| s-101
| Después kita ya peweh walkisah n tleh chihchikichih ranas. |
| s-102
| Tlakah n rana ocholoh porque kipia n ifamilia, wan okimihtato . |
| s-103
| Ya después n telpukatl yuwi wan kwika se rana tlen chihchikichih, pero n irana ompa mokawa. |
| s-104
| Wan n telpukatl kwika oksipa se chihchikichih. |
| s-105
| Wan ompa tlami n historia. |
| s-106
| Se tonal otlacat se pollito, uan amo ompa ocatca nimaman. |
| s-107
| Ihcuac in pollito oquis de nicacauyo, oyah octemoto nimaman. |
| s-108
| Ocahsito se miston uan octlahtlanih : -¿Xamo yen touatzin tonnomaman? |
| s-109
| In miston onauat : -Neh amo, porque neh amo intempileh. |
| s-110
| -¡aa!, ¿tla ohcon aquih? |
| s-111
| Satepan ocahsito se itzcuintli uan octlahtlanih : -¿Xamo touatzin tonnomaman? |
| s-112
| In itzcuintli onauat : -Neh amo, porque neh amo intempileh. |
| s-113
| -¡aa!, ¿tla ohcon aquih? |
| s-114
| Satepan ocahsito se axno uan octlahtlanih : -¿Xamo touatzin tonnomaman? |
| s-115
| In axno onauat : -Neh amo, porque neh amo intempileh. |
| s-116
| -¡aa!, ¿tla ohcon aquih? |
| s-117
| Satepan ocahsito se cuapoueh uan octlahtlanih : -¿Xamo touatzin tonnomaman? |
| s-118
| In cuapoueh onauat : -Neh amo, porque neh amo intempileh. |
| s-119
| -¡aa!, ¿tla ohcon aquih? |
| s-120
| In pollito simi yotlaocoxca uan oyah ictemohtiu nimaman. |
| s-121
| Ihcuac iccaqui tlenoh caquisti, oyah octato . |
| s-122
| Ompa ocatca se caxtil uan octlahtlanih : -¿Xamo touatzin tonnomaman? |
| s-123
| In caxtil onauat : -¡Quemah! ¡Nosintitzin itnoconeu! Ixuiqui nican |
| s-124
| ixquimahsiqui mocniuan. |
| s-125
| Uan ihcuacon in pollito simi opac nic ocahsic nimaman. |
| s-126
| Se tonal se tochtli simi omosotlauaya ichan, uan ocyoluih cahcalaquitiu para quincacaquitiu tlenoh quicuah. |
| s-127
| Otlatzacu nichan uan oyah . |
| s-128
| Achtoh occahcalaquito in cacalotl. |
| s-129
| Cualli omonacasmahman uan opeu ictlatlahtlania: — ¿Tlenoh tlacual itquinmaca mopiluan? |
| s-130
| In cacalotl onauat : — Neh inquintlamaca ica tlaol. |
| s-131
| In tochtli onauat : — ¡Pero queutoc! |
| s-132
| Satepan occahcalaquito in mapachin. |
| s-133
| Cualli omonacasmahman uan octlatlahtlanih : — ¿Tlenoh tlacual itquimaca mopiluan? |
| s-134
| In mapachin onauat : — Neh inquintlamaca ica elotl. |
| s-135
| In tochtli onauat : — ¡Pero queutoc! |
| s-136
| Satepan oyah occahcalaquito in caxtil. |
| s-137
| Cualli omonacasmahman uan octlatlahtlanih : — ¿Tlenoh tlacual itquinmaca mopiluan? |
| s-138
| In caxtil onauat : — Neh inquintlamaca ica tlalcuitlaxcolten. |
| s-139
| In tochtli onauat : — ¡Pero queutoc! |
| s-140
| Satepan occahcalaquito in itzcuincoyotl. |
| s-141
| Cualli omonacasmahman uan octlatlahtlanih : — ¿Tlen tlacual itquinmaca mopiluan? |
| s-142
| In itzcuincoyotl onauat : — Neh inquintlamaca ica tochmeh tlen simi nacasmahamatoqueh. |
| s-143
| In tochtli onauat : — ¡Queutoc! |
| s-144
| Uan ihsiuca omonacaspichtecac uan oquihtoh : — ¡Ahh!, tos tochmeh nacasmahmantoqueh. |
| s-145
| Cuando ahsi las siete en punto tsilini noalarma wan neh nimewa. |
| s-146
| axtoh neh nimewa porque pewi nitlakixtia nochi, nikapaka n nixtamal, nochi mientras n ok sikeh ok kochtokeh ok se ratito. |
| s-147
| Después ya de que yonikakixteh , n ompa n nojefe no ya mewa wan ya pewi kipayana. |
| s-148
| Wan tla ya kwale yosekipayah nochi, nikxotlaltia n máquina, niktlikwiltia. |
| s-149
| wan ompa sekwika n tixtli ich n máquina, nochi sekitlatlalia; después ya sekixtia. |
| s-150
| Igual a vez yeh kimanejaroa kitikitiltia n máquina. |
| s-151
| Wan ompa ohkon sekichiwa kera se hora, setikitok. |
| s-152
| wan ohkon tranquilo ohkon, tlakuuaneh tlahtlaneh n tlaxkal. |
| s-153
| Ohkon ahsis se ocho y media, ehko n tlen kirepartiroa tlaxkal. |
| s-154
| Kirepartiroa yen Mario. |
| s-155
| Wan ompa sekipalewia. |
| s-156
| A vez ehko ya tlahkah, no kochtlamilawa amo nimah wits, onkah sekah. |
| s-157
| pero kachi más yeh non siempre sekichiwtok, |
| s-158
