itich</tok> <tok id="w-7968" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7969">in</tok> <tok id="w-7969" lemma="pohyoh" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="13:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pohyoh|NormalizedLemma=pohyoh" head="w-7967">pohyoh</tok><tok id="w-7970" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="19:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7973">,</tok> <tok id="w-7971" lemma="ihcuac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="19:advmod" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-7973">ihcuac</tok> <tok id="w-7972" >oquitac<dtok id="w-7972" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="19:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7973" form="o"/><dtok id="w-7973" lemma="ita" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="12:advcl" misc="NormalizedForm=kitak|NormalizedLemma=ita" head="w-7966" form="quitac"/></tok> <tok id="w-7974" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="21:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7975">se</tok> <tok id="w-7975" lemma="ocuilin" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="19:obj" misc="NormalizedForm=okwilin|NormalizedLemma=okwilin" head="w-7973">ocuilin</tok> <tok id="w-7976" lemma="pilca" upos="VERB" deprel="acl"  deps="21:acl" misc="NormalizedForm=pilkatok|NormalizedLemma=pilka" head="w-7975">pilcatoc</tok> <tok id="w-7977" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="22:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-7976">itich</tok> <tok id="w-7978" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="25:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-7979">se</tok> <tok id="w-7979" lemma="pouitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="23:nmod" misc="NormalizedForm=powitl|NormalizedLemma=powitl" head="w-7977">pouitl</tok> <tok id="w-7980" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7960">.</tok> </s>
<s id="s-757"  text="Santipitzin oehcoc miston, in itzcuintli uan pajaro ." labels="partial" text_spa="En poco tiempo llegó gato, el perro y pájaro." sent_id="tlahcahcochini:3"><tok id="w-7981" >Santipitzin<dtok id="w-7981" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-7982" form="San"/><dtok id="w-7982" lemma="tipitzin" upos="NOUN" feats="Degree=Dim|Number=Sing" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=tipitsin|NormalizedLemma=tipitsin" head="w-7984" form="tipitzin"/></tok> <tok id="w-7983" >oehcoc<dtok id="w-7983" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7984" form="o"/><dtok id="w-7984" lemma="ehco" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ehkok|NormalizedLemma=ehko"  form="ehcoc"/></tok> <tok id="w-7985" lemma="miston" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=miston|NormalizedLemma=miston" head="w-7984">miston</tok><tok id="w-7986" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-7988">,</tok> <tok id="w-7987" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-7988">in</tok> <tok id="w-7988" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-7985">itzcuintli</tok> <tok id="w-7989" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-7990">uan</tok> <tok id="w-7990" lemma="pajaro" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=pájaro|NormalizedLemma=pájaro" head="w-7988">pajaro</tok> <tok id="w-7991" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7984">.</tok> </s>
<s id="s-758"  sent_id="tlahcahcochini:4" text_spa="Empezaron a preocuparse porque no se movía." labels="partial" text="Opeuqueh icmotetzauiah tleca amo molinia ."><tok id="w-7992" >Opeuqueh<dtok id="w-7992" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-7994" form="O"/><dtok id="w-7993" lemma="peua" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=peukeh|NormalizedLemma=pewa" head="w-7994" form="peuqueh"/></tok> <tok id="w-7994" lemma="motetzauia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ikmotetsawiah|NormalizedLemma=motetsawia" >icmotetzauiah</tok> <tok id="w-7995" lemma="tleca" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=tleka|NormalizedLemma=tleka" head="w-7997">tleca</tok> <tok id="w-7996" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-7997">amo</tok> <tok id="w-7997" lemma="molinia" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=molinia|NormalizedLemma=molinia" head="w-7994">molinia</tok> <tok id="w-7998" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-7994">.</tok> </s>
<s id="s-759"  text="Ocmatiah xa caxitihtoc xiuitl, icanon tlahcah cochtoc ." text_spa="Pensaron quizás como está cumpliendo años, por eso duerme de día." labels="partial" sent_id="tlahcahcochini:5"><tok id="w-7999" >Ocmatiah<dtok id="w-7999" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8000" form="O"/><dtok id="w-8000" lemma="mati" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kmatiah|NormalizedLemma=mati"  form="cmatiah"/></tok> <tok id="w-8001" lemma="xa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=xa|NormalizedLemma=xa" head="w-8002">xa</tok> <tok id="w-8002" lemma="caxiti" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="2:ccomp" misc="NormalizedForm=kaxitihtok|NormalizedLemma=kaxiti" head="w-8000">caxitihtoc</tok> <tok id="w-8003" lemma="xiuitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=xiwitl|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-8002">xiuitl</tok><tok id="w-8004" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8008">,</tok> <tok id="w-8005" >icanon<dtok id="w-8005" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="10:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-8008" form="ica"/><dtok id="w-8006" lemma="non" upos="PRON" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-8005" form="non"/></tok> <tok id="w-8007" lemma="tlahcah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=tlahkah|NormalizedLemma=tlahkah" head="w-8008">tlahcah</tok> <tok id="w-8008" lemma="cochi" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=kochtok|NormalizedLemma=kochi" head="w-8000">cochtoc</tok> <tok id="w-8009" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8000">.</tok> </s>
<s id="s-760"  text="Sayeh in lechon uan itzcuintli omocauqueh ." labels="partial" text_spa="Sólo el puerco y el perro se quedaron ." sent_id="tlahcahcochini:6"><tok id="w-8010" >Sayeh<dtok id="w-8010" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=san" head="w-8013" form="Sa"/><dtok id="w-8011" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="fixed"  deps="1:fixed" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-8010" form="yeh"/></tok> <tok id="w-8012" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8013">in</tok> <tok id="w-8013" lemma="lechon" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=lechon|NormalizedLemma=lechon" head="w-8017">lechon</tok> <tok id="w-8014" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8015">uan</tok> <tok id="w-8015" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-8013">itzcuintli</tok> <tok id="w-8016" >omocauqueh<dtok id="w-8016" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8017" form="o"/><dtok id="w-8017" lemma="mocaua" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mokaukeh|NormalizedLemma=mokawa"  form="mocauqueh"/></tok> <tok id="w-8018" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8017">.</tok> </s>
<s id="s-761"  text_spa="El puerco dijo:-Tú aquí quédate, que yo vaya a buscar la persona que cura, quizás está enfermo éste¡" labels="partial, check-amati" sent_id="tlahcahcochini:7" text="In lechon oquihtoh : — Teh nican ixmocaua, neh manioh mantemo in tlapahtani, amati xamo mococoua nicancah ."><tok id="w-8019" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8020">In</tok> <tok id="w-8020" lemma="lechon" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=lechon|NormalizedLemma=lechon" head="w-8022">lechon</tok> <tok id="w-8021" >oquihtoh<dtok id="w-8021" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8022" form="o"/><dtok id="w-8022" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa"  form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-8023" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-8027">:</tok> <tok id="w-8024" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-8027">—</tok> <tok id="w-8025" lemma="tehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tewatl" head="w-8027">Teh</tok> <tok id="w-8026" lemma="nican" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=nikan|NormalizedLemma=nikan" head="w-8027">nican</tok> <tok id="w-8027" lemma="mocaua" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ixmokawa|NormalizedLemma=mokawa" head="w-8022">ixmocaua</tok><tok id="w-8028" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8031">,</tok> <tok id="w-8029" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-8031">neh</tok> <tok id="w-8030" >manioh<dtok id="w-8030" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-8031" form="ma"/><dtok id="w-8031" lemma="yawi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1" deprel="parataxis"  deps="9:parataxis" misc="NormalizedForm=nioh|NormalizedLemma=yawi" head="w-8027" form="nioh"/></tok> <tok id="w-8032" >mantemo<dtok id="w-8032" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-8033" form="ma"/><dtok id="w-8033" lemma="temoa" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="13:parataxis" misc="NormalizedForm=ntemo|NormalizedLemma=temoa" head="w-8031" form="ntemo"/></tok> <tok id="w-8034" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8035">in</tok> <tok id="w-8035" lemma="tlapahtani" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="15:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlapahtani|NormalizedLemma=tlapahtani" head="w-8033">tlapahtani</tok><tok id="w-8036" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="19:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8037">,</tok> <tok id="w-8037" lemma="mati" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="21:advmod" misc="NormalizedForm=amati|NormalizedLemma=mati" head="w-8039">amati</tok> <tok id="w-8038" lemma="xamo_" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="21:advmod" misc="NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo_" head="w-8039">xamo</tok> <tok id="w-8039" lemma="mococoua" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="15:parataxis" misc="NormalizedForm=mokokowa|NormalizedLemma=mokokowa" head="w-8033">mococoua</tok> <tok id="w-8040" lemma="nicancah" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="21:nsubj" misc="NormalizedForm=nikankah|NormalizedLemma=nikankah" head="w-8039">nicancah</tok> <tok id="w-8041" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8022">.</tok> </s>
<s id="s-762"  text="In itzcuintli ompa omocau ." sent_id="tlahcahcochini:8" text_spa="El perro allá se quedó" labels="partial"><tok id="w-8042" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8043">In</tok> <tok id="w-8043" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-8046">itzcuintli</tok> <tok id="w-8044" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-8046">ompa</tok> <tok id="w-8045" >omocau<dtok id="w-8045" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8046" form="o"/><dtok id="w-8046" lemma="mocaua" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mocau|NormalizedLemma=mokawa"  form="mocau"/></tok> <tok id="w-8047" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8046">.</tok> </s>
<s id="s-763"  labels="partial" text_spa="Al poco tiempo llegó gato." sent_id="tlahcahcochini:9" text="Santipitzin oehcoc miston ."><tok id="w-8048" >Santipitzin<dtok id="w-8048" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-8051" form="San"/><dtok id="w-8049" lemma="tipitzin" upos="NOUN" deprel="fixed"  deps="1:fixed" misc="NormalizedForm=tipitsin|NormalizedLemma=tipitsin" head="w-8048" form="tipitzin"/></tok> <tok id="w-8050" >oehcoc<dtok id="w-8050" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8051" form="o"/><dtok id="w-8051" lemma="ehco" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ehkok|NormalizedLemma=ehko"  form="ehcoc"/></tok> <tok id="w-8052" lemma="miston" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=miston|NormalizedLemma=miston" head="w-8051">miston</tok> <tok id="w-8053" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8051">.</tok> </s>
<s id="s-764"  text="In itzcuintli oquihtoh : — Teh miston ¡ ixpohtlehco uan ixtataca !, ohcon iccocos uan xamo tlachias ." labels="partial" text_spa="El perro dijo: -Tú gato ¡ sube al árbol y rasca !, así le va a doler y qué tal y va a abrir los ojos." sent_id="tlahcahcochini:10"><tok id="w-8054" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8055">In</tok> <tok id="w-8055" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-8057">itzcuintli</tok> <tok id="w-8056" >oquihtoh<dtok id="w-8056" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8057" form="o"/><dtok id="w-8057" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa"  form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-8058" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-8063">:</tok> <tok id="w-8059" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-8063">—</tok> <tok id="w-8060" lemma="tehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="vocative"  deps="10:vocative" misc="NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tewatl" head="w-8063">Teh</tok> <tok id="w-8061" lemma="miston" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="appos"  deps="7:appos" misc="NormalizedForm=miston|NormalizedLemma=miston" head="w-8060">miston</tok> <tok id="w-8062" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8063">¡</tok> <tok id="w-8063" lemma="pohtlehco" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=ixpohtlehko|NormalizedLemma=pohtlehko" head="w-8057">ixpohtlehco</tok> <tok id="w-8064" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8065">uan</tok> <tok id="w-8065" lemma="tataca" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="10:conj" misc="NormalizedForm=ixtataka|NormalizedLemma=tataka" head="w-8063">ixtataca</tok> <tok id="w-8066" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8063">!</tok><tok id="w-8067" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8069">,</tok> <tok id="w-8068" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-8069">ohcon</tok> <tok id="w-8069" lemma="cocoua" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=ikkokos|NormalizedLemma=kokowa" head="w-8063">iccocos</tok> <tok id="w-8070" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="19:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8072">uan</tok> <tok id="w-8071" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="19:advmod" misc="NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-8072">xamo</tok> <tok id="w-8072" lemma="tlachia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="16:conj" misc="NormalizedForm=tlachias|NormalizedLemma=tlachia" head="w-8069">tlachias</tok> <tok id="w-8073" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8057">.</tok> </s>
<s id="s-765"  text="Como in miston amo octlacamat, in itzcuintli oyah, uan miston ompa omocau ." sent_id="tlahcahcochini:11" text_spa="Como el gato no obedeció, el perro se fue, y gato allá se quedó." labels="partial"><tok id="w-8074" lemma="como" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-8079">Como</tok> <tok id="w-8075" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8076">in</tok> <tok id="w-8076" lemma="miston" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=miston|NormalizedLemma=miston" head="w-8079">miston</tok> <tok id="w-8077" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8079">amo</tok> <tok id="w-8078" misc="SpaceAfter=No" >octlacamat<dtok id="w-8078" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8079" form="o"/><dtok id="w-8079" lemma="tlacamati" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="11:advcl" misc="NormalizedForm=ktlakamat|NormalizedLemma=tlakamati" head="w-8084" form="ctlacamat"/></tok> <tok id="w-8080" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8079">,</tok> <tok id="w-8081" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8082">in</tok> <tok id="w-8082" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-8084">itzcuintli</tok> <tok id="w-8083" misc="SpaceAfter=No" >oyah<dtok id="w-8083" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8084" form="o"/><dtok id="w-8084" lemma="yaui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yawi"  form="yah"/></tok> <tok id="w-8085" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8090">,</tok> <tok id="w-8086" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="17:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8090">uan</tok> <tok id="w-8087" lemma="miston" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=miston|NormalizedLemma=miston" head="w-8090">miston</tok> <tok id="w-8088" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-8090">ompa</tok> <tok id="w-8089" >omocau<dtok id="w-8089" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="17:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8090" form="o"/><dtok id="w-8090" lemma="mocaua" upos="VERB" deprel="conj"  deps="11:conj" misc="NormalizedForm=mocau|NormalizedLemma=mokawa" head="w-8084" form="mocau"/></tok> <tok id="w-8091" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8084">.</tok> </s>
<s id="s-766"  text="Satepan oehcoc in pajaro, pero como in miston ocahsic cochistli, saoyah ." sent_id="tlahcahcochini:12" text_spa="Entonces llegó el pájaro, pero como al gato le dio sueño, sólo se fue." labels="partial"><tok id="w-8092" lemma="satepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-8094">Satepan</tok> <tok id="w-8093" >oehcoc<dtok id="w-8093" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8094" form="o"/><dtok id="w-8094" lemma="ehco" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ehkok|NormalizedLemma=ehko"  form="ehcoc"/></tok> <tok id="w-8095" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8096">in</tok> <tok id="w-8096" lemma="pajaro" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pájaro|NormalizedLemma=pájaro" head="w-8094">pajaro</tok><tok id="w-8097" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8108">,</tok> <tok id="w-8098" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="17:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-8108">pero</tok> <tok id="w-8099" lemma="como" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="12:mark" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-8103">como</tok> <tok id="w-8100" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8101">in</tok> <tok id="w-8101" lemma="miston" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=miston|NormalizedLemma=miston" head="w-8103">miston</tok> <tok id="w-8102" >ocahsic<dtok id="w-8102" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8103" form="o"/><dtok id="w-8103" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="17:advcl" misc="NormalizedForm=kahsik|NormalizedLemma=ahsi" head="w-8108" form="cahsic"/></tok> <tok id="w-8104" lemma="cochistli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="12:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kochistli|NormalizedLemma=kochistli" head="w-8103">cochistli</tok><tok id="w-8105" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8103">,</tok> <tok id="w-8106" >saoyah<dtok id="w-8106" lemma="sa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=sa" head="w-8108" form="sa"/><dtok id="w-8107" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="17:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8108" form="o"/><dtok id="w-8108" lemma="yawi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Mood=Ind|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past|Voice=Act" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yawi" head="w-8094" form="yah"/></tok> <tok id="w-8109" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8094">.</tok> </s>
<s id="s-767"  text="Satepan in pajaro, nic oquitac amo tlachiya in ocuilin, noyiuqui omosotlau uan saoyah ." labels="partial" text_spa="Luego el pájaro, como vio que el animal no abre sus ojos, también se aburrió y se fue ." sent_id="tlahcahcochini:13"><tok id="w-8110" lemma="satepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-8124">Satepan</tok> <tok id="w-8111" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8112">in</tok> <tok id="w-8112" lemma="pajaro" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="15:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pájaro|NormalizedLemma=pájaro" head="w-8124">pajaro</tok><tok id="w-8113" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8116">,</tok> <tok id="w-8114" lemma="nic" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-8116">nic</tok> <tok id="w-8115" >oquitac<dtok id="w-8115" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8116" form="o"/><dtok id="w-8116" lemma="ita" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="acl"  deps="3:acl" misc="NormalizedForm=kitak|NormalizedLemma=ita" head="w-8112" form="quitac"/></tok> <tok id="w-8117" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8118">amo</tok> <tok id="w-8118" lemma="tlachiya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="ccomp"  deps="7:ccomp" misc="NormalizedForm=tlachiya|NormalizedLemma=tlachiya" head="w-8116">tlachiya</tok> <tok id="w-8119" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8120">in</tok> <tok id="w-8120" lemma="ocuilin" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=okwilin|NormalizedLemma=okwilin" head="w-8118">ocuilin</tok><tok id="w-8121" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8112">,</tok> <tok id="w-8122" lemma="noyiuqui" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=noyiuki|NormalizedLemma=noyiuki" head="w-8124">noyiuqui</tok> <tok id="w-8123" >omosotlau<dtok id="w-8123" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8124" form="o"/><dtok id="w-8124" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mosotlau|NormalizedLemma=_"  form="mosotlau"/></tok> <tok id="w-8125" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="19:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8128">uan</tok> <tok id="w-8126" >saoyah<dtok id="w-8126" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="19:advmod" misc="NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=san" head="w-8128" form="sa"/><dtok id="w-8127" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="19:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8128" form="o"/><dtok id="w-8128" lemma="youi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="conj"  deps="15:conj" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yowi" head="w-8124" form="yah"/></tok> <tok id="w-8129" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8124">.</tok> </s>
<s id="s-768"  sent_id="tlahcahcochini:14" labels="partial" text_spa="Entonces el puerco y los otros se encontraron." text="Ihcuacon in lechon uan nocsiquin omoahsiqueh ."><tok id="w-8130" lemma="ihcuacon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=ihkwakon|NormalizedLemma=ihkwakon" head="w-8137">Ihcuacon</tok> <tok id="w-8131" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8132">in</tok> <tok id="w-8132" lemma="lechon" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=lechon|NormalizedLemma=lechon" head="w-8137">lechon</tok> <tok id="w-8133" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8135">uan</tok> <tok id="w-8134" >nocsiquin<dtok id="w-8134" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-8135" form="n"/><dtok id="w-8135" lemma="ocsiquin" upos="PRON" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=oksikin|NormalizedLemma=oksikin" head="w-8132" form="ocsiquin"/></tok> <tok id="w-8136" >omoahsiqueh<dtok id="w-8136" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8137" form="o"/><dtok id="w-8137" lemma="moahsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=moahsikeh|NormalizedLemma=moahsi"  form="moahsiqueh"/></tok> <tok id="w-8138" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8137">.</tok> </s>
<s id="s-769"  text="Itich in ohtli ocahuatayah in lechon ." sent_id="tlahcahcochini:15" text_spa="En el camino le iban regañando al puerco." labels="partial"><tok id="w-8139" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-8143">Itich</tok> <tok id="w-8140" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8141">in</tok> <tok id="w-8141" lemma="ohtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="NormalizedForm=ohtli|NormalizedLemma=ohtli" head="w-8139">ohtli</tok> <tok id="w-8142" >ocahuatayah<dtok id="w-8142" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8143" form="o"/><dtok id="w-8143" lemma="ahua" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kawatayah|NormalizedLemma=awa"  form="cahuatayah"/></tok> <tok id="w-8144" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8145">in</tok> <tok id="w-8145" lemma="lechon" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="NormalizedForm=lechon|NormalizedLemma=lechon" head="w-8143">lechon</tok> <tok id="w-8146" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8143">.</tok> </s>
<s id="s-770"  sent_id="tlahcahcochini:16" labels="partial" text_spa="-¡ Puerco !" text="—¡ Lechon !"><tok id="w-8147" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-8149">—</tok><tok id="w-8148" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8149">¡</tok> <tok id="w-8149" lemma="lechon" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=lechon|NormalizedLemma=lechon" >Lechon</tok> <tok id="w-8150" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8149">!</tok> </s>
<s id="s-771"  sent_id="tlahcahcochini:17" labels="partial, check-n" text_spa="¿Por qué no llegas pronto?" text="¿ Tleca namo tehco niman ?"><tok id="w-8151" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-8155">¿</tok> <tok id="w-8152" lemma="tleca" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=tleka|NormalizedLemma=tleka" head="w-8155">Tleca</tok> <tok id="w-8153" >namo<dtok id="w-8153" lemma="n" upos="DET" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-8155" form="n"/><dtok id="w-8154" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="fixed"  deps="3:fixed" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8153" form="amo"/></tok> <tok id="w-8155" lemma="ehco" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Mood=Ind|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Pres|Voice=Act" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tehko|NormalizedLemma=ehko" >tehco</tok> <tok id="w-8156" lemma="niman" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=niman|NormalizedLemma=niman" head="w-8155">niman</tok> <tok id="w-8157" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-8155">?</tok> </s>
<s id="s-772"  labels="partial" text_spa="¡Es tu culpa que murió! - así dijo el gato." sent_id="tlahcahcochini:18" text="¡ Teh motlahtlacol nic yomic ! — ohcon oquihtoh miston ."><tok id="w-8158" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8160">¡</tok> <tok id="w-8159" lemma="tehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tewatl" head="w-8160">Teh</tok> <tok id="w-8160" lemma="tlahtlacol" upos="NOUN" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=motlahtlakol|NormalizedLemma=tlahtlakol" >motlahtlacol</tok> <tok id="w-8161" lemma="nic" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-8164">nic</tok> <tok id="w-8162" >yomic<dtok id="w-8162" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-8164" form="y"/><dtok id="w-8163" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8164" form="o"/><dtok id="w-8164" lemma="miqui" upos="VERB" deprel="csubj"  deps="3:csubj" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=miki" head="w-8160" form="mic"/></tok> <tok id="w-8165" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8164">!</tok> <tok id="w-8166" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-8169">—</tok> <tok id="w-8167" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-8169">ohcon</tok> <tok id="w-8168" >oquihtoh<dtok id="w-8168" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8169" form="o"/><dtok id="w-8169" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="7:parataxis" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-8164" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-8170" lemma="miston" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=miston|NormalizedLemma=miston" head="w-8169">miston</tok> <tok id="w-8171" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8160">.</tok> </s>
<s id="s-773"  sent_id="tlahcahcochini:19" text_spa="¡ No se enojen !, yo voy a escarbar para que lo tapemos con la tierra - dijo el puerco." labels="partial" text="— ¡ Amo ixcualanican !, neh intlachcuas para ittalpachosqueh — oquihtoh in lechon ."><tok id="w-8172" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-8175">—</tok> <tok id="w-8173" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8175">¡</tok> <tok id="w-8174" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8175">Amo</tok> <tok id="w-8175" lemma="cualani" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Plur|Person[subj]=2|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ixkwalanikan|NormalizedLemma=kwalani" >ixcualanican</tok> <tok id="w-8176" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8175">!</tok><tok id="w-8177" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8179">,</tok> <tok id="w-8178" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-8179">neh</tok> <tok id="w-8179" lemma="tlachcua" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=intlachkwas|NormalizedLemma=tlachkwa" head="w-8175">intlachcuas</tok> <tok id="w-8180" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-8181">para</tok> <tok id="w-8181" lemma="tlalpachoa" upos="VERB" feats="Typo=Yes" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="CorrectForm=ittlalpachosqueh|NormalizedForm=ittalpachoskeh|NormalizedLemma=tlalpachoa" head="w-8179">ittalpachosqueh</tok> <tok id="w-8182" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-8184">—</tok> <tok id="w-8183" >oquihtoh<dtok id="w-8183" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8184" form="o"/><dtok id="w-8184" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-8179" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-8185" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8186">in</tok> <tok id="w-8186" lemma="lechon" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=lechon|NormalizedLemma=lechon" head="w-8184">lechon</tok> <tok id="w-8187" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8175">.</tok> </s>
<s id="s-774"  labels="partial" text_spa="=" sent_id="tlahcahcochini:20" text="— Neh inchoquilihtas uan intlaltemis — oquihtoh in itzcuintli ."><tok id="w-8188" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-8190">—</tok> <tok id="w-8189" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-8190">Neh</tok> <tok id="w-8190" lemma="choquilita" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=inchokilihtas|NormalizedLemma=chokilita" >inchoquilihtas</tok> <tok id="w-8191" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8192">uan</tok> <tok id="w-8192" lemma="tlaltemi" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=intlaltemis|NormalizedLemma=tlaltemi" head="w-8190">intlaltemis</tok> <tok id="w-8193" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-8195">—</tok> <tok id="w-8194" >oquihtoh<dtok id="w-8194" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8195" form="o"/><dtok id="w-8195" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-8190" form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-8196" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8197">in</tok> <tok id="w-8197" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-8195">itzcuintli</tok> <tok id="w-8198" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8190">.</tok> </s>
<s id="s-775"  text_spa="Esa tarde ya tenían todo para hacerle su velorio, pero cuando lo buscó ya se escapó." labels="partial" sent_id="tlahcahcochini:21" text="Non tiotlac yocpiyayah nochi para occhiuilsquiah nivelorio, pero ihcuac octemotoh yocholohca ."><tok id="w-8199" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=_" head="w-8200">Non</tok> <tok id="w-8200" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=tiotlak|NormalizedLemma=_" head="w-8203">tiotlac</tok> <tok id="w-8201" >yocpiyayah<dtok id="w-8201" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=_" head="w-8203" form="y"/><dtok id="w-8202" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=_" head="w-8203" form="o"/><dtok id="w-8203" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kpiyayah|NormalizedLemma=_"  form="cpiyayah"/></tok> <tok id="w-8204" upos="PRON" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=_" head="w-8203">nochi</tok> <tok id="w-8205" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="9:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=_" head="w-8207">para</tok> <tok id="w-8206" >occhiuilsquiah<dtok id="w-8206" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=_" head="w-8207" form="o"/><dtok id="w-8207" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="5:advcl" head="w-8203" form="cchiuilsquiah"/></tok> <tok id="w-8208" misc="SpaceAfter=No" >nivelorio<dtok id="w-8208" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=_" head="w-8209" form="n"/><dtok id="w-8209" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="9:obj" head="w-8207" form="ivelorio"/></tok> <tok id="w-8210" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="19:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=_" head="w-8217">,</tok> <tok id="w-8211" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="19:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=_" head="w-8217">pero</tok> <tok id="w-8212" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="16:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=_" head="w-8214">ihcuac</tok> <tok id="w-8213" >octemotoh<dtok id="w-8213" upos="AUX" deprel="aux"  deps="16:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=_" head="w-8214" form="o"/><dtok id="w-8214" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="19:advcl" misc="NormalizedForm=ktemotoh|NormalizedLemma=_" head="w-8217" form="ctemotoh"/></tok> <tok id="w-8215" >yocholohca<dtok id="w-8215" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="19:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=_" head="w-8217" form="y"/><dtok id="w-8216" upos="AUX" deprel="aux"  deps="19:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=_" head="w-8217" form="o"/><dtok id="w-8217" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=cholohka|NormalizedLemma=_" head="w-8203" form="cholohca"/></tok> <tok id="w-8218" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="19:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=_" head="w-8217">.</tok> </s>
<s id="s-776"  text="Tlen ninqueh amo ocmatiah, nic nicanca ocuilin itoocaa tzinaca ." sent_id="tlahcahcochini:22" text_spa="Lo que éstos no sabían, que este animal se llama murciélago." labels="partial, check-all, QUESTIONABLE"><tok id="w-8219" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-8229">Tlen</tok> <tok id="w-8220" lemma="nin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=ninkeh|NormalizedLemma=nin" head="w-8223">ninqueh</tok> <tok id="w-8221" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8223">amo</tok> <tok id="w-8222" misc="SpaceAfter=No" >ocmatiah<dtok id="w-8222" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8223" form="o"/><dtok id="w-8223" lemma="mati" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="acl:relcl"  deps="1:acl:relcl" misc="NormalizedForm=kmatiah|NormalizedLemma=mati" head="w-8219" form="cmatiah"/></tok> <tok id="w-8224" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8219">,</tok> <tok id="w-8225" lemma="nic" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-8229">nic</tok> <tok id="w-8226" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=nikanka|NormalizedLemma=_" head="w-8227">nicanca</tok> <tok id="w-8227" lemma="ocuilin" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="NormalizedForm=okwilin|NormalizedLemma=okwilin" head="w-8228">ocuilin</tok> <tok id="w-8228" lemma="toocaa" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=itookaa|NormalizedLemma=tookaa" head="w-8229">itoocaa</tok> <tok id="w-8229" lemma="tzinaca" upos="NOUN" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tsinaka|NormalizedLemma=tsinaka" >tzinaca</tok> <tok id="w-8230" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8229">.</tok> </s>
<s id="s-777"  sent_id="tlahcahcochini:23" text_spa="Siempre duerme de día, y en la noche va y va a comerles las orejas a los puercos." labels="partial" text="Nochipa tlahcahcochi, uan youac yaui quinnacascuatiu in lechomeh ."><tok id="w-8231" lemma="nochipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochipa" head="w-8232">Nochipa</tok> <tok id="w-8232" lemma="tlahcahcochi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlahkahkochi|NormalizedLemma=tlahkahkochi" >tlahcahcochi</tok><tok id="w-8233" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8236">,</tok> <tok id="w-8234" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8236">uan</tok> <tok id="w-8235" lemma="youac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=yowak|NormalizedLemma=yowak" head="w-8236">youac</tok> <tok id="w-8236" lemma="yaui" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=yawi|NormalizedLemma=yawi" head="w-8232">yaui</tok> <tok id="w-8237" lemma="nacascua" upos="VERB" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=quinnacascuatiu|NormalizedLemma=nakaskwa" head="w-8236">quinnacascuatiu</tok> <tok id="w-8238" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8239">in</tok> <tok id="w-8239" lemma="lechon" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="NormalizedForm=lechomeh|NormalizedLemma=lechon" head="w-8237">lechomeh</tok> <tok id="w-8240" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8232">.</tok> </s>
<s id="s-778"  sent_id="tlahcahcochini:24" text_spa="¿Y tú?, ¿Amas dormir de día?" labels="partial" text="¿Uan teh?, ¿ittlasohtla ittlahcahcochis?"><tok id="w-8241" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-8243">¿</tok><tok id="w-8242" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8243">Uan</tok> <tok id="w-8243" lemma="tehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="vocative"  deps="7:vocative" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=tewatl" head="w-8247">teh</tok><tok id="w-8244" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-8243">?</tok><tok id="w-8245" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8243">,</tok> <tok id="w-8246" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-8247">¿</tok><tok id="w-8247" lemma="tlasohtla" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ittlasohtla|NormalizedLemma=tlasohtla" >ittlasohtla</tok> <tok id="w-8248" lemma="tlahcocochi" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="7:xcomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ittlahkahkochis|NormalizedLemma=tlahkokochi" head="w-8247">ittlahcahcochis</tok><tok id="w-8249" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-8247">?</tok> </s>
<s id="s-779"  sent_id="tlaol-cuachicauac:1" text_spa="Una mazorca tenía muchos hijos." labels="partial" text="Se sintli oquimpiyaya miqueh iconeuan."><tok id="w-8250" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-8251">Se</tok> <tok id="w-8251" lemma="sintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" head="w-8253">sintli</tok> <tok id="w-8252" >oquimpiyaya<dtok id="w-8252" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8253" form="o"/><dtok id="w-8253" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root"  form="quimpiyaya"/></tok> <tok id="w-8254" lemma="miqui" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=mikeh|NormalizedLemma=miki" head="w-8255">miqueh</tok> <tok id="w-8255" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No" head="w-8253">iconeuan</tok><tok id="w-8256" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8253">.</tok> </s>
<s id="s-780"  text="Uan niconeuan milauac cuachicauaqueh." text_spa="Y sus hijos son de veras tercos." labels="partial" sent_id="tlaol-cuachicauac:2"><tok id="w-8257" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8260">Uan</tok> <tok id="w-8258" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" head="w-8260">niconeuan</tok> <tok id="w-8259" lemma="milauac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=milawak|NormalizedLemma=milawak" head="w-8260">milauac</tok> <tok id="w-8260" lemma="cuachicauac" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >cuachicauaqueh</tok><tok id="w-8261" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8260">.</tok> </s>
<s id="s-781"  text="Tlanah oquintlatiquitaya amo ocniquiah itlah icchiuasque, uan amo octlaocolitayah ninmaman." sent_id="tlaol-cuachicauac:3" labels="partial" text_spa="Cuando los ponía a trabajar no querían hacer nada, y no se entristecían por su mamá."><tok id="w-8262" lemma="tlanah" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="3:mark" head="w-8264">Tlanah</tok> <tok id="w-8263" >oquintlatiquitaya<dtok id="w-8263" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8264" form="o"/><dtok id="w-8264" lemma="tiqui" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="6:advcl" head="w-8267" form="quintlatiquitaya"/></tok> <tok id="w-8265" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod:neg"  deps="6:advmod:neg" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8267">amo</tok> <tok id="w-8266" >ocniquiah<dtok id="w-8266" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8267" form="o"/><dtok id="w-8267" lemma="niqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root"  form="cniquiah"/></tok> <tok id="w-8268" lemma="itlah" upos="PRON" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="NormalizedForm=itlah|NormalizedLemma=itlah" head="w-8269">itlah</tok> <tok id="w-8269" lemma="chiua" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="6:xcomp" misc="SpaceAfter=No" head="w-8267">icchiuasque</tok><tok id="w-8270" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8274">,</tok> <tok id="w-8271" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8274">uan</tok> <tok id="w-8272" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod:neg"  deps="13:advmod:neg" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8274">amo</tok> <tok id="w-8273" >octlaocolitayah<dtok id="w-8273" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8274" form="o"/><dtok id="w-8274" lemma="tlaocolitia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="6:conj" head="w-8267" form="ctlaocolitayah"/></tok> <tok id="w-8275" lemma="mama" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="SpaceAfter=No" head="w-8274">ninmaman</tok><tok id="w-8276" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8267">.</tok> </s>
<s id="s-782"  text="Ninmaman tiquitini, simi cualli conetl." sent_id="tlaol-cuachicauac:4" labels="partial" text_spa="Su madre es muy trabajadora, muy buena niña."><tok id="w-8277" lemma="maman" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" head="w-8278">Ninmaman</tok> <tok id="w-8278" lemma="tiquitini" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >tiquitini</tok><tok id="w-8279" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8282">,</tok> <tok id="w-8280" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-8281">simi</tok> <tok id="w-8281" lemma="cualli" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="amod"  deps="6:amod" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-8282">cualli</tok> <tok id="w-8282" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=konetl|NormalizedLemma=konetl" head="w-8278">conetl</tok><tok id="w-8283" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8278">.</tok> </s>
<s id="s-783"  text="Ayic ocualania, yeh nochipa opactinimia." sent_id="tlaol-cuachicauac:5" text_spa="Nunca se enojaba, ella todo el tiempo andaba feliz." labels="partial"><tok id="w-8284" lemma="ayic" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" head="w-8286">Ayic</tok> <tok id="w-8285" misc="SpaceAfter=No" >ocualania<dtok id="w-8285" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8286" form="o"/><dtok id="w-8286" lemma="cualani" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root"  form="cualania"/></tok> <tok id="w-8287" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8291">,</tok> <tok id="w-8288" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-8291">yeh</tok> <tok id="w-8289" lemma="nochipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochipa" head="w-8291">nochipa</tok> <tok id="w-8290" misc="SpaceAfter=No" >opactinimia<dtok id="w-8290" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8291" form="o"/><dtok id="w-8291" lemma="pactinimi" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" head="w-8286" form="pactinimia"/></tok> <tok id="w-8292" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8286">.</tok> </s>
<s id="s-784"  sent_id="tlaol-cuachicauac:6" text_spa="También quería a sus niños, a veces hasta jugaba con ellos." labels="partial" text="Noyiuqui oquintlasohtlaya niconeuan, quemanian hasta inuan otlahmatia."><tok id="w-8293" lemma="noyiuqui" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" head="w-8295">Noyiuqui</tok> <tok id="w-8294" >oquintlasohtlaya<dtok id="w-8294" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8295" form="o"/><dtok id="w-8295" lemma="tlasohtla" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kintlasohtlaya|NormalizedLemma=tlasohtla"  form="quintlasohtlaya"/></tok> <tok id="w-8296" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="SpaceAfter=No" head="w-8295">niconeuan</tok><tok id="w-8297" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8302">,</tok> <tok id="w-8298" lemma="quemanian" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=kemanian|NormalizedLemma=kemanian" head="w-8302">quemanian</tok> <tok id="w-8299" lemma="hasta" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="dep"  deps="10:dep" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-8302">hasta</tok> <tok id="w-8300" lemma="uan" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="10:obl" misc="NormalizedForm=inwan|NormalizedLemma=wan" head="w-8302">inuan</tok> <tok id="w-8301" misc="SpaceAfter=No" >otlahmatia<dtok id="w-8301" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8302" form="o"/><dtok id="w-8302" lemma="tlahmati" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" head="w-8295" form="tlahmatia"/></tok> <tok id="w-8303" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8295">.</tok> </s>
<s id="s-785"  text_spa="Ella siempre los andaba viendo para que el ratón no se acerque con ellos y los coma." labels="partial" sent_id="tlaol-cuachicauac:7" text="Yeh nochipa oquimitztinimia para que in quimichin amo mamopacho innauac uan maquincua."><tok id="w-8304" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-8307">Yeh</tok> <tok id="w-8305" lemma="nochipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochipa" head="w-8307">nochipa</tok> <tok id="w-8306" >oquimitztinimia<dtok id="w-8306" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8307" form="o"/><dtok id="w-8307" lemma="ita" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root"  form="quimitztinimia"/></tok> <tok id="w-8308" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-8314">para</tok> <tok id="w-8309" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="fixed"  deps="5:fixed" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-8308">que</tok> <tok id="w-8310" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8311">in</tok> <tok id="w-8311" lemma="quimichin" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" head="w-8314">quimichin</tok> <tok id="w-8312" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod:neg"  deps="11:advmod:neg" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8314">amo</tok> <tok id="w-8313" >mamopacho<dtok id="w-8313" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-8314" form="ma"/><dtok id="w-8314" lemma="mopachoa" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="4:advcl" head="w-8307" form="mopacho"/></tok> <tok id="w-8315" lemma="nauac" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="11:obl" head="w-8314">innauac</tok> <tok id="w-8316" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="15:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8318">uan</tok> <tok id="w-8317" misc="SpaceAfter=No" >maquincua<dtok id="w-8317" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-8318" form="ma"/><dtok id="w-8318" lemma="cua" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="11:conj" head="w-8314" form="quincua"/></tok> <tok id="w-8319" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8307">.</tok> </s>
<s id="s-786"  text="Nicancateh amo octlasohcamatiah tlen occhiuaya ninmaman por yehuan." labels="partial" text_spa="Estos no agradecían lo que hacía su madre por ellos." sent_id="tlaol-cuachicauac:8"><tok id="w-8320" lemma="nicanca" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" head="w-8323">Nicancateh</tok> <tok id="w-8321" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8323">amo</tok> <tok id="w-8322" >octlasohcamatiah<dtok id="w-8322" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8323" form="o"/><dtok id="w-8323" lemma="tlasohcamati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root"  form="ctlasohcamatiah"/></tok> <tok id="w-8324" lemma="tlen" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-8326">tlen</tok> <tok id="w-8325" >occhiuaya<dtok id="w-8325" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8326" form="o"/><dtok id="w-8326" lemma="chiua" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="ccomp"  deps="4:ccomp" head="w-8323" form="cchiuaya"/></tok> <tok id="w-8327" lemma="maman" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" head="w-8326">ninmaman</tok> <tok id="w-8328" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="10:case" misc="NormalizedForm=por|NormalizedLemma=por" head="w-8329">por</tok> <tok id="w-8329" lemma="yehuan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=yehwan|NormalizedLemma=yehwan" head="w-8326">yehuan</tok><tok id="w-8330" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8323">.</tok> </s>
<s id="s-787"  labels="partial" text_spa="Pero un día ella se cansó de sus hijos." sent_id="tlaol-cuachicauac:9" text="Pero se tonal yeh osiyauito de niconeuan."><tok id="w-8331" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-8336">Pero</tok> <tok id="w-8332" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-8333">se</tok> <tok id="w-8333" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-8336">tonal</tok> <tok id="w-8334" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-8336">yeh</tok> <tok id="w-8335" >osiyauito<dtok id="w-8335" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8336" form="o"/><dtok id="w-8336" lemma="siyaui" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root"  form="siyauito"/></tok> <tok id="w-8337" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-8338">de</tok> <tok id="w-8338" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="SpaceAfter=No" head="w-8336">niconeuan</tok><tok id="w-8339" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8336">.</tok> </s>
<s id="s-788"  text="Non tonal yeh ocualan, uan simi otlaocolchocac hasta acmo ocpiyaya ixayo." text_spa="Ese día ella se enojó, y lloró mucho de tristeza hasta que ya no tenía lágrima." labels="partial" sent_id="tlaol-cuachicauac:10" text_orig="Non tonal yeh ocualan, uan simi otlaocolchocac hasta acmo ocpiyaya iixayo."><tok id="w-8340" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-8341">Non</tok> <tok id="w-8341" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-8344">tonal</tok> <tok id="w-8342" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-8344">yeh</tok> <tok id="w-8343" misc="SpaceAfter=No" >ocualan<dtok id="w-8343" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8344" form="o"/><dtok id="w-8344" lemma="cualania" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root"  form="cualan"/></tok> <tok id="w-8345" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8349">,</tok> <tok id="w-8346" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8349">uan</tok> <tok id="w-8347" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-8349">simi</tok> <tok id="w-8348" >otlaocolchocac<dtok id="w-8348" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8349" form="o"/><dtok id="w-8349" lemma="tlaocolchoca" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" head="w-8344" form="tlaocolchocac"/></tok> <tok id="w-8350" lemma="hasta" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="14:mark" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-8353">hasta</tok> <tok id="w-8351" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-8353">acmo</tok> <tok id="w-8352" >ocpiyaya<dtok id="w-8352" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8353" form="o"/><dtok id="w-8353" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=kpiyaya|NormalizedLemma=piya" head="w-8349" form="cpiyaya"/></tok> <tok id="w-8354" lemma="ixayotl" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="14:obj" misc="SpaceAfter=No" head="w-8353">ixayo</tok><tok id="w-8355" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8344">.</tok> </s>
<s id="s-789"  text="Ihcuacon omoyolchichichicau uan oquinchicaucanotz niconeuan: -- ¡Ayxxx! milauac yonannechcualanihqueh." labels="partial" text_spa="Entonces agarró valor y les habló fuerte a sus hijos: --¡Ayxxx! de veras me hicieron enojar." sent_id="tlaol-cuachicauac:11"><tok id="w-8356" lemma="ihcuacon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ihkwakon|NormalizedLemma=ihkwakon" head="w-8358">Ihcuacon</tok> <tok id="w-8357" >omoyolchichichicau<dtok id="w-8357" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8358" form="o"/><dtok id="w-8358" lemma="moyolchichichicaua" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root"  form="moyolchichichicau"/></tok> <tok id="w-8359" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8361">uan</tok> <tok id="w-8360" >oquinchicaucanotz<dtok id="w-8360" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8361" form="o"/><dtok id="w-8361" lemma="chicaucanotza" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" head="w-8358" form="quinchicaucanotz"/></tok> <tok id="w-8362" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="iobj"  deps="6:iobj" misc="SpaceAfter=No" head="w-8361">niconeuan</tok><tok id="w-8363" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-8367">:</tok> <tok id="w-8364" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8367">-</tok><tok id="w-8365" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8367">-</tok> <tok id="w-8366" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8367">¡</tok><tok id="w-8367" lemma="Ay" upos="INTJ" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="SpaceAfter=No" head="w-8361">Ayxxx</tok><tok id="w-8368" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8367">!</tok> <tok id="w-8369" lemma="milauac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=milawak|NormalizedLemma=milawak" head="w-8372">milauac</tok> <tok id="w-8370" misc="SpaceAfter=No" >yonannechcualanihqueh<dtok id="w-8370" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-8372" form="y"/><dtok id="w-8371" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="17:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8372" form="o"/><dtok id="w-8372" lemma="cualani" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="12:parataxis" head="w-8367" form="nannechcualanihqueh"/></tok> <tok id="w-8373" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8358">.</tok> </s>
<s id="s-790"  text="Inmoyolcuipa tleca onamechpix." labels="partial" text_spa="Me arrepiento porque los tuve." sent_id="tlaol-cuachicauac:12"><tok id="w-8374" lemma="yolcuipa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" >Inmoyolcuipa</tok> <tok id="w-8375" lemma="tleca" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=tleka|NormalizedLemma=tleka" head="w-8377">tleca</tok> <tok id="w-8376" misc="SpaceAfter=No" >onamechpix<dtok id="w-8376" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8377" form="o"/><dtok id="w-8377" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="1:advcl" head="w-8374" form="namechpix"/></tok> <tok id="w-8378" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8374">.</tok> </s>
<s id="s-791"  text_spa="No lo agredecen que yo ya los tuve y sufrí por ustedes." labels="partial" sent_id="tlaol-cuachicauac:13" text="Amo nactlasohcamatih nic neh yonnamechyolitih uan onquihyouih por namehuan."><tok id="w-8379" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8380">Amo</tok> <tok id="w-8380" lemma="tlasohcamati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" >nactlasohcamatih</tok> <tok id="w-8381" lemma="nic" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-8385">nic</tok> <tok id="w-8382" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-8385">neh</tok> <tok id="w-8383" >yonnamechyolitih<dtok id="w-8383" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-8385" form="y"/><dtok id="w-8384" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8385" form="o"/><dtok id="w-8385" lemma="yolitia" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="2:advcl" head="w-8380" form="nnamechyolitih"/></tok> <tok id="w-8386" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8388">uan</tok> <tok id="w-8387" >onquihyouih<dtok id="w-8387" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8388" form="o"/><dtok id="w-8388" lemma="ihyouia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="7:conj" head="w-8385" form="nquihyouih"/></tok> <tok id="w-8389" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="12:mark" misc="NormalizedForm=por|NormalizedLemma=por" head="w-8390">por</tok> <tok id="w-8390" lemma="namehuan" upos="PRON" deprel="obl"  deps="10:obl" misc="SpaceAfter=No" head="w-8388">namehuan</tok><tok id="w-8391" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8388">.</tok> </s>
<s id="s-792"  text="Pero yeh nactasqueh, se tonal namopiluan ohcon namechchiuilisqueh." sent_id="tlaol-cuachicauac:14" text_spa="Pero van a ver, un día sus hijos los tratarán así." labels="partial"><tok id="w-8392" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-8394">Pero</tok> <tok id="w-8393" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-8394">yeh</tok> <tok id="w-8394" lemma="itta" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >nactasqueh</tok><tok id="w-8395" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8400">,</tok> <tok id="w-8396" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-8397">se</tok> <tok id="w-8397" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="9:obl" misc="NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-8400">tonal</tok> <tok id="w-8398" lemma="pilli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=2" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" head="w-8400">namopiluan</tok> <tok id="w-8399" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-8400">ohcon</tok> <tok id="w-8400" lemma="chiuilia" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="SpaceAfter=No" head="w-8394">namechchiuilisqueh</tok><tok id="w-8401" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8394">.</tok> </s>
<s id="s-793"  labels="partial" text_spa="¡Pero ustedes verán si no!" sent_id="tlaol-cuachicauac:15" text="¡Pero yeh nactasqueh tlamo!"><tok id="w-8402" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8405">¡</tok><tok id="w-8403" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-8405">Pero</tok> <tok id="w-8404" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-8405">yeh</tok> <tok id="w-8405" lemma="itta" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" >nactasqueh</tok> <tok id="w-8406" lemma="tlamo" upos="SCONJ" deprel="advcl"  deps="4:advcl" misc="SpaceAfter=No" head="w-8405">tlamo</tok><tok id="w-8407" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8405">!</tok> </s>
<s id="s-794"  text_spa="¡Entonces ustedes me recordarán!" labels="partial" sent_id="tlaol-cuachicauac:16" text="¡Ihcuacon nanechilnamiquisqueh!"><tok id="w-8408" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8410">¡</tok><tok id="w-8409" lemma="ihcuacon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ihkwakon|NormalizedLemma=ihkwakon" head="w-8410">Ihcuacon</tok> <tok id="w-8410" lemma="ilnamiqui" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >nanechilnamiquisqueh</tok><tok id="w-8411" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8410">!</tok> </s>
<s id="s-795"  text="-- ¡Amo xoncualani!" text_spa="¡No se enoje!" labels="partial" sent_id="tlaol-cuachicauac:17"><tok id="w-8412" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8416">-</tok><tok id="w-8413" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8416">-</tok> <tok id="w-8414" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8416">¡</tok><tok id="w-8415" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8416">Amo</tok> <tok id="w-8416" lemma="cualani" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >xoncualani</tok><tok id="w-8417" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8416">!</tok> </s>
<s id="s-796"  sent_id="tlaol-cuachicauac:18" labels="partial" text_spa="¡No nos abrace!" text="¡Amo ixtechonahua!"><tok id="w-8418" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8420">¡</tok><tok id="w-8419" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8420">Amo</tok> <tok id="w-8420" lemma="nahua" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >ixtechonahua</tok><tok id="w-8421" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8420">!</tok> </s>
<s id="s-797"  sent_id="tlaol-cuachicauac:19" text_spa="Ya te vamos a agradecer de verdad." labels="partial" text="Yatmitzontlacamtisqueh de milauac"><tok id="w-8422" >Yatmitzontlacamtisqueh<dtok id="w-8422" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=Ya|NormalizedLemma=ya" head="w-8423" form="Ya"/><dtok id="w-8423" lemma="tlacamati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root"  form="tmitzontlacamtisqueh"/></tok> <tok id="w-8424" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-8425">de</tok> <tok id="w-8425" lemma="milauac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=milawak|NormalizedLemma=milawak" head="w-8423">milauac</tok> </s>
<s id="s-798"  text="-- ohcon oquihtoh se para que in temaman acmo macualani." sent_id="tlaol-cuachicauac:20" labels="partial" text_spa="--Así dijo uno para que la mamá no se enoje."><tok id="w-8426" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8430">-</tok><tok id="w-8427" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8430">-</tok> <tok id="w-8428" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-8430">ohcon</tok> <tok id="w-8429" >oquihtoh<dtok id="w-8429" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8430" form="o"/><dtok id="w-8430" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa"  form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-8431" lemma="se" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-8430">se</tok> <tok id="w-8432" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-8438">para</tok> <tok id="w-8433" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="fixed"  deps="7:fixed" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-8432">que</tok> <tok id="w-8434" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8435">in</tok> <tok id="w-8435" lemma="maman" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" head="w-8438">temaman</tok> <tok id="w-8436" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-8438">acmo</tok> <tok id="w-8437" misc="SpaceAfter=No" >macualani<dtok id="w-8437" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-8438" form="ma"/><dtok id="w-8438" lemma="cualani" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="NormalizedForm=kwalani|NormalizedLemma=kwalani" head="w-8430" form="cualani"/></tok> <tok id="w-8439" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8430">.</tok> </s>
<s id="s-799"  text="Ocse ualnauati: -- ¿Xamo namehuan, yattlacamatisqueh in tomaman?" labels="partial" text_spa="Otro contestó: --¿Verdad ustedes, ya le vamos a obedecer a nuestra mamá?" sent_id="tlaol-cuachicauac:21"><tok id="w-8440" lemma="se" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" head="w-8441">Ocse</tok> <tok id="w-8441" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >ualnauati</tok><tok id="w-8442" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-8450">:</tok> <tok id="w-8443" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8450">-</tok><tok id="w-8444" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8450">-</tok> <tok id="w-8445" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-8450">¿</tok><tok id="w-8446" lemma="xamo" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="8:discourse" misc="NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-8447">Xamo</tok> <tok id="w-8447" lemma="namehuan" upos="PRON" deprel="vocative"  deps="11:vocative" misc="SpaceAfter=No" head="w-8450">namehuan</tok><tok id="w-8448" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8447">,</tok> <tok id="w-8449" >yattlacamatisqueh<dtok id="w-8449" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-8450" form="ya"/><dtok id="w-8450" lemma="tlacamati" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" head="w-8441" form="ttlacamatisqueh"/></tok> <tok id="w-8451" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8452">in</tok> <tok id="w-8452" lemma="maman" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="SpaceAfter=No" head="w-8450">tomaman</tok><tok id="w-8453" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-8450">?</tok> </s>
<s id="s-800"  sent_id="tlaol-cuachicauac:22" labels="partial" text_spa="Todos contestaron: --Sí ya te vamos a obedecer" text="Nochi nauatih: -- Quemah yatmizontlacamatisqueh"><tok id="w-8454" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-8455">Nochi</tok> <tok id="w-8455" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >nauatih</tok><tok id="w-8456" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-8461">:</tok> <tok id="w-8457" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8461">-</tok><tok id="w-8458" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8461">-</tok> <tok id="w-8459" lemma="quemah" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="8:discourse" misc="NormalizedForm=kemah|NormalizedLemma=kemah" head="w-8461">Quemah</tok> <tok id="w-8460" >yatmizontlacamatisqueh<dtok id="w-8460" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-8461" form="ya"/><dtok id="w-8461" lemma="tlacamatia" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" head="w-8455" form="tmizontlacamatisqueh"/></tok> </s>
<s id="s-801"  text="¡Amo xoncualani!" sent_id="tlaol-cuachicauac:23" labels="partial" text_spa="¡No se enoje!"><tok id="w-8462" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8464">¡</tok><tok id="w-8463" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8464">Amo</tok> <tok id="w-8464" lemma="cualani" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >xoncualani</tok><tok id="w-8465" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8464">!</tok> </s>
<s id="s-802"  text_spa="¿Por qué hacen así?" labels="partial" sent_id="tlaol-cuachicauac:24" text="-- ¿Tleca ohcon nacchiuah?"><tok id="w-8466" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8471">-</tok><tok id="w-8467" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8471">-</tok> <tok id="w-8468" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-8471">¿</tok><tok id="w-8469" lemma="tleca" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=tleka|NormalizedLemma=tleka" head="w-8471">Tleca</tok> <tok id="w-8470" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-8471">ohcon</tok> <tok id="w-8471" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >nacchiuah</tok><tok id="w-8472" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-8471">?</tok> </s>
<s id="s-803"  text="Neh simi in namechtlasohtla." labels="partial" text_spa="Yo los quiero mucho." sent_id="tlaol-cuachicauac:25"><tok id="w-8473" lemma="nehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=newatl" head="w-8475">Neh</tok> <tok id="w-8474" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-8475">simi</tok> <tok id="w-8475" lemma="tlasohtla" upos="VERB" feats="Typo=Yes" deprel="root"  deps="0:root" misc="CorrectForm=innamechtlasohtla|NormalizedForm=in|NormalizedLemma=tlasohtla" >in</tok> <tok id="w-8476" upos="X" deprel="goeswith"  deps="3:goeswith" misc="SpaceAfter=No" head="w-8475">namechtlasohtla</tok><tok id="w-8477" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8475">.</tok> </s>
<s id="s-804"  text="-- ohcon oquihtoh intemaman uan oyah." labels="partial" text_spa="--así dijo su mamá y se fue." sent_id="tlaol-cuachicauac:26"><tok id="w-8478" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8482">-</tok><tok id="w-8479" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8482">-</tok> <tok id="w-8480" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-8482">ohcon</tok> <tok id="w-8481" >oquihtoh<dtok id="w-8481" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8482" form="o"/><dtok id="w-8482" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa"  form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-8483" lemma="mama" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" head="w-8482">intemaman</tok> <tok id="w-8484" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8486">uan</tok> <tok id="w-8485" misc="SpaceAfter=No" >oyah<dtok id="w-8485" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8486" form="o"/><dtok id="w-8486" lemma="youi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yowi" head="w-8482" form="yah"/></tok> <tok id="w-8487" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8482">.</tok> </s>
<s id="s-805"  sent_id="tlaol-cuachicauac:27" labels="partial" text_spa="Estos se espantaron mucho, porque nunca la veían a su mamá así." text="Ninqueh simi omomohtiqueh, porque amo queman oquitayah ninmaman ohcon."><tok id="w-8488" lemma="nin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=ninkeh|NormalizedLemma=nin" head="w-8491">Ninqueh</tok> <tok id="w-8489" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-8491">simi</tok> <tok id="w-8490" misc="SpaceAfter=No" >omomohtiqueh<dtok id="w-8490" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8491" form="o"/><dtok id="w-8491" lemma="mohtia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root"  form="momohtiqueh"/></tok> <tok id="w-8492" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8497">,</tok> <tok id="w-8493" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-8497">porque</tok> <tok id="w-8494" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8497">amo</tok> <tok id="w-8495" lemma="queman" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="7:fixed" misc="NormalizedForm=keman|NormalizedLemma=keman" head="w-8494">queman</tok> <tok id="w-8496" >oquitayah<dtok id="w-8496" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8497" form="o"/><dtok id="w-8497" lemma="ita" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="4:advcl" head="w-8491" form="quitayah"/></tok> <tok id="w-8498" lemma="mama" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" head="w-8497">ninmaman</tok> <tok id="w-8499" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-8497">ohcon</tok><tok id="w-8500" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8491">.</tok> </s>
<s id="s-806"  sent_id="tlaol-cuachicauac:28" labels="partial" text_spa="Pero uno de estos les dijo a sus hermanos: --¡Ayayay!" text="Pero semeh de ninqueh oquimiluih nicniuan: -- ¡Ayayay!"><tok id="w-8501" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-8506">Pero</tok> <tok id="w-8502" lemma="semeh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=semeh|NormalizedLemma=semeh" head="w-8506">semeh</tok> <tok id="w-8503" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-8504">de</tok> <tok id="w-8504" lemma="nin" upos="PRON" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="NormalizedForm=ninkeh|NormalizedLemma=nin" head="w-8502">ninqueh</tok> <tok id="w-8505" >oquimiluih<dtok id="w-8505" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8506" form="o"/><dtok id="w-8506" lemma="iluia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root"  form="quimiluih"/></tok> <tok id="w-8507" lemma="icni" upos="NOUN" deprel="iobj"  deps="6:iobj" misc="SpaceAfter=No" head="w-8506">nicniuan</tok><tok id="w-8508" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-8506">:</tok> <tok id="w-8509" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8506">-</tok><tok id="w-8510" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8512">-</tok> <tok id="w-8511" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8512">¡</tok><tok id="w-8512" lemma="ay" upos="INTJ" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="SpaceAfter=No" head="w-8506">Ayayay</tok><tok id="w-8513" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8512">!</tok> </s>
<s id="s-807"  sent_id="tlaol-cuachicauac:29" labels="partial" text_spa="¡No se espanten!" text="¡Amo ixmomohtican!"><tok id="w-8514" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8516">¡</tok><tok id="w-8515" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8516">Amo</tok> <tok id="w-8516" lemma="mohtia" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Plur|Person[subj]=2|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >ixmomohtican</tok><tok id="w-8517" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8516">!</tok> </s>
<s id="s-808"  text="Yeh simi techtlasohtla, yan amo itlah techchiuilis." sent_id="tlaol-cuachicauac:30" text_spa="Ella nos quiere mucho, y no nos va a hacer nada." labels="partial"><tok id="w-8518" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-8520">Yeh</tok> <tok id="w-8519" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-8520">simi</tok> <tok id="w-8520" lemma="tlasohtla" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >techtlasohtla</tok><tok id="w-8521" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8525">,</tok> <tok id="w-8522" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" head="w-8525">yan</tok> <tok id="w-8523" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8525">amo</tok> <tok id="w-8524" lemma="itlah" upos="PRON" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="NormalizedForm=itlah|NormalizedLemma=itlah" head="w-8525">itlah</tok> <tok id="w-8525" lemma="chiua" upos="VERB" feats="Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="SpaceAfter=No" head="w-8520">techchiuilis</tok><tok id="w-8526" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8520">.</tok> </s>
<s id="s-809"  sent_id="tlaol-cuachicauac:31" text_spa="Ella está enojada, pero en poco rato se le va a pasar." labels="partial" text="Yeh cualantoc, pero san tipitzin icpanauis."><tok id="w-8527" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-8528">Yeh</tok> <tok id="w-8528" lemma="cualani" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwalantok|NormalizedLemma=kwalani" >cualantoc</tok><tok id="w-8529" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8533">,</tok> <tok id="w-8530" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-8533">pero</tok> <tok id="w-8531" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-8532">san</tok> <tok id="w-8532" lemma="tipitzin" upos="NOUN" feats="Degree=Dim|Number=Sing" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=tipitsin|NormalizedLemma=tipitsin" head="w-8533">tipitzin</tok> <tok id="w-8533" lemma="panauia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="SpaceAfter=No" head="w-8528">icpanauis</tok><tok id="w-8534" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8528">.</tok> </s>
<s id="s-810"  sent_id="tlaol-cuachicauac:32" text_spa="¡Créanme, no nos va a hacer nada!" labels="partial" text="¡Ixnechniltocacan, amo tlen techchiuilis!"><tok id="w-8535" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8536">¡</tok><tok id="w-8536" lemma="niltoca" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >Ixnechniltocacan</tok><tok id="w-8537" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8540">,</tok> <tok id="w-8538" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8540">amo</tok> <tok id="w-8539" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-8540">tlen</tok> <tok id="w-8540" lemma="chiuilia" upos="VERB" feats="Number[dat]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[dat]=1|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="SpaceAfter=No" head="w-8536">techchiuilis</tok><tok id="w-8541" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8536">!</tok> </s>
<s id="s-811"  text="Opanoc tlahco siuitl uan ninqueh ohcon amo otlatlacamatiah." sent_id="tlaol-cuachicauac:33" labels="partial" text_spa="Paso medio año y estos así no la obedecían."><tok id="w-8542" >Opanoc<dtok id="w-8542" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8543" form="O"/><dtok id="w-8543" lemma="panoa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=panok|NormalizedLemma=panoa"  form="panoc"/></tok> <tok id="w-8544" lemma="tlahco" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="4:nmod" head="w-8545">tlahco</tok> <tok id="w-8545" lemma="siuitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" head="w-8543">siuitl</tok> <tok id="w-8546" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8551">uan</tok> <tok id="w-8547" lemma="nin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="NormalizedForm=ninkeh|NormalizedLemma=nin" head="w-8551">ninqueh</tok> <tok id="w-8548" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-8551">ohcon</tok> <tok id="w-8549" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8551">amo</tok> <tok id="w-8550" misc="SpaceAfter=No" >otlatlacamatiah<dtok id="w-8550" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8551" form="o"/><dtok id="w-8551" lemma="tlacamati" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="2:conj" head="w-8543" form="tlatlacamatiah"/></tok> <tok id="w-8552" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8543">.</tok> </s>