| Setlami igual se las nueve, setlami non oras, sekitamachiwa a kilo. |
| s-159
| Wan mientras nikah yosetlanki , ok kanakih n tlen poliwi. |
| s-160
| Ompa oksipa ya sepewi, sekitlasa más que nada. |
| s-161
| Más oksipa igual ehko n Mario. |
| s-162
| N ompa ya pewi lo que es sekipewi, sekidesarmaroa n máquina, porque ompa ahora sí kikamakwitok n tixtli, wan tla amo sekikixtilis xokoya. |
| s-163
| Nochi itlakawi n tixtli wan ahora sí akmo sekinikis tla yoxokokak , amo sekiniki. |
| s-164
| Entonces pewis sekixtilia nochi, después ya tla yosekixtileh , sekimaniloa, sekitlalilia chihchikichih n tinix. |
| s-165
| sekewa, seconservaroa itich n refrigerador para que amo itlakawi. |
| s-166
| Wan ohkon sekipahpaka kwaltsih después sekarmaroa, después sekichihchipawa n máquina, ya después kachi ya tiotlak setlachtoka. |
| s-167
| Pewi ehkoh wan ya pewi sekinkwatiki. |
| s-168
| ahmo kin sekimati. |
| s-169
| Onkah wan sekintlanamakiltihtok inwah. |
| s-170
| tehwan akmo tlenoh sa yeh sekintlanamakiltihtok, amo sekichiwa ok se cosa. |
| s-171
| pero casi siempre ya tiotlak ya sekitlalia nixkomitl para kwalkah oksipa setlapixkiltia. |
| s-172
| No sé, cualquier cosa okistiwitskeh , o sea, cualquier cosa. |
| s-173
| san yeh non, de nochi máquinas setisi san yeh. |
| s-174
| yeh ahorita amo sirves n maquinitas, satepah xamo wili sekiyektlalis, semodescansaroa. |
| s-175
| semosewia san yeh cuando yuwi n luz, ya cuando katki n luz siempre katki n tikitl, siempre, katki n tikitl, yeh non. |
| s-176
| Wan teh a vez tioh viajes. |
| s-177
| keh ahorita amo katki n onkah, yeh kitstinimi, yehwatl san kitstinimi n cosas tlen poliwi. |
| s-178
| A vez nechnotsah n tokniwah, compañeros, pues nioh. |
| s-179
| Neh niquihtoz ce historia cuando onicatca nitzotzocotzi xa onipiyaya xa queme mahtlactl xihuitl. |
| s-180
| Neh niquihlnamiqui oniyaya escuela pero quemazá acmo oniniquiya niyaz porque nocompañeros ohuihuitzcaya de neh porque amo onicpiyaya cualli ticactl o cualli tihlmahtl huan onipinahuiya . |
| s-181
| Acmo oniniquiya niyaz in escuela |
| s-182
| Zan quemazá neh onichocaya huan oniquilhuaya nomama “ Neh acmo niniqui niyaz in escuela porque nocompañeros nechpinahuiyan que noticachuan nochten tzahtzayactique. ” |
| s-183
| Huan nomama onechilhuaya , “ Amo quen ximati, teh xiyo in escuela. |
| s-184
| Teh xiyo, ximonextili queni titlacuiloz, queni titlaleeroz. |
| s-185
| Neh niniqui cachi xitlaixmati que neh. |
| s-186
| Neh notahhuan amayic onechmandarohque in escuela huan neh axan amo nimati queni nimitzpalehuiz ica motareas. |
| s-187
| Por eso mejor teh xiyo in escuela para xitlazalo para teh huan para mopilhuan cuando tiquinpiyaz teh tihuiliz tiquimpalehuiz. ” |
| s-188
| Huan nochipa ohcón onechilhuaya nomama, entonces nochipa onictlacamat mas acmo oniniquiyaya niyaz in escuela, pero pues oniya in escuela. |
| s-189
| Onicquixte noprimaria, nosecundaria, huan nobachiller. |
| s-190
| Neh niquimpiya yeyen nocnihuan tlen ye cihuame huan tlacame ocatcah nahuen pero ce yopopoleuh . |
| s-191
| Pero de nochten tlen tiochoque zan ye neh oniquestudiaro hasta cuando onipiyaya dieciocho años. |
| s-192
| Pero como a veces México es cimi difícil como para ompa cechanchihuaz o para cetiquitiz ompa ye motlani cimi tzocopintzi tomen, huan nochi patiyo. |
| s-193
| Entonces cuando neh onipiyaya veinte años, oniquinmacic ciqui compañeras de trabajo otiyahque para Sonora, huan ompa onechilhuique que ompa motiyaca para Estados Unidos. |
| s-194
| Pero neh amo onimatiya tleno nicchihuaz mox nimocahuaz o niyaz pero ce de nocompañeras onechilhue que en Estados Unidos cachi motlani tomen. |
| s-195
| Pues entonces oniquihtoh “ pues quema niyaz queye amo ? ” |
| s-196
| Huan milahuac otihualaque . |
| s-197
| Oticatca quemen ome caxtol huan nochi otipanohque . |
| s-198
| Axan nican nichanchihua. |
| s-199
| Milahuac, amo tlen nimati de non compañeros oticinhualahque . |
| s-200
| Pero neh ya nicaxitiz casi ce caxtol xihuitl nican ich Estados Unidos. |