<s id="s-812"  sent_id="tlaol-cuachicauac:34" labels="partial, check-icompa" text_spa="Empezaron a jugar con una mariposa por ahí que vivía con ellos." text="Yeh opeuayah tlahmatih ica non se papalotl non icompa ochanchiuaya inuan."><tok id="w-8553" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-8556">Yeh</tok> <tok id="w-8554" >opeuayah<dtok id="w-8554" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8556" form="o"/><dtok id="w-8555" lemma="peua" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="4:aux" head="w-8556" form="peuayah"/></tok> <tok id="w-8556" lemma="tlahmati" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" >tlahmatih</tok> <tok id="w-8557" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-8556">ica</tok> <tok id="w-8558" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-8560">non</tok> <tok id="w-8559" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-8560">se</tok> <tok id="w-8560" lemma="papalotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="5:nmod" head="w-8557">papalotl</tok> <tok id="w-8561" lemma="non" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-8564">non</tok> <tok id="w-8562" lemma="icompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=ikompa|NormalizedLemma=ikompa" head="w-8564">icompa</tok> <tok id="w-8563" >ochanchiuaya<dtok id="w-8563" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8564" form="o"/><dtok id="w-8564" lemma="chanchiua" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="acl"  deps="8:acl" misc="NormalizedForm=chanchiwaya|NormalizedLemma=chanchiwa" head="w-8560" form="chanchiuaya"/></tok> <tok id="w-8565" lemma="uan" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="12:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=inwan|NormalizedLemma=wan" head="w-8564">inuan</tok><tok id="w-8566" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8556">.</tok> </s>
<s id="s-813"  sent_id="tlaol-cuachicauac:35" text_spa="La mamá hasta ya no podía llorar, porque se secaron mucho sus ojos." labels="partial" text="In temaman hasta acmo ouilia choca, porque simi ouacqueh nixtololouan."><tok id="w-8567" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8568">In</tok> <tok id="w-8568" lemma="maman" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" head="w-8573">temaman</tok> <tok id="w-8569" lemma="hasta" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-8573">hasta</tok> <tok id="w-8570" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-8573">acmo</tok> <tok id="w-8571" >ouilia<dtok id="w-8571" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8573" form="o"/><dtok id="w-8572" lemma="uili" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="7:aux" head="w-8573" form="uilia"/></tok> <tok id="w-8573" lemma="choca" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >choca</tok><tok id="w-8574" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8578">,</tok> <tok id="w-8575" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="12:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-8578">porque</tok> <tok id="w-8576" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-8578">simi</tok> <tok id="w-8577" >ouacqueh<dtok id="w-8577" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8578" form="o"/><dtok id="w-8578" lemma="uacqui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="7:advcl" head="w-8573" form="uacqueh"/></tok> <tok id="w-8579" lemma="ixtololo" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="SpaceAfter=No" head="w-8578">nixtololouan</tok><tok id="w-8580" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8573">.</tok> </s>
<s id="s-814"  labels="partial" text_spa="Ella ya no estaba feliz, siempre estaba triste." sent_id="tlaol-cuachicauac:36" text="Yeh acmo opaquia, nochipa octlaocoyaya."><tok id="w-8581" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-8584">Yeh</tok> <tok id="w-8582" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-8584">acmo</tok> <tok id="w-8583" misc="SpaceAfter=No" >opaquia<dtok id="w-8583" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8584" form="o"/><dtok id="w-8584" lemma="paqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root"  form="paquia"/></tok> <tok id="w-8585" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8588">,</tok> <tok id="w-8586" lemma="nochipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochipa" head="w-8588">nochipa</tok> <tok id="w-8587" misc="SpaceAfter=No" >octlaocoyaya<dtok id="w-8587" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8588" form="o"/><dtok id="w-8588" lemma="tlaocoya" upos="VERB" deprel="conj"  deps="4:conj" head="w-8584" form="ctlaocoyaya"/></tok> <tok id="w-8589" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8584">.</tok> </s>
<s id="s-815"  sent_id="tlaol-cuachicauac:37" text_spa="No sabía que hacer para que sus hijos tengan algo que hacer." labels="partial" text="Amo ocmatia tleoh icchiuas para que niconeuan macpiyacan tlenoh icchiuasqueh."><tok id="w-8590" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8592">Amo</tok> <tok id="w-8591" >ocmatia<dtok id="w-8591" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8592" form="o"/><dtok id="w-8592" lemma="mati" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kmatia|NormalizedLemma=mati"  form="cmatia"/></tok> <tok id="w-8593" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="5:obj" head="w-8594">tleoh</tok> <tok id="w-8594" lemma="chiua" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="3:ccomp" misc="NormalizedForm=ikchiwas|NormalizedLemma=chiwa" head="w-8592">icchiuas</tok> <tok id="w-8595" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-8599">para</tok> <tok id="w-8596" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="fixed"  deps="6:fixed" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-8595">que</tok> <tok id="w-8597" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" head="w-8599">niconeuan</tok> <tok id="w-8598" >macpiyacan<dtok id="w-8598" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-8599" form="ma"/><dtok id="w-8599" lemma="piya" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="5:advcl" head="w-8594" form="cpiyacan"/></tok> <tok id="w-8600" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="12:obj" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-8601">tlenoh</tok> <tok id="w-8601" lemma="chiua" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="10:ccomp" misc="SpaceAfter=No" head="w-8599">icchiuasqueh</tok><tok id="w-8602" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8592">.</tok> </s>
<s id="s-816"  text="Pero in temaman omouicaya cualli iuan Dios, uan Yeh octlaocolitac uan oquiluih: -- ¡Amo ixtlaocoya!" text_spa="Pero la mamá se llevaba bien con Dios, y Él la vio triste y le dijo: --¡No te pongas triste!" labels="partial" sent_id="tlaol-cuachicauac:38"><tok id="w-8603" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=Pero|NormalizedLemma=pero" head="w-8607">Pero</tok> <tok id="w-8604" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8605">in</tok> <tok id="w-8605" lemma="mama" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" head="w-8607">temaman</tok> <tok id="w-8606" >omouicaya<dtok id="w-8606" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8607" form="o"/><dtok id="w-8607" lemma="uica" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root"  form="mouicaya"/></tok> <tok id="w-8608" lemma="cualli" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-8607">cualli</tok> <tok id="w-8609" lemma="uan" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=iwan|NormalizedLemma=wan" head="w-8607">iuan</tok> <tok id="w-8610" lemma="dios" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=dios|NormalizedLemma=dios" head="w-8609">Dios</tok><tok id="w-8611" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8615">,</tok> <tok id="w-8612" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8615">uan</tok> <tok id="w-8613" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-8615">Yeh</tok> <tok id="w-8614" >octlaocolitac<dtok id="w-8614" lemma="oc" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-8615" form="oc"/><dtok id="w-8615" lemma="tlaocolita" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" head="w-8607" form="tlaocolitac"/></tok> <tok id="w-8616" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="16:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8618">uan</tok> <tok id="w-8617" misc="SpaceAfter=No" >oquiluih<dtok id="w-8617" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="16:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8618" form="o"/><dtok id="w-8618" lemma="iluia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="13:conj" misc="NormalizedForm=kilwih|NormalizedLemma=ilwia" head="w-8615" form="quiluih"/></tok> <tok id="w-8619" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-8624">:</tok> <tok id="w-8620" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=_" head="w-8624">-</tok><tok id="w-8621" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="NormalizedForm=-|NormalizedLemma=_" head="w-8624">-</tok> <tok id="w-8622" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8624">¡</tok><tok id="w-8623" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="22:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8624">Amo</tok> <tok id="w-8624" lemma="tlaocoya" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr" deprel="parataxis"  deps="16:parataxis" misc="SpaceAfter=No" head="w-8618">ixtlaocoya</tok><tok id="w-8625" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8624">!</tok> </s>
<s id="s-817"  sent_id="tlaol-cuachicauac:39" labels="partial" text_spa="&#039;emph. vas a ver a tus estos niños los voy a ocupar para algo." text="Yeh itquitas nicancateh mopiluan inquincuis para itlah."><tok id="w-8626" lemma="yehuatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yewatl" head="w-8627">Yeh</tok> <tok id="w-8627" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" >itquitas</tok> <tok id="w-8628" lemma="catqui" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" head="w-8629">nicancateh</tok> <tok id="w-8629" lemma="pilli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="NormalizedForm=mopilwan|NormalizedLemma=pili" head="w-8630">mopiluan</tok> <tok id="w-8630" lemma="cui" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" head="w-8627">inquincuis</tok> <tok id="w-8631" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="7:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-8632">para</tok> <tok id="w-8632" lemma="itlah" upos="PRON" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itlah|NormalizedLemma=itlah" head="w-8630">itlah</tok><tok id="w-8633" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8627">.</tok> </s>
<s id="s-818"  labels="partial" text_spa="Luego vas a ver." sent_id="tlaol-cuachicauac:40" text="Satepan itquitas."><tok id="w-8634" lemma="satepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-8635">Satepan</tok> <tok id="w-8635" lemma="ita" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >itquitas</tok><tok id="w-8636" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8635">.</tok> </s>
<s id="s-819"  sent_id="tlaol-cuachicauac:41" labels="partial" text_spa="La mamá le preguntó: -- ¿Qué vas a hacer con mis hijos?" text="In temaman octlahtlan: -- ¿Tlenoh itconchiuas iuan nopiluan?"><tok id="w-8637" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8638">In</tok> <tok id="w-8638" lemma="mama" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" head="w-8640">temaman</tok> <tok id="w-8639" misc="SpaceAfter=No" >octlahtlan<dtok id="w-8639" lemma="oc" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-8640" form="oc"/><dtok id="w-8640" lemma="tlahtlani" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root"  form="tlahtlan"/></tok> <tok id="w-8641" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-8646">:</tok> <tok id="w-8642" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=_" head="w-8646">-</tok><tok id="w-8643" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=-|NormalizedLemma=_" head="w-8646">-</tok> <tok id="w-8644" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-8646">¿</tok><tok id="w-8645" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-8646">Tlenoh</tok> <tok id="w-8646" lemma="chiua" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=2|Polite=Form|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" head="w-8640">itconchiuas</tok> <tok id="w-8647" lemma="uan" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="10:obl" misc="NormalizedForm=iwan|NormalizedLemma=wan" head="w-8646">iuan</tok> <tok id="w-8648" lemma="pilli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=1" deprel="nmod"  deps="11:nmod" misc="SpaceAfter=No" head="w-8647">nopiluan</tok><tok id="w-8649" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-8646">?</tok> </s>
<s id="s-820"  text="Dios ocnanquilih: -- ¡Amo ixtlaocoya! Itlah cualli inchiuas ica mopiluan." sent_id="tlaol-cuachicauac:42" labels="partial" text_spa="Dios le contestó: -- ¡No te pongas triste! Algo bueno haré con tus hijos."><tok id="w-8650" lemma="dios" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=dios|NormalizedLemma=dios" head="w-8652">Dios</tok> <tok id="w-8651" misc="SpaceAfter=No" >ocnanquilih<dtok id="w-8651" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8652" form="o"/><dtok id="w-8652" lemma="nanquilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root"  form="cnanquilih"/></tok> <tok id="w-8653" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-8658">:</tok> <tok id="w-8654" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=_" head="w-8658">-</tok><tok id="w-8655" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=-|NormalizedLemma=_" head="w-8658">-</tok> <tok id="w-8656" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-8658">¡</tok><tok id="w-8657" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8658">Amo</tok> <tok id="w-8658" lemma="tlaocoya" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Intr" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="SpaceAfter=No" head="w-8652">ixtlaocoya</tok><tok id="w-8659" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-8658">!</tok> <tok id="w-8660" lemma="itlah" upos="PRON" deprel="obj"  deps="13:obj" head="w-8662">Itlah</tok> <tok id="w-8661" lemma="cualli" upos="ADV" deprel="amod"  deps="11:amod" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-8660">cualli</tok> <tok id="w-8662" lemma="chiua" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="parataxis"  deps="9:parataxis" misc="NormalizedForm=inchiwas|NormalizedLemma=chiwa" head="w-8658">inchiuas</tok> <tok id="w-8663" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-8662">ica</tok> <tok id="w-8664" lemma="pilli" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=2" deprel="nmod"  deps="14:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mopilwan|NormalizedLemma=pili" head="w-8663">mopiluan</tok><tok id="w-8665" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8652">.</tok> </s>
<s id="s-821"  text="Se tonal in temaman oquinnichicoh niconeuan, uan desde iluicac Dios otlahtoh: -- Nic amo nactlacamatih, desde axan para tlaixpan in siuameh namechpixquiltisqueh." sent_id="tlaol-cuachicauac:43" text_spa="Un día la mamá reunió a sus hijos, y desde el cielo Dios hablo: --ya que no obedecen, desde ahora para adelantelas mujeres los va cosechar (a ustedes)." labels="partial"><tok id="w-8666" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-8667">Se</tok> <tok id="w-8667" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-8671">tonal</tok> <tok id="w-8668" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8669">in</tok> <tok id="w-8669" lemma="mama" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" head="w-8671">temaman</tok> <tok id="w-8670" >oquinnichicoh<dtok id="w-8670" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8671" form="o"/><dtok id="w-8671" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root"  form="quinnichicoh"/></tok> <tok id="w-8672" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="SpaceAfter=No" head="w-8671">niconeuan</tok><tok id="w-8673" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8679">,</tok> <tok id="w-8674" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="14:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8679">uan</tok> <tok id="w-8675" lemma="desde" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="11:case" misc="NormalizedForm=desde|NormalizedLemma=desde" head="w-8676">desde</tok> <tok id="w-8676" lemma="iluicac" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="14:obl" head="w-8679">iluicac</tok> <tok id="w-8677" lemma="dios" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=dios|NormalizedLemma=dios" head="w-8679">Dios</tok> <tok id="w-8678" misc="SpaceAfter=No" >otlahtoh<dtok id="w-8678" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8679" form="o"/><dtok id="w-8679" lemma="tlahtoa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="6:conj" head="w-8671" form="tlahtoh"/></tok> <tok id="w-8680" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-8685">:</tok> <tok id="w-8681" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8685">-</tok><tok id="w-8682" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=-|NormalizedLemma=-" head="w-8685">-</tok> <tok id="w-8683" lemma="nic" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="20:mark" head="w-8685">Nic</tok> <tok id="w-8684" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="20:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8685">amo</tok> <tok id="w-8685" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="28:advcl" misc="SpaceAfter=No" head="w-8693">nactlacamatih</tok><tok id="w-8686" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8685">,</tok> <tok id="w-8687" lemma="desde" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="23:case" misc="NormalizedForm=desde|NormalizedLemma=desde" head="w-8688">desde</tok> <tok id="w-8688" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="28:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-8693">axan</tok> <tok id="w-8689" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="25:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-8690">para</tok> <tok id="w-8690" lemma="tlaixpan" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="23:obl" head="w-8688">tlaixpan</tok> <tok id="w-8691" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="27:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8692">in</tok> <tok id="w-8692" lemma="siuatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="28:nsubj" head="w-8693">siuameh</tok> <tok id="w-8693" lemma="pixquiltia" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="14:parataxis" misc="SpaceAfter=No" head="w-8679">namechpixquiltisqueh</tok><tok id="w-8694" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8671">.</tok> </s>
<s id="s-822"  labels="partial" text_spa="=" sent_id="tlaol-cuachicauac:44" text="Namechcuecuechosque ica se molino, uan namechyectlalisqueh ipan mitlatl para namisqueh xitlatztiqueh."><tok id="w-8695" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" >Namechcuecuechosque</tok> <tok id="w-8696" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="1:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=_" head="w-8695">ica</tok> <tok id="w-8697" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-8698">se</tok> <tok id="w-8698" lemma="molino" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="SpaceAfter=No" head="w-8696">molino</tok><tok id="w-8699" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8701">,</tok> <tok id="w-8700" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8701">uan</tok> <tok id="w-8701" lemma="tlalia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="1:conj" head="w-8695">namechyectlalisqueh</tok> <tok id="w-8702" lemma="pan" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=ipan|NormalizedLemma=pan" head="w-8701">ipan</tok> <tok id="w-8703" lemma="mitlatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="8:nmod" head="w-8702">mitlatl</tok> <tok id="w-8704" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="12:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-8706">para</tok> <tok id="w-8705" lemma="catqui" upos="AUX" deprel="cop"  deps="12:cop" head="w-8706">namisqueh</tok> <tok id="w-8706" upos="ADJ" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="SpaceAfter=No" head="w-8701">xitlatztiqueh</tok><tok id="w-8707" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8695">.</tok> </s>
<s id="s-823"  text="Noyiuqui namechicuxitisqueh itich se comal." sent_id="tlaol-cuachicauac:45" text_spa="=" labels="partial"><tok id="w-8708" lemma="noyiuqui" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" head="w-8709">Noyiuqui</tok> <tok id="w-8709" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" >namechicuxitisqueh</tok> <tok id="w-8710" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-8709">itich</tok> <tok id="w-8711" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-8712">se</tok> <tok id="w-8712" lemma="comal" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="SpaceAfter=No" head="w-8710">comal</tok><tok id="w-8713" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8709">.</tok> </s>
<s id="s-824"  text="In tlalticpactlacameh namechcuasqueh, uan nochipa namisqueh itich nintlayouilis." sent_id="tlaol-cuachicauac:46" text_spa="=" labels="partial"><tok id="w-8714" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8715">In</tok> <tok id="w-8715" lemma="tlalticpactlacatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" head="w-8716">tlalticpactlacameh</tok> <tok id="w-8716" lemma="cua" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No" >namechcuasqueh</tok><tok id="w-8717" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8720">,</tok> <tok id="w-8718" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8720">uan</tok> <tok id="w-8719" lemma="nochipa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=nochipa|NormalizedLemma=nochipa" head="w-8720">nochipa</tok> <tok id="w-8720" lemma="catqui" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" head="w-8716">namisqueh</tok> <tok id="w-8721" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-8720">itich</tok> <tok id="w-8722" misc="SpaceAfter=No" >nintlayouilis<dtok id="w-8722" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-8723" form="n"/><dtok id="w-8723" lemma="tlayouilis" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="8:nmod" head="w-8721" form="intlayouilis"/></tok> <tok id="w-8724" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8716">.</tok> </s>
<s id="s-825"  sent_id="tlaol-cuachicauac:47" labels="partial" text_spa="=" text="Mostlah ica mic paquilistli, in tlalticpactlacameh quicuah mic tlaxcal."><tok id="w-8725" lemma="mostlah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" head="w-8732">Mostlah</tok> <tok id="w-8726" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-8731">ica</tok> <tok id="w-8727" lemma="miac" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=miak" head="w-8728">mic</tok> <tok id="w-8728" lemma="paquilistli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pakilistli|NormalizedLemma=pakilistli" head="w-8726">paquilistli</tok><tok id="w-8729" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8726">,</tok> <tok id="w-8730" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8731">in</tok> <tok id="w-8731" lemma="tlalticpactlacatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" head="w-8732">tlalticpactlacameh</tok> <tok id="w-8732" lemma="cua" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kikwah|NormalizedLemma=kwa" >quicuah</tok> <tok id="w-8733" lemma="miac" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=miak" head="w-8734">mic</tok> <tok id="w-8734" lemma="tlaxcal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="SpaceAfter=No" head="w-8732">tlaxcal</tok><tok id="w-8735" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8732">.</tok> </s>
<s id="s-826"  labels="partial" text_spa="=" sent_id="tlaol-cuachicauac:48" text="Uan ohcon Dios uan in temaman opacqueh, porque ocmatqueh octlatiquitihqueh in tlaol cuachicauac."><tok id="w-8736" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8743">Uan</tok> <tok id="w-8737" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-8743">ohcon</tok> <tok id="w-8738" lemma="dios" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=dios|NormalizedLemma=dios" head="w-8743">Dios</tok> <tok id="w-8739" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8741">uan</tok> <tok id="w-8740" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8741">in</tok> <tok id="w-8741" lemma="mama" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="3:conj" head="w-8738">temaman</tok> <tok id="w-8742" misc="SpaceAfter=No" >opacqueh<dtok id="w-8742" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8743" form="o"/><dtok id="w-8743" lemma="pacqui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root"  form="pacqueh"/></tok> <tok id="w-8744" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8747">,</tok> <tok id="w-8745" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="12:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-8747">porque</tok> <tok id="w-8746" >ocmatqueh<dtok id="w-8746" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8747" form="o"/><dtok id="w-8747" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="8:advcl" head="w-8743" form="cmatqueh"/></tok> <tok id="w-8748" >octlatiquitihqueh<dtok id="w-8748" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8749" form="o"/><dtok id="w-8749" lemma="tiquiti" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="12:ccomp" head="w-8747" form="ctlatiquitihqueh"/></tok> <tok id="w-8750" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8751">in</tok> <tok id="w-8751" lemma="tlaol" upos="NOUN" deprel="dep"  deps="14:dep" misc="NormalizedForm=tlaol|NormalizedLemma=tlaol" head="w-8749">tlaol</tok> <tok id="w-8752" lemma="cuachicauac" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="16:amod" misc="SpaceAfter=No" head="w-8751">cuachicauac</tok><tok id="w-8753" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8743">.</tok> </s>
<s id="s-827"  text="Hidalgo katki se altipetl tlen itoka Ixmiquilpan." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:1" labels="partial" text_spa="En Hidalgo hay un pueblo que se llama Ixmiquilpan."><tok id="w-8754" lemma="hidalgo" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=hidalgo|NormalizedLemma=hidalgo" head="w-8755">Hidalgo</tok> <tok id="w-8755" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" >katki</tok> <tok id="w-8756" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-8757">se</tok> <tok id="w-8757" lemma="altipetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=altipetl|NormalizedLemma=altipetl" head="w-8755">altipetl</tok> <tok id="w-8758" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-8759">tlen</tok> <tok id="w-8759" lemma="toka" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-8760">itoka</tok> <tok id="w-8760" lemma="Ixmiquilpan" upos="PROPN" deprel="acl"  deps="4:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ixmikilpan|NormalizedLemma=ixmikilpan" head="w-8757">Ixmiquilpan</tok><tok id="w-8761" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8757">.</tok> </s>
<s id="s-828"  text_spa="Ahí es muy seco, pero a veces hay agua, y este agua la llevan para echarle agua al alfalfa." labels="partial" sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:2" text="Ompa simi tlawaki, pero kanaj katki atl, wan nin atl kikuij para katekiskej in alfalfa ."><tok id="w-8762" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-8764">Ompa</tok> <tok id="w-8763" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-8764">simi</tok> <tok id="w-8764" lemma="tlawaki" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlawaki|NormalizedLemma=tlawaki" >tlawaki</tok><tok id="w-8765" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8768">,</tok> <tok id="w-8766" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-8768">pero</tok> <tok id="w-8767" lemma="kanaj" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=kanah|NormalizedLemma=kanah" head="w-8768">kanaj</tok> <tok id="w-8768" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-8764">katki</tok> <tok id="w-8769" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-8768">atl</tok><tok id="w-8770" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8774">,</tok> <tok id="w-8771" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8774">wan</tok> <tok id="w-8772" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-8773">nin</tok> <tok id="w-8773" lemma="atl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="NormalizedForm=atl|NormalizedLemma=atl" head="w-8774">atl</tok> <tok id="w-8774" lemma="kui" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=kikwih|NormalizedLemma=kwi" head="w-8768">kikuij</tok> <tok id="w-8775" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="15:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-8776">para</tok> <tok id="w-8776" lemma="atekia" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="13:advcl" misc="NormalizedForm=katekiskeh|NormalizedLemma=atekia" head="w-8774">katekiskej</tok> <tok id="w-8777" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8778">in</tok> <tok id="w-8778" lemma="alfalfa" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="15:obl" misc="NormalizedForm=alfalfa|NormalizedLemma=alfalfa" head="w-8776">alfalfa</tok> <tok id="w-8779" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8776">.</tok> </s>
<s id="s-829"  text="Yejwan motikipanoaj ika ichkamej, tlamilol kemej lechuga, col, cilantro wan oksiki tlamilol ." labels="partial" text_spa="Ellos se mantienen con borregos, vegetales como lechuga, col, cilantro, y otros vegetales." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:3"><tok id="w-8780" lemma="yejwan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=yehwan|NormalizedLemma=yehwan" head="w-8781">Yejwan</tok> <tok id="w-8781" lemma="motikipanoa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=motikipanoah|NormalizedLemma=motikipanoa" >motikipanoaj</tok> <tok id="w-8782" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-8781">ika</tok> <tok id="w-8783" lemma="ichkatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ichkameh|NormalizedLemma=ichkatl" head="w-8782">ichkamej</tok><tok id="w-8784" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8785">,</tok> <tok id="w-8785" lemma="tlamilol" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=tlamilol|NormalizedLemma=tlamilol" head="w-8783">tlamilol</tok> <tok id="w-8786" lemma="kemej" upos="ADP" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-8787">kemej</tok> <tok id="w-8787" lemma="lechuga" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=lechuga|NormalizedLemma=lechuga" head="w-8785">lechuga</tok><tok id="w-8788" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8789">,</tok> <tok id="w-8789" lemma="col" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kol|NormalizedLemma=kol" head="w-8787">col</tok><tok id="w-8790" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8791">,</tok> <tok id="w-8791" lemma="cilantro" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=cilantro|NormalizedLemma=cilantro" head="w-8787">cilantro</tok> <tok id="w-8792" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="15:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8794">wan</tok> <tok id="w-8793" lemma="oksiki" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="NormalizedForm=oksiki|NormalizedLemma=oksiki" head="w-8794">oksiki</tok> <tok id="w-8794" lemma="tlamilol" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=tlamilol|NormalizedLemma=tlamilol" head="w-8787">tlamilol</tok> <tok id="w-8795" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8781">.</tok> </s>
<s id="s-830"  text="Amo wejka de Ixmiquilpan katki se altipetl itoka El Nith ." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:4" labels="partial" text_spa="No lejos de Ixmiquilpan está un pueblo que se llama El Nith."><tok id="w-8796" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-8797">Amo</tok> <tok id="w-8797" lemma="wejka" upos="ADJ" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=wehka|NormalizedLemma=wehka" >wejka</tok> <tok id="w-8798" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-8799">de</tok> <tok id="w-8799" lemma="Ixmiquilpan" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="NormalizedForm=ixmikilpan|NormalizedLemma=ixmikilpan" head="w-8797">Ixmiquilpan</tok> <tok id="w-8800" lemma="katki" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="cop"  deps="2:cop" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-8797">katki</tok> <tok id="w-8801" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-8802">se</tok> <tok id="w-8802" lemma="altipetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=altipetl|NormalizedLemma=altipetl" head="w-8797">altipetl</tok> <tok id="w-8803" lemma="toka" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-8802">itoka</tok> <tok id="w-8804" lemma="el" upos="DET" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="NormalizedForm=el|NormalizedLemma=el" head="w-8803">El</tok> <tok id="w-8805" lemma="nith" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="9:flat" misc="NormalizedForm=nith|NormalizedLemma=nith" head="w-8804">Nith</tok> <tok id="w-8806" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8797">.</tok> </s>
<s id="s-831"  sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:5" labels="partial" text_spa="Ahí hay talleres de artesanías de conchas, estos están en el mar." text="Ompa katej talleres de artesaniaj de conchas, ninkej katej itich mar ."><tok id="w-8807" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-8809">Ompa</tok> <tok id="w-8808" lemma="katki" upos="AUX" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="cop"  deps="3:cop" misc="NormalizedForm=kateh|NormalizedLemma=katki" head="w-8809">katej</tok> <tok id="w-8809" lemma="taller" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=talleres|NormalizedLemma=taler" >talleres</tok> <tok id="w-8810" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-8811">de</tok> <tok id="w-8811" lemma="artesaniaj" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=artesaniaj|NormalizedLemma=artesaniaj" head="w-8809">artesaniaj</tok> <tok id="w-8812" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="7:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-8813">de</tok> <tok id="w-8813" lemma="concha" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=conchas|NormalizedLemma=koncha" head="w-8811">conchas</tok><tok id="w-8814" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8816">,</tok> <tok id="w-8815" lemma="nin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="NormalizedForm=ninkeh|NormalizedLemma=nin" head="w-8816">ninkej</tok> <tok id="w-8816" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=kateh|NormalizedLemma=katki" head="w-8809">katej</tok> <tok id="w-8817" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="10:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-8816">itich</tok> <tok id="w-8818" lemma="mar" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="11:nmod" misc="NormalizedForm=mar|NormalizedLemma=mar" head="w-8817">mar</tok> <tok id="w-8819" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8809">.</tok> </s>
<s id="s-832"  text="De nochtin in altipemej san ompa kinchiwaj ninkej artesanias ." text_spa="De todos los pueblos, sólo ahí hacen estas artesanías." labels="partial" sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:6"><tok id="w-8820" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=De|NormalizedLemma=de" head="w-8823">De</tok> <tok id="w-8821" lemma="nochtin" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=nochtin|NormalizedLemma=nochtin" head="w-8823">nochtin</tok> <tok id="w-8822" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8823">in</tok> <tok id="w-8823" lemma="altipetl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=altipemeh|NormalizedLemma=altipetl" head="w-8826">altipemej</tok> <tok id="w-8824" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-8825">san</tok> <tok id="w-8825" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-8826">ompa</tok> <tok id="w-8826" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kinchiwah|NormalizedLemma=chiwa" >kinchiwaj</tok> <tok id="w-8827" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=ninkeh|NormalizedLemma=nin" head="w-8828">ninkej</tok> <tok id="w-8828" lemma="artesania" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="NormalizedForm=artesanias|NormalizedLemma=artesania" head="w-8826">artesanias</tok> <tok id="w-8829" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8826">.</tok> </s>
<s id="s-833"  sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:7" text_spa="Ahí viven personas indígenas que hablan Otomí, y algunos, trabajan en talleres." labels="partial check-relative check-conjunction" text="Ompa chanchiwaj masewalten tlen tlajtowaj Otomí, wan sikin, tikitij itch talleres ."><tok id="w-8830" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-8831">Ompa</tok> <tok id="w-8831" lemma="chanchiwa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=chanchiwah|NormalizedLemma=chanchiwa" >chanchiwaj</tok> <tok id="w-8832" lemma="masewal" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=masewalten|NormalizedLemma=masewal" head="w-8831">masewalten</tok> <tok id="w-8833" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-8834">tlen</tok> <tok id="w-8834" lemma="tlajtowa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="acl"  deps="3:acl" misc="NormalizedForm=tlahtowah|NormalizedLemma=tlahtowa" head="w-8832">tlajtowaj</tok> <tok id="w-8835" lemma="otomí" upos="PROPN" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=otomí|NormalizedLemma=otomí" head="w-8834">Otomí</tok><tok id="w-8836" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8840">,</tok> <tok id="w-8837" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8840">wan</tok> <tok id="w-8838" lemma="sikin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=sikin|NormalizedLemma=sikin" head="w-8840">sikin</tok><tok id="w-8839" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8838">,</tok> <tok id="w-8840" lemma="tikiti" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=tikitih|NormalizedLemma=tikiti" head="w-8831">tikitij</tok> <tok id="w-8841" lemma="tich" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="NormalizedForm=itch|NormalizedLemma=tich" head="w-8840">itch</tok> <tok id="w-8842" lemma="taller" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nmod"  deps="12:nmod" misc="NormalizedForm=talleres|NormalizedLemma=taler" head="w-8841">talleres</tok> <tok id="w-8843" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8831">.</tok> </s>
<s id="s-834"  labels="partial check-conjunction check-relative" text_spa="Catarino es un hombre que primero trabajó en su taller, y ahora él su hijo Mario Gerardo él trabaja ahí." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:8" text="Catarino se tlakatl tlen achtoj okichiw nitaller, wan axan yej nikonew Mario Gerardo yejwa tlen tikiti ompa ."><tok id="w-8844" lemma="catarino" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=catarino|NormalizedLemma=catarino" head="w-8846">Catarino</tok> <tok id="w-8845" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-8846">se</tok> <tok id="w-8846" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlakatl|NormalizedLemma=tlakatl" >tlakatl</tok> <tok id="w-8847" lemma="tlen" upos="SCONJ" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-8850">tlen</tok> <tok id="w-8848" lemma="achtoj" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=achtoh|NormalizedLemma=achtoh" head="w-8850">achtoj</tok> <tok id="w-8849" >okichiw<dtok id="w-8849" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-8850" form="o"/><dtok id="w-8850" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="acl"  deps="3:acl" misc="NormalizedForm=kichiw|NormalizedLemma=chiwa" head="w-8846" form="kichiw"/></tok> <tok id="w-8851" misc="SpaceAfter=No" >nitaller<dtok id="w-8851" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=_" head="w-8852" form="n"/><dtok id="w-8852" lemma="taller" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="7:obl" head="w-8850" form="italler"/></tok> <tok id="w-8853" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8857">,</tok> <tok id="w-8854" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="14:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8857">wan</tok> <tok id="w-8855" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-8857">axan</tok> <tok id="w-8856" lemma="yejwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-8857">yej</tok> <tok id="w-8857" lemma="konetl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=nikonew|NormalizedLemma=konetl" head="w-8846">nikonew</tok> <tok id="w-8858" lemma="mario" upos="PROPN" deprel="appos"  deps="14:appos" misc="NormalizedForm=mario|NormalizedLemma=mario" head="w-8857">Mario</tok> <tok id="w-8859" lemma="gerardo" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="15:flat" misc="NormalizedForm=gerardo|NormalizedLemma=gerardo" head="w-8858">Gerardo</tok> <tok id="w-8860" lemma="yejwatl" upos="PRON" deprel="appos"  deps="14:appos" misc="NormalizedForm=yehwa|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-8857">yejwa</tok> <tok id="w-8861" lemma="tlen" upos="SCONJ" deprel="nsubj"  deps="19:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-8862">tlen</tok> <tok id="w-8862" lemma="tikiti" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="acl"  deps="17:acl" misc="NormalizedForm=tikiti|NormalizedLemma=tikiti" head="w-8860">tikiti</tok> <tok id="w-8863" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="19:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-8862">ompa</tok> <tok id="w-8864" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8846">.</tok> </s>
<s id="s-835"  sent_id="tleka-kimixmatij-" text_spa="Él le trabaja a madera y conchas de mar." labels="partial" text="Yej iktikitiltia powitl wan conchas de mar ."><tok id="w-8865" lemma="yejwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-8866">Yej</tok> <tok id="w-8866" lemma="tikitiltia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=iktikitiltia|NormalizedLemma=tikitiltia" >iktikitiltia</tok> <tok id="w-8867" lemma="powitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="NormalizedForm=powitl|NormalizedLemma=powitl" head="w-8866">powitl</tok> <tok id="w-8868" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8869">wan</tok> <tok id="w-8869" lemma="concha" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=conchas|NormalizedLemma=koncha" head="w-8867">conchas</tok> <tok id="w-8870" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="7:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-8871">de</tok> <tok id="w-8871" lemma="mar" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="5:nmod" misc="NormalizedForm=mar|NormalizedLemma=mar" head="w-8869">mar</tok> <tok id="w-8872" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8866">.</tok> </s>
<s id="s-836"  text="Ninkej conchas simi pitlanij wan kimpia colores kemej in kosamalotl ." text_spa="Estas conchas son muy brillosos y tienen colores como el arcoiris." labels="partial" sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:10"><tok id="w-8873" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=ninkeh|NormalizedLemma=nin" head="w-8874">Ninkej</tok> <tok id="w-8874" lemma="concha" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=conchas|NormalizedLemma=koncha" head="w-8876">conchas</tok> <tok id="w-8875" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-8876">simi</tok> <tok id="w-8876" lemma="pitlani" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=pitlanih|NormalizedLemma=pitlani" >pitlanij</tok> <tok id="w-8877" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8878">wan</tok> <tok id="w-8878" lemma="pia" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=kimpia|NormalizedLemma=pia" head="w-8876">kimpia</tok> <tok id="w-8879" lemma="color" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="NormalizedForm=colores|NormalizedLemma=kolor" head="w-8878">colores</tok> <tok id="w-8880" lemma="kemej" upos="ADP" deprel="case"  deps="10:case" misc="NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-8882">kemej</tok> <tok id="w-8881" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8882">in</tok> <tok id="w-8882" lemma="kosamalotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="NormalizedForm=kosamalotl|NormalizedLemma=kosamalotl" head="w-8879">kosamalotl</tok> <tok id="w-8883" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8876">.</tok> </s>
<s id="s-837"  sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:11" text_spa="Los juguetes que allá hacen, los hacen con madera y adornan con conchas." labels="partial" text="In ajawilten tlen ompa kinchiwaj, kinchiwaj ika powitl wan kintlajmachotiaj ika conchas ."><tok id="w-8884" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8885">In</tok> <tok id="w-8885" lemma="ajawil" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="NormalizedForm=ahawilten|NormalizedLemma=ahawil" head="w-8890">ajawilten</tok> <tok id="w-8886" lemma="tlen" upos="SCONJ" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-8888">tlen</tok> <tok id="w-8887" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-8888">ompa</tok> <tok id="w-8888" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="acl"  deps="2:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kinchiwah|NormalizedLemma=chiwa" head="w-8885">kinchiwaj</tok><tok id="w-8889" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8885">,</tok> <tok id="w-8890" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kinchiwah|NormalizedLemma=chiwa" >kinchiwaj</tok> <tok id="w-8891" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-8890">ika</tok> <tok id="w-8892" lemma="powitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="8:nmod" misc="NormalizedForm=powitl|NormalizedLemma=powitl" head="w-8891">powitl</tok> <tok id="w-8893" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8894">wan</tok> <tok id="w-8894" lemma="tlajmachotia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=kintlahmachotiah|NormalizedLemma=tlahmachotia" head="w-8890">kintlajmachotiaj</tok> <tok id="w-8895" lemma="ka" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-8894">ika</tok> <tok id="w-8896" lemma="concha" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="nmod"  deps="12:nmod" misc="NormalizedForm=conchas|NormalizedLemma=koncha" head="w-8895">conchas</tok> <tok id="w-8897" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8890">.</tok> </s>
<s id="s-838"  sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:12" labels="partial" text_spa="Estos artesanos aguantan este trabajo." text="Nikankatej artesanos simi ikpakajyowiaj nin tikiw ."><tok id="w-8898" lemma="nikanka" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=nikankateh|NormalizedLemma=nikanka" head="w-8899">Nikankatej</tok> <tok id="w-8899" lemma="artesano" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=artesanos|NormalizedLemma=artesano" head="w-8901">artesanos</tok> <tok id="w-8900" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-8901">simi</tok> <tok id="w-8901" lemma="pakajyowia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ikpakahyowiah|NormalizedLemma=pakahyowia" >ikpakajyowiaj</tok> <tok id="w-8902" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-8903">nin</tok> <tok id="w-8903" lemma="tikitl" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=tikiw|NormalizedLemma=tikitl" head="w-8901">tikiw</tok> <tok id="w-8904" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8901">.</tok> </s>
<s id="s-839"  sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:13" text_spa="Esto es lo que ellos hacen: guitarras, arpas, domino, ceniceros, platos, alajeros, pasadores, peines, prendedores, cuadros y cajitas para lapices." labels="partial" text="Nikanka tlen yejwan ikchiwaj : Guitarritas, arpas, domino, ceniceros, kaxmej, alajeros, pasadores, tzikawasten, prendedores, cuadros wan cajitas para lapisten ."><tok id="w-8905" lemma="nikanka" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikanka|NormalizedLemma=nikanka" >Nikanka</tok> <tok id="w-8906" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-8908">tlen</tok> <tok id="w-8907" lemma="yejwan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=yehwan|NormalizedLemma=yehwan" head="w-8908">yejwan</tok> <tok id="w-8908" lemma="chiwa" upos="VERB" deprel="acl"  deps="1:acl" misc="NormalizedForm=ikchiwah|NormalizedLemma=chiwa" head="w-8905">ikchiwaj</tok> <tok id="w-8909" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-8910">:</tok> <tok id="w-8910" lemma="guitarra" upos="NOUN" deprel="parataxis"  deps="1:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=guitarritas|NormalizedLemma=gwitarra" head="w-8905">Guitarritas</tok><tok id="w-8911" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8912">,</tok> <tok id="w-8912" lemma="arpa" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=arpas|NormalizedLemma=arpa" head="w-8910">arpas</tok><tok id="w-8913" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8914">,</tok> <tok id="w-8914" lemma="domino" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=domino|NormalizedLemma=domino" head="w-8910">domino</tok><tok id="w-8915" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8916">,</tok> <tok id="w-8916" lemma="cenicero" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ceniceros|NormalizedLemma=senisero" head="w-8910">ceniceros</tok><tok id="w-8917" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8918">,</tok> <tok id="w-8918" lemma="kaxitl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kaxmeh|NormalizedLemma=kaxitl" head="w-8910">kaxmej</tok><tok id="w-8919" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8920">,</tok> <tok id="w-8920" lemma="alajero" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=alajeros|NormalizedLemma=alahero" head="w-8910">alajeros</tok><tok id="w-8921" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8922">,</tok> <tok id="w-8922" lemma="pasador" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pasadores|NormalizedLemma=pasador" head="w-8910">pasadores</tok><tok id="w-8923" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8924">,</tok> <tok id="w-8924" lemma="tzikawastl" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tsikawasten|NormalizedLemma=tsikawastl" head="w-8910">tzikawasten</tok><tok id="w-8925" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8926">,</tok> <tok id="w-8926" lemma="prendedor" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=prendedores|NormalizedLemma=prendedor" head="w-8910">prendedores</tok><tok id="w-8927" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="24:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8928">,</tok> <tok id="w-8928" lemma="cuadro" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=cuadros|NormalizedLemma=kwadro" head="w-8910">cuadros</tok> <tok id="w-8929" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="26:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8930">wan</tok> <tok id="w-8930" lemma="caja" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=cajitas|NormalizedLemma=kaha" head="w-8910">cajitas</tok> <tok id="w-8931" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="28:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-8932">para</tok> <tok id="w-8932" lemma="lapis" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="26:nmod" misc="NormalizedForm=lapisten|NormalizedLemma=lapis" head="w-8930">lapisten</tok> <tok id="w-8933" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8905">.</tok> </s>
<s id="s-840"  text="Noiwki kitlajmachotiaj totoltimej de avestruz ." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:14" labels="partial" text_spa="También adornan huevos de avestruz."><tok id="w-8934" lemma="noiwki" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=noiwki|NormalizedLemma=noiwki" head="w-8935">Noiwki</tok> <tok id="w-8935" lemma="tlajmachotia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kitlahmachotiah|NormalizedLemma=tlahmachotia" >kitlajmachotiaj</tok> <tok id="w-8936" lemma="totoltitl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="2:obj" misc="NormalizedForm=totoltimeh|NormalizedLemma=totoltitl" head="w-8935">totoltimej</tok> <tok id="w-8937" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-8938">de</tok> <tok id="w-8938" lemma="avestruz" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=avestruz|NormalizedLemma=avestruz" head="w-8936">avestruz</tok> <tok id="w-8939" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8935">.</tok> </s>
<s id="s-841"  text="Nikanka san para tlen kuajkual koyomej ." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:15" text_spa="Estos sólo son para los muy finos." labels="partial, check-all"><tok id="w-8940" lemma="nikanka" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nikanka|NormalizedLemma=nikanka" >Nikanka</tok> <tok id="w-8941" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-8945">san</tok> <tok id="w-8942" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="6:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-8945">para</tok> <tok id="w-8943" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-8945">tlen</tok> <tok id="w-8944" lemma="kuajkual" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=kwahkwal|NormalizedLemma=kwahkwal" head="w-8945">kuajkual</tok> <tok id="w-8945" lemma="koyotl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="NormalizedForm=koyomeh|NormalizedLemma=koyotl" head="w-8940">koyomej</tok> <tok id="w-8946" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-8940">.</tok> </s>
<s id="s-842"  text="Ninkankaj non moniki para nin titkitl : * conchas, ( ninkej kinkowaj Baja California ) * okotzol wan quimico para ikuipaskej plastico * omitl de ichkatl * powitl meskitej wan cedro ( nin kualikaj den Sierra de Jacala ) * varniz * tlapipichowaloni" text_spa="Éstos son aquellos que se necesitan para este trabajo: *conchas, (estos se compran en Baja California) *pegamento y quimico para hacer plastico *hueso de borrego *madera mesquite y cedro (ésta la llevan de la Sierra de Jacala) *varniz *tlapipichowaloni" labels="partial" sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:16"><tok id="w-8947" lemma="nikanka" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=ninkankah|NormalizedLemma=nikanka" head="w-8948">Ninkankaj</tok> <tok id="w-8948" lemma="non" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" >non</tok> <tok id="w-8949" lemma="moniki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="acl"  deps="2:acl" misc="NormalizedForm=moniki|NormalizedLemma=moniki" head="w-8948">moniki</tok> <tok id="w-8950" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="6:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-8952">para</tok> <tok id="w-8951" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-8952">nin</tok> <tok id="w-8952" lemma="titkitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=titkitl|NormalizedLemma=titkitl" head="w-8949">titkitl</tok> <tok id="w-8953" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-8955">:</tok> <tok id="w-8954" lemma="*" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=*|NormalizedLemma=*" head="w-8955">*</tok> <tok id="w-8955" lemma="concha" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Plur" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=conchas|NormalizedLemma=koncha" head="w-8948">conchas</tok><tok id="w-8956" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-8959">,</tok> <tok id="w-8957" lemma="(" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=(|NormalizedLemma=(" head="w-8959">(</tok> <tok id="w-8958" lemma="nin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=ninkeh|NormalizedLemma=nin" head="w-8959">ninkej</tok> <tok id="w-8959" lemma="kowa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="9:parataxis" misc="NormalizedForm=kinkowah|NormalizedLemma=kowa" head="w-8955">kinkowaj</tok> <tok id="w-8960" lemma="baja" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="13:obl" misc="NormalizedForm=baja|NormalizedLemma=baja" head="w-8959">Baja</tok> <tok id="w-8961" lemma="california" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="14:flat" misc="NormalizedForm=california|NormalizedLemma=california" head="w-8960">California</tok> <tok id="w-8962" lemma=")" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=)|NormalizedLemma=)" head="w-8959">)</tok> <tok id="w-8963" lemma="*" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=*|NormalizedLemma=*" head="w-8964">*</tok> <tok id="w-8964" lemma="okotzol" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=okotsol|NormalizedLemma=okotsol" head="w-8955">okotzol</tok> <tok id="w-8965" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="20:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8966">wan</tok> <tok id="w-8966" lemma="quimico" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="18:conj" misc="NormalizedForm=kimiko|NormalizedLemma=kimiko" head="w-8964">quimico</tok> <tok id="w-8967" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="22:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-8968">para</tok> <tok id="w-8968" lemma="kuipa" upos="VERB" deprel="acl"  deps="18:acl" misc="NormalizedForm=ikwipaskeh|NormalizedLemma=kwipa" head="w-8964">ikuipaskej</tok> <tok id="w-8969" lemma="plastico" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="22:obj" misc="NormalizedForm=plastico|NormalizedLemma=plastico" head="w-8968">plastico</tok> <tok id="w-8970" lemma="*" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="25:punct" misc="NormalizedForm=*|NormalizedLemma=*" head="w-8971">*</tok> <tok id="w-8971" lemma="omitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=omitl|NormalizedLemma=omitl" head="w-8955">omitl</tok> <tok id="w-8972" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="27:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-8973">de</tok> <tok id="w-8973" lemma="ichkatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="25:nmod" misc="NormalizedForm=ichkatl|NormalizedLemma=ichkatl" head="w-8971">ichkatl</tok> <tok id="w-8974" lemma="*" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="29:punct" misc="NormalizedForm=*|NormalizedLemma=*" head="w-8975">*</tok> <tok id="w-8975" lemma="powitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=powitl|NormalizedLemma=powitl" head="w-8955">powitl</tok> <tok id="w-8976" lemma="meskite" upos="NOUN" deprel="appos"  deps="29:appos" misc="NormalizedForm=meskiteh|NormalizedLemma=meskite" head="w-8975">meskitej</tok> <tok id="w-8977" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="32:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-8978">wan</tok> <tok id="w-8978" lemma="cedro" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="30:conj" misc="NormalizedForm=cedro|NormalizedLemma=cedro" head="w-8976">cedro</tok> <tok id="w-8979" lemma="(" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="35:punct" misc="NormalizedForm=(|NormalizedLemma=(" head="w-8981">(</tok> <tok id="w-8980" lemma="nin" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="35:nsubj" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-8981">nin</tok> <tok id="w-8981" lemma="ualika" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="29:parataxis" misc="NormalizedForm=kwalikah|NormalizedLemma=walika" head="w-8975">kualikaj</tok> <tok id="w-8982" >den<dtok id="w-8982" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="38:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-8984" form="de"/><dtok id="w-8983" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="38:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8984" form="in"/></tok> <tok id="w-8984" lemma="sierra" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="35:obl" misc="NormalizedForm=sierra|NormalizedLemma=sierra" head="w-8981">Sierra</tok> <tok id="w-8985" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="40:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-8986">de</tok> <tok id="w-8986" lemma="jacala" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="38:nmod" misc="NormalizedForm=jacala|NormalizedLemma=jacala" head="w-8984">Jacala</tok> <tok id="w-8987" lemma=")" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="35:punct" misc="NormalizedForm=)|NormalizedLemma=)" head="w-8981">)</tok> <tok id="w-8988" lemma="*" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="43:punct" misc="NormalizedForm=*|NormalizedLemma=*" head="w-8989">*</tok> <tok id="w-8989" lemma="varniz" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=varniz|NormalizedLemma=varniz" head="w-8955">varniz</tok> <tok id="w-8990" lemma="*" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="45:punct" misc="NormalizedForm=*|NormalizedLemma=*" head="w-8991">*</tok> <tok id="w-8991" lemma="tlapipichowaloni" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=tlapipichowaloni|NormalizedLemma=tlapipichowaloni" head="w-8955">tlapipichowaloni</tok> </s>
<s id="s-843"  labels="partial" text_spa="Éstas sólo son algunas de las herramientas que ellos ocupan: *liga que tiene ____ *segueta *disco de diamante *torno" sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:17" text="Nikankatej san sikin den tikitiyamej tlen yejwan kinuij : * lija tlen ikpia tiwilotl * segeta * disco de diamante * torno"><tok id="w-8992" lemma="nikanka" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=nikankateh|NormalizedLemma=nikanka" head="w-8994">Nikankatej</tok> <tok id="w-8993" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-8994">san</tok> <tok id="w-8994" lemma="siki" upos="PRON" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=sikin|NormalizedLemma=siki" >sikin</tok> <tok id="w-8995" >den<dtok id="w-8995" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="6:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-8997" form="de"/><dtok id="w-8996" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-8997" form="in"/></tok> <tok id="w-8997" lemma="tikitiya" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=tikitiyameh|NormalizedLemma=tikitiya" head="w-8994">tikitiyamej</tok> <tok id="w-8998" lemma="tlen" upos="SCONJ" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-9000">tlen</tok> <tok id="w-8999" lemma="yejwan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=yehwan|NormalizedLemma=yehwan" head="w-9000">yejwan</tok> <tok id="w-9000" lemma="kui" upos="VERB" feats="Typo=Yes" deprel="acl"  deps="6:acl" misc="CorrectForm=kinkuij|NormalizedForm=kinwih|NormalizedLemma=kwi" head="w-8997">kinuij</tok> <tok id="w-9001" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-9003">:</tok> <tok id="w-9002" lemma="*" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=*|NormalizedLemma=*" head="w-9003">*</tok> <tok id="w-9003" lemma="lija" upos="NOUN" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=lija|NormalizedLemma=lija" head="w-8994">lija</tok> <tok id="w-9004" lemma="tlen" upos="SCONJ" deprel="nsubj"  deps="14:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-9005">tlen</tok> <tok id="w-9005" lemma="pia" upos="VERB" deprel="acl"  deps="12:acl" misc="NormalizedForm=ikpia|NormalizedLemma=pia" head="w-9003">ikpia</tok> <tok id="w-9006" lemma="tiwilotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="14:obj" misc="NormalizedForm=tiwilotl|NormalizedLemma=tiwilotl" head="w-9005">tiwilotl</tok> <tok id="w-9007" lemma="*" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=*|NormalizedLemma=*" head="w-9008">*</tok> <tok id="w-9008" lemma="segeta" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="NormalizedForm=segeta|NormalizedLemma=segeta" head="w-9003">segeta</tok> <tok id="w-9009" lemma="*" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="19:punct" misc="NormalizedForm=*|NormalizedLemma=*" head="w-9010">*</tok> <tok id="w-9010" lemma="disco" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="NormalizedForm=disco|NormalizedLemma=disco" head="w-9003">disco</tok> <tok id="w-9011" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="21:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-9012">de</tok> <tok id="w-9012" lemma="diamante" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="19:nmod" misc="NormalizedForm=diamante|NormalizedLemma=diamante" head="w-9010">diamante</tok> <tok id="w-9013" lemma="*" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="23:punct" misc="NormalizedForm=*|NormalizedLemma=*" head="w-9014">*</tok> <tok id="w-9014" lemma="torno" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="NormalizedForm=torno|NormalizedLemma=torno" head="w-9003">torno</tok> </s>
<s id="s-844"  labels="partial check-existential" text_spa="Todos estos los compran en otro lado porque no hay en México." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:18" text="Nochi nikankaj kinkowaj oksikan porke amo katki Mexico ."><tok id="w-9015" lemma="nochi" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-9016">Nochi</tok> <tok id="w-9016" lemma="nikanka" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=nikankah|NormalizedLemma=nikanka" head="w-9017">nikankaj</tok> <tok id="w-9017" lemma="kowa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kinkowah|NormalizedLemma=kowa" >kinkowaj</tok> <tok id="w-9018" lemma="oksikan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=oksikan|NormalizedLemma=oksikan" head="w-9017">oksikan</tok> <tok id="w-9019" lemma="porke" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=porke|NormalizedLemma=porke" head="w-9021">porke</tok> <tok id="w-9020" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-9021">amo</tok> <tok id="w-9021" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="3:advcl" misc="NormalizedForm=katki|NormalizedLemma=katki" head="w-9017">katki</tok> <tok id="w-9022" lemma="Mexico" upos="PROPN" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=mexico|NormalizedLemma=mexiko" head="w-9021">Mexico</tok> <tok id="w-9023" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9017">.</tok> </s>
<s id="s-845"  sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:19" text_spa="Como lo hacen:" labels="partial" text="Kenij ikchiwaj :"><tok id="w-9024" lemma="keni" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=kenih|NormalizedLemma=keni" head="w-9025">Kenij</tok> <tok id="w-9025" lemma="chiwa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ikchiwah|NormalizedLemma=chiwa" >ikchiwaj</tok> <tok id="w-9026" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-9025">:</tok> </s>
<s id="s-846"  text="Ninkej conhas achtoj ikkuiliyaj nipankakauyo wan kijchikij para maxitlatsiwi, iktitikij tzokotzitzin wan kinchiwaj xochitzitzin, xiwitzitzin tlajkoyan tlaltitikten, pajaritos, sitlalimej wan oksiki tlejmachio ." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:20" labels="partial" text_spa="Estas conchas primero le quitan la cascara y la ligen para que quede lisa, la cortan en pedazos pequeños y hace florecitas, hojitas en medio, pajaritos, estrellas y otros ____?"><tok id="w-9027" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=ninkeh|NormalizedLemma=nin" head="w-9028">Ninkej</tok> <tok id="w-9028" lemma="concha" upos="NOUN" feats="Typo=Yes" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="CorrectForm=conchas|NormalizedForm=conhas|NormalizedLemma=koncha" head="w-9030">conhas</tok> <tok id="w-9029" lemma="achtoj" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=achtoh|NormalizedLemma=achtoh" head="w-9030">achtoj</tok> <tok id="w-9030" lemma="kuiliya" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ikkwiliyah|NormalizedLemma=kwiliya" >ikkuiliyaj</tok> <tok id="w-9031" lemma="pankakauyo" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=nipankakauyo|NormalizedLemma=pankakauyo" head="w-9030">nipankakauyo</tok> <tok id="w-9032" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9033">wan</tok> <tok id="w-9033" lemma="ijchiki" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=kihchikih|NormalizedLemma=ihchiki" head="w-9031">kijchikij</tok> <tok id="w-9034" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="10:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-9036">para</tok> <tok id="w-9035" misc="SpaceAfter=No" >maxitlatsiwi<dtok id="w-9035" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-9036" form="ma"/><dtok id="w-9036" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=xitlatsiwi|NormalizedLemma=_" head="w-9033" form="xitlatsiwi"/></tok> <tok id="w-9037" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9038">,</tok> <tok id="w-9038" lemma="titiki" upos="VERB" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=iktitikih|NormalizedLemma=titiki" head="w-9033">iktitikij</tok> <tok id="w-9039" lemma="tzotzokotzin" upos="ADV" feats="Degree=Dim" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=tsokotsitsin|NormalizedLemma=tsotsokotsin" head="w-9038">tzokotzitzin</tok> <tok id="w-9040" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="15:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9041">wan</tok> <tok id="w-9041" lemma="chiwa" upos="VERB" feats="Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="NormalizedForm=kinchiwah|NormalizedLemma=chiwa" head="w-9038">kinchiwaj</tok> <tok id="w-9042" lemma="xochitl" upos="NOUN" feats="Degree=Dim|Number=Plur" deprel="obj"  deps="15:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=xochitsitsin|NormalizedLemma=xochitl" head="w-9041">xochitzitzin</tok><tok id="w-9043" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9044">,</tok> <tok id="w-9044" lemma="xiwitl" upos="NOUN" feats="Degree=Dim|Number=Plur" deprel="conj"  deps="16:conj" misc="NormalizedForm=xiwitsitsin|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-9042">xiwitzitzin</tok> <tok id="w-9045" upos="NOUN" deprel="dep"  deps="18:dep" misc="NormalizedForm=tlahkoyan|NormalizedLemma=_" head="w-9044">tlajkoyan</tok> <tok id="w-9046" lemma="tlaltitik" upos="NOUN" deprel="dep"  deps="18:dep" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlaltitikten|NormalizedLemma=tlaltitik" head="w-9044">tlaltitikten</tok><tok id="w-9047" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9048">,</tok> <tok id="w-9048" lemma="pájaro" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="16:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pajaritos|NormalizedLemma=páharo" head="w-9042">pajaritos</tok><tok id="w-9049" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="24:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9050">,</tok> <tok id="w-9050" lemma="sitlali" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="conj"  deps="16:conj" misc="NormalizedForm=sitlalimeh|NormalizedLemma=sitlali" head="w-9042">sitlalimej</tok> <tok id="w-9051" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="27:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9053">wan</tok> <tok id="w-9052" lemma="oksiki" upos="DET" deprel="det"  deps="27:det" misc="NormalizedForm=oksiki|NormalizedLemma=oksiki" head="w-9053">oksiki</tok> <tok id="w-9053" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="24:conj" misc="NormalizedForm=tlehmachio|NormalizedLemma=_" head="w-9050">tlejmachio</tok> <tok id="w-9054" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9030">.</tok> </s>
<s id="s-847"  text="Iktitikij in powitl ken yejwan ikkuiskej ." labels="partial check-relative" text_spa="Cortan la madera como ellos la ocupan." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:21"><tok id="w-9055" lemma="titiki" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=iktitikih|NormalizedLemma=titiki" >Iktitikij</tok> <tok id="w-9056" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9057">in</tok> <tok id="w-9057" lemma="powitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="1:obj" misc="NormalizedForm=powitl|NormalizedLemma=powitl" head="w-9055">powitl</tok> <tok id="w-9058" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=ken|NormalizedLemma=ke" head="w-9060">ken</tok> <tok id="w-9059" lemma="yejwan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=yehwan|NormalizedLemma=yehwan" head="w-9060">yejwan</tok> <tok id="w-9060" lemma="kui" upos="VERB" deprel="acl"  deps="3:acl" misc="NormalizedForm=ikkwiskeh|NormalizedLemma=kwi" head="w-9057">ikkuiskej</tok> <tok id="w-9061" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9055">.</tok> </s>
<s id="s-848"  text="Satepan kijtikoyoniaj, amo okachi wejkatlan, ikpantlaliliaj in figuras de xiwmej, iktekiliaj okotzotl wan chikawi, ijkuakon ikxitlasowaj ." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:22" labels="partial" text_spa="Después le hacen un hoyo en medio, no muy profundo, le ponen figuras de hierba, le echan pegamento y se endurece, luego lo liman."><tok id="w-9062" lemma="satepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-9063">Satepan</tok> <tok id="w-9063" lemma="ijtikoyonia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kihtikoyoniah|NormalizedLemma=ihtikoyonia" >kijtikoyoniaj</tok><tok id="w-9064" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9067">,</tok> <tok id="w-9065" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-9067">amo</tok> <tok id="w-9066" lemma="okachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-9067">okachi</tok> <tok id="w-9067" lemma="wejkatlan" upos="ADJ" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=wehkatlan|NormalizedLemma=wehkatlan" head="w-9063">wejkatlan</tok><tok id="w-9068" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9069">,</tok> <tok id="w-9069" lemma="pantlalilia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=ikpantlaliliah|NormalizedLemma=pantlalilia" head="w-9063">ikpantlaliliaj</tok> <tok id="w-9070" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9071">in</tok> <tok id="w-9071" lemma="figura" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="8:obj" misc="NormalizedForm=figuras|NormalizedLemma=figura" head="w-9069">figuras</tok> <tok id="w-9072" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="12:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-9073">de</tok> <tok id="w-9073" lemma="xiwitl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=xiwmeh|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-9071">xiwmej</tok><tok id="w-9074" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9075">,</tok> <tok id="w-9075" lemma="tekilia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=iktekiliah|NormalizedLemma=tekilia" head="w-9069">iktekiliaj</tok> <tok id="w-9076" lemma="okotzotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="14:obj" misc="NormalizedForm=okotsotl|NormalizedLemma=okotsotl" head="w-9075">okotzotl</tok> <tok id="w-9077" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="17:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9078">wan</tok> <tok id="w-9078" lemma="chikawi" upos="VERB" deprel="conj"  deps="14:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=chikawi|NormalizedLemma=chikawi" head="w-9075">chikawi</tok><tok id="w-9079" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9081">,</tok> <tok id="w-9080" lemma="ijkaukon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="20:advmod" misc="NormalizedForm=ihkwakon|NormalizedLemma=ihkaukon" head="w-9081">ijkuakon</tok> <tok id="w-9081" lemma="xitlasowa" upos="VERB" deprel="conj"  deps="17:conj" misc="NormalizedForm=ikxitlasowah|NormalizedLemma=xitlasowa" head="w-9078">ikxitlasowaj</tok> <tok id="w-9082" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9063">.</tok> </s>
<s id="s-849"  sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:23" text_spa="Y donde prenden la hierba queda el pegamento, queda negro donda lo prender." labels="partial" text="Wan kampa tlaxoxotlalten in xiwmej mokawa in okotzotl, mokawa tliltik kampa tlaxoxotlal ."><tok id="w-9083" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9088">Wan</tok> <tok id="w-9084" lemma="kampa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-9085">kampa</tok> <tok id="w-9085" lemma="tlaxoxotla" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=tlaxoxotlalten|NormalizedLemma=tlaxoxotla" head="w-9088">tlaxoxotlalten</tok> <tok id="w-9086" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9087">in</tok> <tok id="w-9087" lemma="xiwitl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=xiwmeh|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-9085">xiwmej</tok> <tok id="w-9088" lemma="kawa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mokawa|NormalizedLemma=kawa" >mokawa</tok> <tok id="w-9089" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9090">in</tok> <tok id="w-9090" lemma="okotzol" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=okotsotl|NormalizedLemma=okotsol" head="w-9088">okotzotl</tok><tok id="w-9091" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9092">,</tok> <tok id="w-9092" lemma="kawa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=mokawa|NormalizedLemma=kawa" head="w-9088">mokawa</tok> <tok id="w-9093" lemma="tliltik" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="xcomp"  deps="10:xcomp" misc="NormalizedForm=tliltik|NormalizedLemma=tliltik" head="w-9092">tliltik</tok> <tok id="w-9094" lemma="kampa" upos="ADV" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-9095">kampa</tok> <tok id="w-9095" lemma="tlaxoxotla" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=tlaxoxotlal|NormalizedLemma=tlaxoxotla" head="w-9092">tlaxoxotlal</tok> <tok id="w-9096" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9088">.</tok> </s>
<s id="s-850"  text_spa="También en la orilla de las figuras y así brillan más las figuras de concha." labels="partial" sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:24" text="Noiwki intenko in figuras wan ojkon okachi pitlanij in figuras de concha ."><tok id="w-9097" lemma="noiwki" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=noiwki|NormalizedLemma=noiwki" head="w-9098">Noiwki</tok> <tok id="w-9098" upos="NOUN" deprel="parataxis"  deps="8:parataxis" misc="NormalizedForm=intenko|NormalizedLemma=_" head="w-9104">intenko</tok> <tok id="w-9099" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9100">in</tok> <tok id="w-9100" lemma="figura" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="NormalizedForm=figuras|NormalizedLemma=figura" head="w-9098">figuras</tok> <tok id="w-9101" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9104">wan</tok> <tok id="w-9102" lemma="ojkon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-9104">ojkon</tok> <tok id="w-9103" lemma="okachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-9104">okachi</tok> <tok id="w-9104" lemma="pitlani" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=pitlanih|NormalizedLemma=pitlani" >pitlanij</tok> <tok id="w-9105" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9106">in</tok> <tok id="w-9106" lemma="figura" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=figuras|NormalizedLemma=figura" head="w-9104">figuras</tok> <tok id="w-9107" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="12:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-9108">de</tok> <tok id="w-9108" lemma="concha" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="NormalizedForm=concha|NormalizedLemma=concha" head="w-9106">concha</tok> <tok id="w-9109" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9104">.</tok> </s>
<s id="s-851"  text="Ijkuak yoowak ik tlaliliaj barnis ." labels="partial" text_spa="Cuando se secó le ponen barnis." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:25"><tok id="w-9110" lemma="ijkuak" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-9113">Ijkuak</tok> <tok id="w-9111" >yoowak<dtok id="w-9111" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-9113" form="y"/><dtok id="w-9112" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=oo|NormalizedLemma=o" head="w-9113" form="oo"/><dtok id="w-9113" lemma="waki" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="NormalizedForm=wak|NormalizedLemma=waki" head="w-9114" form="wak"/></tok> <tok id="w-9114" lemma="tlalilia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres|Typo=Yes" deprel="root"  deps="0:root" misc="CorrectForm=iktlaliliaj|NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=tlalilia" >ik</tok> <tok id="w-9115" upos="X" deprel="goeswith"  deps="5:goeswith" misc="NormalizedForm=tlaliliah|NormalizedLemma=_" head="w-9114">tlaliliaj</tok> <tok id="w-9116" lemma="barnis" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="NormalizedForm=barnis|NormalizedLemma=barnis" head="w-9114">barnis</tok> <tok id="w-9117" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9114">.</tok> </s>
<s id="s-852"  text="In omitl de ichkatl kikuij para in guitarritas, wan iktlaliliaj kampa sekintilinia in cuerdas den guitarrita ." labels="partial" text_spa="El hueso de borrego lo ocupan para guitarritas, y lo ponen donde se estiran las cuerdas de la guitarrita." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:26"><tok id="w-9118" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9119">In</tok> <tok id="w-9119" lemma="omitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=omitl|NormalizedLemma=omitl" head="w-9122">omitl</tok> <tok id="w-9120" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-9121">de</tok> <tok id="w-9121" lemma="ichkatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="2:nmod" misc="NormalizedForm=ichkatl|NormalizedLemma=ichkatl" head="w-9119">ichkatl</tok> <tok id="w-9122" lemma="kui" upos="VERB" feats="Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kikwih|NormalizedLemma=kwi" >kikuij</tok> <tok id="w-9123" lemma="para" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-9125">para</tok> <tok id="w-9124" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9125">in</tok> <tok id="w-9125" lemma="guitarra" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=guitarritas|NormalizedLemma=gwitarra" head="w-9122">guitarritas</tok><tok id="w-9126" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9128">,</tok> <tok id="w-9127" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9128">wan</tok> <tok id="w-9128" lemma="tlalia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=iktlaliliah|NormalizedLemma=tlalia" head="w-9122">iktlaliliaj</tok> <tok id="w-9129" lemma="kampa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-9130">kampa</tok> <tok id="w-9130" lemma="tilinia" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="11:advcl" misc="NormalizedForm=sekintilinia|NormalizedLemma=tilinia" head="w-9128">sekintilinia</tok> <tok id="w-9131" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9132">in</tok> <tok id="w-9132" lemma="cuerda" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="NormalizedForm=cuerdas|NormalizedLemma=kwerda" head="w-9130">cuerdas</tok> <tok id="w-9133" >den<dtok id="w-9133" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="18:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-9135" form="de"/><dtok id="w-9134" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="18:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9135" form="in"/></tok> <tok id="w-9135" lemma="guitarra" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="15:nmod" misc="NormalizedForm=guitarrita|NormalizedLemma=gwitarra" head="w-9132">guitarrita</tok> <tok id="w-9136" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9122">.</tok> </s>
<s id="s-853"  labels="partial" text_spa="Este taller ganó muchas diplomas, porque su trabajo es muy bonito y conocen como es el buen trabajo, y tiene mucho valor." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:27" text="Nikanka taller yokintlankej mikej diplomas, porke nintikiw simi kualtzin wan kixmatij kemej kuali tikitl, wan ikpia mik ipatiw."><tok id="w-9137" lemma="nikanka" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=nikanka|NormalizedLemma=nikanka" head="w-9138">Nikanka</tok> <tok id="w-9138" lemma="taller" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=taller|NormalizedLemma=taller" head="w-9141">taller</tok> <tok id="w-9139" >yokintlankej<dtok id="w-9139" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-9141" form="y"/><dtok id="w-9140" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9141" form="o"/><dtok id="w-9141" lemma="tlani" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kintlankeh|NormalizedLemma=tlani"  form="kintlankej"/></tok> <tok id="w-9142" lemma="miak" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=mikeh|NormalizedLemma=miak" head="w-9143">mikej</tok> <tok id="w-9143" lemma="diploma" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="5:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=diplomas|NormalizedLemma=diploma" head="w-9141">diplomas</tok><tok id="w-9144" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9148">,</tok> <tok id="w-9145" lemma="porke" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="12:mark" misc="NormalizedForm=porke|NormalizedLemma=porke" head="w-9148">porke</tok> <tok id="w-9146" lemma="tikitl" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=nintikiw|NormalizedLemma=tikitl" head="w-9148">nintikiw</tok> <tok id="w-9147" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-9148">simi</tok> <tok id="w-9148" lemma="kualtzin" upos="ADJ" feats="Degree=Dim" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="NormalizedForm=kwaltsin|NormalizedLemma=kwaltsin" head="w-9141">kualtzin</tok> <tok id="w-9149" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="14:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9150">wan</tok> <tok id="w-9150" lemma="ixmati" upos="VERB" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="NormalizedForm=kixmatih|NormalizedLemma=ixmati" head="w-9148">kixmatij</tok> <tok id="w-9151" lemma="kemej" upos="ADP" deprel="case"  deps="17:case" misc="NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-9153">kemej</tok> <tok id="w-9152" lemma="kuali" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="amod"  deps="17:amod" misc="NormalizedForm=kwali|NormalizedLemma=kwali" head="w-9153">kuali</tok> <tok id="w-9153" lemma="tikitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obl"  deps="14:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikitl|NormalizedLemma=tikitl" head="w-9150">tikitl</tok><tok id="w-9154" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9156">,</tok> <tok id="w-9155" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="20:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9156">wan</tok> <tok id="w-9156" lemma="pia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="14:conj" misc="NormalizedForm=ikpia|NormalizedLemma=pia" head="w-9150">ikpia</tok> <tok id="w-9157" lemma="mik" upos="DET" deprel="det"  deps="22:det" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=mik" head="w-9158">mik</tok> <tok id="w-9158" lemma="ipatiw" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="20:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ipatiw|NormalizedLemma=ipatiw" head="w-9156">ipatiw</tok><tok id="w-9159" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9141">.</tok> </s>
<s id="s-854"  text="Ninkej tlakamej wan siwamej pakij nik masewalten, wan amo pinawaj nik tlajtowaj Otomí ." labels="partial" text_spa="Estos hombres y mujeres están felices porque son indígenas, y no tienen pena porque hablan Otomí." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:28"><tok id="w-9160" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=ninkeh|NormalizedLemma=nin" head="w-9161">Ninkej</tok> <tok id="w-9161" lemma="tlakatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=tlakameh|NormalizedLemma=tlakatl" head="w-9164">tlakamej</tok> <tok id="w-9162" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9163">wan</tok> <tok id="w-9163" lemma="siuatl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=siwameh|NormalizedLemma=siwatl" head="w-9161">siwamej</tok> <tok id="w-9164" lemma="paki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=pakih|NormalizedLemma=paki" >pakij</tok> <tok id="w-9165" lemma="nik" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="7:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-9166">nik</tok> <tok id="w-9166" lemma="masewal" upos="NOUN" deprel="advcl"  deps="5:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=masewalten|NormalizedLemma=masewal" head="w-9164">masewalten</tok><tok id="w-9167" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9170">,</tok> <tok id="w-9168" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9170">wan</tok> <tok id="w-9169" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod:neg"  deps="11:advmod:neg" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-9170">amo</tok> <tok id="w-9170" lemma="pinawa" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=pinawah|NormalizedLemma=pinawa" head="w-9164">pinawaj</tok> <tok id="w-9171" lemma="nik" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="13:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-9172">nik</tok> <tok id="w-9172" lemma="tlajtowa" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="advcl"  deps="11:advcl" misc="NormalizedForm=tlahtowah|NormalizedLemma=tlahtowa" head="w-9170">tlajtowaj</tok> <tok id="w-9173" lemma="otomí" upos="PROPN" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="NormalizedForm=otomí|NormalizedLemma=otomí" head="w-9172">Otomí</tok> <tok id="w-9174" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9164">.</tok> </s>
<s id="s-855"  sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:29" labels="partial" text_spa="=" text="Yejwan motikitiltiaj para ikuejkapantlaliskej nimaltipew ."><tok id="w-9175" lemma="yejwan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=yehwan|NormalizedLemma=yehwan" head="w-9176">Yejwan</tok> <tok id="w-9176" lemma="motikitiltia" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=motikitiltiah|NormalizedLemma=motikitiltia" >motikitiltiaj</tok> <tok id="w-9177" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="4:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-9178">para</tok> <tok id="w-9178" lemma="wejkapantlalia" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="2:advcl" misc="NormalizedForm=ikwehkapantlaliskeh|NormalizedLemma=wehkapantlalia" head="w-9176">ikuejkapantlaliskej</tok> <tok id="w-9179" lemma="altipetl" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=2" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=nimaltipew|NormalizedLemma=altipetl" head="w-9178">nimaltipew</tok> <tok id="w-9180" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9176">.</tok> </s>
<s id="s-856"  text="Nikankaj toltil simi owej iktlajmachiotiyaj ." sent_id="tleka-kimixmatij-in-masewalten-de-otomi:30" labels="partial" text_spa="Este huevo es muy difícil adornar."><tok id="w-9181" lemma="nikanka" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=nikankah|NormalizedLemma=nikanka" head="w-9182">Nikankaj</tok> <tok id="w-9182" lemma="toltitl" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=toltil|NormalizedLemma=toltitl" head="w-9184">toltil</tok> <tok id="w-9183" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-9184">simi</tok> <tok id="w-9184" lemma="owej" upos="ADJ" feats="Number=Sing" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=oweh|NormalizedLemma=oweh" >owej</tok> <tok id="w-9185" lemma="tlajmachotia" upos="VERB" deprel="acl"  deps="4:acl" misc="NormalizedForm=iktlahmachiotiyah|NormalizedLemma=tlahmachotia" head="w-9184">iktlajmachiotiyaj</tok> <tok id="w-9186" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9185">.</tok> </s>
<s id="s-857"  text="Innamechonnonotzas tlen ocpanoc in Lencho:" sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:1" labels="partial" text_spa="Les voy a platicar que le pasó a Lencho."><tok id="w-9187" lemma="nonotza" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=innamechonnonotsas|NormalizedLemma=nonotsa" >Innamechonnonotzas</tok> <tok id="w-9188" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-9190">tlen</tok> <tok id="w-9189" >ocpanoc<dtok id="w-9189" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9190" form="o"/><dtok id="w-9190" lemma="panoa" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="1:ccomp" misc="NormalizedForm=kpanok|NormalizedLemma=panoa" head="w-9187" form="cpanoc"/></tok> <tok id="w-9191" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9192">in</tok> <tok id="w-9192" lemma="lencho" upos="PROPN" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=lencho|NormalizedLemma=lencho" head="w-9190">Lencho</tok><tok id="w-9193" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-9187">:</tok> </s>
<s id="s-858"  sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:2" labels="partial" text_spa="Él tenía como nueve años y vivía con si abuelita, en la orilla del monte, y su abuelita es una abuelita muy enojona, que nada más con algo pequeño ya se enoja." text="Yeh ocpiyaya quemeh chicunaui xiuitl uan ochanchiuaya iuan nisihtzin, itenco se pohyo, uan nisihtzin yeh se tenantzin simi tlauel, tlen san ica itlah tzocotzin ya cualantoc."><tok id="w-9194" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-9196">Yeh</tok> <tok id="w-9195" >ocpiyaya<dtok id="w-9195" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9196" form="o"/><dtok id="w-9196" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kpiyaya|NormalizedLemma=piya"  form="cpiyaya"/></tok> <tok id="w-9197" lemma="quemeh" upos="ADP" deprel="case"  deps="6:case" misc="NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-9199">quemeh</tok> <tok id="w-9198" lemma="chicunaui" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="6:nummod" misc="NormalizedForm=chikunawi|NormalizedLemma=chikunawi" head="w-9199">chicunaui</tok> <tok id="w-9199" lemma="xiuitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=xiwitl|NormalizedLemma=xiwitl" head="w-9196">xiuitl</tok> <tok id="w-9200" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9202">uan</tok> <tok id="w-9201" >ochanchiuaya<dtok id="w-9201" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9202" form="o"/><dtok id="w-9202" lemma="chanchiua" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=chanchiwaya|NormalizedLemma=chanchiwa" head="w-9196" form="chanchiuaya"/></tok> <tok id="w-9203" lemma="uan" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="9:obl" misc="NormalizedForm=iwan|NormalizedLemma=wan" head="w-9202">iuan</tok> <tok id="w-9204" misc="SpaceAfter=No" >nisihtzin<dtok id="w-9204" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9205" form="n"/><dtok id="w-9205" lemma="sihtzin" upos="NOUN" feats="Degree=Dim|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="NormalizedForm=isihtsin|NormalizedLemma=sihtsin" head="w-9203" form="isihtzin"/></tok> <tok id="w-9206" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9207">,</tok> <tok id="w-9207" lemma="tenco" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="9:obl" misc="NormalizedForm=itenko|NormalizedLemma=tenko" head="w-9202">itenco</tok> <tok id="w-9208" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-9209">se</tok> <tok id="w-9209" lemma="pohyo" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="14:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pohyo|NormalizedLemma=pohyo" head="w-9207">pohyo</tok><tok id="w-9210" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="23:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9216">,</tok> <tok id="w-9211" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="23:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9216">uan</tok> <tok id="w-9212" >nisihtzin<dtok id="w-9212" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="20:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9213" form="n"/><dtok id="w-9213" lemma="sihtzin" upos="NOUN" feats="Degree=Dim|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="23:nsubj" misc="NormalizedForm=isihtsin|NormalizedLemma=sihtsin" head="w-9216" form="isihtzin"/></tok> <tok id="w-9214" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="cop"  deps="23:cop" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-9216">yeh</tok> <tok id="w-9215" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="23:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-9216">se</tok> <tok id="w-9216" lemma="nantzin" upos="NOUN" feats="Degree=Dim|Number=Sing" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=tenantsin|NormalizedLemma=nantsin" head="w-9202">tenantzin</tok> <tok id="w-9217" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="25:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-9218">simi</tok> <tok id="w-9218" lemma="tlauel" upos="ADJ" deprel="amod"  deps="23:amod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlawel|NormalizedLemma=tlawel" head="w-9216">tlauel</tok><tok id="w-9219" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="33:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9226">,</tok> <tok id="w-9220" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="33:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-9226">tlen</tok> <tok id="w-9221" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="33:advmod" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-9226">san</tok> <tok id="w-9222" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="33:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-9226">ica</tok> <tok id="w-9223" lemma="itlah" upos="PRON" deprel="nmod"  deps="29:nmod" misc="NormalizedForm=itlah|NormalizedLemma=itlah" head="w-9222">itlah</tok> <tok id="w-9224" lemma="tzocotzin" upos="ADJ" feats="Degree=Dim" deprel="amod"  deps="30:amod" misc="NormalizedForm=tsokotsin|NormalizedLemma=tsokotsin" head="w-9223">tzocotzin</tok> <tok id="w-9225" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="33:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-9226">ya</tok> <tok id="w-9226" lemma="cualani" upos="VERB" deprel="acl"  deps="23:acl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwalantok|NormalizedLemma=kwalani" head="w-9216">cualantoc</tok><tok id="w-9227" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9196">.</tok> </s>
<s id="s-859"  text="Amo uilis pactos dion tzocotzin." text_spa="No va a poder estar feliz ni siquiera poquito." labels="partial" sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:3"><tok id="w-9228" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-9230">Amo</tok> <tok id="w-9229" lemma="uili" upos="AUX" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=wilis|NormalizedLemma=wili" head="w-9230">uilis</tok> <tok id="w-9230" lemma="paqui" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=paktos|NormalizedLemma=paki" >pactos</tok> <tok id="w-9231" lemma="dion" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=dion|NormalizedLemma=dion" head="w-9232">dion</tok> <tok id="w-9232" lemma="tzocotzin" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tsokotsin|NormalizedLemma=tsokotsin" head="w-9230">tzocotzin</tok><tok id="w-9233" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9230">.</tok> </s>
<s id="s-860"  text="In tenantzin oquinpiyaya miqueh ihuimeh uan simi oquintlasohtlaya." labels="partial" text_spa="La abuelita tenía muchas gallinas y las quería mucho." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:4a"><tok id="w-9234" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9235">In</tok> <tok id="w-9235" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=tenantsin|NormalizedLemma=_" head="w-9237">tenantzin</tok> <tok id="w-9236" >oquinpiyaya<dtok id="w-9236" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9237" form="o"/><dtok id="w-9237" lemma="piya" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kinpiyaya|NormalizedLemma=piya"  form="quinpiyaya"/></tok> <tok id="w-9238" lemma="miac" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=mikeh|NormalizedLemma=miak" head="w-9239">miqueh</tok> <tok id="w-9239" lemma="ihuitl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=iwimeh|NormalizedLemma=iwitl" head="w-9237">ihuimeh</tok> <tok id="w-9240" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9243">uan</tok> <tok id="w-9241" lemma="simi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=simi|NormalizedLemma=simi" head="w-9243">simi</tok> <tok id="w-9242" misc="SpaceAfter=No" >oquintlasohtlaya<dtok id="w-9242" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9243" form="o"/><dtok id="w-9243" lemma="tlasohtla" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=kintlasohtlaya|NormalizedLemma=tlasohtla" head="w-9237" form="quintlasohtlaya"/></tok> <tok id="w-9244" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9237">.</tok> </s>
<s id="s-861"  sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:4b" text_spa="Hasta les hizo un corral y ahí las encerraba." labels="partial" text="Hasta oquinchiuilih se incolal uan ompa oquintzacuaya."><tok id="w-9245" lemma="hasta" upos="SCONJ" feats="Foreign=Yes" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="NormalizedForm=Hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-9247">Hasta</tok> <tok id="w-9246" >oquinchiuilih<dtok id="w-9246" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9247" form="o"/><dtok id="w-9247" lemma="chiuilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kinchiwilih|NormalizedLemma=chiwilia"  form="quinchiuilih"/></tok> <tok id="w-9248" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-9249">se</tok> <tok id="w-9249" lemma="colal" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=inkolal|NormalizedLemma=kolal" head="w-9247">incolal</tok> <tok id="w-9250" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9253">uan</tok> <tok id="w-9251" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-9253">ompa</tok> <tok id="w-9252" misc="SpaceAfter=No" >oquintzacuaya<dtok id="w-9252" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9253" form="o"/><dtok id="w-9253" lemma="tzacua" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=kintsakwaya|NormalizedLemma=tsakwa" head="w-9247" form="quintzacuaya"/></tok> <tok id="w-9254" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9247">.</tok> </s>
<s id="s-862"  sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:5" labels="partial" text_spa="Llegó un día cuando amaneció ya no estaban todas las gallinas, porque esa noche vino un ____ comió una gallina." text="Oahsic tonal ihcuac otlanes acmo nochtin in ihuimeh, porque non youal oualah se chicunautli uan oquicuah se ihuitl."><tok id="w-9255" >Oahsic<dtok id="w-9255" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9256" form="O"/><dtok id="w-9256" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ahsik|NormalizedLemma=ahsi"  form="ahsic"/></tok> <tok id="w-9257" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-9256">tonal</tok> <tok id="w-9258" lemma="ihcuac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-9260">ihcuac</tok> <tok id="w-9259" >otlanes<dtok id="w-9259" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9260" form="o"/><dtok id="w-9260" lemma="tlanesi" upos="VERB" deprel="acl"  deps="3:acl" misc="NormalizedForm=tlanes|NormalizedLemma=tlanesi" head="w-9257" form="tlanes"/></tok> <tok id="w-9261" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-9262">acmo</tok> <tok id="w-9262" lemma="nochi" upos="PRON" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="NormalizedForm=nochtin|NormalizedLemma=nochi" head="w-9260">nochtin</tok> <tok id="w-9263" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9264">in</tok> <tok id="w-9264" lemma="ihuitl" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=iwimeh|NormalizedLemma=iwitl" head="w-9262">ihuimeh</tok><tok id="w-9265" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9270">,</tok> <tok id="w-9266" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="16:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-9270">porque</tok> <tok id="w-9267" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-9268">non</tok> <tok id="w-9268" lemma="youal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="16:obl" misc="NormalizedForm=yowal|NormalizedLemma=yowal" head="w-9270">youal</tok> <tok id="w-9269" >oualah<dtok id="w-9269" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="16:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9270" form="o"/><dtok id="w-9270" lemma="uala" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="NormalizedForm=walah|NormalizedLemma=wala" head="w-9262" form="ualah"/></tok> <tok id="w-9271" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="18:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-9272">se</tok> <tok id="w-9272" lemma="chicunautli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="16:nsubj" misc="NormalizedForm=chikunautli|NormalizedLemma=chikunautli" head="w-9270">chicunautli</tok> <tok id="w-9273" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="21:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9275">uan</tok> <tok id="w-9274" >oquicuah<dtok id="w-9274" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="21:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9275" form="o"/><dtok id="w-9275" lemma="cua" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="16:conj" misc="NormalizedForm=kikwah|NormalizedLemma=kwa" head="w-9270" form="quicuah"/></tok> <tok id="w-9276" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="23:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-9277">se</tok> <tok id="w-9277" lemma="ihuitl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="21:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=iwitl|NormalizedLemma=iwitl" head="w-9275">ihuitl</tok><tok id="w-9278" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="21:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9275">.</tok> </s>
<s id="s-863"  sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:6" labels="partial" text_spa="La abuelita dijo:" text="In tesihtzin oquihtoh:"><tok id="w-9279" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9280">In</tok> <tok id="w-9280" lemma="sihtzin" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=tesihtsin|NormalizedLemma=sihtsin" head="w-9282">tesihtzin</tok> <tok id="w-9281" misc="SpaceAfter=No" >oquihtoh<dtok id="w-9281" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9282" form="o"/><dtok id="w-9282" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa"  form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-9283" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-9282">:</tok> </s>
<s id="s-864"  text="—!Ay, tlasohtzitzinten notlahpiyaluan!, ¿uan axan tlenoh inchiuas?" sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:7" labels="partial" text_spa="-¡Ay, chiquititos mis animales!, ¿y ahora qué voy a hacer?"><tok id="w-9284" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-9296">—</tok><tok id="w-9285" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-9296">!</tok><tok id="w-9286" lemma="ay" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="13:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ai|NormalizedLemma=ai" head="w-9296">Ay</tok><tok id="w-9287" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9286">,</tok> <tok id="w-9288" lemma="tlasohtzin" upos="NOUN" deprel="vocative"  deps="13:vocative" misc="NormalizedForm=tlasohtsitsinten|NormalizedLemma=tlasohtsin" head="w-9296">tlasohtzitzinten</tok> <tok id="w-9289" lemma="tlahpiyal" upos="NOUN" deprel="appos"  deps="5:appos" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=notlahpiyalwan|NormalizedLemma=tlahpiyal" head="w-9288">notlahpiyaluan</tok><tok id="w-9290" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-9288">!</tok><tok id="w-9291" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9288">,</tok> <tok id="w-9292" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-9296">¿</tok><tok id="w-9293" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9296">uan</tok> <tok id="w-9294" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-9296">axan</tok> <tok id="w-9295" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-9296">tlenoh</tok> <tok id="w-9296" lemma="chiua" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=1|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=inchiwas|NormalizedLemma=chiwa" >inchiuas</tok><tok id="w-9297" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-9296">?</tok> </s>
<s id="s-865"  text="Satepan omoyoluih, ompa quilpis in itzcuintli para matlapihpiya." text_spa="Después lo pensó, ahí va amarrar el perro para que cuide." labels="partial" sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:8"><tok id="w-9298" lemma="satepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-9300">Satepan</tok> <tok id="w-9299" misc="SpaceAfter=No" >omoyoluih<dtok id="w-9299" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9300" form="o"/><dtok id="w-9300" lemma="moyoluia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=moyolwih|NormalizedLemma=moyolwia"  form="moyoluih"/></tok> <tok id="w-9301" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9303">,</tok> <tok id="w-9302" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-9303">ompa</tok> <tok id="w-9303" lemma="ilpi" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=kilpis|NormalizedLemma=ilpi" head="w-9300">quilpis</tok> <tok id="w-9304" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9305">in</tok> <tok id="w-9305" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="6:obj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-9303">itzcuintli</tok> <tok id="w-9306" lemma="para" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=para|NormalizedLemma=para" head="w-9308">para</tok> <tok id="w-9307" misc="SpaceAfter=No" >matlapihpiya<dtok id="w-9307" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-9308" form="ma"/><dtok id="w-9308" lemma="tlapihpiya" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=tlapihpiya|NormalizedLemma=tlapihpiya" head="w-9303" form="tlapihpiya"/></tok> <tok id="w-9309" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9300">.</tok> </s>
<s id="s-866"  sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:9" text_spa="Ese día, cuando ya era tarde, mandó a su nieto ahí que amarre el perro." labels="partial" text="Non tonal, ihcuac ya tiotlac, octiquitih nixuiu ompa maquilpih in itzcuitli."><tok id="w-9310" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-9311">Non</tok> <tok id="w-9311" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="9:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-9318">tonal</tok><tok id="w-9312" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9311">,</tok> <tok id="w-9313" lemma="ihcuac" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="6:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-9315">ihcuac</tok> <tok id="w-9314" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-9315">ya</tok> <tok id="w-9315" lemma="tiotlac" upos="NOUN" deprel="advcl"  deps="9:advcl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tiotlak|NormalizedLemma=tiotlak" head="w-9318">tiotlac</tok><tok id="w-9316" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9315">,</tok> <tok id="w-9317" >octiquitih<dtok id="w-9317" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9318" form="o"/><dtok id="w-9318" lemma="tiquiti" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ktikitih|NormalizedLemma=tikiti"  form="ctiquitih"/></tok> <tok id="w-9319" >nixuiu<dtok id="w-9319" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9320" form="n"/><dtok id="w-9320" lemma="ixui" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="NormalizedForm=ixuiu|NormalizedLemma=ixwi" head="w-9318" form="ixuiu"/></tok> <tok id="w-9321" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-9323">ompa</tok> <tok id="w-9322" >maquilpih<dtok id="w-9322" lemma="ma" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=ma|NormalizedLemma=ma" head="w-9323" form="ma"/><dtok id="w-9323" lemma="ilpi" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="9:ccomp" misc="NormalizedForm=kilpih|NormalizedLemma=ilpi" head="w-9318" form="quilpih"/></tok> <tok id="w-9324" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9325">in</tok> <tok id="w-9325" lemma="itzcuitli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="14:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwitli|NormalizedLemma=itskwitli" head="w-9323">itzcuitli</tok><tok id="w-9326" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9318">.</tok> </s>
<s id="s-867"  text_spa="El niño no contestó y lo fue a amarrar." labels="partial" sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:10" text="In telpocatl amo onauat uan oquilpito."><tok id="w-9327" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9328">In</tok> <tok id="w-9328" lemma="telpocatl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=telpokatl|NormalizedLemma=telpokatl" head="w-9331">telpocatl</tok> <tok id="w-9329" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-9331">amo</tok> <tok id="w-9330" >onauat<dtok id="w-9330" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9331" form="o"/><dtok id="w-9331" lemma="nauati" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=nawat|NormalizedLemma=nawati"  form="nauat"/></tok> <tok id="w-9332" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9334">uan</tok> <tok id="w-9333" misc="SpaceAfter=No" >oquilpito<dtok id="w-9333" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9334" form="o"/><dtok id="w-9334" lemma="ilpi" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=kilpito|NormalizedLemma=ilpi" head="w-9331" form="quilpito"/></tok> <tok id="w-9335" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9331">.</tok> </s>
<s id="s-868"  text="Quemeh ome o yeyi youal satepan, quemeh las tres de la mañana, in tenantzin oquicac in itzcuintli icompa tzotzoyocatinimi ic quiyauac." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:11" labels="partial" text_spa="Como dos o tres noches después, como a las tres de la mañana, la viejita escuchó el perro por ahí llorar por fuera."><tok id="w-9336" lemma="quemeh" upos="ADP" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-9340">Quemeh</tok> <tok id="w-9337" lemma="ome" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="5:nummod" misc="NormalizedForm=ome|NormalizedLemma=ome" head="w-9340">ome</tok> <tok id="w-9338" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9339">o</tok> <tok id="w-9339" lemma="yeyi" upos="NUM" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=yeyi|NormalizedLemma=yeyi" head="w-9337">yeyi</tok> <tok id="w-9340" lemma="youal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="6:obl" misc="NormalizedForm=yowal|NormalizedLemma=yowal" head="w-9341">youal</tok> <tok id="w-9341" lemma="satepan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=satepan|NormalizedLemma=satepan" head="w-9353">satepan</tok><tok id="w-9342" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9341">,</tok> <tok id="w-9343" lemma="quemeh" upos="ADP" deprel="case"  deps="10:case" misc="NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-9345">quemeh</tok> <tok id="w-9344" lemma="la" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=las|NormalizedLemma=la" head="w-9345">las</tok> <tok id="w-9345" lemma="tres" upos="NUM" deprel="obl"  deps="18:obl" misc="NormalizedForm=tres|NormalizedLemma=tres" head="w-9353">tres</tok> <tok id="w-9346" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="13:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-9348">de</tok> <tok id="w-9347" lemma="la" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=la|NormalizedLemma=la" head="w-9348">la</tok> <tok id="w-9348" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="10:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mañana|NormalizedLemma=_" head="w-9345">mañana</tok><tok id="w-9349" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9345">,</tok> <tok id="w-9350" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9351">in</tok> <tok id="w-9351" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="18:nsubj" misc="NormalizedForm=tenantsin|NormalizedLemma=_" head="w-9353">tenantzin</tok> <tok id="w-9352" >oquicac<dtok id="w-9352" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="18:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9353" form="o"/><dtok id="w-9353" lemma="caqui" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kikak|NormalizedLemma=kaki"  form="quicac"/></tok> <tok id="w-9354" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="20:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9355">in</tok> <tok id="w-9355" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="22:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-9357">itzcuintli</tok> <tok id="w-9356" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="22:advmod" misc="NormalizedForm=ikompa|NormalizedLemma=_" head="w-9357">icompa</tok> <tok id="w-9357" lemma="tzotzoyoca" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="18:ccomp" misc="NormalizedForm=tsotsoyokatinimi|NormalizedLemma=tsotsoyoka" head="w-9353">tzotzoyocatinimi</tok> <tok id="w-9358" lemma="ic" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="24:advmod" misc="NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=ik" head="w-9359">ic</tok> <tok id="w-9359" lemma="quiyauac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="22:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kiyawak|NormalizedLemma=kiyawak" head="w-9357">quiyauac</tok><tok id="w-9360" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9353">.</tok> </s>
<s id="s-869"  text="Ihcuac cualani in tenantzin uan octilanilih niayau in conetl uan oquiluih: —!Anda teh, ixmeua! Ixcaqui, in itzcuintli yoehcoc." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:12" text_spa="Entonces se enoja la viejita y jaló su cobija al niño y dijo: -!Anda tú, levántate! Escucha, el perro ya llegó." labels="partial"><tok id="w-9361" lemma="ihcuac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-9362">Ihcuac</tok> <tok id="w-9362" lemma="cualani" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kwalani|NormalizedLemma=kwalani" >cualani</tok> <tok id="w-9363" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9364">in</tok> <tok id="w-9364" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=tenantsin|NormalizedLemma=_" head="w-9362">tenantzin</tok> <tok id="w-9365" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9367">uan</tok> <tok id="w-9366" >octilanilih<dtok id="w-9366" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9367" form="o"/><dtok id="w-9367" lemma="tilanilia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=ktilanilih|NormalizedLemma=tilanilia" head="w-9362" form="ctilanilih"/></tok> <tok id="w-9368" lemma="ayatl" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="NormalizedForm=niayau|NormalizedLemma=ayatl" head="w-9367">niayau</tok> <tok id="w-9369" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9370">in</tok> <tok id="w-9370" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="iobj"  deps="7:iobj" misc="NormalizedForm=konetl|NormalizedLemma=konetl" head="w-9367">conetl</tok> <tok id="w-9371" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9373">uan</tok> <tok id="w-9372" misc="SpaceAfter=No" >oquiluih<dtok id="w-9372" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9373" form="o"/><dtok id="w-9373" lemma="iluia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=kilwih|NormalizedLemma=ilwia" head="w-9367" form="quiluih"/></tok> <tok id="w-9374" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-9377">:</tok> <tok id="w-9375" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-9377">—</tok><tok id="w-9376" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-9377">!</tok><tok id="w-9377" lemma="andar" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="13:parataxis" misc="NormalizedForm=Anda|NormalizedLemma=andar" head="w-9373">Anda</tok> <tok id="w-9378" lemma="teh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=2|PronType=Prs" deprel="vocative"  deps="17:vocative" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=teh|NormalizedLemma=teh" head="w-9377">teh</tok><tok id="w-9379" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9380">,</tok> <tok id="w-9380" lemma="meua" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="17:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ixmewa|NormalizedLemma=mewa" head="w-9377">ixmeua</tok><tok id="w-9381" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-9380">!</tok> <tok id="w-9382" lemma="caqui" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="20:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ixkaki|NormalizedLemma=kaki" head="w-9380">Ixcaqui</tok><tok id="w-9383" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="28:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9388">,</tok> <tok id="w-9384" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="25:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9385">in</tok> <tok id="w-9385" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="28:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-9388">itzcuintli</tok> <tok id="w-9386" misc="SpaceAfter=No" >yoehcoc<dtok id="w-9386" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="28:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-9388" form="y"/><dtok id="w-9387" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="28:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9388" form="o"/><dtok id="w-9388" lemma="ehco" upos="VERB" deprel="conj"  deps="22:conj" misc="NormalizedForm=ehkok|NormalizedLemma=ehko" head="w-9382" form="ehcoc"/></tok> <tok id="w-9389" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9362">.</tok> </s>
<s id="s-870"  sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:13" text_spa="¿Porqué no lo amarraste bien?" labels="partial" text="¿Tleca amo otyequilpih?"><tok id="w-9390" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-9394">¿</tok><tok id="w-9391" lemma="tleca" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=tleka|NormalizedLemma=tleka" head="w-9394">Tleca</tok> <tok id="w-9392" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-9394">amo</tok> <tok id="w-9393" misc="SpaceAfter=No" >otyequilpih<dtok id="w-9393" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9394" form="o"/><dtok id="w-9394" lemma="ilpi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tyekilpih|NormalizedLemma=ilpi"  form="tyequilpih"/></tok> <tok id="w-9395" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-9394">?</tok> </s>
<s id="s-871"  text="¡Axan xihsiui ixmeua, ixtzitzqui uan ixquilpih!" sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:14" labels="partial" text_spa="¡Ahora apúrate levántate, agárralo y amárralo!"><tok id="w-9396" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-9398">¡</tok><tok id="w-9397" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-9398">Axan</tok> <tok id="w-9398" lemma="siui" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=xihsiwi|NormalizedLemma=siwi" >xihsiui</tok> <tok id="w-9399" lemma="meua" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ixmewa|NormalizedLemma=mewa" head="w-9398">ixmeua</tok><tok id="w-9400" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9401">,</tok> <tok id="w-9401" lemma="quitzqui" upos="VERB" feats="Typo=Yes" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="CorrectForm=ixquitzqui|NormalizedForm=ixtsitski|NormalizedLemma=kitski" head="w-9399">ixtzitzqui</tok> <tok id="w-9402" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9403">uan</tok> <tok id="w-9403" lemma="ilpi" upos="VERB" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ixkilpih|NormalizedLemma=ilpi" head="w-9401">ixquilpih</tok><tok id="w-9404" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-9398">!</tok> </s>
<s id="s-872"  text="In Lencho amo ocniquia meuas, pero quen icchiuas como icmouilia nisihtzin." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:15" labels="partial" text_spa="Lencho no quería levantarse, pero cómo va a hacer como le tiene miedo a su abuelita."><tok id="w-9405" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9406">In</tok> <tok id="w-9406" lemma="lencho" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=lencho|NormalizedLemma=lencho" head="w-9409">Lencho</tok> <tok id="w-9407" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-9409">amo</tok> <tok id="w-9408" >ocniquia<dtok id="w-9408" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9409" form="o"/><dtok id="w-9409" lemma="niqui" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=knikia|NormalizedLemma=niki"  form="cniquia"/></tok> <tok id="w-9410" lemma="meua" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Fut" deprel="xcomp"  deps="5:xcomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mewas|NormalizedLemma=mewa" head="w-9409">meuas</tok><tok id="w-9411" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9414">,</tok> <tok id="w-9412" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-9414">pero</tok> <tok id="w-9413" lemma="quen" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=ken|NormalizedLemma=ken" head="w-9414">quen</tok> <tok id="w-9414" lemma="chiua" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=ikchiwas|NormalizedLemma=chiwa" head="w-9409">icchiuas</tok> <tok id="w-9415" lemma="como" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="12:mark" misc="NormalizedForm=como|NormalizedLemma=como" head="w-9416">como</tok> <tok id="w-9416" lemma="mouilia" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="10:advcl" misc="NormalizedForm=ikmowilia|NormalizedLemma=mowilia" head="w-9414">icmouilia</tok> <tok id="w-9417" misc="SpaceAfter=No" >nisihtzin<dtok id="w-9417" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9418" form="n"/><dtok id="w-9418" lemma="sihtzin" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="NormalizedForm=isihtsin|NormalizedLemma=sihtsin" head="w-9416" form="isihtzin"/></tok> <tok id="w-9419" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9409">.</tok> </s>
<s id="s-873"  text="Omeu, uan ohcon xotihtincomoctic oquis quiyauac uan icnotza in itzcuintli." labels="partial, check-barefoot-adv" text_spa="Se levantó, y así descalzo salió a fuera y le habló al perrito." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:16"><tok id="w-9420" misc="SpaceAfter=No" >Omeu<dtok id="w-9420" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9421" form="O"/><dtok id="w-9421" lemma="meua" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=meu|NormalizedLemma=mewa"  form="meu"/></tok> <tok id="w-9422" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9425">,</tok> <tok id="w-9423" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9425">uan</tok> <tok id="w-9424" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-9425">ohcon</tok> <tok id="w-9425" lemma="cotihtincomoctic" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=xotihtinkomoktik|NormalizedLemma=kotihtinkomoktik" head="w-9427">xotihtincomoctic</tok> <tok id="w-9426" >oquis<dtok id="w-9426" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9427" form="o"/><dtok id="w-9427" lemma="quisa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=kis|NormalizedLemma=kisa" head="w-9421" form="quis"/></tok> <tok id="w-9428" lemma="quiyauac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=kiyawak|NormalizedLemma=kiyawak" head="w-9427">quiyauac</tok> <tok id="w-9429" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9430">uan</tok> <tok id="w-9430" lemma="notza" upos="VERB" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=iknotsa|NormalizedLemma=notsa" head="w-9427">icnotza</tok> <tok id="w-9431" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9432">in</tok> <tok id="w-9432" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-9430">itzcuintli</tok><tok id="w-9433" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9421">.</tok> </s>
<s id="s-874"  labels="partial" text_spa="=" sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:17" text="—Meh ticol, cuixi cuixi, cuixi."><tok id="w-9434" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-9436">—</tok><tok id="w-9435" lemma="meh" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="3:discourse" misc="NormalizedForm=meh|NormalizedLemma=meh" head="w-9436">Meh</tok> <tok id="w-9436" lemma="ticol" upos="NOUN" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tikol|NormalizedLemma=tikol" >ticol</tok><tok id="w-9437" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9438">,</tok> <tok id="w-9438" lemma="cuixi" upos="INTJ" deprel="discourse"  deps="3:discourse" misc="NormalizedForm=kwixi|NormalizedLemma=kwixi" head="w-9436">cuixi</tok> <tok id="w-9439" lemma="cuixi" upos="INTJ" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwixi|NormalizedLemma=kwixi" head="w-9438">cuixi</tok><tok id="w-9440" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9441">,</tok> <tok id="w-9441" lemma="cuixi" upos="INTJ" deprel="conj"  deps="6:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwixi|NormalizedLemma=kwixi" head="w-9439">cuixi</tok><tok id="w-9442" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9436">.</tok> </s>
<s id="s-875"  text_spa="Y el perro se fue." labels="partial, check-appos-yeh" sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:18" text="Yeh in iztcuintli yocholoh."><tok id="w-9443" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-9448">Yeh</tok> <tok id="w-9444" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9445">in</tok> <tok id="w-9445" lemma="iztcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="appos"  deps="1:appos" misc="NormalizedForm=istkwintli|NormalizedLemma=istkwintli" head="w-9443">iztcuintli</tok> <tok id="w-9446" misc="SpaceAfter=No" >yocholoh<dtok id="w-9446" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-9448" form="y"/><dtok id="w-9447" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9448" form="o"/><dtok id="w-9448" lemma="choloa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=choloh|NormalizedLemma=choloa"  form="choloh"/></tok> <tok id="w-9449" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9448">.</tok> </s>
<s id="s-876"  text_spa="Lencho le dijo de lado a su abuela: -No aparece el perro." labels="partial" sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:19" text="In Lencho ocnaliluih nisihtzin: —Amo nesi in itzcuintli."><tok id="w-9450" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9451">In</tok> <tok id="w-9451" lemma="lencho" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=lencho|NormalizedLemma=lencho" head="w-9453">Lencho</tok> <tok id="w-9452" >ocnaliluih<dtok id="w-9452" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9453" form="o"/><dtok id="w-9453" lemma="iluia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=knalilwih|NormalizedLemma=ilwia"  form="cnaliluih"/></tok> <tok id="w-9454" misc="SpaceAfter=No" >nisihtzin<dtok id="w-9454" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9455" form="n"/><dtok id="w-9455" lemma="sihtzin" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=isihtsin|NormalizedLemma=sihtsin" head="w-9453" form="isihtzin"/></tok> <tok id="w-9456" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-9459">:</tok> <tok id="w-9457" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-9459">—</tok><tok id="w-9458" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="10:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-9459">Amo</tok> <tok id="w-9459" lemma="nesi" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=nesi|NormalizedLemma=nesi" head="w-9453">nesi</tok> <tok id="w-9460" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9461">in</tok> <tok id="w-9461" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-9459">itzcuintli</tok><tok id="w-9462" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9453">.</tok> </s>
<s id="s-877"  text="Nisihtzin oualcualan: —Neh amo notiquiu, neh onmitziluih itquilpitiu, ¡axan ixtemo uan uilica ixcauah!" text_spa="Su abuelita de repente se enojó: -No es mi trabajo, yo te dije que lo fueras a amarrar, ¡ahora búscalo y tienes que dejarlo ahí!" labels="partial" sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:20"><tok id="w-9463" >Nisihtzin<dtok id="w-9463" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9464" form="N"/><dtok id="w-9464" lemma="sihtzin" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=isihtsin|NormalizedLemma=sihtsin" head="w-9466" form="isihtzin"/></tok> <tok id="w-9465" misc="SpaceAfter=No" >oualcualan<dtok id="w-9465" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9466" form="o"/><dtok id="w-9466" lemma="cualani" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=walkwalan|NormalizedLemma=kwalani"  form="ualcualan"/></tok> <tok id="w-9467" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-9471">:</tok> <tok id="w-9468" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-9471">—</tok><tok id="w-9469" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-9471">Neh</tok> <tok id="w-9470" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-9471">amo</tok> <tok id="w-9471" lemma="tiquitl" upos="NOUN" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=notiquiu|NormalizedLemma=tikitl" head="w-9466">notiquiu</tok><tok id="w-9472" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="13:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9475">,</tok> <tok id="w-9473" lemma="neh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=1|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=neh|NormalizedLemma=neh" head="w-9475">neh</tok> <tok id="w-9474" >onmitziluih<dtok id="w-9474" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9475" form="o"/><dtok id="w-9475" lemma="iluia" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="9:parataxis" misc="NormalizedForm=nmitsilwih|NormalizedLemma=ilwia" head="w-9471" form="nmitziluih"/></tok> <tok id="w-9476" lemma="ilpi" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="13:ccomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itquilpitiu|NormalizedLemma=ilpi" head="w-9475">itquilpitiu</tok><tok id="w-9477" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9480">,</tok> <tok id="w-9478" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-9480">¡</tok><tok id="w-9479" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-9480">axan</tok> <tok id="w-9480" lemma="temoa" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2|Subcat=Tran" deprel="conj"  deps="13:conj" misc="NormalizedForm=ixtemo|NormalizedLemma=temoa" head="w-9475">ixtemo</tok> <tok id="w-9481" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="21:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9483">uan</tok> <tok id="w-9482" lemma="uilica" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="21:advmod" misc="NormalizedForm=wilika|NormalizedLemma=wilika" head="w-9483">uilica</tok> <tok id="w-9483" lemma="caua" upos="VERB" deprel="conj"  deps="18:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ixkawah|NormalizedLemma=kawa" head="w-9480">ixcauah</tok><tok id="w-9484" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-9480">!</tok> </s>
<s id="s-878"  sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:21" text_spa="Cómo va a hacer, fue en un camino anda llamando al perro, fue tallandose los ojos como estaba durmiendo y se le olvidó que en la orilla del camino estaba amarrado un burro." labels="partial" text="Quen icchiuas, oyah ic itich se ohtli icnotztiu in itzcuintli, oc mixxacualohtiu quen ocochtoya uan oquilcau nic itenco in ohtli oilpitoya se burro."><tok id="w-9485" lemma="quen" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=ken|NormalizedLemma=ken" head="w-9486">Quen</tok> <tok id="w-9486" lemma="chiua" upos="VERB" deprel="discourse"  deps="5:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ikchiwas|NormalizedLemma=chiwa" head="w-9489">icchiuas</tok><tok id="w-9487" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9486">,</tok> <tok id="w-9488" >oyah<dtok id="w-9488" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9489" form="o"/><dtok id="w-9489" lemma="youi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yah|NormalizedLemma=yowi"  form="yah"/></tok> <tok id="w-9490" lemma="ic" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=ik" head="w-9491">ic</tok> <tok id="w-9491" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-9489">itich</tok> <tok id="w-9492" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-9493">se</tok> <tok id="w-9493" lemma="ohtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="NormalizedForm=ohtli|NormalizedLemma=ohtli" head="w-9491">ohtli</tok> <tok id="w-9494" lemma="notza" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=icnotztiu|NormalizedLemma=notsa" head="w-9489">icnotztiu</tok> <tok id="w-9495" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="12:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9496">in</tok> <tok id="w-9496" lemma="itzcuintli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="10:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itskwintli|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-9494">itzcuintli</tok><tok id="w-9497" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9499">,</tok> <tok id="w-9498" lemma="oc" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-9499">oc</tok> <tok id="w-9499" upos="VERB" deprel="conj"  deps="10:conj" misc="NormalizedForm=mixxacualohtiu|NormalizedLemma=_" head="w-9494">mixxacualohtiu</tok> <tok id="w-9500" lemma="quen" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=ken|NormalizedLemma=ken" head="w-9502">quen</tok> <tok id="w-9501" >ocochtoya<dtok id="w-9501" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="18:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9502" form="o"/><dtok id="w-9502" lemma="cochi" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="15:advcl" misc="NormalizedForm=kochtoya|NormalizedLemma=kochi" head="w-9499" form="cochtoya"/></tok> <tok id="w-9503" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="21:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9505">uan</tok> <tok id="w-9504" >oquilcau<dtok id="w-9504" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="21:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9505" form="o"/><dtok id="w-9505" lemma="ilcaua" upos="VERB" deprel="conj"  deps="15:conj" misc="NormalizedForm=quilcau|NormalizedLemma=ilkawa" head="w-9499" form="quilcau"/></tok> <tok id="w-9506" lemma="nic" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="27:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-9511">nic</tok> <tok id="w-9507" lemma="tenco" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="27:obl" misc="NormalizedForm=itenko|NormalizedLemma=tenko" head="w-9511">itenco</tok> <tok id="w-9508" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="25:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9509">in</tok> <tok id="w-9509" lemma="ohtli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="23:nmod" misc="NormalizedForm=ohtli|NormalizedLemma=ohtli" head="w-9507">ohtli</tok> <tok id="w-9510" >oilpitoya<dtok id="w-9510" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="27:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9511" form="o"/><dtok id="w-9511" lemma="ilpi" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="21:ccomp" misc="NormalizedForm=ilpitoya|NormalizedLemma=ilpi" head="w-9505" form="ilpitoya"/></tok> <tok id="w-9512" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="29:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-9513">se</tok> <tok id="w-9513" lemma="burro" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="27:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=burro|NormalizedLemma=burro" head="w-9511">burro</tok><tok id="w-9514" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9489">.</tok> </s>
<s id="s-879"  sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:22" labels="partial" text_spa="Y va pasando a su lado, no se lo esperaba cuando el burro lo mordió, y lo tiró al suelo." text="Uan yapahpanotiu inacasco, amo inehmachpan ihcuac in burro octlancuah, uan octlatiuih tlalpan."><tok id="w-9515" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="2:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9516">Uan</tok> <tok id="w-9516" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=yapahpanotiu|NormalizedLemma=_" >yapahpanotiu</tok> <tok id="w-9517" lemma="nacasco" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=inakasko|NormalizedLemma=nakasko" head="w-9516">inacasco</tok><tok id="w-9518" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9520">,</tok> <tok id="w-9519" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-9520">amo</tok> <tok id="w-9520" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=inehmachpan|NormalizedLemma=_" head="w-9516">inehmachpan</tok> <tok id="w-9521" lemma="ihcuac" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-9525">ihcuac</tok> <tok id="w-9522" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9523">in</tok> <tok id="w-9523" lemma="burro" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=burro|NormalizedLemma=burro" head="w-9525">burro</tok> <tok id="w-9524" misc="SpaceAfter=No" >octlancuah<dtok id="w-9524" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9525" form="o"/><dtok id="w-9525" lemma="tlancua" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="6:advcl" misc="NormalizedForm=ktlankwah|NormalizedLemma=tlankwa" head="w-9520" form="ctlancuah"/></tok> <tok id="w-9526" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9529">,</tok> <tok id="w-9527" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="15:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9529">uan</tok> <tok id="w-9528" >octlatiuih<dtok id="w-9528" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9529" form="o"/><dtok id="w-9529" lemma="tlatiuia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="11:conj" misc="NormalizedForm=ktlatiwih|NormalizedLemma=tlatiwia" head="w-9525" form="ctlatiuih"/></tok> <tok id="w-9530" lemma="tlalpan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlalpan|NormalizedLemma=tlalpan" head="w-9529">tlalpan</tok><tok id="w-9531" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9516">.</tok> </s>
<s id="s-880"  text="Yeh opeu pohtzahtzi: —¡Ay!, ¡ay!, ¡ay! Nechtihtixohtoc in burro —ocnaliluih nisihtzin uan nicniu." labels="partial" text_spa="Él empezó a gritar: -¡Ay!, ¡ay!, ¡ay! Me está mordiendo el burro -le dijo a su abuelita y su hermano/a." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:23"><tok id="w-9532" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-9535">Yeh</tok> <tok id="w-9533" >opeu<dtok id="w-9533" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9535" form="o"/><dtok id="w-9534" lemma="peua" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=peu|NormalizedLemma=pewa" head="w-9535" form="peu"/></tok> <tok id="w-9535" lemma="pohtzahtzi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=pohtsahtsi|NormalizedLemma=pohtsahtsi" >pohtzahtzi</tok><tok id="w-9536" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-9539">:</tok> <tok id="w-9537" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-9539">—</tok><tok id="w-9538" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-9539">¡</tok><tok id="w-9539" lemma="ay" upos="INTJ" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ai|NormalizedLemma=ai" head="w-9535">Ay</tok><tok id="w-9540" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-9539">!</tok><tok id="w-9541" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9543">,</tok> <tok id="w-9542" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-9543">¡</tok><tok id="w-9543" lemma="ay" upos="INTJ" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ai|NormalizedLemma=ai" head="w-9539">ay</tok><tok id="w-9544" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-9543">!</tok><tok id="w-9545" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9547">,</tok> <tok id="w-9546" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-9547">¡</tok><tok id="w-9547" lemma="ay" upos="INTJ" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ai|NormalizedLemma=ai" head="w-9543">ay</tok><tok id="w-9548" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-9547">!</tok> <tok id="w-9549" upos="PROPN" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="NormalizedForm=nechtihtixohtok|NormalizedLemma=_" head="w-9535">Nechtihtixohtoc</tok> <tok id="w-9550" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="20:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9551">in</tok> <tok id="w-9551" lemma="burro" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="18:nsubj" misc="NormalizedForm=burro|NormalizedLemma=burro" head="w-9549">burro</tok> <tok id="w-9552" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="23:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-9554">—</tok><tok id="w-9553" >ocnaliluih<dtok id="w-9553" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="23:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9554" form="o"/><dtok id="w-9554" lemma="iluia" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="18:parataxis" misc="NormalizedForm=knalilwih|NormalizedLemma=ilwia" head="w-9549" form="cnaliluih"/></tok> <tok id="w-9555" lemma="sihtzin" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="23:obj" misc="NormalizedForm=nisihtsin|NormalizedLemma=sihtsin" head="w-9554">nisihtzin</tok> <tok id="w-9556" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="27:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9558">uan</tok> <tok id="w-9557" misc="SpaceAfter=No" >nicniu<dtok id="w-9557" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="27:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9558" form="n"/><dtok id="w-9558" lemma="icni" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="24:conj" misc="NormalizedForm=icniu|NormalizedLemma=ikni" head="w-9555" form="icniu"/></tok> <tok id="w-9559" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9535">.</tok> </s>
<s id="s-881"  text="Yehuan iccaquih uan melacatzohtiquisah uan oquistiquisqueh quiyauac, cauitz oc icpaleuisqueh, yeh in burro ompa icmihmilohtinimi in Lencho, cansaso yoctihtixo, itich nima, itich nipox, ic icuixcochco." labels="partial" text_spa="Ellos escuchan y se paran rápidamente y salieron rápidamente a fuera, no lo pueden ayudar, es eso el burro ahí anda arrastrando a Lencho, en todas partes ya lo mordió, en su mano, en su estómago, por la nuca." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:25"><tok id="w-9560" lemma="yehuan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=yewan|NormalizedLemma=yewan" head="w-9561">Yehuan</tok> <tok id="w-9561" lemma="caqui" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=ikkakih|NormalizedLemma=kaki" >iccaquih</tok> <tok id="w-9562" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9563">uan</tok> <tok id="w-9563" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=melakatsohtikisah|NormalizedLemma=_" head="w-9561">melacatzohtiquisah</tok> <tok id="w-9564" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9566">uan</tok> <tok id="w-9565" >oquistiquisqueh<dtok id="w-9565" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9566" form="o"/><dtok id="w-9566" lemma="quisa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=kistikiskeh|NormalizedLemma=kisa" head="w-9563" form="quistiquisqueh"/></tok> <tok id="w-9567" lemma="quiyauac" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kiyawak|NormalizedLemma=kiyawak" head="w-9566">quiyauac</tok><tok id="w-9568" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9571">,</tok> <tok id="w-9569" lemma="cauitz" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=kawits|NormalizedLemma=kawits" head="w-9571">cauitz</tok> <tok id="w-9570" lemma="oc" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=ok|NormalizedLemma=ok" head="w-9571">oc</tok> <tok id="w-9571" lemma="paleuia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ikpalewiskeh|NormalizedLemma=palewia" head="w-9566">icpaleuisqueh</tok><tok id="w-9572" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9577">,</tok> <tok id="w-9573" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="18:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-9577">yeh</tok> <tok id="w-9574" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9575">in</tok> <tok id="w-9575" lemma="burro" upos="NOUN" deprel="appos"  deps="14:appos" misc="NormalizedForm=burro|NormalizedLemma=burro" head="w-9573">burro</tok> <tok id="w-9576" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-9577">ompa</tok> <tok id="w-9577" upos="VERB" deprel="conj"  deps="12:conj" misc="NormalizedForm=ikmihmilohtinimi|NormalizedLemma=_" head="w-9571">icmihmilohtinimi</tok> <tok id="w-9578" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="20:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9579">in</tok> <tok id="w-9579" lemma="lencho" upos="PROPN" deprel="obj"  deps="18:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=lencho|NormalizedLemma=lencho" head="w-9577">Lencho</tok><tok id="w-9580" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="25:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9584">,</tok> <tok id="w-9581" lemma="cansaso" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="25:advmod" misc="NormalizedForm=kansaso|NormalizedLemma=kansaso" head="w-9584">cansaso</tok> <tok id="w-9582" misc="SpaceAfter=No" >yoctihtixo<dtok id="w-9582" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="25:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-9584" form="y"/><dtok id="w-9583" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="25:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9584" form="o"/><dtok id="w-9584" upos="VERB" deprel="conj"  deps="18:conj" misc="NormalizedForm=ktihtixo|NormalizedLemma=_" head="w-9577" form="ctihtixo"/></tok> <tok id="w-9585" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="27:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9586">,</tok> <tok id="w-9586" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="25:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-9584">itich</tok> <tok id="w-9587" misc="SpaceAfter=No" >nima<dtok id="w-9587" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="29:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9588" form="n"/><dtok id="w-9588" lemma="ma" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="27:nmod" misc="NormalizedForm=ima|NormalizedLemma=ma" head="w-9586" form="ima"/></tok> <tok id="w-9589" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="31:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9590">,</tok> <tok id="w-9590" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="conj"  deps="27:conj" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-9586">itich</tok> <tok id="w-9591" misc="SpaceAfter=No" >nipox<dtok id="w-9591" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="33:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9592" form="n"/><dtok id="w-9592" lemma="pox" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="31:nmod" misc="NormalizedForm=ipox|NormalizedLemma=pox" head="w-9590" form="ipox"/></tok> <tok id="w-9593" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="35:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9594">,</tok> <tok id="w-9594" lemma="ic" upos="ADP" deprel="conj"  deps="31:conj" misc="NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=ik" head="w-9590">ic</tok> <tok id="w-9595" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="35:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ikwixkochko|NormalizedLemma=_" head="w-9594">icuixcochco</tok><tok id="w-9596" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9561">.</tok> </s>
<s id="s-882"  sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:26" text_spa="¡Quién sabe como Dios Señor lo ayudó!" labels="partial" text="¡Amati quenih Dios Yehuatzin ocmopaleuilih!"><tok id="w-9597" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-9598">¡</tok><tok id="w-9598" lemma="amati" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=amati|NormalizedLemma=amati" head="w-9603">Amati</tok> <tok id="w-9599" lemma="quenih" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=kenih|NormalizedLemma=kenih" head="w-9603">quenih</tok> <tok id="w-9600" lemma="dios" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=dios|NormalizedLemma=dios" head="w-9603">Dios</tok> <tok id="w-9601" lemma="yehuatzin" upos="PROPN" deprel="appos"  deps="4:appos" misc="NormalizedForm=yewatsin|NormalizedLemma=yewatsin" head="w-9600">Yehuatzin</tok> <tok id="w-9602" misc="SpaceAfter=No" >ocmopaleuilih<dtok id="w-9602" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9603" form="o"/><dtok id="w-9603" lemma="palehuia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kmopalewilih|NormalizedLemma=palewia"  form="cmopaleuilih"/></tok> <tok id="w-9604" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-9603">!</tok> </s>
<s id="s-883"  sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:27" text_spa="Como lo estaba arrastrando lo fue arrimando en la orilla y se cayó por debajo y así se ayudó porque el burro ya no lo alcanzó, porque estaba amarrado." labels="partial" text="Quen ocmihmilohtoya octoquihtah ic tlatenco uan opanpoliuito ic tlatzintlan uan ohcon omopaleuih porqui in burro acmo oahsic, nic oilpitoya."><tok id="w-9605" lemma="quen" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ken|NormalizedLemma=ken" head="w-9607">Quen</tok> <tok id="w-9606" >ocmihmilohtoya<dtok id="w-9606" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9607" form="o"/><dtok id="w-9607" lemma="mihmiloa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kmihmilohtoya|NormalizedLemma=mihmiloa"  form="cmihmilohtoya"/></tok> <tok id="w-9608" >octoquihtah<dtok id="w-9608" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9609" form="o"/><dtok id="w-9609" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=ktokihtah|NormalizedLemma=_" head="w-9607" form="ctoquihtah"/></tok> <tok id="w-9610" lemma="ic" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="5:obl" misc="NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=ik" head="w-9609">ic</tok> <tok id="w-9611" lemma="tlatenco" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="6:nmod" misc="NormalizedForm=tlatenko|NormalizedLemma=tlatenko" head="w-9610">tlatenco</tok> <tok id="w-9612" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9614">uan</tok> <tok id="w-9613" >opanpoliuito<dtok id="w-9613" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="10:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9614" form="o"/><dtok id="w-9614" lemma="panpoliui" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=panpoliwito|NormalizedLemma=panpoliwi" head="w-9609" form="panpoliuito"/></tok> <tok id="w-9615" lemma="ic" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="10:obl" misc="NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=ik" head="w-9614">ic</tok> <tok id="w-9616" lemma="tlatzintlan" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="11:nmod" misc="NormalizedForm=tlatsintlan|NormalizedLemma=tlatsintlan" head="w-9615">tlatzintlan</tok> <tok id="w-9617" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="16:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9620">uan</tok> <tok id="w-9618" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-9620">ohcon</tok> <tok id="w-9619" >omopaleuih<dtok id="w-9619" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="16:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9620" form="o"/><dtok id="w-9620" lemma="mopaleuia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="10:conj" misc="NormalizedForm=mopalewih|NormalizedLemma=mopalewia" head="w-9614" form="mopaleuih"/></tok> <tok id="w-9621" lemma="porqui" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="22:mark" misc="NormalizedForm=porqui|NormalizedLemma=porqui" head="w-9626">porqui</tok> <tok id="w-9622" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="19:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9623">in</tok> <tok id="w-9623" lemma="burro" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="22:nsubj" misc="NormalizedForm=burro|NormalizedLemma=burro" head="w-9626">burro</tok> <tok id="w-9624" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="22:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-9626">acmo</tok> <tok id="w-9625" misc="SpaceAfter=No" >oahsic<dtok id="w-9625" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="22:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9626" form="o"/><dtok id="w-9626" lemma="ahsi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="16:advcl" misc="NormalizedForm=ahsik|NormalizedLemma=ahsi" head="w-9620" form="ahsic"/></tok> <tok id="w-9627" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="26:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9630">,</tok> <tok id="w-9628" lemma="nic" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="26:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-9630">nic</tok> <tok id="w-9629" misc="SpaceAfter=No" >oilpitoya<dtok id="w-9629" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="26:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9630" form="o"/><dtok id="w-9630" lemma="ilpi" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="22:advcl" misc="NormalizedForm=ilpitoya|NormalizedLemma=ilpi" head="w-9626" form="ilpitoya"/></tok> <tok id="w-9631" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9607">.</tok> </s>
<s id="s-884"  labels="partial" text_spa="Su abuelita y su herman/a le andaban gritando por ahí." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:28" text="Nisihtzin uan nicniu ic ompa ictzahtzilihtinimih:"><tok id="w-9632" >Nisihtzin<dtok id="w-9632" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9633" form="N"/><dtok id="w-9633" lemma="sihtzin" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=isihtsin|NormalizedLemma=sihtsin" head="w-9639" form="isihtzin"/></tok> <tok id="w-9634" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9636">uan</tok> <tok id="w-9635" >nicniu<dtok id="w-9635" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9636" form="n"/><dtok id="w-9636" lemma="icni" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=icniu|NormalizedLemma=ikni" head="w-9633" form="icniu"/></tok> <tok id="w-9637" lemma="ic" upos="ADP" deprel="case"  deps="7:case" misc="NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=ik" head="w-9638">ic</tok> <tok id="w-9638" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-9639">ompa</tok> <tok id="w-9639" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=iktsahtsilihtinimih|NormalizedLemma=_" >ictzahtzilihtinimih</tok><tok id="w-9640" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-9639">:</tok> </s>
<s id="s-885"  text="—¡Tla Tios, canih ticah itconetl!" sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:29" text_spa="=-¡por dios, dónde estás bebé" labels="partial"><tok id="w-9641" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-9647">—</tok><tok id="w-9642" lemma="¡" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¡|NormalizedLemma=¡" head="w-9647">¡</tok><tok id="w-9643" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="discourse"  deps="7:discourse" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-9647">Tla</tok> <tok id="w-9644" lemma="tios" upos="PROPN" deprel="discourse"  deps="7:discourse" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tios|NormalizedLemma=tios" head="w-9647">Tios</tok><tok id="w-9645" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9644">,</tok> <tok id="w-9646" lemma="canih" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=kanih|NormalizedLemma=kanih" head="w-9647">canih</tok> <tok id="w-9647" lemma="catqui" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tikah|NormalizedLemma=katki" >ticah</tok> <tok id="w-9648" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing|Number[subj]=Sing|Person[subj]=2" deprel="vocative"  deps="7:vocative" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itkonetl|NormalizedLemma=konetl" head="w-9647">itconetl</tok><tok id="w-9649" lemma="!" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=!|NormalizedLemma=!" head="w-9647">!</tok> </s>
<s id="s-886"  text="Yeh oualnauat ic tlatzintlan, ica mohcayotl uan toneualistli." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:30" labels="partial" text_spa="Él escuchó abajo, con miedo y dolor."><tok id="w-9650" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-9652">Yeh</tok> <tok id="w-9651" >oualnauat<dtok id="w-9651" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9652" form="o"/><dtok id="w-9652" lemma="nauat" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=walnawat|NormalizedLemma=nawat"  form="ualnauat"/></tok> <tok id="w-9653" lemma="ic" upos="ADP" deprel="case"  deps="5:case" misc="NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=ik" head="w-9654">ic</tok> <tok id="w-9654" lemma="tlatzintlan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlatsintlan|NormalizedLemma=tlatsintlan" head="w-9652">tlatzintlan</tok><tok id="w-9655" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9656">,</tok> <tok id="w-9656" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-9652">ica</tok> <tok id="w-9657" lemma="mohcayotl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="7:nmod" misc="NormalizedForm=mohkayotl|NormalizedLemma=mohkayotl" head="w-9656">mohcayotl</tok> <tok id="w-9658" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="10:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9659">uan</tok> <tok id="w-9659" lemma="toneualistli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tonewalistli|NormalizedLemma=tonewalistli" head="w-9657">toneualistli</tok><tok id="w-9660" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9652">.</tok> </s>
<s id="s-887"  sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:31" text_spa="Se bajaron y lo fueron a levantar y lo llevaron a la casa y le decían: -¿Y ahora qué vamos a hacer?" labels="partial" text="Otimoqueh oqueuatoh uan ocuicaqueh calihtic uan octouayah: —¿Uan axan tlenoh itchiuilisqueh?"><tok id="w-9661" >Otimoqueh<dtok id="w-9661" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9662" form="O"/><dtok id="w-9662" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=timokeh|NormalizedLemma=_"  form="timoqueh"/></tok> <tok id="w-9663" >oqueuatoh<dtok id="w-9663" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9664" form="o"/><dtok id="w-9664" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=kewatoh|NormalizedLemma=_" head="w-9662" form="queuatoh"/></tok> <tok id="w-9665" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9667">uan</tok> <tok id="w-9666" >ocuicaqueh<dtok id="w-9666" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9667" form="o"/><dtok id="w-9667" lemma="uica" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=kwikakeh|NormalizedLemma=wika" head="w-9664" form="cuicaqueh"/></tok> <tok id="w-9668" lemma="calihtic" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=kalihtik|NormalizedLemma=kalihtik" head="w-9667">calihtic</tok> <tok id="w-9669" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9671">uan</tok> <tok id="w-9670" misc="SpaceAfter=No" >octouayah<dtok id="w-9670" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9671" form="o"/><dtok id="w-9671" lemma="ihtoa" upos="VERB" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=ktowayah|NormalizedLemma=ihtoa" head="w-9667" form="ctouayah"/></tok> <tok id="w-9672" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-9678">:</tok> <tok id="w-9673" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-9678">—</tok><tok id="w-9674" lemma="¿" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=¿|NormalizedLemma=¿" head="w-9678">¿</tok><tok id="w-9675" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="18:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9678">Uan</tok> <tok id="w-9676" lemma="axan" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=axan|NormalizedLemma=axan" head="w-9678">axan</tok> <tok id="w-9677" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="obj"  deps="18:obj" misc="NormalizedForm=tlenoh|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-9678">tlenoh</tok> <tok id="w-9678" lemma="chiuilia" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="11:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itchiwiliskeh|NormalizedLemma=chiwilia" head="w-9671">itchiuilisqueh</tok><tok id="w-9679" lemma="?" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="18:punct" misc="NormalizedForm=?|NormalizedLemma=?" head="w-9678">?</tok> </s>
<s id="s-888"  text="Uan nicniu in Lencho oquihtoh: —Tla ixcontlalili Mertiolate, xamo noso cualis." text_spa="Y su hermano de Lencho Dijo: -Póngale Mertiolate, a lo mejor eso va a estar bien." labels="partial" sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:32"><tok id="w-9680" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="7:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9686">Uan</tok> <tok id="w-9681" >nicniu<dtok id="w-9681" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9682" form="n"/><dtok id="w-9682" lemma="icni" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=icniu|NormalizedLemma=ikni" head="w-9686" form="icniu"/></tok> <tok id="w-9683" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9684">in</tok> <tok id="w-9684" lemma="lencho" upos="PROPN" deprel="nmod"  deps="3:nmod" misc="NormalizedForm=lencho|NormalizedLemma=lencho" head="w-9682">Lencho</tok> <tok id="w-9685" misc="SpaceAfter=No" >oquihtoh<dtok id="w-9685" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9686" form="o"/><dtok id="w-9686" lemma="ihtoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kihtoh|NormalizedLemma=ihtoa"  form="quihtoh"/></tok> <tok id="w-9687" lemma=":" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=:|NormalizedLemma=:" head="w-9690">:</tok> <tok id="w-9688" lemma="—" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=—|NormalizedLemma=—" head="w-9690">—</tok><tok id="w-9689" lemma="tla" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="11:mark" misc="NormalizedForm=tla|NormalizedLemma=tla" head="w-9690">Tla</tok> <tok id="w-9690" lemma="tlalilia" upos="VERB" feats="Mood=Opt|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[subj]=2|Polite=Form|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="7:parataxis" misc="NormalizedForm=ixkontlalili|NormalizedLemma=tlalilia" head="w-9686">ixcontlalili</tok> <tok id="w-9691" lemma="mertiolate" upos="PROPN" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=mertiolate|NormalizedLemma=mertiolate" head="w-9690">Mertiolate</tok><tok id="w-9692" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="16:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9695">,</tok> <tok id="w-9693" lemma="xamo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=xamo|NormalizedLemma=xamo" head="w-9695">xamo</tok> <tok id="w-9694" lemma="noso" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="16:nsubj" misc="NormalizedForm=noso|NormalizedLemma=noso" head="w-9695">noso</tok> <tok id="w-9695" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="11:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwalis|NormalizedLemma=_" head="w-9690">cualis</tok><tok id="w-9696" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9686">.</tok> </s>
<s id="s-889"  text="Quen octlalihqueh ocachi opeu toneui, yehuan ocyolseuihqueh, ocyectlasouihqueh uan ompa octecaqueh." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:33" labels="partial" text_spa="Como se lo pusieron empezó a arder más, ellos lo curaron, le tendieron dónde acostarse y ahí lo acostaron."><tok id="w-9697" lemma="quen" upos="ADV" deprel="mark"  deps="3:mark" misc="NormalizedForm=ken|NormalizedLemma=ken" head="w-9699">Quen</tok> <tok id="w-9698" >octlalihqueh<dtok id="w-9698" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9699" form="o"/><dtok id="w-9699" lemma="tlalia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="7:advcl" misc="NormalizedForm=ktlalihkeh|NormalizedLemma=tlalia" head="w-9703" form="ctlalihqueh"/></tok> <tok id="w-9700" lemma="ocachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=okachi|NormalizedLemma=okachi" head="w-9703">ocachi</tok> <tok id="w-9701" >opeu<dtok id="w-9701" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9703" form="o"/><dtok id="w-9702" lemma="peua" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=peu|NormalizedLemma=pewa" head="w-9703" form="peu"/></tok> <tok id="w-9703" lemma="toneui" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tonewi|NormalizedLemma=tonewi" >toneui</tok><tok id="w-9704" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9707">,</tok> <tok id="w-9705" lemma="yehuan" upos="PRON" feats="Number=Plur|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=yehwan|NormalizedLemma=yehwan" head="w-9707">yehuan</tok> <tok id="w-9706" misc="SpaceAfter=No" >ocyolseuihqueh<dtok id="w-9706" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9707" form="o"/><dtok id="w-9707" upos="VERB" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=kyolsewihkeh|NormalizedLemma=_" head="w-9703" form="cyolseuihqueh"/></tok> <tok id="w-9708" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9710">,</tok> <tok id="w-9709" >ocyectlasouihqueh<dtok id="w-9709" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9710" form="o"/><dtok id="w-9710" upos="VERB" deprel="conj"  deps="11:conj" misc="NormalizedForm=kyektlasowihkeh|NormalizedLemma=_" head="w-9707" form="cyectlasouihqueh"/></tok> <tok id="w-9711" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="18:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9714">uan</tok> <tok id="w-9712" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="18:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-9714">ompa</tok> <tok id="w-9713" misc="SpaceAfter=No" >octecaqueh<dtok id="w-9713" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="18:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9714" form="o"/><dtok id="w-9714" lemma="teca" upos="VERB" deprel="conj"  deps="14:conj" misc="NormalizedForm=ktekakeh|NormalizedLemma=teka" head="w-9710" form="ctecaqueh"/></tok> <tok id="w-9715" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9703">.</tok> </s>
<s id="s-890"  sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:34" labels="partial" text_spa="Pasaron unos días Lencho ya se estaba curando, ya empezaba a hacer algo." text="Opanoc quesqui tonal in Lencho yopahtitoya, yopeuaya itlah icchiua."><tok id="w-9716" >Opanoc<dtok id="w-9716" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9717" form="O"/><dtok id="w-9717" lemma="panoa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=panok|NormalizedLemma=panoa"  form="panoc"/></tok> <tok id="w-9718" lemma="quesqui" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=keski|NormalizedLemma=keski" head="w-9719">quesqui</tok> <tok id="w-9719" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-9717">tonal</tok> <tok id="w-9720" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9721">in</tok> <tok id="w-9721" lemma="lencho" upos="PROPN" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=lencho|NormalizedLemma=lencho" head="w-9724">Lencho</tok> <tok id="w-9722" misc="SpaceAfter=No" >yopahtitoya<dtok id="w-9722" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-9724" form="y"/><dtok id="w-9723" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9724" form="o"/><dtok id="w-9724" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="2:parataxis" misc="NormalizedForm=pahtitoya|NormalizedLemma=_" head="w-9717" form="pahtitoya"/></tok> <tok id="w-9725" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="15:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9730">,</tok> <tok id="w-9726" >yopeuaya<dtok id="w-9726" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="15:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-9730" form="y"/><dtok id="w-9727" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9730" form="o"/><dtok id="w-9728" lemma="peua" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=pewaya|NormalizedLemma=pewa" head="w-9730" form="peuaya"/></tok> <tok id="w-9729" lemma="itlah" upos="PRON" deprel="obj"  deps="15:obj" misc="NormalizedForm=itlah|NormalizedLemma=itlah" head="w-9730">itlah</tok> <tok id="w-9730" lemma="chiua" upos="VERB" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ikchiwa|NormalizedLemma=chiwa" head="w-9724">icchiua</tok><tok id="w-9731" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9717">.</tok> </s>
<s id="s-891"  text="Ihcuacon ya mononotza iuan nicniu uan ocyoluihqueh sa quemanian ictlamacasqueh in burro, porque ihcuac ictlamacatiueh yeh icniqui quiualtihtixos, dion amo ouiliah camacah uan yocmouilihqueh." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:35" labels="partial" text_spa="Y luego ya platica con su hermano/a y pensaron cuando le van a dar de comer, porque cuando le dan de comer él quiere morderlos, y tampoco podían darle agua y le tenían miedo."><tok id="w-9732" lemma="ihcuacon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ihkwakon|NormalizedLemma=ihkwakon" head="w-9734">Ihcuacon</tok> <tok id="w-9733" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-9734">ya</tok> <tok id="w-9734" lemma="mononotza" upos="VERB" feats="Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=mononotsa|NormalizedLemma=mononotsa" >mononotza</tok> <tok id="w-9735" lemma="uan" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Plur|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="NormalizedForm=iwan|NormalizedLemma=wan" head="w-9734">iuan</tok> <tok id="w-9736" >nicniu<dtok id="w-9736" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9737" form="n"/><dtok id="w-9737" lemma="icni" upos="NOUN" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="NormalizedForm=icniu|NormalizedLemma=ikni" head="w-9735" form="icniu"/></tok> <tok id="w-9738" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9740">uan</tok> <tok id="w-9739" >ocyoluihqueh<dtok id="w-9739" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9740" form="o"/><dtok id="w-9740" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=kyolwihkeh|NormalizedLemma=_" head="w-9734" form="cyoluihqueh"/></tok> <tok id="w-9741" lemma="san" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=sa|NormalizedLemma=san" head="w-9743">sa</tok> <tok id="w-9742" lemma="quemanian" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=kemanian|NormalizedLemma=kemanian" head="w-9743">quemanian</tok> <tok id="w-9743" upos="VERB" deprel="ccomp"  deps="9:ccomp" misc="NormalizedForm=iktlamakaskeh|NormalizedLemma=_" head="w-9740">ictlamacasqueh</tok> <tok id="w-9744" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9745">in</tok> <tok id="w-9745" lemma="burro" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="12:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=burro|NormalizedLemma=burro" head="w-9743">burro</tok><tok id="w-9746" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="20:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9751">,</tok> <tok id="w-9747" lemma="porque" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="20:mark" misc="NormalizedForm=porque|NormalizedLemma=porque" head="w-9751">porque</tok> <tok id="w-9748" lemma="ihcuac" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="18:mark" misc="NormalizedForm=ihkwak|NormalizedLemma=ihkwak" head="w-9749">ihcuac</tok> <tok id="w-9749" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="20:advcl" misc="NormalizedForm=iktlamakatiweh|NormalizedLemma=_" head="w-9751">ictlamacatiueh</tok> <tok id="w-9750" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="20:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-9751">yeh</tok> <tok id="w-9751" lemma="niqui" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="9:advcl" misc="NormalizedForm=ikniki|NormalizedLemma=niki" head="w-9740">icniqui</tok> <tok id="w-9752" upos="VERB" deprel="xcomp"  deps="20:xcomp" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kiwaltihtixos|NormalizedLemma=_" head="w-9751">quiualtihtixos</tok><tok id="w-9753" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="27:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9758">,</tok> <tok id="w-9754" lemma="dion" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="27:advmod" misc="NormalizedForm=dion|NormalizedLemma=dion" head="w-9758">dion</tok> <tok id="w-9755" lemma="amo" upos="ADV" feats="Polarity=Neg" deprel="advmod"  deps="27:advmod" misc="NormalizedForm=amo|NormalizedLemma=amo" head="w-9758">amo</tok> <tok id="w-9756" >ouiliah<dtok id="w-9756" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="27:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9758" form="o"/><dtok id="w-9757" lemma="uili" upos="AUX" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="27:aux" misc="NormalizedForm=wiliah|NormalizedLemma=wili" head="w-9758" form="uiliah"/></tok> <tok id="w-9758" lemma="amaca" upos="VERB" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=kamakah|NormalizedLemma=amaka" head="w-9740">camacah</tok> <tok id="w-9759" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="31:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9762">uan</tok> <tok id="w-9760" misc="SpaceAfter=No" >yocmouilihqueh<dtok id="w-9760" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="31:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-9762" form="y"/><dtok id="w-9761" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="31:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9762" form="o"/><dtok id="w-9762" upos="VERB" deprel="conj"  deps="27:conj" misc="NormalizedForm=kmowilihkeh|NormalizedLemma=_" head="w-9758" form="cmouilihqueh"/></tok> <tok id="w-9763" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9734">.</tok> </s>
<s id="s-892"  text="Ica non in burro acmo otlacuaya uan acmo oatliya." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:36" text_spa="Por eso el burro ya no comía y ya no tomaba agua." labels="partial"><tok id="w-9764" lemma="ca" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="7:obl" misc="NormalizedForm=ika|NormalizedLemma=ka" head="w-9770">Ica</tok> <tok id="w-9765" lemma="non" upos="PRON" deprel="nmod"  deps="1:nmod" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-9764">non</tok> <tok id="w-9766" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9767">in</tok> <tok id="w-9767" lemma="burro" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="7:nsubj" misc="NormalizedForm=burro|NormalizedLemma=burro" head="w-9770">burro</tok> <tok id="w-9768" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-9770">acmo</tok> <tok id="w-9769" >otlacuaya<dtok id="w-9769" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9770" form="o"/><dtok id="w-9770" lemma="cua" upos="VERB" feats="Animacy[obj]=Nhum|Number[subj]=Sing|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlakwa|NormalizedLemma=kwa"  form="tlacua"/><dtok id="w-9771" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="7:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-9770" form="ya"/></tok> <tok id="w-9772" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9775">uan</tok> <tok id="w-9773" lemma="acmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-9775">acmo</tok> <tok id="w-9774" misc="SpaceAfter=No" >oatliya<dtok id="w-9774" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9775" form="o"/><dtok id="w-9775" lemma="atli" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=atliya|NormalizedLemma=atli" head="w-9770" form="atliya"/></tok> <tok id="w-9776" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9770">.</tok> </s>
<s id="s-893"  sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:37" text_spa="Un amaneció ahí estaba muerto." labels="partial" text="Se tonal otlanes ompa mictoc."><tok id="w-9777" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="2:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-9778">Se</tok> <tok id="w-9778" lemma="tonal" upos="NOUN" feats="Number=Sing" deprel="obl"  deps="4:obl" misc="NormalizedForm=tonal|NormalizedLemma=tonal" head="w-9780">tonal</tok> <tok id="w-9779" >otlanes<dtok id="w-9779" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9780" form="o"/><dtok id="w-9780" lemma="tlanesi" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlanes|NormalizedLemma=tlanesi"  form="tlanes"/></tok> <tok id="w-9781" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="6:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-9782">ompa</tok> <tok id="w-9782" lemma="miqui" upos="VERB" feats="Aspect=Prog|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="parataxis"  deps="4:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=miktok|NormalizedLemma=miki" head="w-9780">mictoc</tok><tok id="w-9783" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9780">.</tok> </s>
<s id="s-894"  text="Cauitz tlaocoyasqueh in icnimeh, opeuqueh paquih nic yomic in burro." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:38" text_spa="Cómo estarán tristes los hermanos, empezaron a estar felices porque el burro ya se murió." labels="partial"><tok id="w-9784" lemma="cauitz" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="2:advmod" misc="NormalizedForm=kawits|NormalizedLemma=kawits" head="w-9785">Cauitz</tok> <tok id="w-9785" lemma="tlaocoya" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Fut" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=tlaokoyaskeh|NormalizedLemma=tlaokoya" >tlaocoyasqueh</tok> <tok id="w-9786" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9787">in</tok> <tok id="w-9787" lemma="icni" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="2:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=iknimeh|NormalizedLemma=ikni" head="w-9785">icnimeh</tok><tok id="w-9788" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9790">,</tok> <tok id="w-9789" >opeuqueh<dtok id="w-9789" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9790" form="o"/><dtok id="w-9790" lemma="peua" upos="VERB" deprel="conj"  deps="2:conj" misc="NormalizedForm=peukeh|NormalizedLemma=pewa" head="w-9785" form="peuqueh"/></tok> <tok id="w-9791" lemma="paqui" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="xcomp"  deps="7:xcomp" misc="NormalizedForm=pakih|NormalizedLemma=paki" head="w-9790">paquih</tok> <tok id="w-9792" lemma="nic" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="12:mark" misc="NormalizedForm=nik|NormalizedLemma=nik" head="w-9795">nic</tok> <tok id="w-9793" >yomic<dtok id="w-9793" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-9795" form="y"/><dtok id="w-9794" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9795" form="o"/><dtok id="w-9795" lemma="miqui" upos="VERB" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="NormalizedForm=mik|NormalizedLemma=miki" head="w-9791" form="mic"/></tok> <tok id="w-9796" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="14:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9797">in</tok> <tok id="w-9797" lemma="burro" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="12:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=burro|NormalizedLemma=burro" head="w-9795">burro</tok><tok id="w-9798" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9785">.</tok> </s>
<s id="s-895"  text="Uan tlen occhiuqueh, oquimanqueh siqui pomeh uan ocpanmimilohqueh hasta itich se atlautli campa occuahqueh in itzcuimeh uan in tzohpilomeh." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:39" labels="partial" text_spa="Y lo que hicieron, agarraron unos postes de madera y lo rodaron hasta en una barranca donde se quedaron los perros y los tzopilotes."><tok id="w-9799" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="4:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9802">Uan</tok> <tok id="w-9800" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-9802">tlen</tok> <tok id="w-9801" misc="SpaceAfter=No" >occhiuqueh<dtok id="w-9801" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9802" form="o"/><dtok id="w-9802" lemma="chiua" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kchiukeh|NormalizedLemma=chiwa"  form="cchiuqueh"/></tok> <tok id="w-9803" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="7:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9805">,</tok> <tok id="w-9804" >oquimanqueh<dtok id="w-9804" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="7:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9805" form="o"/><dtok id="w-9805" lemma="mana" upos="VERB" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=kimankeh|NormalizedLemma=mana" head="w-9802" form="quimanqueh"/></tok> <tok id="w-9806" lemma="siki" upos="DET" deprel="det"  deps="9:det" misc="NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-9807">siqui</tok> <tok id="w-9807" lemma="pouitl" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="7:obj" misc="NormalizedForm=pomeh|NormalizedLemma=powitl" head="w-9805">pomeh</tok> <tok id="w-9808" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9810">uan</tok> <tok id="w-9809" >ocpanmimilohqueh<dtok id="w-9809" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="12:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9810" form="o"/><dtok id="w-9810" upos="VERB" deprel="conj"  deps="7:conj" misc="NormalizedForm=kpanmimilohkeh|NormalizedLemma=_" head="w-9805" form="cpanmimilohqueh"/></tok> <tok id="w-9811" lemma="hasta" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="14:case" misc="NormalizedForm=hasta|NormalizedLemma=hasta" head="w-9812">hasta</tok> <tok id="w-9812" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[psor]=3|Person[subj]=1" deprel="obl"  deps="12:obl" misc="NormalizedForm=itich|NormalizedLemma=tich" head="w-9810">itich</tok> <tok id="w-9813" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="16:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-9814">se</tok> <tok id="w-9814" lemma="atlautli" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="14:nmod" misc="NormalizedForm=atlautli|NormalizedLemma=atlautli" head="w-9812">atlautli</tok> <tok id="w-9815" lemma="campa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="19:advmod" misc="NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-9817">campa</tok> <tok id="w-9816" >occuahqueh<dtok id="w-9816" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="19:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9817" form="o"/><dtok id="w-9817" lemma="caua" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[obj]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="acl"  deps="16:acl" misc="NormalizedForm=kkwahkeh|NormalizedLemma=kawa" head="w-9814" form="ccuahqueh"/></tok> <tok id="w-9818" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="21:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9819">in</tok> <tok id="w-9819" lemma="itscuintli" upos="NOUN" feats="Number=Plur" deprel="nsubj"  deps="19:nsubj" misc="NormalizedForm=itskwimeh|NormalizedLemma=itskwintli" head="w-9817">itzcuimeh</tok> <tok id="w-9820" lemma="uan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="24:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9822">uan</tok> <tok id="w-9821" lemma="in" upos="DET" deprel="det"  deps="24:det" misc="NormalizedForm=in|NormalizedLemma=in" head="w-9822">in</tok> <tok id="w-9822" lemma="tzohpilotl" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="21:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tsohpilomeh|NormalizedLemma=tsohpilotl" head="w-9819">tzohpilomeh</tok><tok id="w-9823" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9802">.</tok> </s>
<s id="s-896"  text="Yeh ohcon ocpanoc nin conetl." sent_id="tlen-ocpanoc-in-lencho:40" labels="partial" text_spa="Y así le pasó al niño."><tok id="w-9824" lemma="yeh" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="4:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yeh" head="w-9827">Yeh</tok> <tok id="w-9825" lemma="ohcon" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="4:advmod" misc="NormalizedForm=ohkon|NormalizedLemma=ohkon" head="w-9827">ohcon</tok> <tok id="w-9826" >ocpanoc<dtok id="w-9826" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="4:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9827" form="o"/><dtok id="w-9827" lemma="panoa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kpanok|NormalizedLemma=panoa"  form="cpanoc"/></tok> <tok id="w-9828" lemma="nin" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=nin|NormalizedLemma=nin" head="w-9829">nin</tok> <tok id="w-9829" lemma="conetl" upos="NOUN" feats="Case=Abs|Number=Sing" deprel="obj"  deps="4:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=konetl|NormalizedLemma=konetl" head="w-9827">conetl</tok><tok id="w-9830" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9827">.</tok> </s>
<s id="s-897"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text="Nikah San Francisco ich n mil novecientos ocho, opanok se guerra wan opanok non guerra nikah San Francisco." text_orig="nika~ SAN FRANCISCO iich n MIL NOVECIENTOS OCHO, oopanook see GUERRA wan oopanook noon GUERRA nika~ SAN FRANCISCO." sent_id="victoriano3:1" text_spa="Aquí en San Francisco, 1908, pasó un guerra, y esa guerra pasó aquí San Francisco." labels="complete"><tok id="w-9831" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-9841">Nikah</tok> <tok id="w-9832" lemma="san" upos="PROPN" deprel="appos"  deps="1:appos" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-9831">San</tok> <tok id="w-9833" lemma="francisco" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="2:flat" misc="NormalizedForm=francisco|NormalizedLemma=francisco" head="w-9832">Francisco</tok> <tok id="w-9834" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="11:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-9841">ich</tok> <tok id="w-9835" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="6:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-9836">n</tok> <tok id="w-9836" lemma="mil" upos="NUM" deprel="nmod"  deps="4:nmod" misc="NormalizedForm=mil|NormalizedLemma=mil" head="w-9834">mil</tok> <tok id="w-9837" lemma="novecientos" upos="NUM" deprel="compound"  deps="6:compound" misc="NormalizedForm=novecientos|NormalizedLemma=novecientos" head="w-9836">novecientos</tok> <tok id="w-9838" lemma="o" upos="NUM" deprel="compound"  deps="6:compound" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ocho|NormalizedLemma=o" head="w-9836">ocho</tok><tok id="w-9839" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9834">,</tok> <tok id="w-9840" >opanok<dtok id="w-9840" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9841" form="o"/><dtok id="w-9841" lemma="panoa" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=panok|NormalizedLemma=panoa"  form="panok"/></tok> <tok id="w-9842" lemma="se" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=se|NormalizedLemma=se" head="w-9843">se</tok> <tok id="w-9843" lemma="guerra" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=guerra|NormalizedLemma=guerra" head="w-9841">guerra</tok> <tok id="w-9844" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="16:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9846">wan</tok> <tok id="w-9845" >opanok<dtok id="w-9845" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="16:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9846" form="o"/><dtok id="w-9846" lemma="panoa" upos="VERB" deprel="conj"  deps="11:conj" misc="NormalizedForm=panok|NormalizedLemma=panoa" head="w-9841" form="panok"/></tok> <tok id="w-9847" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="18:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-9848">non</tok> <tok id="w-9848" lemma="guerra" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="16:nsubj" misc="NormalizedForm=guerra|NormalizedLemma=guerra" head="w-9846">guerra</tok> <tok id="w-9849" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="16:advmod" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-9846">nikah</tok> <tok id="w-9850" lemma="san" upos="PROPN" deprel="appos"  deps="19:appos" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-9849">San</tok> <tok id="w-9851" lemma="francisco" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="20:flat" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=francisco|NormalizedLemma=francisco" head="w-9850">Francisco</tok><tok id="w-9852" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9841">.</tok> </s>
<s id="s-898"  text="wan owalahkeh non guerra, opanokeh, sikeh tokniwah okimilwayah mach cristeros pero igual kemeh guerra xan ompa nonkeh non cristeros okimohmohtayah mikeh tokniwah." labels="partial" text_spa="Y en ese guerra, vinieron, pasaron unas personas que se llamaba cristeros, pero ahora, durante de la guerra también, esos cristeros daban miedo a mucha gente." text_orig="wan oowalahkeh noon GUERRA, oopanookeh, sike~ tokniiwa~ ookimilwaayah mach CRISTEROS pero IGUAL keemeh GUERRA xaan oompa noonke~ noon CRISTEROS ookimohmohtaayah miike~ tokniiwa~." sent_id="victoriano3:2" location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-9853" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9855">wan</tok> <tok id="w-9854" >owalahkeh<dtok id="w-9854" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9855" form="o"/><dtok id="w-9855" lemma="wala" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=walahkeh|NormalizedLemma=wala"  form="walahkeh"/></tok> <tok id="w-9856" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-9857">non</tok> <tok id="w-9857" lemma="guerra" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="3:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=guerra|NormalizedLemma=guerra" head="w-9855">guerra</tok><tok id="w-9858" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9860">,</tok> <tok id="w-9859" misc="SpaceAfter=No" >opanokeh<dtok id="w-9859" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9860" form="o"/><dtok id="w-9860" lemma="panoa" upos="VERB" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=panokeh|NormalizedLemma=panoa" head="w-9855" form="panokeh"/></tok> <tok id="w-9861" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9863">,</tok> <tok id="w-9862" lemma="siki" upos="DET" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=sikeh|NormalizedLemma=siki" head="w-9863">sikeh</tok> <tok id="w-9863" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-9860">tokniwah</tok> <tok id="w-9864" >okimilwayah<dtok id="w-9864" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9865" form="o"/><dtok id="w-9865" lemma="ilwia" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[dat]=Sing|Number[obj]=Plur|Number[subj]=Plur|Person[dat]=3|Person[obj]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="acl"  deps="11:acl" misc="NormalizedForm=kimilwayah|NormalizedLemma=ilwia" head="w-9863" form="kimilwayah"/></tok> <tok id="w-9866" lemma="mach" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=mach|NormalizedLemma=mach" head="w-9865">mach</tok> <tok id="w-9867" lemma="cristero" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="13:obj" misc="NormalizedForm=cristeros|NormalizedLemma=kristero" head="w-9865">cristeros</tok> <tok id="w-9868" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="27:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-9879">pero</tok> <tok id="w-9869" lemma="igual" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="27:advmod" misc="NormalizedForm=igual|NormalizedLemma=igual" head="w-9879">igual</tok> <tok id="w-9870" lemma="kemeh" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="19:mark" misc="NormalizedForm=kemeh|NormalizedLemma=kemeh" head="w-9871">kemeh</tok> <tok id="w-9871" lemma="guerra" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="advcl"  deps="27:advcl" misc="NormalizedForm=guerra|NormalizedLemma=guerra" head="w-9879">guerra</tok> <tok id="w-9872" >xan<dtok id="w-9872" lemma="xa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="27:advmod" misc="NormalizedForm=xa|NormalizedLemma=xa" head="w-9879" form="xa"/><dtok id="w-9873" lemma="n" upos="DET" deprel="advmod"  deps="27:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-9879" form="n"/></tok> <tok id="w-9874" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="21:fixed" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-9873">ompa</tok> <tok id="w-9875" lemma="non" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="27:nsubj" misc="NormalizedForm=nonkeh|NormalizedLemma=non" head="w-9879">nonkeh</tok> <tok id="w-9876" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="25:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-9877">non</tok> <tok id="w-9877" lemma="cristero" upos="NOUN" deprel="appos"  deps="23:appos" misc="NormalizedForm=cristeros|NormalizedLemma=kristero" head="w-9875">cristeros</tok> <tok id="w-9878" >okimohmohtayah<dtok id="w-9878" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="27:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9879" form="o"/><dtok id="w-9879" lemma="mohmohtia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=kimohmohtayah|NormalizedLemma=mohmohtia" head="w-9860" form="kimohmohtayah"/></tok> <tok id="w-9880" lemma="miak" upos="DET" deprel="det"  deps="29:det" misc="NormalizedForm=mikeh|NormalizedLemma=miak" head="w-9881">mikeh</tok> <tok id="w-9881" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="obj"  deps="27:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-9879">tokniwah</tok><tok id="w-9882" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9855">.</tok> </s>
<s id="s-899"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text="Wan non tokniwah omomotihkeh, oyahkeh n bohtlah, ompa ochanchiwatoh." sent_id="victoriano3:3" text_orig="wan noon tokniiwa~ oomomotihkeh, ooyahkeh n bohtlah, ompa oochaanchiiwatoh." text_spa="Esa gente tuvo miedo, y se fue al bosque para vivir allá." labels="partial"><tok id="w-9883" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9887">Wan</tok> <tok id="w-9884" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-9885">non</tok> <tok id="w-9885" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-9887">tokniwah</tok> <tok id="w-9886" misc="SpaceAfter=No" >omomotihkeh<dtok id="w-9886" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9887" form="o"/><dtok id="w-9887" lemma="momotia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=momotihkeh|NormalizedLemma=momotia"  form="momotihkeh"/></tok> <tok id="w-9888" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9890">,</tok> <tok id="w-9889" >oyahkeh<dtok id="w-9889" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9890" form="o"/><dtok id="w-9890" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=yahkeh|NormalizedLemma=yowi" head="w-9887" form="yahkeh"/></tok> <tok id="w-9891" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="10:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-9892">n</tok> <tok id="w-9892" lemma="bohtlah" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=bohtlah|NormalizedLemma=bohtlah" head="w-9890">bohtlah</tok><tok id="w-9893" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9896">,</tok> <tok id="w-9894" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="14:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-9896">ompa</tok> <tok id="w-9895" misc="SpaceAfter=No" >ochanchiwatoh<dtok id="w-9895" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="14:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9896" form="o"/><dtok id="w-9896" lemma="chanchiwa" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=chanchiwatoh|NormalizedLemma=chanchiwa" head="w-9887" form="chanchiwatoh"/></tok> <tok id="w-9897" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9887">.</tok> </s>
<s id="s-900"  text_spa="Y fueron allá para vivir, campar, y de allá ya no..." labels="partial" text_orig="wan de ompa oochaanchiiwatoh ompa ootlaCAMPARohtoh wan de ompa aakmo....," sent_id="victoriano3:4" text="Wan de ompa ochanchiwatoh ompa otlacamparohtoh wan de ompa akmo....," orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-9898" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="5:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9902">Wan</tok> <tok id="w-9899" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="3:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-9900">de</tok> <tok id="w-9900" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-9902">ompa</tok> <tok id="w-9901" >ochanchiwatoh<dtok id="w-9901" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="5:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9902" form="o"/><dtok id="w-9902" lemma="chanchiwa" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=chanchiwatoh|NormalizedLemma=chanchiwa"  form="chanchiwatoh"/></tok> <tok id="w-9903" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advcl"  deps="8:advcl" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-9905">ompa</tok> <tok id="w-9904" >otlacamparohtoh<dtok id="w-9904" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9905" form="o"/><dtok id="w-9905" lemma="tlacamparoa" upos="VERB" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=tlakamparohtoh|NormalizedLemma=tlakamparoa" head="w-9902" form="tlacamparohtoh"/></tok> <tok id="w-9906" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="12:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9909">wan</tok> <tok id="w-9907" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="11:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-9908">de</tok> <tok id="w-9908" lemma="ompa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="12:advmod" misc="NormalizedForm=ompa|NormalizedLemma=ompa" head="w-9909">ompa</tok> <tok id="w-9909" lemma="akmo" upos="ADV" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-9905">akmo</tok><tok id="w-9910" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=....|NormalizedLemma=." head="w-9902">....</tok><tok id="w-9911" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9902">,</tok> </s>
<s id="s-901"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" sent_id="victoriano3:5" text_orig="sike~ oowalahkeh wan sike~ aakmo oowalahkeh POR LO MISMO DE QUE oomomohtikhkeh n tokniiwa~." labels="partial" text_spa="Algunos vinieron y algunos no vinieron por lo mismo de que la gente tenía miedo." text="Sikeh owalahkeh wan sikeh akmo owalahkeh por lo mismo de que omomohtikhkeh n tokniwah."><tok id="w-9912" lemma="siki" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=sikeh|NormalizedLemma=siki" head="w-9914">Sikeh</tok> <tok id="w-9913" >owalahkeh<dtok id="w-9913" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="3:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9914" form="o"/><dtok id="w-9914" lemma="wala" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=walahkeh|NormalizedLemma=wala"  form="walahkeh"/></tok> <tok id="w-9915" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="8:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-9919">wan</tok> <tok id="w-9916" lemma="siki" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="8:nsubj" misc="NormalizedForm=sikeh|NormalizedLemma=siki" head="w-9919">sikeh</tok> <tok id="w-9917" lemma="akmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-9919">akmo</tok> <tok id="w-9918" >owalahkeh<dtok id="w-9918" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9919" form="o"/><dtok id="w-9919" lemma="wala" upos="VERB" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=walahkeh|NormalizedLemma=wala" head="w-9914" form="walahkeh"/></tok> <tok id="w-9920" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="11:case" misc="NormalizedForm=por|NormalizedLemma=por" head="w-9922">por</tok> <tok id="w-9921" lemma="lo" upos="PRON" deprel="det"  deps="11:det" misc="NormalizedForm=lo|NormalizedLemma=lo" head="w-9922">lo</tok> <tok id="w-9922" lemma="mismo" upos="ADJ" deprel="obl"  deps="8:obl" misc="NormalizedForm=mismo|NormalizedLemma=mismo" head="w-9919">mismo</tok> <tok id="w-9923" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="15:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-9926">de</tok> <tok id="w-9924" lemma="que" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="15:mark" misc="NormalizedForm=que|NormalizedLemma=que" head="w-9926">que</tok> <tok id="w-9925" >omomohtikhkeh<dtok id="w-9925" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="15:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9926" form="o"/><dtok id="w-9926" lemma="mohmohtia" upos="VERB" deprel="acl"  deps="11:acl" misc="NormalizedForm=momohtikhkeh|NormalizedLemma=mohmohtia" head="w-9922" form="momohtikhkeh"/></tok> <tok id="w-9927" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-9928">n</tok> <tok id="w-9928" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="15:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-9926">tokniwah</tok><tok id="w-9929" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9914">.</tok> </s>
<s id="s-902"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_orig="oochaanchiiwatoh n bohtlah kaampa yoowilikeh yoochaanchiiwatoh." sent_id="victoriano3:6" labels="partial" text_spa="Fueron para vivir en el bosque donde se pudo ir para vivir." text="Ochanchiwatoh n bohtlah kampa yowilikeh yochanchiwatoh."><tok id="w-9930" >Ochanchiwatoh<dtok id="w-9930" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="2:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9931" form="O"/><dtok id="w-9931" lemma="chanchiwa" upos="VERB" feats="Movement=And|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=chanchiwatoh|NormalizedLemma=chanchiwa"  form="chanchiwatoh"/></tok> <tok id="w-9932" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="4:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-9933">n</tok> <tok id="w-9933" lemma="bohtlah" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="2:obl" misc="NormalizedForm=bohtlah|NormalizedLemma=bohtlah" head="w-9931">bohtlah</tok> <tok id="w-9934" lemma="kampa" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=kampa|NormalizedLemma=kampa" head="w-9937">kampa</tok> <tok id="w-9935" >yowilikeh<dtok id="w-9935" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-9937" form="y"/><dtok id="w-9936" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="8:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9937" form="o"/><dtok id="w-9937" lemma="wili" upos="VERB" deprel="acl"  deps="4:acl" misc="NormalizedForm=wilikeh|NormalizedLemma=wili" head="w-9933" form="wilikeh"/></tok> <tok id="w-9938" misc="SpaceAfter=No" >yochanchiwatoh<dtok id="w-9938" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=y|NormalizedLemma=ya" head="w-9940" form="y"/><dtok id="w-9939" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9940" form="o"/><dtok id="w-9940" lemma="chanchwia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=chanchiwatoh|NormalizedLemma=chanchwia" head="w-9937" form="chanchiwatoh"/></tok> <tok id="w-9941" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="2:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9931">.</tok> </s>
<s id="s-903"  text="Ahorita non pueblo kachi moweyilihtih, non pueblo itoka San Francis---... non pueblo itoka Rancho Nuevo, keh nochi n tlen nikah San Francisco mikeh n oyahkeh, a lo mejor oyahkeh siki." labels="partial" text_spa="Y ahorita ese pueblo va extendiéndose y ese pueblo se llama Rancho Nuevo, y entre todos de aquí San Francisco, muchos se fueron, a lo mejor se fueron unos." text_orig="AHORITA noon PUEBLO kachi moweyilihtih, noon PUEBLO iitooka SAN FRANCIS---... noon pueblo iitooka RANCHO NUEVO, keh nochi n tleen nika~ SAN FRANCISCO miikeh n ooyahkeh, A LO MEJOR ooyahkeh siki." sent_id="victoriano3:7" orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-9942" lemma="ahorita" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahorita" head="w-9946">Ahorita</tok> <tok id="w-9943" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-9944">non</tok> <tok id="w-9944" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="5:nsubj" misc="NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-9946">pueblo</tok> <tok id="w-9945" lemma="kachi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="5:advmod" misc="NormalizedForm=kachi|NormalizedLemma=kachi" head="w-9946">kachi</tok> <tok id="w-9946" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=moweyilihtih|NormalizedLemma=_" >moweyilihtih</tok><tok id="w-9947" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="10:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9951">,</tok> <tok id="w-9948" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="8:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-9949">non</tok> <tok id="w-9949" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="9:nmod" misc="NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-9950">pueblo</tok> <tok id="w-9950" lemma="toka" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="10:nsubj" misc="NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-9951">itoka</tok> <tok id="w-9951" lemma="san" upos="PROPN" deprel="conj"  deps="5:conj" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-9946">San</tok> <tok id="w-9952" lemma="-" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="10:flat" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=fransis|NormalizedLemma=-" head="w-9951">Francis</tok><tok id="w-9953" lemma="-" upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=---|NormalizedLemma=-" head="w-9952">---</tok><tok id="w-9954" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="17:punct" misc="NormalizedForm=...|NormalizedLemma=." head="w-9958">...</tok> <tok id="w-9955" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="15:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-9956">non</tok> <tok id="w-9956" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nmod"  deps="16:nmod" misc="NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-9957">pueblo</tok> <tok id="w-9957" lemma="toka" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="nsubj"  deps="17:nsubj" misc="NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-9958">itoka</tok> <tok id="w-9958" lemma="rancho" upos="NOUN" deprel="reparandum"  deps="10:reparandum" misc="NormalizedForm=rancho|NormalizedLemma=rancho" head="w-9951">Rancho</tok> <tok id="w-9959" lemma="nuevo" upos="ADJ" deprel="flat"  deps="17:flat" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nuevo|NormalizedLemma=nuevo" head="w-9958">Nuevo</tok><tok id="w-9960" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="21:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9962">,</tok> <tok id="w-9961" lemma="keh" upos="SCONJ" deprel="case"  deps="21:case" misc="NormalizedForm=keh|NormalizedLemma=keh" head="w-9962">keh</tok> <tok id="w-9962" lemma="nochi" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="27:advmod" misc="NormalizedForm=nochi|NormalizedLemma=nochi" head="w-9968">nochi</tok> <tok id="w-9963" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="23:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-9964">n</tok> <tok id="w-9964" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="24:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-9965">tlen</tok> <tok id="w-9965" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="acl"  deps="21:acl" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-9962">nikah</tok> <tok id="w-9966" lemma="san" upos="PROPN" deprel="appos"  deps="24:appos" misc="NormalizedForm=san|NormalizedLemma=san" head="w-9965">San</tok> <tok id="w-9967" lemma="francisco" upos="PROPN" deprel="flat"  deps="25:flat" misc="NormalizedForm=francisco|NormalizedLemma=francisco" head="w-9966">Francisco</tok> <tok id="w-9968" lemma="miak" upos="PRON" deprel="parataxis"  deps="17:parataxis" misc="NormalizedForm=mikeh|NormalizedLemma=miak" head="w-9958">mikeh</tok> <tok id="w-9969" lemma="in" upos="SCONJ" deprel="mark"  deps="30:mark" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=in" head="w-9971">n</tok> <tok id="w-9970" misc="SpaceAfter=No" >oyahkeh<dtok id="w-9970" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="30:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9971" form="o"/><dtok id="w-9971" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="csubj"  deps="27:csubj" misc="NormalizedForm=yahkeh|NormalizedLemma=yowi" head="w-9968" form="yahkeh"/></tok> <tok id="w-9972" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="36:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9977">,</tok> <tok id="w-9973" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="34:case" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-9975">a</tok> <tok id="w-9974" lemma="lo" upos="PRON" deprel="det"  deps="34:det" misc="NormalizedForm=lo|NormalizedLemma=lo" head="w-9975">lo</tok> <tok id="w-9975" lemma="mejor" upos="ADJ" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="36:obl" misc="NormalizedForm=mejor|NormalizedLemma=mejor" head="w-9977">mejor</tok> <tok id="w-9976" >oyahkeh<dtok id="w-9976" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="36:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-9977" form="o"/><dtok id="w-9977" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="27:conj" misc="NormalizedForm=yahkeh|NormalizedLemma=yowi" head="w-9968" form="yahkeh"/></tok> <tok id="w-9978" lemma="siki" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="36:nsubj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=siki|NormalizedLemma=siki" head="w-9977">siki</tok><tok id="w-9979" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="5:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9946">.</tok> </s>
<s id="s-904"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text="Kwakoyonka, ik nepa Tipatlak, ik nikah Tlaix, Tixohpa." text_spa="A Cuacoyonca, hasta allí Tipatlac, hasta allí Tlaix, Tixopan." labels="partial, check-all" text_orig="Kwaakoyoonka, iik neepa Tipatlak, iik nika~ Tlaiix, Tixohpa." sent_id="victoriano3:8"><tok id="w-9980" lemma="kwakoyonka" upos="PROPN" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=kwakoyonka|NormalizedLemma=kwakoyonka" >Kwakoyonka</tok><tok id="w-9981" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="4:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9983">,</tok> <tok id="w-9982" lemma="ik" upos="ADP" deprel="case"  deps="4:case" misc="NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=ik" head="w-9983">ik</tok> <tok id="w-9983" lemma="nepa" upos="ADV" deprel="conj"  deps="1:conj" misc="NormalizedForm=nepa|NormalizedLemma=nepa" head="w-9980">nepa</tok> <tok id="w-9984" lemma="tipatlak" upos="PROPN" deprel="appos"  deps="4:appos" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tipatlak|NormalizedLemma=tipatlak" head="w-9983">Tipatlak</tok><tok id="w-9985" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="8:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9987">,</tok> <tok id="w-9986" lemma="ik" upos="ADP" deprel="case"  deps="8:case" misc="NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=ik" head="w-9987">ik</tok> <tok id="w-9987" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="conj"  deps="4:conj" misc="NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-9983">nikah</tok> <tok id="w-9988" lemma="tlaix" upos="PROPN" deprel="appos"  deps="8:appos" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tlaix|NormalizedLemma=tlaix" head="w-9987">Tlaix</tok><tok id="w-9989" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="11:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-9990">,</tok> <tok id="w-9990" lemma="tixohpa" upos="PROPN" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tixohpa|NormalizedLemma=tixohpa" head="w-9987">Tixohpa</tok><tok id="w-9991" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="1:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9980">.</tok> </s>
<s id="s-905"  text="N ahorita kilwia Rancho Nuevo pero tlen mero itoka, tlen antiguamente itoka Tixopan." labels="partial" text_spa="ahorita se llama Rancho Nuevo pero se llama de verdad, se llama antiguamente TIXOPAN." sent_id="victoriano3:9" text_orig="n AHORITA kilwia RANCHO NUEVO PERO tleen MERO iitooka, tleen ANTIGUAMENTE iitooka TIXOPAN." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-9992" lemma="n" upos="DET" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-9994">N</tok> <tok id="w-9993" lemma="ahorita" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="fixed"  deps="1:fixed" misc="NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahorita" head="w-9992">ahorita</tok> <tok id="w-9994" lemma="ilwia" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kilwia|NormalizedLemma=ilwia" >kilwia</tok> <tok id="w-9995" lemma="rancho" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=rancho|NormalizedLemma=rancho" head="w-9994">Rancho</tok> <tok id="w-9996" lemma="nuevo" upos="ADJ" deprel="flat"  deps="4:flat" misc="NormalizedForm=nuevo|NormalizedLemma=nuevo" head="w-9995">Nuevo</tok> <tok id="w-9997" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-10000">pero</tok> <tok id="w-9998" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-10000">tlen</tok> <tok id="w-9999" lemma="mero" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="9:advmod" misc="NormalizedForm=mero|NormalizedLemma=mero" head="w-10000">mero</tok> <tok id="w-10000" lemma="toka" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-9994">itoka</tok><tok id="w-10001" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="14:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-10005">,</tok> <tok id="w-10002" lemma="tlen" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="13:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlen" head="w-10004">tlen</tok> <tok id="w-10003" lemma="antiguamente" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=antiguamente|NormalizedLemma=antiguamente" head="w-10004">antiguamente</tok> <tok id="w-10004" lemma="toka" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="csubj"  deps="14:csubj" misc="NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-10005">itoka</tok> <tok id="w-10005" lemma="tixopan" upos="PROPN" deprel="parataxis"  deps="9:parataxis" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=tixopan|NormalizedLemma=tixopan" head="w-10000">Tixopan</tok><tok id="w-10006" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-9994">.</tok> </s>
<s id="s-906"  location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w" text="Wan ahorita kilwia Rancho Nuevo pero non ya yakih okitlalilihkeh non itoka." text_orig="wan AHORITA kilwia RANCHO NUEVO pero noon yaa yaki~ ookitlaalilihkeh noon iitooka." sent_id="victoriano3:10" text_spa="Y Ahorita se llama Rancho Nuevo pero apenas se le dio ese nombre." labels="partial"><tok id="w-10007" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="3:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-10009">Wan</tok> <tok id="w-10008" lemma="ahorita" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahorita" head="w-10009">ahorita</tok> <tok id="w-10009" lemma="ilwia" upos="VERB" feats="Number[dat]=Sing|Number[subj]=Sing|Person[dat]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kilwia|NormalizedLemma=ilwia" >kilwia</tok> <tok id="w-10010" lemma="rancho" upos="NOUN" deprel="obj"  deps="3:obj" misc="NormalizedForm=rancho|NormalizedLemma=rancho" head="w-10009">Rancho</tok> <tok id="w-10011" lemma="nuevo" upos="ADJ" deprel="flat"  deps="4:flat" misc="NormalizedForm=nuevo|NormalizedLemma=nuevo" head="w-10010">Nuevo</tok> <tok id="w-10012" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="11:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-10017">pero</tok> <tok id="w-10013" lemma="non" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="11:nsubj" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-10017">non</tok> <tok id="w-10014" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-10017">ya</tok> <tok id="w-10015" lemma="yakih" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="11:advmod" misc="NormalizedForm=yakih|NormalizedLemma=yakih" head="w-10017">yakih</tok> <tok id="w-10016" >okitlalilihkeh<dtok id="w-10016" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="11:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-10017" form="o"/><dtok id="w-10017" lemma="tlalilia" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[dat]=Sing|Number[subj]=Plur|Person[dat]=3|Person[subj]=3|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="conj"  deps="3:conj" misc="NormalizedForm=kitlalilihkeh|NormalizedLemma=tlalilia" head="w-10009" form="kitlalilihkeh"/></tok> <tok id="w-10018" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-10019">non</tok> <tok id="w-10019" lemma="toka" upos="NOUN" feats="Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obj"  deps="11:obj" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=itoka|NormalizedLemma=toka" head="w-10017">itoka</tok><tok id="w-10020" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-10009">.</tok> </s>
<s id="s-907"  sent_id="victoriano3:11" text_orig="wan nono~ PUEBLO oopeew moweyilihtih, oomokaawkeh oomi, yeeyi FAMILIAS wan AHORITA noon PUEBLO O noon BARRIO yeh moweyilihtih MÁS BIEN, yeh moweyilihtih PERO noon PARTE DE nika~." labels="partial" text_spa="Y ese Pueblo se empezó a extender, se quedaron dos o tres familias y ahorita ese pueblo o ese barrio va extendiéndose más, va extendiéndose pero es una parte de aquí." text="Wan nonoh pueblo opew moweyilihtih, omokawkeh omi, yeyi familias wan ahorita non pueblo o non barrio yeh moweyilihtih más bien, yeh moweyilihtih pero non parte de nikah." location="Ixquihuacan" orthography="academic_h-k-s-w"><tok id="w-10021" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="6:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-10026">Wan</tok> <tok id="w-10022" lemma="nonoh" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=nonoh|NormalizedLemma=nonoh" head="w-10023">nonoh</tok> <tok id="w-10023" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="6:nsubj" misc="NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-10026">pueblo</tok> <tok id="w-10024" >opew<dtok id="w-10024" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-10026" form="o"/><dtok id="w-10025" lemma="pewa" upos="AUX" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Sing|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="aux"  deps="6:aux" misc="NormalizedForm=pew|NormalizedLemma=pewa" head="w-10026" form="pew"/></tok> <tok id="w-10026" lemma="moweyilia" upos="VERB" deprel="root"  deps="0:root" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=moweyilihtih|NormalizedLemma=moweyilia" >moweyilihtih</tok><tok id="w-10027" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-10029">,</tok> <tok id="w-10028" >omokawkeh<dtok id="w-10028" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-10029" form="o"/><dtok id="w-10029" lemma="mokawa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Reflex=Yes|Subcat=Tran|Tense=Past" deprel="parataxis"  deps="6:parataxis" misc="NormalizedForm=mokawkeh|NormalizedLemma=mokawa" head="w-10026" form="mokawkeh"/></tok> <tok id="w-10030" lemma="o" upos="NUM" deprel="nummod"  deps="13:nummod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=omi|NormalizedLemma=o" head="w-10033">omi</tok><tok id="w-10031" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="12:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-10032">,</tok> <tok id="w-10032" lemma="yeyi" upos="NUM" deprel="conj"  deps="10:conj" misc="NormalizedForm=yeyi|NormalizedLemma=yeyi" head="w-10030">yeyi</tok> <tok id="w-10033" lemma="familia" upos="NOUN" deprel="nsubj"  deps="9:nsubj" misc="NormalizedForm=familias|NormalizedLemma=familia" head="w-10029">familias</tok> <tok id="w-10034" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="22:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-10042">wan</tok> <tok id="w-10035" lemma="ahorita" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="22:advmod" misc="NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahorita" head="w-10042">ahorita</tok> <tok id="w-10036" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="17:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-10037">non</tok> <tok id="w-10037" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="22:nsubj" misc="NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-10042">pueblo</tok> <tok id="w-10038" lemma="o" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="20:cc" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-10040">o</tok> <tok id="w-10039" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="20:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-10040">non</tok> <tok id="w-10040" lemma="barrio" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="conj"  deps="17:conj" misc="NormalizedForm=barrio|NormalizedLemma=barrio" head="w-10037">barrio</tok> <tok id="w-10041" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="cop"  deps="22:cop" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-10042">yeh</tok> <tok id="w-10042" lemma="moweyilia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=moweyilihtih|NormalizedLemma=moweyilia" head="w-10029">moweyilihtih</tok> <tok id="w-10043" lemma="más" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="24:advmod" misc="NormalizedForm=más|NormalizedLemma=más" head="w-10044">más</tok> <tok id="w-10044" lemma="bien" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="27:advmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=bien|NormalizedLemma=bien" head="w-10047">bien</tok><tok id="w-10045" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="27:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-10047">,</tok> <tok id="w-10046" lemma="yehwatl" upos="PRON" feats="Number=Sing|Person=3|PronType=Prs" deprel="nsubj"  deps="27:nsubj" misc="NormalizedForm=yeh|NormalizedLemma=yehwatl" head="w-10047">yeh</tok> <tok id="w-10047" lemma="moweyilia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="22:conj" misc="NormalizedForm=moweyilihtih|NormalizedLemma=moweyilia" head="w-10042">moweyilihtih</tok> <tok id="w-10048" lemma="pero" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="30:cc" misc="NormalizedForm=pero|NormalizedLemma=pero" head="w-10050">pero</tok> <tok id="w-10049" lemma="non" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="30:nsubj" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-10050">non</tok> <tok id="w-10050" lemma="parte" upos="NOUN" deprel="conj"  deps="27:conj" misc="NormalizedForm=parte|NormalizedLemma=parte" head="w-10047">parte</tok> <tok id="w-10051" lemma="de" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="32:case" misc="NormalizedForm=de|NormalizedLemma=de" head="w-10052">de</tok> <tok id="w-10052" lemma="nikah" upos="ADV" deprel="nmod"  deps="30:nmod" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=nikah|NormalizedLemma=nikah" head="w-10050">nikah</tok><tok id="w-10053" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="6:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-10026">.</tok> </s>
<s id="s-908"  text="Wan n guerra, por n guerra ochohcholohkeh wan ik oyahkeh wan akmo owalmokopakeh." sent_id="victoriano3:12" text_orig="wan n GUERRA, POR n GUERRA oochohcholohkeh wan iik ooyahkeh wan aakmo oowalmokopakeh." labels="partial" text_spa="Y por la guerra, huyeron y se fueron y nunca volvieron." orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan"><tok id="w-10054" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="9:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-10062">Wan</tok> <tok id="w-10055" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="3:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-10056">n</tok> <tok id="w-10056" lemma="guerra" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="reparandum"  deps="7:reparandum" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=guerra|NormalizedLemma=guerra" head="w-10060">guerra</tok><tok id="w-10057" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-10056">,</tok> <tok id="w-10058" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="7:case" misc="NormalizedForm=por|NormalizedLemma=por" head="w-10060">por</tok> <tok id="w-10059" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="7:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-10060">n</tok> <tok id="w-10060" lemma="guerra" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="9:obl" misc="NormalizedForm=guerra|NormalizedLemma=guerra" head="w-10062">guerra</tok> <tok id="w-10061" >ochohcholohkeh<dtok id="w-10061" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="9:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-10062" form="o"/><dtok id="w-10062" lemma="chohcholoa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=chohcholohkeh|NormalizedLemma=chohcholoa"  form="chohcholohkeh"/></tok> <tok id="w-10063" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="13:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-10066">wan</tok> <tok id="w-10064" lemma="ik" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=ik|NormalizedLemma=ik" head="w-10066">ik</tok> <tok id="w-10065" >oyahkeh<dtok id="w-10065" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-10066" form="o"/><dtok id="w-10066" lemma="yowi" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=yahkeh|NormalizedLemma=yowi" head="w-10062" form="yahkeh"/></tok> <tok id="w-10067" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="17:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-10070">wan</tok> <tok id="w-10068" lemma="akmo" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="17:advmod" misc="NormalizedForm=akmo|NormalizedLemma=akmo" head="w-10070">akmo</tok> <tok id="w-10069" misc="SpaceAfter=No" >owalmokopakeh<dtok id="w-10069" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="17:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-10070" form="o"/><dtok id="w-10070" lemma="walmopaki" upos="VERB" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=walmokopakeh|NormalizedLemma=walmopaki" head="w-10062" form="walmokopakeh"/></tok> <tok id="w-10071" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="9:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-10062">.</tok> </s>
<s id="s-909"  orthography="academic_h-k-s-w" location="Ixquihuacan" text_spa="Y ahorita hay mucha gente y a veces nos hablamos, estamos sabiendo poco a poco cómo era antes, y ahorita ese pueblo ya se está extendiendo , ese barrio, por lo mismo de que huyeron por la guerra que pasó en 1908." labels="partial" text_orig="PUES AHORITA kateh miike~ tokniiwa~ A VEZ seemonoonootsa seekimomatiltiikih noon n ookatka n ANTES, wan AHORITA noon PUEBLO yaa moweyilihtih noon BARRIO POR LO MISMO oocholohkeh POR n GUERRA tleen oopanook iich MIL NOVECIENTOS OCHO." sent_id="victoriano3:13" text="pues ahorita kateh mikeh tokniwah A vez semononotsa sekimomatiltikih non n okatka n antes, wan ahorita non pueblo ya moweyilihtih non barrio por lo mismo ocholohkeh por n guerra tlen opanok ich mil novecientos ocho."><tok id="w-10072" lemma="pues" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="discourse"  deps="3:discourse" misc="NormalizedForm=pues|NormalizedLemma=pues" head="w-10074">pues</tok> <tok id="w-10073" lemma="ahorita" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="3:advmod" misc="NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahorita" head="w-10074">ahorita</tok> <tok id="w-10074" lemma="katki" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Pres" deprel="root"  deps="0:root" misc="NormalizedForm=kateh|NormalizedLemma=katki" >kateh</tok> <tok id="w-10075" lemma="miak" upos="DET" deprel="det"  deps="5:det" misc="NormalizedForm=mikeh|NormalizedLemma=miak" head="w-10076">mikeh</tok> <tok id="w-10076" lemma="ikni" upos="NOUN" feats="Number=Plur|Number[psor]=Plur|Person[psor]=1" deprel="nsubj"  deps="3:nsubj" misc="NormalizedForm=tokniwah|NormalizedLemma=ikni" head="w-10074">tokniwah</tok> <tok id="w-10077" lemma="a" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="8:advmod" misc="NormalizedForm=a|NormalizedLemma=a" head="w-10079">A</tok> <tok id="w-10078" lemma="vez" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="fixed"  deps="6:fixed" misc="NormalizedForm=vez|NormalizedLemma=vez" head="w-10077">vez</tok> <tok id="w-10079" lemma="mononotsa" upos="VERB" feats="Number[subj]=Plur|Person[subj]=1|Reflex=Yes|Subcat=Tran" deprel="parataxis"  deps="3:parataxis" misc="NormalizedForm=semononotsa|NormalizedLemma=mononotsa" head="w-10074">semononotsa</tok> <tok id="w-10080" lemma="momatiltia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="8:conj" misc="NormalizedForm=sekimomatiltikih|NormalizedLemma=momatiltia" head="w-10079">sekimomatiltikih</tok> <tok id="w-10081" lemma="non" upos="PRON" deprel="obj"  deps="9:obj" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-10080">non</tok> <tok id="w-10082" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="13:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-10084">n</tok> <tok id="w-10083" >okatka<dtok id="w-10083" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="13:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-10084" form="o"/><dtok id="w-10084" lemma="katki" upos="VERB" feats="Aspect=Imp|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="acl"  deps="10:acl" misc="NormalizedForm=katka|NormalizedLemma=katki" head="w-10081" form="katka"/></tok> <tok id="w-10085" lemma="n" upos="DET" deprel="advmod"  deps="13:advmod" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-10084">n</tok> <tok id="w-10086" lemma="antes" upos="ADV" deprel="fixed"  deps="14:fixed" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=antes|NormalizedLemma=antes" head="w-10085">antes</tok><tok id="w-10087" lemma="," upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="22:punct" misc="NormalizedForm=,|NormalizedLemma=," head="w-10093">,</tok> <tok id="w-10088" lemma="wan" upos="CCONJ" deprel="cc"  deps="22:cc" misc="NormalizedForm=wan|NormalizedLemma=wan" head="w-10093">wan</tok> <tok id="w-10089" lemma="ahora" upos="ADV" feats="Foreign=Yes" deprel="advmod"  deps="22:advmod" misc="NormalizedForm=ahorita|NormalizedLemma=ahora" head="w-10093">ahorita</tok> <tok id="w-10090" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="20:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-10091">non</tok> <tok id="w-10091" lemma="pueblo" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="nsubj"  deps="22:nsubj" misc="NormalizedForm=pueblo|NormalizedLemma=pueblo" head="w-10093">pueblo</tok> <tok id="w-10092" lemma="ya" upos="ADV" deprel="advmod"  deps="22:advmod" misc="NormalizedForm=ya|NormalizedLemma=ya" head="w-10093">ya</tok> <tok id="w-10093" lemma="moweyilihtia" upos="VERB" deprel="conj"  deps="9:conj" misc="NormalizedForm=moweyilihtih|NormalizedLemma=moweyilihtia" head="w-10080">moweyilihtih</tok> <tok id="w-10094" lemma="non" upos="DET" deprel="det"  deps="24:det" misc="NormalizedForm=non|NormalizedLemma=non" head="w-10095">non</tok> <tok id="w-10095" lemma="barrio" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="dislocated"  deps="22:dislocated" misc="NormalizedForm=barrio|NormalizedLemma=barrio" head="w-10093">barrio</tok> <tok id="w-10096" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="27:case" misc="NormalizedForm=por|NormalizedLemma=por" head="w-10098">por</tok> <tok id="w-10097" lemma="lo" upos="PRON" deprel="det"  deps="27:det" misc="NormalizedForm=lo|NormalizedLemma=lo" head="w-10098">lo</tok> <tok id="w-10098" lemma="mismo" upos="NOUN" deprel="obl"  deps="29:obl" misc="NormalizedForm=mismo|NormalizedLemma=mismo" head="w-10100">mismo</tok> <tok id="w-10099" >ocholohkeh<dtok id="w-10099" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="29:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-10100" form="o"/><dtok id="w-10100" lemma="choloa" upos="VERB" feats="Aspect=Perf|Number[subj]=Plur|Person[subj]=3|Subcat=Intr|Tense=Past" deprel="advcl"  deps="22:advcl" misc="NormalizedForm=cholohkeh|NormalizedLemma=choloa" head="w-10093" form="cholohkeh"/></tok> <tok id="w-10101" lemma="por" upos="ADP" feats="Foreign=Yes" deprel="case"  deps="32:case" misc="NormalizedForm=por|NormalizedLemma=por" head="w-10103">por</tok> <tok id="w-10102" lemma="n" upos="DET" deprel="det"  deps="32:det" misc="NormalizedForm=n|NormalizedLemma=n" head="w-10103">n</tok> <tok id="w-10103" lemma="guerra" upos="NOUN" feats="Foreign=Yes|Number=Sing" deprel="obl"  deps="29:obl" misc="NormalizedForm=guerra|NormalizedLemma=guerra" head="w-10100">guerra</tok> <tok id="w-10104" lemma="tlenoh" upos="PRON" deprel="nsubj"  deps="35:nsubj" misc="NormalizedForm=tlen|NormalizedLemma=tlenoh" head="w-10106">tlen</tok> <tok id="w-10105" >opanok<dtok id="w-10105" lemma="o" upos="AUX" deprel="aux"  deps="35:aux" misc="NormalizedForm=o|NormalizedLemma=o" head="w-10106" form="o"/><dtok id="w-10106" lemma="panoa" upos="VERB" deprel="acl"  deps="32:acl" misc="NormalizedForm=panok|NormalizedLemma=panoa" head="w-10103" form="panok"/></tok> <tok id="w-10107" lemma="tich" upos="NOUN" feats="NounType=Relat|Number=Sing|Number[psor]=Sing|Person[psor]=3" deprel="obl"  deps="35:obl" misc="NormalizedForm=ich|NormalizedLemma=tich" head="w-10106">ich</tok> <tok id="w-10108" lemma="mil" upos="NUM" deprel="nmod"  deps="36:nmod" misc="NormalizedForm=mil|NormalizedLemma=mil" head="w-10107">mil</tok> <tok id="w-10109" lemma="novecientos" upos="NUM" deprel="flat"  deps="37:flat" misc="NormalizedForm=novecientos|NormalizedLemma=novecientos" head="w-10108">novecientos</tok> <tok id="w-10110" lemma="ocho" upos="NUM" deprel="flat"  deps="38:flat" misc="SpaceAfter=No|NormalizedForm=ocho|NormalizedLemma=ocho" head="w-10109">ocho</tok><tok id="w-10111" lemma="." upos="PUNCT" deprel="punct"  deps="3:punct" misc="NormalizedForm=.|NormalizedLemma=." head="w-10074">.</tok> </s>

</text>
</TEI>
